Ứng dụng công nghệ thông tin trong soạn giảng nâng cao hiệu quả giảng dạy nhờ sự hổ trợ của hình ảnh, âm thanh làm cho giờ dạy sinh động hơn

Tuy nhiên so với nhu cầuthực tế hiện nay việc ứng dụng CNTT trong giáo dục ở các trường còn rất hạn chế.Chúng ta cần nhanh chóng nâng cao chất lượng, nghiệp vụ giảng dạy và quản lí vàkhô

A Đặt vấn đề:

Ngày nay khi công nghệ thông tin càng phát triển thì việc ứng dụng công nghệthông tin vào giảng dạy ,học tập là một vấn đề tất yếu Tuy nhiên so với nhu cầuthực tế hiện nay việc ứng dụng CNTT trong giáo dục ở các trường còn rất hạn chế.Chúng ta cần nhanh chóng nâng cao chất lượng, nghiệp vụ giảng dạy và quản lí vàkhông nên từ chối những gì có sẵn mà CNTT mang lại, người giáo viên nên biết cáchtận dụng nó, biến thành công cụ hiệu quả, hỗ trợ đắc lực cho công việc và mục đíchcủa mình Để một tiết dạy thành công và thu hút sự chú ý của các em học sinh cầnphải có các hình ảnh sống động mô tả thí nghiệm, việc làm bằng tay thì rất khó khănnhưng nếu biết ứng dụng công nghệ thông tin ( phần mền MS powerpoint, đầuDVD ) vào việc giảng dạy thì rất dễ dàng và có hiệu quả góp phần nhằm nâng caochất lượng

Thực hiện tinh thần chỉ đạo của Bộ GD&ĐT “ đẩy mạnh ứng dụng công nghệthông tin trong giáo dục và đào tạo ở tất cả các cấp học , bậc học, ngành học” tôinhận thức được rằng việc ứng dụng CNTT phục vụ cho việc đổi mới phương phápdạy học là một trong những hướng tích cực nhất, hiệu quả nhất trong nhà trường Như vậy, một trong những hướng để đổi mới phương pháp dạy học đó là tăngcường việc sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại Mặt khác trong quá trìnhthực hiện giảng dạy các bài dạy ở chương này, giáo viên thường gặp phải một số khókhăn liên quan đến đồ dùng dạy học nên để dạy một tiết học thành công lại càng khó,

vì vậy cần tạo ra cho các em sự thích thú học tập để làm được điều đó thì phải ápdụng công nghệ thông tin

Để góp phần khắc phục được các khó khăn nêu trên, tôi đã chọn đề tài: “ứng dụngcông nghệ thông tin vào giảng dạy sinh học 8 " nhằm mục đích giúp các em khắcsâu, mở rộng kiến thức mới và vận dụng tốt các kiến thức mới khi giải thích các sựvật, hiện tượng thực tiễn trong cuộc sống và có thể hoàn thành tốt mọi bài tập có liênquan, giúp HS có thêm hào hứng, hứng thú khi học tập để rồi ngày một yêu thích

môn sinh học hơn Đây cũng chính là một trong những yếu tố góp phần nâng caochất lượng hiệu quả giờ lên lớp

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I/ Cơ sở lí luận:

Để thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy và học theo mục tiêu, nội dung và chương trìnhSGK đã đổi mới ,việc đổi mới phương pháp dạy và học là cần thiết nhằm nâng caochất lượng và hiệu quả giáo dục Điều mấu chốt của việc đổi mới phương pháp chính

là giúp cho học viên biết cách học sáng tạo để chủ động hơn và hào hứng hơn trongquá trình học tập, tập dần với thói quen tự mình tìm hiểu và khám phá những tri thứcmới Để áp dụng đổi mới phương pháp dạy học đạt hiệu quả cao đòi hỏi người giáoviên cần phải:

1 Đặt mình vào vị trí của người học, vấn đề quen thuộc của thầy giáo có thể là điều rất mới của người học.

2 Cố gắng tạo ra tình huống có vấn đề, làm xuất hiện ở người học nhu cầu tư duy nghiên cứu kiến thức mới.

3 Đừng dạy theo cách truyền đạt kiến thức một chiều, chọn hệ thống kiến thức hợp lý để tham gia lôi cuốn người học vào bài học.

