Vai trò của nhà nước đối với hệ thống tài chính là gì?

Đối với lĩnh vực kinh tế, dựa vào cách thức giải quyết các vấn đề cơ bản của kinh tế học, các quốc gia trên thế giới đang áp dụng ba mô hình kinh tế chủ yếu

PHỤ LỤC

PHỤ LỤC 1

A MỞ ĐẦU 1

B NỘI DUNG 3

I Hệ thống tài chính 3

II Vai trò của nhà nước đối với hệ thống tài chính 4

1.Vai trò của Nhà nước đối với thị trường tài chính 4

a Khái niệm và bản chất của thị trường tài chính 4

b Phân loại thị trường tài chính: 5

c Vai trò của nhà nước trên thị trường tài chính 6

2 Vai trò của nhà nước đối với các trung gian tài chính 13

a, Khái niệm trung gian tài chính 13

b, Vai trò của nhà nước đối với các trung gian tài chính 13

3 C ơ sở hạ tầng pháp lý, kỹ thuật 18

4 Vai trò của các tổ chức có nhiệm vụ giám sát và điều hành hệ thống tài chính ở Việt Nam: 24

a, Vai trò của hệ thống giám sát tài chính ở Việt Nam 24

b, Những thách thức, khó khăn, bất cập đối với việc giám sát tài chính quốc gia của Việt Nam hiện nay 26

c, Những bất cập của hệ thống giám sát tài chính hiện tại 28

d, Một số giải pháp cơ bản: 31

A MỞ ĐẦU

Đối với lĩnh vực kinh tế, dựa vào cách thức giải quyết các vấn đề cơ bản của kinh tế học, các quốc gia trên thế giới đang áp dụng ba mô hình kinh tế chủ yếu, đó

là mô hình kinh tế thị trường tự do, mô hình kinh tế mệnh lệnh (hay kế hoạch hóa tập trung) và mô hình kinh tế hỗn hợp.

• Kinh tế thị trường (market economy) là nền kinh tế mà trong đó các quyết

định của các cá nhân về tiêu dùng các mặt hàng nào, các quyết định của các doanh nghiệp về sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và các quyết định của người công nhân về việc làm cho ai đều được thực hiện dưới sự tác động của giá cả thị trường Thị trường mà nhà nước không can thiệp vào gọi là thị trường tự do hoàn toàn

• Kinh tế kế hoạch hóa tập trung (command economy hay centrally-planned economy) là nền kinh tế mà trong đó chính phủ đưa ra mọi quyết định về sản

xuất và phân phối Cơ quan kế hoạch của chính phủ quyết định sẽ sản xuất

ra cái gì, sản xuất như thế nào, và phân phối cho ai Sau đó, các hướng dẫn

cụ thể sẽ được phổ biến tới các hộ gia đình và các doanh nghiệp

• Kinh tế hỗn hợp (mixed economy) là nền kinh tế mà trong đó chính phủ vận

hành nền kinh tế theo tín hiệu thị trường Trong nền kinh tế hỗn hợp, chính phủ có thể hạn chế được những khiếm khuyết cũng như phát huy những ưu điểm của nền kinh tế kế họach hóa tập trung và nền kinh tế thị trường Do những tính ưu việt đó mà hầu hết các quốc gia trên thế giới đều áp dụng mô hình kinh tế hỗn hợp Tùy theo mức độ chính phủ can thiệp vào nền kinh tế

mà một nền kinh tế có thể lệch về hướng thị trường hay kế hoạch tập trung.Theo đó Cuba, Trung Quốc và Hungary dẫn đầu về nền Kinh tế kế hoạch hóa tập trung; đứng giữa là Thuỵ Điển; Anh, Mỹ và Hồng Kông là các nước dẫn đầu về nền KTTT hoàn toàn tự do

