Bi kịch tình yêu của một sô nhân vật nữ thông qua hai tác phẩm: Chí Phèo và Vợ nhặt.Phát hiện những vấn đề nội dung tư tưởng còn chưa được khai thác. Từ đó, đóng góp một cách nhìn, một cách tiếp nhận mới về tác phẩm.
Trang 1ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN – ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
KHOA NGỮ VĂN -
TIỂU LUẬN MÔN HỌC: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Đề bài: Đề xuất một đề tài nghiên cứu khoa học ở trình độ khoa học sinh viên Xây dựng đề cương nghiên cứu chi tiết cho đề tài khoa học đó.
Tên tiểu luận:
BI KỊCH TÌNH YÊU CỦA MỘT SỐ NHÂN VẬT NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN CHÍ PHÈO (NAM CAO) VÀ VỢ NHẶT (KIM LÂN)
SV thực hiện : Dương Thị Linh Lớp : Sư phạm Ngữ văn CLC K47
Thái Nguyên, tháng 05 năm 2014
Trang 2ơn tất cả các thầy cô đã giảng dạy em trong thời gian qua.
Xin cảm ơn sự cộng tác giúp đỡ, cung cấp tài liệu của các anh chị sinhviên năm ba và năm tư khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên
Vì thời gian cũng như kiến thức còn hạn chế nên không tránh khỏinhững nhận xét chủ quan Kính mong sự góp ý từ phía thầy cô và các bạn đểcác sinh viên sau thực hiện tốt hơn
Thái Nguyên, ngày 17 tháng 05 năm 2014
Sinh viên thực hiện
Trang 3A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Chẳng hiểu tại sao cứ mỗi lần lần mở lại những trang sách phổ thông,hai cái tên mà tôi thường tìm đến là Kim Lân và Nam Cao Cái ngày còn ngồitrên ghế nhà trường, tôi mê say với “Lão Hạc”, mê say với “Chí Phèo”, với
“Làng”, với “Vợ nhặt” Không chỉ là say mê, tôi thậm chí còn bị ám ảnh bởinhững mảnh đời, bởi những kiếp người đau khổ, bế tắc, bất lực như Chí Phèo,Lão Hạc như ông Hai, anh cu Tràng, cô vợ nhặt, bà cụ Tứ
Điều đặc biệt, vẫn câu chuyện ấy, vẫn con người ấy, vẫn những trangsách không đổi nhưng sao trong nhận thức tôi lại có một sự thay đổi lớn khimỗi lần đọc lại Phải chăng, càng trưởng thành thì tầm nhận thức, chiều sâutâm hồn con người càng được bồi đắp, phát triển? Hay phải chăng, cái hay cáiđẹp cái nhân văn trong câu chuyện, theo lớp bụi của thời gian không lu mờ đi
mà thậm chí còn sáng hơn, còn được khẳng định hơn nữa
Tôi nói mình say mê với “Chí Phèo”, say mê với “Vợ Nhặt” là vìkhông chỉ đơn thuần đó là những câu chuyện hay, cốt truyện sinh động, chânthực mà bên cạnh đó là cái tài, cái tình của chính tác giả - những người “cha”
đẻ của chúng Xưa nay, hai tác phẩm và hai tác giả của “Chí Phèo” và “VợNhặt” không biết đã làm tốn bao giấy mực của văn đàn, của giới nghiên cứu.Đọc những tài liệu ấy, khai thác chúng, tôi mới thực sự biết được ngọn nguồngiá trị đa chiều, rộng mở của từng câu chuyện, chứ không phải dừng lại ởmức độ cảm nhận Càng đọc, càng nghiên cứu tôi càng ngầm và càng “say”.Càng ngưỡng mộ tài năng cùng phong cách của Kim Lân và Nam Cao đếnđâu, tôi lại mong ước được một lần có dịp viết bài cảm nhận hay nghiên cứu
về hai tác giả này đến đó Thực tế, Nam Cao và Kim Lân là hai tác giả tiêubiểu được đưa vào chương trình giảng dạy văn học trong trường phổ thông
Trang 4bởi những tác phẩm tiêu biểu, giá trị cũng như sự ảnh hưởng sâu rộng của tácgiả, tác phẩm đến quần chúng bạn đọc Cho nên, đó cũng là một động lực thôithúc tôi viết bài để mong rằng qua đó, có một sự đóng góp đáng kể cho quátrình tìm hiểu, nghiên cứu về hai tác giả cùng tác phẩm tiêu biểu của họ.