4 Đừng bỏ qua mà hãy khai thác ngay câu trả lời của người học Khuyến khích các câu trả lời tốt.

5 Tăng cường những câu hỏi mà người học phải phán đoán, lựa chọn, hướng dẫn người học cùng tranh luận với nhau mà giáo viên là trọng tài.

6 Nên vừa giảng vừa luyện Vận dụng kiến thức là cách tốt nhất để nắm vững kiến thức.

II/ Thực trạng của vấn đề

Trong quá trình giảng dạy và học tập với mong muốn đóng góp một vài ý kiến

của mình vào vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy ở cấp THCS Xuất phát từ tình hình thực tế học môn sinh học của học sinh Trường THCS ThiệuMinh hiện nay do điều kiện thiếu thốn về mọi mặt đối tượng học sinh đa số là con em

nông thôn, khả năng tiếp thu bài còn chậm, số lượng học sinh yếu kém nhiều, khôngđồng đều chất lượng Đặc biệt trong chương trình Sinh học 8 khi nghiên cứu về cơthể người các em gặp rất nhiều khó khăn và vướng mắc ,khi giải thích các hiệntượng còn rời rạc, chưa chặt chẽ Để học sinh chú ý học thì cần làm một cái gì đómới mẻ, gây sự hứng thú học tập của học sinh , áp dụng công nghệ thông tin là mộttrong các cách tạo ra sự mới mẻ đó.

Chính vì vậy tôi quyết định chon đề tài này để nghiên cứu nhằm tích lũy đượcnhiều kinh nghiệm trong quá trình dạy học để góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục

và mang lại hiệu quả cao trong công tác giáo dục

III/ Giải pháp và tổ chức thực hiện

1.Những khó khăn khi sử dụng giáo án điện tử.

Phần lớn các giáo viên ngại sử dụng giáo án điện tử, nghỉ rằng rất tốn thời gian

để chuẩn bị một bài giảng, việc soạn bài công phu bằng các dẫn chứng sống độngtrên các slide trong các giờ lí thuyết là cả một vấn đề đối với giáo viên Để có mộtbài giảng tốt phải mất rất nhiều thời gian chuẩn bị, tìm tòi hình ảnh,âm thanh nêngiáo viên thường hay tránh Khảo sát từ phía học sinh cho thấy, nếu sử dụng phươngpháp truyền thống thì hiệu quả mang lại chỉ khoảng 30% có hứng thú học tập, trongkhi đó nếu chúng ta ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy thì hiệu quả lên đến95% Thực ra việc soạn giảng giáo án power point công phu và vất vả hơn nhiều sovới phương pháp truyền thống Ngoài kiến thức căn bản về máy tính, sử dụng thànhthạo phần mềm power point, giáo viên cần phải có niềm đam mê, lòng nhiệt tìnhtrong công việc, sự nhạy bén, sự sáng tạo và tính thẩm mỹ

Hơn nữa trong quá trình soạn giảng, để có một giáo án điện tử giảng dạy có chấtlượng, hiệu quả và gây được hứng thú học tập cho học sinh thì bản thân giáo viêngặp không ít khó khăn trong việc tìm hình ảnh minh họa, âm thanh và tư liệu dẫn

chứng phù hợp với bài giảng Đây là là một trong những vấn đề mà giáo viên haytránh né trong việc ứng dụng công nghệ thông tin vào soạn giảng.

Chính vì những khó khăn trên trong quá trình công tác và giảng dạy tôi thấy chỉ cótrong các tiết thao giảng, hoặc các tiết do nhà trường chỉ định, bắt buộc thì giáo viênmới sử dụng nhưng chỉ mang tính chất đối phó

2 Yêu cầu cần để thiết kế giáo án điện tử.

Mặc dù giáo án điện tử chưa được sử dụng rộng rải, chưa thực sự phổ biến trong cácnhà trường song hiệu quả, không khí học tập mà nó mang lại khác hẳn so với phươngpháp truyền thống Thực tế để một tiết dạy có hiệu quả thì người dạy cần phải:

- Có một kiến thức nhất định về sử dụng máy tính

- Biết sử dụng phần mềm trình diễn power point

- Biết cách truy cập Internet và biết cách tải các tư liệu có liên quan về máy tính