Vào thế kỷ XX,các nhà nghiên cứu kinh tế trên thế giới đã tranh luận khá nhiều về vai trò của nhà nước đối với sự phát triển của nền kinh tế Một thực tế đã

chứng minh rằng sự thất bại của nền kinh tế tập trung với sự chỉ huy của nhà nước

sự thất bại này không chỉ dừng lại ở tốc đột tăng trưởng kinh tế chậm mà còn thể hiện ở cả vấn đề cải thiện đời sống nhân dân.Trong khi đó kinh tế thị trường ở châu Âu,cả châu Á và đặc biệt là ở Mỹ tỏ ra khá thành công.Lúc này những người theo trường phái thị trường tự do đã lớn tiếng trong việc chỉ trích vai trò của nhà nước trong việc điều tiết,can thiệp vào thị trường là đã bóp méo thị trường và làm mất đi tính hiệu quả của nó

Gần đây,cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã xảy ra mà ngòi nổ đầu tiên xuất hiện ở Mỹ vào cuối năm 2007.Sự khủng hoảng của nền kinh tế lớn nhất thế giới này có nhiều nguyên nhân nhưng nguyên nhân lớn nhất bắt nguồn từ hệ thống tài chính lỏng lẻo.Cùng với các công cụ tài chính truyền thống,các nhà tài chính đã sinh ra các công cụ tài chính mới gọi là công cụ tài chính phái sinh.Một cách khách quan các công cụ này tạo ra tính năng động cho thị trường, giúp cho nguồn tài chính được luân chuyển một cách hiệu quả, vừa mang lại lợi ích cho người tiết kiệm, vừa mang lại lợi nhuận cho nhà đầu tư Nhưng việc sử dụng các công cụ tài chính này một cách thái quá đặc biệt là việc lơ là công tác giám sát hoạt động này

đã tích lũy những rủi ro cho hệ thống tài chính

Như vậy,một câu hỏi lớn đặt ra cho kinh tế học hiện đại là “Vai trò của nhà

nước đối với hệ thống tài chính là gì?"

B NỘI DUNG

I Hệ thống tài chính

Là một tổng thể bao gồm: Các thị trường tài chính,các định chế tài chính trung gian,cơ sở hạ tầng pháp lý- kỹ thuật và các tổ chức quản lý giám sát và điều hành HTTC để tổ chức phân bổ nguồn lực tài chính nhằm đạt được mục tiêu của các chủ thể trong nền kinh tế

Như vậy, hệ thống tài chính bao gồm:

- Thị trường tài chính

- Các định chế tài chính trung gian

- Cơ sở hạ tầng pháp lý kĩ thuật

- Các tổ chức giám sát và điều hành hệ thống tài chính

Như vậy để tìm hiểu vai trò của Nhà nước đối với hệ thống tài chính, ta cần

đi tìm hiểu về vai trò của Nhà nước đối với từng bộ phận của hệ thống tài chính

II Vai trò của nhà n ước đối với hệ thống tài chính

1.Vai trò của Nhà nước đối với thị trường tài chính

a Khái niệm và bản chất của thị trường tài chính

Sự phát triển cao của nền kinh tế hàng hóa, với sự phân công lao động xã hội sâu sắc đòi hỏi các chủ thể kinh tế phải năng động trong quá trình tìm kiếm và huy động các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội Trong khi đó, một bộ phận nhàn rỗi lại

có nhu cầu tái đầu tư với lợi nhuận cao và an toàn Cùng với sự phát triển của nền sản xuất hàng hóa là quá trình đa dạng hóa hình thức luân chuyển vốn từ người có vốn sang người cần vốn, làm cho các công cụ tài chính- đối tượng giao dịch trên các thị trường tài chính ngày càng đa dạng và có khả năng dế dàng chuyển đổi quyền sở hữu Đây là tiền đề quan trọng để hình thành nên thị trường tài chínhThị trường tài chính là thị trường trong đó nguồn tài chinh được kết chuyển từ nguời có vốn dư thừa sang người thiếu vốn Thông qua việc mua bán trao đổi các tài sản tài chính, TTTC là tổng hòa các mối quan hệ cung cầu về vốn Hiểu theo cách đơn giản thì TTTC là nơi diễn ra các hoạt động mua bán quyền sử dụng nguồn tài chính Việc mua bán quyền sử dụng nguồn tài chính chủ yếu được thực

hiện thông qua các công cụ tài chính( tín phiếu,thương phiếu, trái phiếu, cổ phiếu, chưng chỉ tiền gửi ).

TTTC là môi trường trong đó hệ thống tài chính vận động Dó đó đề cập đến TTTC không chỉ đề cập tới phương thức giao dịch, công cụ tài chính được trao đổi mà còn đề cập tới các chủ thể hoạt động và giám sát tại đó Việc chuyển đổi quyền sở hữu và sử dụng các nguồn tài chính trên TTTC thông qua các phương thức giao dịch và các công cụ tài chính nhất định

Chức năng cơ bản của TTTC là dẫn vốn từ người dư thừa vốn tới người cần vốn TTTC tạo điều kiện thuận lợi để cung cầu về vốn gặp nhau TTTC tạo điều kiện hyuy động các nguồn lực tài chính trong nước và nước ngoài để phục vụ phát triển kinh tế xã hội

TTTC còn thể hiện chức năng giám sát thông qua sự vận động của các nguồn tài chính

TTTC không phải là nơi sinh ra giá trị, làm tăng giá trị mà nó chỉ thực hiện việc chia sẻ, phân phối lợi nhuận và rủi ro giữa các chủ thể giao dịch

b Phân loại thị trường tài chính:

TTTC rất phong phú và đa dạng Mỗi loại TTTC được hình thành có những mục đích, chức năng nhất định tuy thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, vào các công cụ và phương thức giao dịch, vào đối tượng tham gia trên thị trường, tùy theo cách thức vận dụng của mỗi nước trong việc tổ chức một mô hình thích hợp với bối cảnh của nền kinh tế Dựa vào các tiêu thức khác nhau ta có thể phân tành các thị trường tài chính sau

Theo thời hạn luân chuyển vốn

Thị trường tiền tệ: là nơi trao đổi, mua bán quyền sử dụng nguồn tài chính

( các công cụ taì chính) ngắn hạn TT tiền tệ gồm TT vay nợ, TT liên ngân hàng,

TT hối đoái Nền kinh tế tị trường thương mại hóa các hoá các hoạt động kinh tế trong đó tiền tệ với tư cách là một loại hàng hóa đặc biệt Nền kinh tế thị trường các phát triển thì các hoạt động của thị trường tiền tệ càng hoàn chỉnh hơn, thị trương tiền tệ phát triển càng rộng thì vai trò của của nó càng trở nên qua trọng hơn đối với hầu hết mọi lĩnh vực kinh tế -xã hội của một đất nước, là động lực thúc đẩy sản xuất và tăng trưởng kinh tế Các công cụ thị trường tiền tệ vì có kỳ hạn ngắn nên giá của các công cụ tiền tệ thường ít biến động hơn so với các công

cụ dài hạn khi lãi suất thị trường thay đổi, vì vậy chúng có độ an toàn cao hơn và khả năng thanh khoản cũng như mua bán chuyển đổi dễ dàng hơn

Lãi suất trên thị trường tiền tệ bị ảnh hưởng bởi sự tương tác giữa cung và cầu với chính sách can thiệp của Ngân hàng Trung ương

Thị trường vốn: là nơi mua bán , trao đổi các công cụ tài chính có thời gian

đáo hạn trên 1 năm Bao gồm : thị trương vay nợ và thị trường chứng khoán

Theo mục đích của Thị trường: thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp

Theo tính chất chuyên môn hóa thị trường: thị trường công cụ nợ và thị

trường công cụ vốn

c Vai trò của nhà nước trên thị trường tài chính

Chính phủ và thị trường là 2 thực thể gắn bó trong kinh tế thị trường

Nhà nước có chức năng quản lí và điều tiết mọi mặt hoạt động của nền kinh

tế trong đó thị trường tài chính là một bộ phận rất quan trọng Đồng thời trong quá trình vận động, bản thân TTTC cũng đặt ra yêu cầu đòi hỏi phải có sự quản lý và giám của nhà nước

TTTC có vai trò quan trọng trong thúc đẩy kinh tế- xã hội phát triển Nhận thức được điều đó, nhà nước sử dụng khả năng của mình để tạo điều kiện hình thành và phát triển các TTTC

Mặt khác thông qua bộ máy các cơ quan, nhà nước giám sát hoạt động của các TTTC nhằm duy trì sự ổn định và lành mạnh của chúng Sự tác động của nhà nước đến quá trình hoạt động của TTTC có thể bằng các biệp pháp trực tiếp hay gián tiếp

Trong mỗi loại TTTC khác nhau, Nhà nước thể hiện vai trò của mình bằng các biện pháp và công cụ khác nhau.Sự tác động của nhà nước đến hoạt động của TTTC nhằm thúc duy trì sự ổn định và lành mạnh của chúng

Thị trường tài chính được xem là một thị trường bậc cao, một thị trường đặc biệt Điều tiết của Chính phủ đối với thị trường này; vì thế, cũng phải phù hợp với những đặc điểm, đặc thù của thị trường Có như vậy, thị trường mới có thể phát triển bền vững

Nói chung,sự tác động của nhà nước vào TTTC thể hiện trên 3 mặt cơ bản:

• Nhà n ước tạo môi trường pháp l ý cho sự hình thành và hoạt động của TTTC

Môi trường pháp lý là vấn đề hết sức quan trọng cho thị trường tài chính hình thành và phát triển nhà nước ban hành luật pháp và quy chế để điều chỉnh các mối quan hệ nảy sinh giữa các chủ thể tham gia hoạt động trên thị trường thông qua môi trường pháp lý ổn định, Nhà nước quản lý, điều chỉnh, thúc đẩy và làm lành mạnh hoạt động của TTTC , từ đó củng cố lòng tin vào thị trường những điều này thể hiện trên các mặt:

Xây dựng hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đồng bộ để điều chỉnh các hoạt động trên TTTC như: luật công ty, luật chứng khoán và giao dịch chứng khoán,

luạt tín thác, luật lưu ký…( VD: công báo/số CP/128 Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Chứng Khoán : Quy định về chào bán chứng khoán ra công chúng, niêm yết chứng khoán tại sở giao dịch chứng khoán trung tâm giao dịch chứng khoán, công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ…)

55+56/24-01-2007/VBQPPL/NĐ-NN ban hành các văn bản dưới luật quy định chức năng, nhiệm vụ và phạm

vi hoạt động động của các tổ chức tài chính( ngân hàng nhà nước, ngân hàng thương mại, các tổ chức tín dụng, công ty tài chính, công ty bảo hiểm…).( VD: Nghi định của chính phủ số 96/2008/NĐ-CP ngày 26 tháng 08 năm 2008 Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của ngân hàng nhà nước việt nam: ND của nghị định như sau

Điều 1 Vị trí và chức năng

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (sau đây gọi tắt là Ngân hàng Nhà nước) là

cơ quan ngang Bộ của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và chức năng Ngân hàng Trung ương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộc phạm vi quản lý của Ngân hàng Nhà nước

Điều 2 Nhiệm vụ và quyền hạn

Ngân hàng Nhà nước thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại Nghị định số 178/2007/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2007 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ, cơ quan ngang Bộ và những nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể sau đây:

Trình Chính phủ dự án luật, dự thảo nghị quyết của Quốc hội, dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội ; dự thảo nghị định của Chính phủ theo chương trình, kế hoạch xây dựng pháp luật hàng năm của Ngân

hàng Nhà nước đã được phê duyệt và các dự án, đề án theo sự phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ………….

Quy định mô hình tổ chức và quy chế hoạt động của từng loại TTTC

• Nhà n ước tạo ra môi trường kinh tế cho sự h ình thành và phát triển TTTC

TTTC chỉ ra đời và phát triển trong điều kiện môi trường kinh tế ổn định và phát triển ở một mức độ nhất định NN tạo ra môi trường kinh tế cho sự hình thành

và phát triển của TTTC thể hiện trên các mặt chủ yếu sau:

NN sử dụng các chính sách kinh tế vĩ mô( chính sách tiền tệ, chính sách thuế, chính sách tỷ giá, chính sách thu nhập…) nhằm ổn định môi trường kinh tế,

ổn định giá trị của đồng tiền, khuyến khích tích lũy và đầu tư, điều chỉnh cơ cấu kinh tế tạo điều kiện thuận lợi cho thị trường hình thành và phát triển

VD:Nền kinh tế Việt Nam

Năm 2008 nền kinh tế Việt Nam chịu ảnh hưởng tác độngcủa khủng hoảng tài chính thế giới Lạm phát và lãi suất tăng cao đã làm cho khả năng thanh khoản của thị trường giảm sút, từ đó đã ảnh hưởng đến việc huy động nguồn lực tài chính cho đầu tư phát triển, trước tình hình đó, nhà nước đã dùng các chính sách tiền tệ của mình để quy định lãi suất cơ bản đối với đồng nội tệ tại các ngân hàng là 12%/năm (tháng 5/2008) và 14%/năm(tháng 6/2008), và lãi suất đối với đồng ngoại tệ là 3%/năm, với chính sách vĩ mô hiệu quả, nền kinh tế đã trở nên ổn định hơn vào cuối năm và lạm phát dừng lại con số có thể kiểm soát, hoạt động của các ngân hàng đi vào ổn định, diều đáng mừng là trong cuộc khủng hoảng kinh tế năm

2008 thì hầu hết các nền kinh tế của các nước trên thế giới đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng và bị suy thoái nhưng Việt Nam là quốc gia duy nhất trong số các nền kinh tế đang nổi lên ở khu vực Đông nam Á không rơi vào tình trạng suy thoái

năm 2008 dưới tác động của cuộc khủng hoảng toàn cầu Dẫu vậy, các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô cũng đã cho thấy rằng cuộc khủng hoảng đã có ảnh hưởng sâu sắc đến nền kinh tế Tốc độ tăng GDP của cả năm đã giảm chậm lại từ 8,5% năm 2007 xuống còn 6,3% năm 2008 và tiếp đó là 5,3% năm 2009 trước khi hồi phục trở lại mức 6,5% năm 2010 …

VD: nền kinh tế Mỹ

Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 làm cho dollar Mỹ lên giá Do dollar

Mỹ là phương tiện thanh toán phổ biến nhất thế giới hiện nay, nên các nhà đầu tư toàn cầu đã mua dollar để nâng cao khả năng thanh khoản của mình, đẩy dollar Mỹ lên giá Điều này làm cho xuất khẩu của Hoa Kỳ bị thiệt hại

Ngay khi khủng hoảng tín dụng nhà ở thứ cấp nổ ra, Fed bắt đầu can thiệp bằng cách hạ lãi suất và tăng mua MBS Đến khi tình hình phát triển thành khủng hoảng tài chính từ tháng 8 năm 2007, Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (Fed) đã tiếp tục tiến hành các biện pháp nới lỏng tiền tệ để tăng thanh khoản cho các tổ chức tài chính Cụ thể là lãi suất cho vay qua đêm liên ngân hàng đã được giảm từ 5,25% qua 6 đợt xuống còn 2% chỉ trong vòng chưa đầy 8 tháng (18/9/2007-30/4/2008) Lãi suất này sau đó còn tiếp tục giảm và đến ngày 16/12/2008 chỉ còn 0,25%, mức lãi suất gần 0 hiếm thấy FED còn thực hiện nghiệp vụ thị trường mở (mua lại các trái phiếu chính phủ Hoa Kỳ mà các tổ chức tài chính nước này có) và

hạ lãi suất tái chiết khấu Giữa tháng 12 năm 2008, FED tuyên bố có kế hoạch thực hiện chính sách nới lỏng tiền tệ mặt lượng

Tháng 12 năm 2007, Chính phủ Hoa Kỳ đã lập ra và giao cho Fed chủ trì chương trình Term Auction Facility để cấp các khoản vay ngắn hạn có kỳ hạn từ

28 đến 84 ngày theo lãi suất cao nhất mà các tổ chức tài chính trả qua đấu giá Tính đến tháng 11 năm 2008, đã có 300 tỷ dollar được FED đem cho vay theo chương

trình này FED còn tiến hành cho vay thế chấp đối với các tổ chức tài chính với số tiền tổng cộng tới 1,6 nghìn tỷ tính đến tháng 11 năm 2008.

Mua repo MBS của Fed tăng vọt vào cuối năm 2007

NN ban hành chính sách khuyến khích phát hành các công cụ cho TTTC , đồng thời bản thân NN cũng tham gia vào phát hành trái phiếu chính phủ,, tín phiếu kho bạc, đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa doanh nghiệpNN, đẩy mạnh hoạt động xuất nhập khẩu và tài chính đối ngoại

• NN giám sát các hoạt động của TTTC

Việc giám sát của nhà nước đối với TTTC là cần thiết để đảm bảo cho chúng hoạt động và phát triển ổn định, lành mạnh Thông qua việc giám sát hoạt động của thị trường, NN có các biện pháp điều chỉnh kịp thời nhằm đảm bảo trật tự trên TTTC, từ đó bảo vệ quyền lợi cho các chủ thể tham gia các hoạt động trên TTTC Mặt khác, thông qua giám sát NN có các biện pháp điều chỉnh hoạt động của TTTC đảm bảo sự lành mạnh và ổn định của thị trường

Việc kiểm tra giám sát của nhà nước được thực hiện thông qua các cơ quan chức năng ngân hàng nhà nước, bộ tài chính, UB chứng khoán quốc gia

Hệ thống giám sát tài chính của Việt Nam hiện nay về thực chất được tổ chức theo

mô hình phân tán chuyên ngành, tức là mỗi bộ phận của thị trường tài chính được giám sát bởi một cơ quan giám sát chuyên ngành như: Thị trường ngân hàng được giám sát bởi cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng (trực thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam); thị trường chứng khoán được giám sát bởi Uỷ ban chứng khoán Nhà nước (trực thuộc Bộ Tài chính) ; thị trường bảo hiểm được giám sát bởi Cục quản lý, giám sát bảo hiểm (trực thuộc Bộ Tài chính) Với mô hình như vậy tất yếu

sẽ có những ưu và nhược điểm sau:

Ưu điểm: Bảo đảm giám sát được các định chế trung gian tài chính một

cách chặt chẽ, thường xuyên

Nhược điểm: Với mô hình như trên sẽ tất yếu dẫn đến những khoảng trống

trong hoạt động giám sát như giám sát chéo hoạt động trong các tập đoàn tài chính kinh doanh đa ngành và giám sát rủi ro đan xen giữa các bộ phận của thị trường khó thực hiện, giám sát an toàn vĩ mô thị trường tài chính bị xem nhẹ, đồng thời việc điều phối hoạt động giám sát chuyên ngành không thực hiện được

Để khắc phục những nhược điểm trên, tháng 03 năm 2008, Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định thành lập Uỷ ban Giám sát tài chính quốc gia Uỷ ban này có chức năng giám sát chung thị trường tài chính và tham mưu, tư vấn cho Thủ tướng trong điều phối hoạt động giám sát thị trường tài chính

Như vậy, TTTC là một trong những phần quan trọnghệ thống tài chính Sự tạo lập và phát triển TTTC đóng một vai trò không thể thay thế trong sự nghiệp phát triển kinh tế của các nước có nền kinh tế thị trường Một thị trường tài chính hoạt động có hiệu quả sẽ tận dụng được ở mức cao nhất mọi nguồn vốn tiềm tang trong nước và từ nước ngoài để phát triển kinh tế và cải thiện đời sống của nhân

dân Vai trò của nhà nước đối với TTTC vô cùng quan trọng, nhưng không thể ép buộc hoàn toàn nền kinh tế dưới sự chỉ huy của Nhà nước mà vẫn phải để cho thị trường tự điều tiết, để thị trường tài chính phát triển một cách hoàn thiện nhất trong xu hướng của nền kinh tế thị trường hiện nay.

a, Khái niệm trung gian tài chính

Trung gian tài chính là các tổ chức tài chính chuyên nghiệp cung ứng các dịch vụ tài chính bằng cách huy động các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi dưới nhiều hình thức khác nhau rồi dùng các nguồn vốn này để đầu tư (chủ yếu là cho vay) nhằm mang lại lợi ích cho các bên giao dịch

Các trung gian tài chính gồm các ngân hàng thương mại, các tổ chức tín dụng, công ty bảo hiểm, công ty tài chính, quỹ hưu trí, các quỹ đầu tư…Mỗi loại hình trung gian tài chính đều có phân khúc thị trường riêng Các ngân hàng thương mại huy động vốn thông qua việc huy động tiền gửi mà chủ yếu là tiền tiết kiệm để cho vay Công ty tài chính huy động vốn chủ yếu qua hình thức phát hành trái phiếu để cho vay dưới hình thức thuê mua, cho vay tiêu dùng Các công ty bảo hiểm huy động vốn chủ yếu qua việc thu bảo hiểm phí từ bán các sản phẩm bảo hiểm và chịu trách nhiêm khi có rủi ro xảy ra theo hợp đồng bảo hiểm Quỹ hưu trí huy động vốn từ việc đóng góp một phần thu nhập hàng tháng của người lao động

để chi trả khi người lao động mất hoặc hết khả năng lao động Nguồn tài chính nhàn rỗi của quỹ này cũng sử dụng để đầu tư nhưng chỉ trong những lĩnh vực đầu

tư an toàn

b, Vai trò của nhà nước đối với các trung gian tài chính.

• Can thiệp vào các lĩnh vực hoạt động của ngân hàng để kiểm soát rủi

ro qua các quy định giới hạn lĩnh vực công việc.

Với xu thế phát triển cao của thị trường, ranh giới giữa các trung gian tài chính và các thị trường ngày càng mờ nhạt Chẳng hạn, các công ty bảo hiểm cũng

có thể cho vay, các quỹ đầu tư cũng cũng có thể tài trợ vốn cho dự án, các công ty bảo hiểm cũng có thể bán các sản phẩm hưu trí tự nguyện Điều tai hại ở chỗ trung gian tài chính lao vào cuộc đầu tư tài chính với vai trò là một nhà đầu tư để kiếm lợi nhuận từ sự chênh lệch Luồng vốn không được đổ vào kinh doanh mà vào việc mua bán trên thị trường vốn

Để thực hiện chức năng can thiệp vào các lĩnh vực hoạt động của Ngân hàng

để kiểm soát rủi ro qua các quy định giới hạn lĩnh vực công việc, Ngân hàng Nhà nước đã đưa ra những quyết định đối với hoạt động đầu tư của Ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng

Ví dụ: Theo Luật tổ chức tín dụng năm 2010, các hoạt động huy động vốn của các tổ chức phi ngân hàng trong lĩnh vực chứng khoán, dịch vụ đầu tư tài chính

sẽ phải chấm dứt từ đầu năm 2011

Năm 2011 Ngân hàng Nhà nước vừa đưa ra dự thảo lần thứ 2 của thông tư hướng dẫn điều kiện, hồ sơ, trình tự và thủ tục góp vốn, mua cổ phần của tổ chức tín dụng Dự thảo lần này quy định kỹ lưỡng và có phần chặt chẽ hơn về điều kiện

để các Ngân hàng góp vốn mua cổ phần dưới dạng công ty liên doanh, liên kết hoặc dưới dạng doanh mục đầu tư

Việc kiểm soát và hạn chế các ngân hàng thương mại thành lập công ty con, công ty liên kết là cần thiết để tránh tình trạng thông qua các công ty liên kết lách luật cho vay nội bộ lẫn nhau Điều này cũng giúp cho hệ thống ngân hàng tránh được tình trạng rủi ro khi đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực kinh doanh khác

• Kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ lãi suất

Nhìn vào nền kinh tế Việt Nam năm 2008, lãi suất cơ bản được tăng lên 12%/năm (tháng 5/2008) và 14%/năm(tháng 6/2008) lúc này các nhà đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp ở Việt Nam thực sự cảm thấy sức nóng từ các cỗ máy kinh doanh đang cạn kiệt dầu bôi trơn tín dụng Các trung gian tài chính nhảy vào cuộc với vai trò của nhà đầu tư, trong khi các tập đoàn công bố báo cáo tài chính thì hầu hết các ngành nghề tài chính đều thua lỗ trong khi phần thuchủ yếu từ đầu