Có lẽ cũng do Nam Cao và Kim Lân là hai tác giả lớn, đã để lại nhữngtác phẩm đặc sắc, ở đây, chỉ xin đề cập đến “Chí Phèo” và “Vợ nhặt”, nênviệc nghiên cứu, soi xét của văn đàn gần như là toàn diện Tuy nhiên, tôi nhậnthấy một nội dung gần như rất mới mẻ, rất “nông” mà chưa một độc giả hay
giới nghiên cứu nào “đào” đến Vì vậy, tôi xin mạnh dạn đề xuất đề tài “Bi kịch tình yêu của một số nhân vật nữ trong hai truyện ngắn Chí Phèo (Nam Cao) và Vợ nhặt (Kim Lân)”.
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Từ trước tới nay, hai tác phẩm “Chí Phèo” và “Vợ nhặt” luôn được chútrọng nghiên cứu trong trường phổ thông Đồng thời, bạn đọc, giới nghiên cứucũng tốn không ít giấy mực về hai tác giả, tác phẩm này Các tài liệu nghiêncứu chỉ chú trọng phần nội dung cốt lõi: ví dụ như trong “Chí Phèo” là bi kịchlưu manh hóa, bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo; trong “Vợnhặt” là nạn đói và những kiếp người tuy đứng giữa bờ vực của cái chết vẫnkhao khát sống, vẫn hướng về tương lai v.v Tuy nhiên, theo khảo sát tôichưa thấy có một công trình nghiên cứu nào đề cập đến vấn đề “bi kịch củangười phụ nữ” trong hai tác phẩm đó
Vậy nên, tôi mạnh dạn đi tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề trên Có thể dotài liệu tham khảo còn hạn chế, lịch sử vấn đề còn chưa được khai thác nêntrong quá trình tìm hiểu sẽ không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Rấtmong sự góp ý của thầy cô để bài tiểu luận thêm hoàn chỉnh
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu về “bi kịch của một số nhân vật nữ” trong hai tác phẩm
“Chí Phèo” và “Vợ nhặt” một mặt đáp ứng nhu cầu tìm tòi, nghiên cứu thêm
Trang 5trị thiết thực cho việc dạy và học ở trường phổ thông Mặt khác, góp phần đàosâu vào nội dung tư tưởng – những điều chưa hoặc ít được nói đến để qua đó,khẳng định tài năng và giá trị của tác giả, tác phẩm.
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Với đề tài này, tôi sẽ nghiên cứu tác phẩm “Chí Phèo” của nhà vănNam Cao và tác phẩm “Vợ nhặt” của nhà văn Kim Lân, trong đó sẽ đi sâu vào
kía cạnh “bi kịch tình yêu” của một vài nhân vật nữ trong hai tác phẩm Để từ
đó thấy được tính đặc sắc và đa chiều của hai tác phẩm
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Với đề tài này, tôi sẽ tập trung nghiên cứu trong phạm vi hai tác phẩm
“Chí Phèo” và “Vợ nhặt” ở phương diện “bi kịch tình yêu của một số nhânvật nữ”
5 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, tôi sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứukhác nhau, tùy vào từng phần từng chương mà vận dụng linh hoạt các phươngpháp, cụ thể:
6 Cấu trúc của đề tài
Cấu trúc bài tiểu luận, ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phần tài liệutham khảo còn có phầm nội dung gồm chương:
Chương 1: Những vấn đề chung trong “Vợ nhặt” và “Chí Phèo” và haitác giả Kim Lân, Nam Cao
Trang 6Chương 2: Bi kịch tình yêu của một số nhân vật nữ trong hai tác phẩm
“Vợ nhặt” và “Chí Phèo”
Cụ thể:
Chương 1: Những vấn đề chung
1.1 Vài nét khái quát về Nam Cao và tác phẩm Chí Phèo
1.1.1 Cuộc đời và sự nghiệp
1.1.2 Tác phẩm Chí Phèo
1.2 Vài nét khái quát về Kim Lân và tác phẩm Vợ nhặt
1.2.1 Cuộc đời và sự nghiệp
2.2.1 Nhân vật bà ba trong truyện ngắn Chí Phèo2.2.2 Nhân vật chị vợ binh Chức trong truyện ngắn Chí Phèo2.2.3 Nhân vật thị trong truyện ngắn Vợ nhặt
2.2.4 Nhân vật thị trong truyện ngắn Chí Phèo2.3 Bi kịch tình yêu dang dở, cô đơn
2.3.1 Nhân vật bà cô thị Nở và nhân vật thị Nở trong truyện ngắnChí Phèo
2.3.2 Nhân vật bà cụ Tứ trong truyện ngắn Chí Phèo
Trang 7B PHẦN NỘI DUNG
Chương 1: Những vấn đề chung
1.1 Vài nét khái quát về Nam Cao và tác phẩm “Chí Phèo”
1.1.1 Cuộc đời và sự nghiệp
Nam Cao (1915- 1951) tên thật Trần Hữu Tri, quê ở làng ĐạiHoàng, tổng Cao Đà, huyện Nam Sang, tỉnh Hà Nam - nay là xã Hòa Hậu,huyện Lý Nhân, Hà Nam Ông đã ghép hai chữ của tên tổng và huyện làm bútdanh: Nam Cao
Ông là một đại diện xuất sắc nhất của trào lưu văn học hiện thực phêphán trước 1945, Nam Cao cũng là một trong những cây bút tiêu biểu nhấtcủa chặng đường nền văn học mới sau cách mạng
Ông có nhiều tác phẩm đã xuất bản: Đôi lứa xứng đôi (truyện ngắn,1941); Nửa đêm (truyện ngắn, 1944); Cười (truyện ngắn, 1946); ở rừng (nhật
ký, 1948); Truyện biên giới (1951); Đôi mắt (truyện ngắn, 1954); Sống mòn(truyện dài, 1956, 1970); Chí Phèo (truyện ngắn, 1957); Truyện ngắn NamCao (truyện ngắn, 1960)…
Nam Cao là một trong những tên tuổi lớn, có quan điểm nghệ thuật,quan điểm văn chương rất rõ ràng: “Văn chương không cần những người thợkhéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho Văn chương chỉ dung nạpnhững người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi vàsáng tạo những gì chưa có”
1.1.2 Tác phẩm Chí Phèo
Chí Phèo – thiên truyện ngắn hiện thực xuất sắc của Nam Cao, ra mắtngười đọc từ tháng 2 năm 1941, đã có sức tố cáo bộ mặt vô nhân tính của xãhội và phản ánh bế tắc cùng cực của người nông dân Trong tác phẩm, nhàvăn đã mở ra cuộc đời đầy bi kịch của một Chí Phèo – thù hận với tất cả: cuộcđời – xã hội – con người và ngay cả bản thân Một Chí Phèo triền miên trong
Trang 8những cơn say, mất cả lương tri, trên hành trình thời gian dài đẵng đẵng củamột kiếp sống không ra sống, trong không gian tăm tối ngột ngạt của xã hộiViệt Nam đêm trước cách mạng Nhà văn đã dẫn dắt người đọc vào một cuộcđời đau khổ và kết thúc trong cái vòng luẩn quẩn bế tắc.
Giá trị con người được đề cao trong truyện của Nam Cao, nhất là trongtruyện ngắn nổi danh Chí Phèo mà trước đây ít người được biết
Có người nói Nam Cao nổi tiếng nhờ truyện Chí Phèo Đúng, nhưngthiếu, Chí Phèo là tuyệt đỉnh văn chương của Nam Cao, và các truyện kháccủa ông cũng là những tác phẩm rất có giá trị trong văn chương Việt Nam
1.2 Vài nét khái quát về Kim Lân và tác phẩm Vợ nhặt
1.2.1 Cuộc đời và sự nghiệp
Kim Lân quê ở làng Phù Lưu, xã Tân Hồng, huyện Từ Sơn (nay là làngPhù Lưu, phường Đông Ngàn, thị xã Từ Sơn), tỉnh Bắc Ninh, năm 2008 thuộcvùng Hà Nội Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, ông chỉ được học hết bậc tiểuhọc rồi phải đi làm Kim Lân bắt đầu viết truyện ngắn từ năm 1941 Tác phẩmcủa ông được đăng trên các báo Tiểu thuyết thứ bảy và Trung Bắc chủ nhật.Một số truyện (Vợ nhặt, Đứa con người vợ lẽ, Đứa con người cô đầu, CôVịa ) mang tính chất tự truyện nhưng đã thể hiện được không khí tiêu điều,
ảm đạm của nông thôn Việt Nam và cuộc sống lam lũ, vất vả của người nôngdân thời kỳ đó
Ông được dư luận chú ý nhiều hơn khi đi vào những đề tài độc đáo nhưtái hiện sinh hoạt văn hóa phong phú ở thôn quê (đánh vật, chọi gà, thảchim ) Các truyện: Đôi chim thành, Con mã mái, Chó săn kể lại một cáchsinh động những thú chơi kể trên, qua đó biểu hiện một phần vẻ đẹp tâm hồncủa người nông dân trước Cách mạng tháng Tám - những người sống cựcnhọc, khổ nghèo nhưng vẫn yêu đời, trong sáng, tài hoa
Sau Cách Mạng tháng Tám, Kim Lân tiếp tục làm báo, viết văn Ôngvẫn chuyên về truyện ngắn và vẫn viết về làng quê Việt Nam - mảng hiện
Trang 9thực mà từ lâu ông đã hiểu biết sâu sắc Những tác phẩm chính: Nên vợ nênchồng (tập truyện ngắn, 1955), Con chó xấu xí (tập truyện ngắn, 1962)
Hà Minh Đức viết trong “Nhà văn nói về tác phẩm”: “Kim Lân là một trong những cây bút truyện ngắn xuất sắc của nền văn học Việt Nam hiện đại Kim Lân đã tạo được cách viết độc đáo Phải nói rằng Kim Lân viết không nhiều nhưng những sáng tác của ông đã gây ấn tượng với bạn đọc”.
Sinh thời ông sống tại Hà Nội Nǎm 2001, Kim Lân được trao tặng Giảithưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật Ông từ trần năm 2007 tại Bệnh việnHữu Nghị Hà Nội, sau một thời gian dài chống chọi với căn bệnh hen suyễn,hưởng thọ 87 tuổi
1.2.2 Tác phẩm Vợ nhặt
Viết về thời kỳ xảy ra nạn đói năm 1945 In trong tập “Con chó xấu xí”(truyện ngắn 1962) Tiền thân là truyện là tiểu thuyết Xóm ngụ cư Tác phẩmđược viết ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công Tuy nhiên tácphẩm còn dang dở và đã bị mất bản thảo Về sau, tác giả đã đưa cốt truyện cũ
để viết truyện ngắn này
Truyện tố cáo tội ác của thực dân, phát xít, phản ánh cuộc sống thêthảm của nhân dân trong nạn đói Nhà văn bộc lộ sự cảm thông sâu sắc vớinỗi khổ, với những người dân nghèo, phát hiện ra vẻ đẹp diệu kỳ của ngườilao động Trong bất cứ hoàn cảnh nghiệt ngã nào, họ vẫn vượt lên cái chết, rasức yêu thương đùm bọc lẫn nhau và cùng hy vọng vào 1 tương lai tươi sáng
Về tác phẩm Vợ nhặt, Kim Lân viết:
“Khi viết về nạn đói người ta thường viết về sự khốn cùng và bi thảm Khi viết về con người năm đói người ta hay nghĩ đến những con người chỉ nghĩ đến cái chết Tôi muốn viết một truyện ngắn với ý khác Trong hoàn cảnh khốn cùng, dù cận kề bên cái chết nhưng những con người ấy không nghĩ đến cái chết mà vẫn hướng tới sự sống, vẫn hi vọng, tin tưởng ở tương lai Họ vẫn muốn sống, sống cho ra con người”.
Trang 10Truyện ngắn xuất sắc với tình huống truyện độc đáo và nhất là nghệthuật miêu tả tâm lý nhân vật tinh tế của tác giả.
1.3 Những lí luận chung về bi kịch và bi kịch tình yêu
1.3.1 Khái niệm về bi kịch
- Theo Từ điển tiếng Việt, nghĩa bi kịch trong tình huống này là: Cảnh
éo le, trắc trở, đau thương mất mát
- Theo tôi hiểu: Bi kịch là sự mâu thuẫn giữa hiện thực đời sống vàkhát vọng cá nhân Hiện thực đời sống không đủ điều kiện để cá nhân thựchiện được khát vọng của mình dẫn đến cá nhân rơi vào hoàn cảnh bi đát (cóthể dẫn đến cái chết)
- Tiếp cận ở góc độ mĩ học, tôi hiểu bi kịch là một trong những đỉnhcao của sáng tạo thi ca, nó là một loại hình đậm chất triết luận, nó phản ánhcác vấn đề đặt ra trong đời sống Vẻ đẹp trong bi kịch là vẻ đẹp của những tưtưởng nhân văn mà con người rút ra từ kinh nghiệm cay đắng của cuộc sống
Ở bi kịch những gì mong manh, vụn vặt đều bị gạt bỏ chỉ còn đọng lại lànhững khát vọng mãnh liệt nhất, chân thực nhất nhưng cũng trí tuệ nhất Ở bikịch cái chân, thiện hoà hợp kì diệu với cái đẹp và cái trác tuyệt Ở bi kịchniềm vui và nỗi buồn, hy vọng và thất vọng, sung sướng và đau khổ, thànhcông và thất bại cứ vận chặt lấy nhau, tương phản, đối lập nhau nhưng thốngnhất nhiệm vụ : khẳng định sức sống mãnh liệt và bất tử của con người, khẳngđịnh thắng lợi tất yếu của tiến bộ xã hội, dù phải trải qua nhiều thử thách
1.3.2 Bi kịch tình yêu
Từ khái niệm lí luận chung về bi kịch, tôi mạnh dạn đóng góp quanniệm của mình về bi kịch tình yêu: là sự mâu thuẫn, đối lập giữa khát vọngyêu đương cá nhân và hiện thực đời sống Cá nhân không thực hiện được khátvọng, mong muốn, lí tưởng trong tình yêu mà rơi vào hoàn cảnh bi đát, đauthương; hay cá nhân khát khao hạnh phúc, khát khao tình yêu nhưng tình yêu,hạnh phúc không trọn vẹn, con người vẫn rơi vào cảnh ngộ buồn đau, cô đơn
Trang 11Chương 2: Bi kịch tình yêu của một số nhân vật nữ trong hai tác phẩm “Vợ nhặt” và “Chí Phèo”.
2.1 Bi kịch của sự vỡ mộng.
2.1.1 Nhân vật thị trong tác phẩm “Vợ nhặt”
Nói về nhân vật thị - người vợ nhặt trong tác phẩm cùng tên của nhàvăn Kim Lân Xuất hiện trong tác phẩm, người vợ nhặt chỉ là một con sốkhông tròn trĩnh : không tên tuổi, không quê hương, không gia đình, khôngnghề nghiệp… Từ đầu đến cuối tác phẩm chị chỉ được gọi bằng “thị”- mộtcách gọi phiếm định giành cho chị và tất cả những người phụ nữ có cảnh ngộ
và số phận đáng thương và tội nghiệp như chị
Không những vậy, chân dung của người phụ nữ ấy hiện ra ngay từ đầu
là những nét không mấy dễ nhìn : đó là hình ảnh của người đàn bà gầy vêuvao, ngực gầy lép, khuôn mặt lưỡi cày xám xịt, quần áo thì rách như tổ đỉa
Trong cái khung cảnh của tác phẩm – nạn đói năm 1945, thị cũng làmột người đói, đói đến mức quên cả ý tứ, sĩ diện tối thiểu của một con người
Người Việt rất coi trọng tình nghĩa, nhưng để có tình nghĩa người tacần có thời gian để thấu hiểu nhau Trong hoàn cảnh khốn cùng, cái đói đãđẩy người đàn bà đến chỗ theo không một người đàn ông về làm vợ Tràng,một người đàn ông xa lạ bỗng dưng trở thành cái phao cuối cùng, là tất cả hivọng của người đàn bà tội nghiệp này
Người đàn bà khốn khổ này trao thác thân phận mình cho Tràng chỉbằng bốn bát bánh đúc và một câu nói đùa, đến với Tràng trước hết nhưđến với một nơi chốn có thể nương tựa lúc đói kém …thị đã hi vọng ở cáiphao ấy, tin mong ở cái phao ấy một sự sống, chứ lúc đó chưa phải là tìnhyêu Thế nhưng, tất cả thị trông thấy gì đây? Lúc hi vọng đang đến cũng là lúcthất vọng tràn trề, cái mộng được sống, được ăn no ăn đủ đã vỡ khi mà KimLân đã rất tinh khi thi thoảng điểm vào truyện một vài thất vọng thầm kíncủa người vợ nhặt ấy trước gia cảnh khốn cùng của nhà chồng :