- Biết cách chỉnh sữa hình ảnh, làm các ảnh động, cắt các file âm thanh

- Biết cách kết nối, cách trình chiếu và cách sử dụng máy chiếu

Nếu chúng ta chỉ nghe thì có vẻ rất phức tạp nhưng nếu muốn sử dụng công nghệthông tin thì bắt buộc chúng ta phải nắm vững những yêu cầu trên Tùy từng mônhọc mà các yêu cầu đặt ra khác nhau Nếu chỉ dừng ở mức độ gõ những nội dung cầnthiết cộng thêm một ít định dạng về màu sắc, font chữ tôi thiết nghĩ giáo viên nàocũng có thể làm được Tuy nhiên nếu chỉ có thế thì chúng ta chưa thực sự thấy đượcsức mạnh của power point củng như chưa phát huy được hiệu quả của công nghệthông tin trong giảng dạy

Ví dụ minh họa

Tiết 17 : Bài 17 TIM VÀ MẠCH MÁU

I MỤC TIÊU: Sau bài học này, học sinh cần đạt

1 Kiến thức:

- HS chỉ ra được vị trí,hình dạng, cấu tạo ngoài và trong của tim

- Phân biệt được các loại mạch máu

- HS trình bày được đặc điểm của các pha trong chu kỳ co dãn của tim

2 Kĩ năng: - Rèn kĩ năng quan sát, phân tích, tổng hợp, so sánh.

- Kĩ năng tự nghiên cứu và hoạt động nhóm

3 Thái độ: - Có ý thức bảo vệ hệ tuần hoàn và bảo vệ cơ thể.

Hoạt động I: Tìm hiểu cấu tạo của tim

- GV trình chiếu tranh hình dạng vị trí của tim

I: Cấu tạo của tim

- GV yêu cầu HS quan sát và hỏi:

Tim nằm ở vị trí nào trong cơ thể người?

Tim có hình dạng như thế nào?

- HS quan sát tranh và trả lời câu hỏi, học sinh khác

nhận xét, bổ sung

- Gv nhận xét và chốt lại kiến thức

- GV: Tim nằm giữa 2 lá phổi, vậy nó có cấu tạo

ngoài như thế nào , chúng ta chuyển sang phần 2

- GV trình chiếu tranh màng tim và hướng dẫn cho

HS quan sát lớp màng bên ngoài

1) Vị trí,hình dạng

- Vị trí: Tim nằm trong lồng ngựcgiữa hai lá phổi, hơi lệch sangtrái

- Hình dạng: Hình chóp, đỉnhphía dưới ,đáy phía trên

2) Cấu tạo ngoài của tim

Tim của chúng ta được bao bọc bên ngoài là gì?

Màng tim cấu tạo bằng loại mô gì?

- GV : Khi bóc lớp màng ngoài là lớp cơ cấu tạo nên

quả tim

- GV giới thiệu phía trong màng tim còn có chất dịch

giúp tim co bóp dễ dàng, giảm ma sát, va đập khi hoạt

động mạnh

- GV trình chiếu động mạch vành tim

- GV hướng dẫn HS quan sát động mạch vành tim và

- Bao bọc bên ngoài là màngtim,cấu tạo bằng mô liên kết

Xung quanh tim có gì? Có tác dụng gì đối với tim?

- GV nêu thêm về nguyên nhân gây tắc động mạch

vành tim và hậu quả

- GV trình chiếu tranh câm H17.1 sgk t54 ,yêu cầu HS

- GV cho HS lên xác định các thành phần ngoài của

tim

- GV nhận xét, chốt lại kiến thức

- GV : Tim có tác dụng co bóp đẩy máu đi nuôi cơ thể

Vậy nó có cấu tạo trong như thể nào để phù hợp với

chức năng này chúng ta chuyển sang phần 3

- GV trình chiếu tranh cấu tạo trong của tim, phát

phiếu học tập số 1 và yêu cầu HS quan sát thảo luận

nhóm

- Xung quanh tim có động mạchvành tim có tác dụng nuôi dưỡngtim

Nội dung của phiếu: Quan sát tranh và trả lời các câu

hỏi sau:

1) Thành tim được cấu tạo bằng loại mô gì?