tư tài chính Trong khi đó, các Tổng công ty tập đoàn có vốn nhà nước thường xuyên “kêu” thiếu vốn đầu tư cho các dự án thì vẫn thành lập ra hàng loạt các công

ty tài chính để nhằm mục đích đầu tư tài chính

Trung gian tài chính ở nước ta phát triển quá nóng về số lượng ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán Sự phát triển quá nhanh của các công ty chứng khoán trong một thời gian ngắn khiến cho khối này đang bộc lộ nhiều bất cập Một

số công ty chứng khoán không đảm bảo hiệu quả hoạt động, gây rủi ro tiềm ẩn Năng lực về nghiệp vụ, nhân sự và tài chính của các công ty chứng khoán còn hạn chế, đặc biệt là năng lực về tài chính Trong 10 năm qua, hệ thống ngân hàng đang bộc lộ một số khó khăn, thách thức như, chất lượng tài sản suy giảm; rủi ro thanh khoản gia tăng; năng lực vốn tự có còn thấp; khả năng quản trị rủi ro và quản trị doanh nghiệp chưa đáp ứng thông lệ quốc tế và tương xứng với tốc độ phát triển về quy mô Nhận thấy những bất cập từ sự phát triển quá nóng này, bộ tài chính đã phải có những biện pháp để điều tiết lại thị trường

Ngày 17/03/2008, Bộ Tài chính ban hành một nghị quyết mà theo đó các Ngân hàng thương mại buộc phải mua 20.300 tỷ đồng tín phiếu bắt buộc Chính điều này đã một lúc “ép” các ngân hàng thiếu vốn khả dụng, buộc họ phải tìm mọi cách thu hút lượng tiền gửi từ dân cư

Hành động của Bộ Tài chính có tác dụng thắt chặt tiền tệ, kiểm soát lạm phát Việc ban hành quyết định phát hành tín phiếu đã hút khỏi thị trường một

lượng vốn khồng lồ Hành động này Nhà nước kỳ vọng sẽ kiểm soát được tình trạng phát triển quá nóng của thị trường tài chính.

Song kịch bản thị trường đã có nhiều điểm thăng trầm! Do hành động quá mạnh tay, nhiều ngân hàng rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn vốn khả dụng nghiêm trọng Và khi đó diễn ra cuộc cạnh tranh khốc liệt trên thị trường vốn giữa các Ngân hàng Các Ngân hàng liên tục hút người gửi tiền bằng hình thức chạy đua lãi suất huy động Có nhiều ngân hàng thương mại thậm chí đã đẩy mức lãi suất huy động lên tới hơn 20%/năm

Điều này ngay lập tức tác động lớn đến tâm lý của công chúng đầu tư Một lượng vốn lớn bị rút khỏi thị trường chứng khoán: Thị trường chứng khoán bị down liên tục, phá vỡ tất cả các ngưỡng hỗ trợ mặc cho Bộ Tài chính liên tục có những sự động viên Các công ty chứng khoán, quỹ đầu tư rơi vào tình trạng heo hắt khi mà giao dịch cực thấp, lượng nhà đầu tư đóng băng tài khoản rất lớn

Sự ngừng hoạt động (giải thể) hoặc rút bớt nghiệp vụ của các công ty chứng khoán là một tất yếu được dự báo trước Một hệ quả tất yếu nữa là các doanh nghiệp càng ngày càng gặp khó khăn qua các phương án tăng vốn bằng hình thức phát hành cổ phiếu Mà việc tiếp cận với nguồn vốn ngân hàng thì rất khó khăn bởi lãi suất giải ngân rất lớn Nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu đã bị mất những đơn hàng quan trọng Nhiều doanh nghiệp sản xuất kinh doanh bị đình đốn

Vào thời điểm gần nửa cuối năm 2008, thị trường tài chính Việt Nam gặp khủng hoảng Các doanh nghiệp Việt Nam bị co cụm thu hẹp sản xuất Nhiều doanh nghiệp ngành may mặc, chế biến sa thải công nhân ồ ạt Lượng người bị mất việc ở các khu công nghiệp cộng thêm số lao động bị mất việc ở nước ngoài trở về nước đã trở thành “gánh nặng” lớn đối với nền kinh tế đất nước