Phân tích ba khổ đầu bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải

Thơ như thế thật giàu có mà không khoe khoang.

Trang 1

Cảm nhận ba khổ đầu bài thơ “ Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải.

Thơ ca từ cổ chí kim đều lấy vẻ đẹp thiên nhiên làm đề tài ngâm vịnh Đặc biệt là mùa xuân – thời khắc đẹp nhất trong năm thường đem đến cho thi nhân nhiều cảm xúc Để rồi, bằng tài hoa của một người nghệ sĩ cùng với tấm lòng tha thiết, mến yêu vẻ đẹp của đất trời, họ đã dệt nên những bức tranh xuân tuyệt đẹp bằng ngôn từ Như nhà thơ Nguyễn Bính đã từng viết trong bài thơ “ Mùa xuân xanh ”:

Mùa xuân là cả một mùa xanh

Giời ở trên cao, lá ở cành

Lúa ở đồng tôi và lúa ở

Đồng nàng và lúa ở đồng quanh.

Và Thanh Hải – một cây bút tiếu biểu của nền thơ ca cách mạng Việt Nam cũng góp thêm vào đề tài ấy một tiếng thơ xuân thật sâu lắng, ngọt ngào Đó chính là bài thơ “ Mùa xuân nho nhỏ ” Bài thơ được viết vào tháng 11năm 1980, khi tác giả đang lâm bệnh nặng và qua đời không bao lâu sau đó Đến với khúc tự tình cuối đời “ Mùa xuân nho nhỏ ” của nhà thơ, người đọc không khỏi xúc động trước ước nguyện cống hiến chân thành, tha thết của thi nhân đồng thời còn rất ấn tượng với những bức tranh xuân của thiên nhiên, đất nước qua cảm xúc của nhà thơ Nhũng bức tranh xuân ấy được thể hiện thật rõ qua ba khổ thơ đầu

Thật vậy, ba khổ thơ đầu là tiếng hát say sưa của nhà thơ luôn biết nâng niu và gìn giữ cái đẹp Cảm xúc trước mùa xuân mở ra thật ngỡ ngàng, không gian dường như tươi mới hơn, trẻ trung hơn, thánh thót hơn ở khổ thơ thứ nhất:

Mọc giữa dòng sông xanh

Một bông hoa tím biếc

Ơi con chim chiền chiện

Hót chi mà vang trời

Từng giọt long lanh rơi

Tôi đưa tay tôi hứng.

Ta bắt gặp trong ý thơ Thanh Hải là cách sử dụng những hình ảnh giản dị, gần gũi mà giàu sức gợi hình, gợi cảm “ dòng sông xanh ”, “ bông hoa tím biếc ”, tiếng “ chim chiền chiện hót vang trời ” Điểm nhấn của bức tranh có lẽ là bông hoa lục bình tím biếc nổi trội đậm đà trên cái ngút ngàn, mênh mông của dòng sông xanh mát Và với phép đảo ngữ độc đáo, bức tranh xuân của Thanh Hải đã trở nên sống động, có hồn và căng tràn nhựa sống Dòng xanh vẫn trong suốt từ bao giờ, còn màu tím thủy chung với cuộc đời vẫn không đổi sắc, vẫn như màu tím buổi xưa khi thi sĩ ngắm hoa sim:

Trên đồi nhìn xuống hoa sim nở,

Màu tím vô cùng tím thủy chung.

Tất cả những từ ngữ gợi cảm trên đã khắc họa thành công một bức tranh xuân của đất trời xứ Huế thật dịu dàng, tươi mát với cả một không gian cao rộng, cả màu sắc thanh khiết và đằm thắm của mùa xuân, cả âm thanh khẽ nhẹ lắm mà vang động lắm, âm thanh ấy như đang kéo dài ra vô tận, cho thời gian tươi sáng mãi, như dồn lắng để nghe thấu nhịp tâm trạng của nhà thơ

Để rồi, trước vẻ đẹp của đất trời, thiên nhiên, bằng các từ cảm thán “ ơi ”, “ chi ” đã trực tiếp thể hiện cảm xúc của nhà thơ, một cảm giác ngỡ ngàng, thích thú, reo vui của một tâm trạng đang say sưa, ngây ngất trước vẻ đẹp của đất trời

Trang 2

Và cảm xúc ấy được Thanh Hải thể hiện rõ nét hơn ở hai câu cuối Với hình ảnh gợi nhiều liên tưởng “ từng giọt long lanh rơi ” gợi cho ta hình ảnh những giọt sương mai còn đọng lại trong cành cây kẽ lá hay những giọt mưa xuân lất phất rơi Nhưng một cách gợi cảm hơn, ta có thể hiểu đó là những giọt mùa xuân lóng lánh sắc màu được kết tụ từ màu xanh của dòng sông, màu tím biếc của bông hoa và cả âm thanh rộn rã, tưng bừng của tiếng chim chiền chiện Tuy nhiên, nếu gắn hình ảnh ấy trong mạch cảm xúc của nhà thơ,

với hai câu thơ trước đó thì “ từng giọt long lanh rơi ” là giọt âm thanh của tiếng chim

chiền chiện ngưng đọng thành hình, thành khối, thành từng giọt có ánh sáng, có sắc màu cụ thể đến mức để nhà thơ có thể “ tôi đưa tay tôi hứng ” Và nếu hiểu như thế thì ta bắt gặp ở đây một hình ảnh ẩn dụ chuyển đổi cảm giác thật đẹp Có nghĩa là nhà thơ đâu chỉ cảm nhận tiếng chim bằng thính giác mà còn bằng cả thị giác và xúc giác với tất cả niềm say sưa ngây ngất Hình ảnh “ tôi đưa tay tôi hứng ” thật gợi cảm thể hiện tất cả sự nâng niu, trân trọng rất mực của thi nhân trước vẻ đẹp của đất trời Thơ như thế thật giàu có mà không khoe khoang Phải là tâm hồn nào thì mới sản sinh ra thơ ấy!

Đặt bài thơ trong hoàn cảnh ra đời của nó, chúng ta càng hiểu hơn tinh thần và cảm xúc của nhà thơ Bởi bài thơ được viết trong những ngày đông giá rét và đặc biệt hơn với nhà thơ, đó là lúc bệnh tật đang dày vò, là cái chết đang đến gần với ông từng giờ, từng phút Thế nhưng, tràn ngập trong khổ thơ trên là một bức tranh xuân căng tràn nhựa sống, rực rỡ sắc màu và nhà thơ đã đón nhận nó với tất cả niềm say sưa ngây ngất, với tất cả sự trân trọng, nâng niu Phải chăng bức tranh xuân ấy không chỉ được vẽ nên từ tài hoa của người nghệ sĩ mà còn bằng cả chính tình yêu cuộc sống, tình yêu tha thiết đối với quê hương và đặc biệt là bằng chính tinh thần lạc quan, yêu đời của một người con xứ Huế đã gắn bó trọn cuộc đời mình với xứ sở quê hương Hơn mấy thế kỉ trước, độc giả cũng đã từng rất ngưỡng mộ trước tinh thần lạc quan, yêu đời của thiền sư Mãn Giác:

Đừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết

Đêm qua sân trước một nhành mai.

Quả thật, với những tâm hồn lạc quan, yêu đời thì cái chết không bao giờ là kết thúc của một sự sống mà đó chỉ là khởi đầu cho một sự sống tốt đẹp hơn

Và trong cảm xúc say sưa ngây ngất, mùa xuân lại tiếp tục hiện lên trong cảm nhận của tác giả thật quen thuộc, ấm cúng chứ không đài các, kiêu sa Bởi mùa xuân ấy là “ lộc ” đất trời của chung mọi người Con người biết yêu thương và gìn giữ sẽ biết hái lộc cho mình:

Mùa xuân người cầm súng

Lộc giắt đầy trên lưng

Mùa xuân người ra đồng

Lộc trải dài ngương mạ.

Những hình ảnh ẩn dụ quen thuộc trong thơ ca cách mạng “ người cầm súng ”, “ người ra đồng ” tượng trưng cho hai nhiệm vụ trọng yếu của đất nước lúc bấy giờ: chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc và lao động để xây dựng quê hương Tiếng súng chưa im nên người lính vẫn phỉa ra đi, anh ra đi với niềm tin vảo mùa xuân và chiến đấu để gìn giữ mùa xuân Lá ngụy trang giắt quanh lưng hay chồi non – vẻ tài hoa kín đáo của người lính chợt hé lộ, hé lộ để ngầm mách bảo bước chân anh đang rong ruổi trên con đường nào Còn đây là mùa xuân của những con người có trách nhiệm, có ý thức dựng xây “ Lộc ” của họ là nương mạ non, là mầm sống sẽ sinh sôi, làm nên no đủ và giàu có “ Lộc ” ấy cũng thật cụ thể, thật thiết thực Cố nhiên là nó cũng không làm mất đi ý nghĩa biểu trưng của hình ảnh thơ Hình ảnh ẩn dụ mới lạ “ mùa xuân ” và “ lộc ” được nhắc đi nhắc lại trong khổ thơ trở thành điệp

Trang 3

ngữ, biểu tương cho sự trỗi dây mạnh mẽ, cho sức trẻ trung, sôi nổi, cho sự chuyển mình đi lên của đất nước trong thời kì cách mạng mới Trong thời kì ấy, mỗi người một công việc

nhưng tất cả đều cùng nhịp bước, “ Tất cả như hối hả / Tất cả như xôn xao ” để cùng tiến

lên phía trước Điệp ngữ “ tất cả ” hòa cùng với nhịp thơ nhanh, mạnh như một khúc quân hành kết hợp với các từ láy giàu giá trị gợi hình, gợi cảm “ hối hả” , “ xôn xao ” thêm một lần góp phần góp phần diễn tả không khí của cuộc sống mới thật sôi nổi, khẩn trương, tưng bùng, rộn rã

Nếu chúng ta đặt bài thơ trong bối cảnh lịch sử những năm 1980, khi ta vừa phải đối diện với các cuộc chiến tranh biên giới, vừa phải đối diện với nền kinh tế sau chiến tranh còn muôn vàn gian khổ, khó khăn, chúng ta càng hiểu hơn tinh thần lạc quan và tình yêu đất nước tha thiết của thi nhân cùng với cái nhìn tươi sáng, đầy ắp niềm lạc quan của nhà thơ về sự nghiệp cách mạng của đất nước

Nhiệm vụ chiến đấu và sản xuất càng khẩn trương, sôi động trong mùa xuân chiến thắng, mùa xuân cách mạng Cả dân tộc ta đã làm nên biết bao nhiêu mùa xuân nối tiếp nhau trong lịch sử:

Đất nước bốn ngàn năm

Vất vả và gian lao

Đất nước như vì sao

Cứ đi lên phía trước.

Cụm từ “ bốn ngàn năm ” thật gợi cảm bộc lộ niềm tự hào sâu sắc của nhà thơ về truyền thống lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Thanh Hải quả thật đã rất có lý khi tự hào sâu sắc như vậy Bỡi lẽ, lịch sử của dân tộc ta là những trang sử vẻ vang của cuộc đấu

tranh chống giặc ngoại xâm mà Nguyễn Trải đã từng đúc kết trong “ Bình ngô đại cáo ”: “ Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời dựng nền độc lập/ Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương/ Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau/ Song hào kiệt đời nào cũng có ”.

Cụm từ “ vất vả ”, “ gian lao ” thật gợi cảm, chứa đựng những vất vả, gian khổ, nhọc nhằn mà cha ông ta đã phải nếm trải từ thuở vua Hùng dựng nước và giữ nước Là thiên tai, địch họa, là bao vất vả thăng trầm Thấ nhưng ngay cả trong niềm ngậm ngùi, thương cảm ấy còn có cà niềm tự hào sâu sắc vì ý chí quật cường của dân tộc, vì những trang sử hào hùng mà cha ông ta đã viết nên bằng chính sương máu của mình Để rồi, kết thúc khổ

thơ, với hình ảnh so sánh đặc sắc “ Đất nước như vì sao/ Cứ đi lên phía trước ”, phải là “

Cứ ” đặt ở đầu câu thơ như một sự khẳng định, khẳng định rằng đất nước ta đã, đang và nhất định sẽ đi lên bằng chính sức mạnh quật cường của bốn ngàn năm “ vất vả và gian lao

” Thanh Hải đã nhìn tiền đồ của đất nước bằng chính sự lạc quan, tin tưởng và bằng cả tình yêu tha thiết đối với đất nước, quê hương Có lẽ vì thế chăng mà nhà thơ đã khép lại

tác phẩm của mình bằng một lời tâm niệm thiết tha gửi lại cho cuộc đời : Mỗi người xin hãy sống đẹp tựa như một mùa xuân để cống hiến sức lực, trí tuệ của mình mà tạo nên mùa xuân vĩ đại cho đất nước

Tóm lại, cả bài thơ “ Mùa xuân nho nhỏ ” nói chung và ba khổ đầu thi phẩm nói riêng đã có nhiều thành công trên hai phương diện nội dung và nghệ thuật Trước hết, với thể thơ năm chữ có âm điệu trầm lắng, thiết tha, thay đổi linh hoạt theo mạch cảm xúc của đoạn thơ Thành công của đoạn thơ còn ở nghệ thuật sử dụng từ ngữ, hình ảnh mộc mạc, giản dị mà giàu sức gợi hình, gợi cảm Đặc biệt, Thanh Hải đã vận dũng và phát huy tối đa giá trị của các biện pháp tu từ như ẩn dụ, so sánh, diệp ngữ Để rồi, tất cả đã góp phần khắc họa thành công những bức tranh xuân tuyệt đẹp của thiên nhiên, đất nước: xuân của thiên

Trang 4

nhiên căng tràn nhựa sống, và xuân của đất nước rộn rã, tưng bừng trong tư thế đi lên.Và như thế, chúng ta có thể khẳng định rằng đoạn thơ là sự hóa quyện giữa tài năng nghệ thuật và cái tình tha thiết của thi nhân đối với đất nước, quê hương Tình yêu ấy, niềm tin ấy vẫn ánh lên trong từng câu từng chữ bái thơ để mỗi lần đọc lại, nghe lại, ta lại được sống trong khí vị dịu ngọt của “ Mùa xuân nho nhỏ ”

Định dạng
Số trang	4
Dung lượng	45 KB