2) So sánh thành cơ tâm nhĩ và thành cơ tâm thất?

3) So sánh thành cơ tâm thất phải và thành cơ tâm

thất trái?

4) Giữa tâm nhĩ với tâm thất ,tâm thất với động

mạch mỗi bên thông với nhau bằng bộ phận nào?

- GV yêu cầu HS quan sát tranh thảo luận nhóm để

hoàn thành phiếu

- HS quan sát tranh thảo luận nhóm để hoàn thành

phiếu

- GV đi đến các nhóm quan sát, hướng dẫn

3) Cấu tạo trong của tim

- Thành tim cấu tạo bởi mô cơtim giúp co bóp đẩy máu đi nuôi

cơ thể

- Tim gồm 4 ngăn( 2TN và 2 TT

- TN có thành cơ mỏng có tácdụng thu máu về tim

- TT có thành cơ dày hơn giúpđẩy máu vào động mạch với vậntốc và áp lực lớn

- GV gọi đại diện nhóm lên trình bày, nhóm khác

nhận xét , bổ sung

- GV chốt lại kiến thức

- GV dùng quả tim lợn thật cho học sinh quan sát các

ngăn tim, van tim,thành tim và mach máu

- GV trình chiếu tranh cấu tạo trong của tim và giảng

giải:

+ Trên thành tim có yếu tố thần kinh tự động

tim hoạt động không theo ý muốn của con người

+ GV giới thiệu van tim( van 2 lá ; 3 lá,van thất

động) van giúp máu lưu thông theo 1 chiều nhất

định.từ TN TT và từ TT ĐM

- GV liên hệ thực tế hiện tượng hở van tim

+ TTP có thành cơ dày để đẩymáu vào động mạch phổi

+ TTT có thành cơ dày nhất đểđẩy máu vào động mạch chủ

- Giữa tâm nhĩ và tâm thất, tâmthất với các mạch máu có cácvan giúp máu chỉ lưu thông theomột chiều nhất định

- Dựa vào tác dụng của van tim ,GV cho HS làm

bảng 17.1sgk: Nơi máu được bơm tới

- Đáp án bảng 17.1 sgk

Các ngăn tim Nơi máu được bơm tới

Tâm nhĩ trái co Tâm thất trái

Tâm nhĩ phải co Tâm thất phải

Tâm thất trái co Động mạch chủ

Tâm thất phải co Động mạch phổi

- GV: Chúng ta đã biết hệ tuần hoàn gồm tim và

mạch máu, ở phần I chúng ta đã nghiên cứu về vị trí,

hình dạng, cấu tạo ngoài, cấu tạo trong của tim.Vậy

mạch máu nó có cấu tạo như thế nào chúng ta chuyển

sang phần II

Hoạt động II: Tìm hiểu về các loại mạch máu.

- GV trình chiếu tranh H17.2 sgk trang 55 yêu cầu

HS quan sát và hỏi:

II: Các loại mạch máu.

Có mấy loại mạch máu? ( 3 loại: động mạch, tĩnh

- GV phát phiếu học tập(phiếu số 2): So sánh cấu tạo

và chức năng của các loại mạch GV yêu HS quan sát

tranh H17.2 thảo luận nhóm để hoàn thành phiếu học

thất và từ tâm thất vào động mạch gọi là chu kì co dãn

của tim Vậy chu kì co dãn của tim gồm mấy pha

chúng ta chuyển sang nghiên cứu phần III

Hoạt động III: Tìm hiểu về chu kì co dãn của tim.

- GV trình chiếu tranh chu kì co dãn của tim H17.3,

yêu cầu học sinh quan sát và hỏi:

Cho biết 1 chu kì co dãn của tim gồm mấy pha?

Thời gian và đặc điểm của mỗi pha ?

- GV tổng thời gian của 1 chu kì là 0,8 s Vậy TN

được nghỉ bao nhiêu giây? TT nghỉ bao nhiêu giây?

Tim hoàn toàn nghỉ ngơi bao nhiêu giây?

- GV : 1 chu kì co dãn của tim bằng 0,8s trung bình ở

người trưởng thành mỗi phút có khoảng 60/0,8 = 75

nhịp tim Vậy nếu số nhịp tim quá thấp hoặc quá cao

đều dẫn đến tình trạng bệnh lí

III: Chu kì co dãn của tim

- GV hỏi: Trong 1 chu kì hoạt động của tim qua các

pha cơ tim đã có thời gian nghỉ chưa?

- HS trả lời

- GV nhận xét và chốt kiến thức: Cơ tim đã có thời

gian nghỉ ngơi và được phục hồi nhờ o2 và dinh

dưỡng do máu mang tới tim làm việc suốt đời mà

- Pha thất co( 0,3s ): Đẩy máu từ

- GV trình chiếu cho HS chơi trò chơi: ô chữ kì diệu

- GV phổ biến luật chơi: ô chữ gồm 7 hàng ngang tương ứng với7 câu hỏi Mỗi họcsinh được chọn 1 hàng tương ứng với câu hỏi Nếu trả lời đúng sẽ có 1 từ trong ô chữ

kì diệu hiện ra Trả lời ít nhất được 5 câu mới được đoán ô chữ

VI: Dặn dò:

- Học và làm các bài tập sách giáo khoa - Chuẩn bị trước bài:” Vận chuyển máu qua hệ mạch – Vệ sinh hệ tuần hoàn” 1 Phiếu học tập: So sánh đặc điểm và chức năng các loại mạch Nội dung Động mạch Tĩnh mạch Mao mạch Cấu tạo - Thành cơ thể

- Lòng mạch

Chức năng

2.Đáp án phiếu học tập: So sánh cấu tạo và chức năng các loại mạch

Cấu tạo

- Thành cơ thể

- Lòng mạch

- Đặc điểm

khác

-Gồm 3 lớp: Biểu

bì, lớp cơ trơn và lớp mô liên kết dày hơn tĩnh mạch

- hẹp hơn tĩnh mạch

-Không có van

-Gồm 3 lớp: biểu

bì, cơ trơn và mô liên kết mỏng hơn động mạch

- lòng rộng hơn động mạch

- Có van một chiều nơi máu phải chảy ngược chiều trọng lực

-Thành mỏng chỉ gồm một lớp tế bào

- Lòng hẹp

- Nhỏ và phân nhánh nhiều

Chức năng

Thích hợp với chức năng dẫn máu đi nuôi cơ thể với vận tốc cao và áp lực

Thích hợp với chức năng thu máu từ các

cơ quan về tim với vận tốc và áp lực

Thích hợp với chức năng trao đổi chất với từng tế bào

lớn nhỏ.

IV Kết quả:

Qua thực tế giảng dạy tại trường THCS Thiệu Minh trong những năm qua tôi nhậnthấy :

Trước đây, cùng với những lí do về nhận thức là đồ dùng dạy học không được trang

bị đầy đủ, không được hiện đại, tối ưu hoá Và vì thế, với những bài giảng có nộidung kiến thức khá dài và rất trừu tượng như bài: “Tim và mạch máu”, để triển khaiđầy đủ các mục, nhất là để khai thác kỹ các phần trọng tâm, các giáo viên thường rấtkhó thực hiện được trong một đơn vị thời gian chỉ là một tiết

Phương pháp dạy học thường được các giáo viên áp dụng cho các bài có nội dungkiến thức dài và khó, lại trừu tượng như bài “Tim và mạch máu” này chủ yếu là theophương pháp cũ: truyền thụ kiến thức theo một chiều Học sinh vì thế thường không

có hứng thú học tập, tỉ lệ học sinh nắm được bài mới rất thấp

Hiện nay, nhờ áp dụng công nghệ thông tin vào thiết kế các bài giảng, các giáoviên dễ dàng hơn rất nhiều khi đổi mới các phương pháp dạy học

Bằng phương pháp dạy học nêu vấn đề: mô tả thí nghiệm, kết hợp sơ đồ, mô hìnhhoá, sử dụng phiếu học tập cùng với việc ứng dụng trình duyệt Power Point, TimePro, Paint vào thiết kế bài: “Tim và mạch máu” cũng như nhiều bài học khác trongchương trình sinh học 8 , tôi đã thu được một số kết quả nhất định như:

- Trước khi áp dụng sang kiến tôi cho học sinh làm bài kiểm tra kết quả thu được: