Luận văn thạc sĩ đánh giá việc thực hiện quy hoạch sử dụng đất đến năm 2010 huyện mường khương, tỉnh lào cai

Lợi ích của việc sử dụng ñất trong các ngành nông nghiệp rất ña dạng, song có thể chia thành 3 nhóm lợi ích cơ bản sau: làm tư liệu sản xuất, tư liệu sinh hoạt ñể thỏa mãn nhu cầu sinh t

Bộ giáo dục và đào tạo Trường đại học Nông nghiệp hà nội

-

NGUYỄN VĂN TRƯỜNG

ðÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN PHƯƠNG ÁN QUY HOẠCH SỬ DỤNG ðẤT ðẾN NĂM 2010 HUYỆN MƯỜNG KHƯƠNG TỈNH LÀO CAI

LỜI CAM ðOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này

đ6 được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đ6 được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2011 Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Trường

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc đến người hướng dẫn khoa học TS Nguyễn Quang Học, giảng viên khoa Tài nguyên và Môi trường - trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội đ6 tận tình hướng dẫn và đóng góp nhiều ý kiến khoa học trong quá trình nghiên cứu và xây dựng luận văn này

Tôi xin cảm ơn tập thể giảng viên khoa Tài nguyên và Môi trường, Viện

Đào tạo sau Đại học - trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội đ6 giúp đỡ và tạo

điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành nhiệm vụ học tập và nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn phòng Quản lý Tài nguyên đất; phòng Đo

đạc và Bản đồ; Văn phòng Đăng ký quyền sử dụng đất - Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lào Cai; UBND huyện Mường Khương; phòng Tài nguyên và Môi trường; phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn; phòng Thống kê; Hạt kiểm lâm huyện Mường Khương đ6 giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu, thực hiện đề tài

Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè và những người thân đ6 động viên giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Hà Nội, ngày 20 tháng 11 năm 2011

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Trường

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ðOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC CÁC BIỂU ðỒ ix

1 MỞ ðẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của ñề tài 1

1.2 Mục ñích, yêu cầu của ñề tài 2

1.2.1 Mục ñích 2

1.2.2 Yêu cầu 2

2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ðỀ NGHIÊN CỨU 3

2.1 Cơ sở khoa học cho việc sử dụng hợp lý ñất ñai 3

2.1.1 ðất ñai và chức năng của ñất ñai 3

2.1.2 Những nhân tố ảnh hưởng ñến sử dụng ñất 3

2.1.3 Những lợi ích khác nhau về sử dụng ñất 6

2.1.5 Chiếm dụng ñất ñai 9

2.1.6 Các xu thế phát triển sử dụng ñất 10

2.2 Quy hoạch sử dụng ñất 13

2.2.1 Khái niệm và ñặc ñiểm quy hoạch sử dụng ñất ñai 13

2.2.2 Các loại hình quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất ñai 17

2.2.3 Nhiệm vụ và nội dung quy hoạch sử dụng ñất ñai 20

2.2.4 Những căn cứ pháp lý của quy hoạch sử dụng ñất ñai 22

2.3 Tình hình triển khai Quy hoạch sử dụng ñất trong nước và thực tiễn công tác quy hoạch sử dụng ñất ở nước ngoài 24

2.3.1 Tình hình triển khai quy hoạch sử dụng ựất trong nước 24

2.3.2 Tình hình triển khai quy hoạch sử dụng ựất ở nước ngoài 28

2.3.3 Tình hình quy hoạch sử dụng ựất tỉnh Lào Cai 30

3 đỐI TƯỢNG, đỊA đIỂM, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32

3.1 đối tượng, phạm vi nghiên cứu 32

3.2 Nội dung nghiên cứu 32

3.2.1 điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai 32

3.2.2 Tình hình quản lý và sử dụng ựất ựai 33

3.2.3 Biến ựộng sử dụng ựất giai ựoạn 2000-2010 33

3.2.4 đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu phương án quy hoạch sử dụng ựất và phương án ựiều chỉnh quy hoạch sử dụng ựất ựến năm 2010 34

3.3 Phương pháp nghiên cứu 34

3.3.1 Phương pháp ựiều tra, thu thập thông tin 34

3.3.2 Phương pháp thống kê, so sánh 35

3.3.3 Phương pháp phân tắch tổng hợp 35

3.3.4 Phương pháp chuyên gia 35

3.3.5 Phương pháp ựiều tra thực ựịa 35

3.3.6 Phương pháp xử lý thống kê 35

4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 36

4.1 điều kiện tự nhiên, tài nguyên môi trường 36

4.1.1 điều kiện tự nhiên 36

4.1.2 Các nguồn tài nguyên 39

4.1.3 đánh giá chung về ựiều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên 42

4.2 Thực trạng phát triển kinh tế xã hội 42

4.2.1 Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế 42

4.2.2 Thực trạng phát triển các ngành kinh tế 44

4.2.3 Dân số, lao ựộng, việc làm và thu nhập 48

4.2.4 Thực trạng phát triển ựô thị và các khu dân cư nông thôn 49

4.2.5 Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng 50

4.2.6 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội 55

4.3 đánh giá chung về thực trạng phát triển kinh tế, xã hội gây áp lực lên ựất ựai 56

4.4 Tình hình quản lý ựất ựai 56

4.4.1 Tình hình thực hiện các văn bản pháp quy 56

4.4.2 Xác ựịnh ựịa giới hành chắnh, lập và quản lý hồ sơ ựịa giới hành chắnh, lập bản ựồ hành chắnh 57

4.4.3 Khảo sát, ựo ựạc, ựánh giá, phân hạng ựất, lập bản ựồ ựịa chắnh, bản ựồ hiện trạng sử dụng ựất và bản ựồ quy hoạch sử dụng ựất 57

4.4.4 Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng ựất 58

4.4.5 Quản lý việc giao ựất, cho thuê ựất, thu hồi ựất, chuyển mục ựắch sử dụng ựất 60

4.4.6 đăng ký quyền sử dụng ựất, lập và quản lý hồ sơ ựịa chắnh, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng ựất 61

4.4.7 Công tác thống kê, kiểm kê ựất ựai 62

4.4.8 Tình hình quản lý tài chắnh về ựất ựai 62

4.4.9 Tình hình quản lý và phát triển thị trường quyền sử dụng ựất trong thị trường bất ựộng sản 63

4.4.10 Quản lý, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng ựất 63

4.4.11 Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy ựịnh của pháp luật về ựất ựai và xử lý vi phạm pháp luật về ựất ựai 64

4.4.12 Giải quyết tranh chấp về ựất ựai; giải quyết khiếu nại, tố cáo các vi

phạm trong quản lý và sử dụng ựất ựai 64

4.5 Hiện trạng sử dụng và biến ựộng các loại ựất 65

4.5.1 Phân tắch hiện trạng sử dụng các loại ựất 65

4.5.2 Phân tắch ựánh giá biến ựộng các loại ựất 69

4.5.3 Quy luật biến ựộng ựất ựai 78

4.5.4 đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường, tắnh hợp lý của việc sử dụng ựất 79

4.6 đánh giá kết quả thực hiện phương án quy hoạch sử dụng ựất và phương án ựiều chỉnh quy hoạch sử dụng ựất ựến năm 2010 85

4.6.1 đánh giá kết quả thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch sử dụng ựất 85

4.6.2 đánh giá nguyên nhân tồn tại trong việc thực hiện quy hoạch sử dụng ựất 101

4.6.3 Phân tắch những vấn ựề tồn tại trong việc thực hiện phương án quy hoạch sử dụng ựất ựến năm 2010 102

4.7 đề xuất giải pháp thực hiện có hiệu quả phương án quy hoạch giai ựoạn tiếp theo 104

4.7.1 Giải pháp kinh tế 105

4.7.2 Giải pháp chắnh sách 105

4.7.3 Giải pháp kỹ thuật 106

4.7.4 Giải pháp tổ chức, quản lý 106

5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 107

5.1 Kết luận 107

5.2 Kiến nghị 107

TÀI LIỆU THAM KHẢO 109

PHỤ LỤC

Tổ chức Nông - Lương thế giới

Tổ chức thương mại thế giới

Quy hoạch sử dụng ñất ðiều chỉnh quy hoạch sử dụng ñất Giấy chứng nhận quyền sử dụng ñất

Phi nông nghiệp Bản ñồ ñịa chính Bản ñồ hiện trạng sử dụng ñất Bản ñồ quy hoạch sử dụng ñất Diện tích

ðiều chỉnh

Kế hoạch Thứ tự Bồi thường giải phóng mặt bằng UBND

Hội ñồng nhân dân Tài nguyên và môi trường Chưa sử dụng

Công nghiệp hoá - hiện ñại hoá Công nghiệp

Nông nghiệp Xây dựng cơ bản Thể dục thể thao

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 4.1 Cơ cấu kinh tế của huyện Mường Khương qua một số năm 43

Bảng 4.2 Hiện trạng sử dụng ủất của huyện Mường Khương năm

2010 65

Bảng 4.3 So sỏnh biến ủộng sử dụng ủất qua cỏc năm 70

Bảng 4.4 Biến ủộng ủất nụng nghiệp từ năm 2000 ủến năm 2010 của

huyện Mường Khương 73

Bảng 4.5 Biến ủộng ủất phi nụng nghiệp từ năm 2000 ủến năm 2010

của huyện Mường Khương 76

Bảng 4.6 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu QHSDĐ đến năm 2005 87

Bảng 4.7 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu ĐCQHSDĐ đến năm 2010 94

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 01: Cơ cấu kinh tế huyện Mường Khương qua một số năm 43

Hình 02: Kết quả thực hiện các chỉ tiêu QHSDð ñến năm 2005 86

Hình 03: Kết quả thực hiện chỉ tiêu QHSDð ñến năm 2005 của nhóm

ñất nông nghiệp 90

Hình 04: Kết quả thực hiện chỉ tiêu QHSDð ñến năm 2005 của nhóm

ñất phi nông nghiệp 92

Hình 05: Kết quả thực hiện chỉ tiêu QHSDð ñến năm 2005 của nhóm

ñất chưa sử dụng 93

Hình 06: Kết quả thực hiện các chỉ tiêu ðCQHSDð ñến năm 2010 94

Hình 07: Kết quả thực hiện chỉ tiêu ðCQHSDð ñến năm 2010 của

nhóm ñất nông nghiệp 97

Hình 08: Kết quả thực hiện chỉ tiêu ðCQHSDð ñến năm 2010 của

nhóm ñất phi nông nghiệp 100

Hình 09: Kết quả thực hiện chỉ tiêu ðCQHSDð ñến năm 2010 của

nhóm ñất chưa sử dụng 100

1 MỞ đẦU

1.1 Tắnh cấp thiết của ựề tài

đất ựai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là bộ phận hợp thành của môi trường sống, là tư liệu sản xuất ựặc biệt, là ựịa bàn phân bố khu dân cư và tổ chức các hoạt ựộng kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng

Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành năm

1992, tại chương 2, ựiều 17 quy ựịnh:Ợđất ựai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà

nước thống nhất quản lýỢ, tại ựiều 18 quy ựịnh:ỢNhà nước thống nhất quản lý ựất ựai theo quy hoạch và pháp luật, ựảm bảo việc sử dụng ựất ựúng mục ựắch

và có hiệu quảỢ.(Hiến pháp 1992

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng ựất là một trong những nội dung quan

trọng của quản lý Nhà nước về ựất ựai Trong thời gian qua, công tác lập quy

hoạch, kế hoạch sử dụng ựất các cấp luôn nhận ựược sự quan tâm chỉ ựạo của đảng, Chắnh phủ, ựược triển khai rộng khắp trên phạm vi cả nước và ựã ựạt

ựược một số kết quả nhất ựịnh Quy hoạch sử dụng ựất ựến năm 2010 và kế

hoạch sử dụng ựất ựến năm 2015 của cả nước ựã ựược Quốc hội thông qua ngày 15/6/2004 tại kỳ họp thứ 5, khoá IX Quy hoạch sử dụng ựất cấp tỉnh ựã triển khai ở 63/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Quy hoạch sử dụng ựất cấp huyện ựã hoàn thành tại 411 huyện, quận, thị xã, thành phố - chiếm 62% tổng số ựơn vị cấp huyện Quy hoạch sử dụng ựất cấp xã ựã triển khai

và hoàn thành tại 5.878 xã, phường, thị trấn - chiếm 55% tổng số ựơn vị cấp

xã (TS Nguyễn đình Bồng)

Huyện Mường Khương ựã xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng ựất thời

kỳ 2001-2010 ựược UBND tỉnh Lào Cai phê duyệt tại Quyết ựịnh số

1145/Qđ-CT ngày 20/05/2003 và ựã ựược phê duyệt ựiều chỉnh quy hoạch, kế hoạch ựến năm 2010 tại Quyết ựịnh số 07/Qđ-UBND ngày 02/01/2008 của UBND tỉnh Lào Cai, (Phòng TN-MT huyện Mường Khương) đó là căn cứ quan trọng ựể huyện triển khai thực hiện các chương trình phát triển KT-XH của huyện Tuy

nhiên, quá trình triển khai và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng ựất vẫn bộc

lộ một số tồn tại nhất ựịnh đặc biệt sau khi quy hoạch sử dụng ựất ựược phê duyệt và ựưa vào thực hiện, tình hình theo dõi, giám sát việc thực hiện quy hoạch cũ nhiều bất cập dẫn ựến tình trạng Ộquy hoạch treoỢ hoặc không ựiều chỉnh kịp những biến ựộng về sử dụng ựất trong quá trình thực hiện quy hoạch tại ựịa phương

để giúp Huyện ựánh giá kết quả ựã ựạt ựược và những tồn tại trong quá trình thực hiện phương án quy hoạch và phương án ựiều chỉnh quy hoạch sử dụng ựất ựến năm 2010 một cách chắnh xác; từ ựó ựề xuất các giải pháp thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thực hiện quy hoạch sử dụng ựất; với sự phân công của khoa Tài nguyên và Môi trường, ựược sự hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo TS Nguyễn Quang Học, tôi tiến hành nghiên cứu ựề tài

Ộđánh giá việc thực hiện quy hoạch sử dụng ựất ựến năm 2010 huyện Mường Khương, tỉnh Lào CaiỢ

1.2 Mục ựắch, yêu cầu của ựề tài

1.2.1 Mục ựắch

- Phân tắch những biến ựộng trong sử dụng ựất ựai huyện Mường Khương (giai ựoạn 2000-2010), tìm ra những yếu tố tắch cực, những hạn chế bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện phương án quy hoạch

- đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thực hiện quy hoạch sử dụng ựất

1.2.2 Yêu cầu

- đánh giá chắnh xác thực trạng sử dụng các loại ựất trên ựịa bàn huyện Mường Khương về số lượng, chất lượng, phân bố loại hình sử dụng, hiệu quả sử dụng ựất, xu thế biến ựộng các loại ựất, mức ựộ ựáp ứng nhu cầu ựất ựai cho quá trình phát triển KT-XH của huyện

- đề xuất ựiều chỉnh những bất hợp lý trong sử dụng ựất ựối với từng loại hình sử dụng ựất cụ thể: đất nông nghiệp, ựất phi nông nghiệp và ựất chưa sử dụng theo phương án quy hoạch sử dụng ựất ựã ựược phê duyệt

2 TỔNG QUAN CÁC VẤN đỀ NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở khoa học cho việc sử dụng hợp lý ựất ựai

2.1.1 đất ựai và chức năng của ựất ựai

Ộđất ựaiỢ về mặt thuật ngữ khoa học có thể hiểu theo nghĩa rộng như sau:

Ộđất ựai là một diện tắch cụ thể của bề mặt trái ựất, bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt ựó như: khắ hậu, bề mặt, thổ nhưỡng, dạng ựịa hình, mặt nước (hồ, sông suối, ựầm lầyẦ), các lớp trầm tắch sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng ựất, tập ựoàn ựộng vật

và thực vật, trạng thái ựịnh cư của con người, những kết quả hoạt ựộng của con người trong quá khứ và hiện tại ựể lại (san hô, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, ựường xá, nhà cửaẦ)Ợ [4]

Các chức năng của ựất ựai ựối với hoạt ựộng sản xuất và sinh tồn của xã hội loài người ựược thể hiện theo các mặt sau: sản xuất, môi trường sự sống; cân bằng sinh thái; ựiều tiết khắ hậu; tàng trữ và cung cấp nguồn nước; dự trữ (nguyên liệu và khoáng sản trong lòng ựất); kiểm soát ô nhiễm và chất thải; không gian sự sống; bảo tồn - bảo tàng sự sống; phân dị lãnh thổ

Theo đào Châu Thu và Nguyễn Khang [11]: đất ựai là tài nguyên cơ bản cho kiểu sử dụng như: Sử dụng trên sơ sở sản xuất trực tiếp và gián tiếp; sử dụng vì mục ựắch bảo vệ và sử dụng theo các chức năng ựặc biệt (ựường xá, dân

cư, công nghiệp, an dưỡng, du lịch sinh thái, ựa dạng sinh học ) Như vậy, sử dụng ựất ựai là những hoạt ựộng sản xuất nông, lâm nghiệp hoặc các hoạt ựộng khác tạo ra các loại hình sử dụng ựất trên mỗi ựơn vị bản ựồ ựất ựai

2.1.2 Những nhân tố ảnh hưởng ựến sử dụng ựất

- Nhân tố ựiều kiện tự nhiên

Khi sử dụng ựất ựai, ngoài bề mặt không gian gồm diện tắch trồng trọt, mặt bằng xây dựng phải quan tâm ựến sự phù hợp với ựiều kiện tự nhiên và sinh thái của ựất cũng như các yếu tố bao quanh mặt ựất, bao gồm nhiệt ựộ, ánh

sáng, lượng mưa, không khí và các khoáng sản dưới lòng ñất Trong nhân tố ñiều kiện tự nhiên, khí hậu là yếu tố hạn chế hàng ñầu của việc sử dụng ñất sau

ñó là ñiều kiện ñất ñai và các nhân tố khác

Quá trình sử dụng ñất ñai cần phải chú ý ñến các ñặc tính và tính chất ñất ñai ñể xác ñịnh yếu tố hạn chế hay tích cực cho việc sử dụng ñất hợp lý Các ñặc tính và tính chất ñất ñai có thể ñược chia làm 2 loại [13]

+ Yếu tố khí hậu ảnh hưởng trực tiếp ñến sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của con người Trong hệ sinh thái ñồng ruộng, nó cung cấp năng lượng chủ yếu cho quá trình tạo thành chất hữu cơ mang lại năng suất cho cây trồng Theo Lý Nhạc, Dương Hữu Tuyền, Phùng ðăng Chính [7] thì tổng nhiệt ñộ cây cần trong một vụ

luật hoạt ñộng của chúng kết hợp với nghiên cứu phân vùng khí hậu nông nghiệp, xác ñịnh hệ thống cây trồng phù hợp với ñiều kiện sinh thái ở mỗi vùng, tạo ñiều kiện thuận lợi ñể sử dụng tốt nhất nguồn lợi thiên nhiên, ñạt năng suất cao, ổn ñịnh, hạn chế sự thiệt hại do ngoại cảnh gây ra là một việc làm rất quan trọng

+ ðiều kiện ñất ñai, quá trình vận ñộng của trái ñất ñã tạo nên sự khác biệt giữa ñịa hình, ñịa mạo, ñộ cao so với mặt nước biển, ñộ dốc, và hướng dốc, sự bào mòn mặt ñất và mức ñộ xói mòn dẫn ñến sự khác nhau về ñất ñai và khí hậu làm ảnh hưởng tới sản xuất và phân bố các ngành nông nghiệp ðịa hình và

ñộ dốc ảnh hưởng lớn ñến phương thức sử dụng ñất nông nghiệp sẽ nảy sinh nhu cầu về thủy lợi hóa và cơ giới hóa ðiều kiện thổ nhưỡng, ñộ phì, ñộ dầy tầng ñất và tính chất ñất có ảnh hưởng rất lớn ñến sản lượng và sinh trưởng của cây trồng ðối với ngành phi nông nghiệp, ñịa hình phức tạp sẽ ảnh hưởng tới giá trị công trình, gây khó khăn cho thi công, tốn kém về kinh tế Mỗi vị trí ñịa lý có ñặc thù ñiều kiện tự nhiên khác nhau, vì vậy trong thực tiễn sử dụng ñất cần phải tuân thủ quy luật tự nhiên, phát huy những lợi thế, khắc phục hạn chế ñể việc sử dụng ñất mang hiệu quả cao nhất

- Nhân tố kinh tế - xã hội

Các ñiều kiện kinh tế - xã hội bao gồm chế ñộ xã hội, thể chế, chính sách môi trường, chính sách ñất ñai, thực trạng phát triển các ngành, dân số và lao ñộng, sức sản xuất và trình ñộ phát triển của khoa học kỹ thuật, trình ñộ quản lý, các ñiều kiện về công nghiệp, nông nghiệp, thương mại dịch vụ, ñiều kiện cơ sở hạ tầng (giao thông, thủy lợi, xây dựng, trình ñộ dân trí, ñời sống văn hóa, xã hội ) ðiều kiện kinh tế quyết ñịnh ñối với việc sử dụng ñất ñai, các ñiều kiện tự nhiên là cơ sở

ñể xây dựng phương án sử dụng ñất Phương hướng sử dụng ñất ñược quyết ñịnh bởi khả năng của con người và các ñiều kiện kinh tế - xã hội, khoa học kỹ thuật hiện có Trong mỗi vùng lãnh thổ hoặc mỗi quốc gia, thường có sự khác biệt không nhiều về ñiều kiện vật chất tự nhiên của ñất ñai, nhưng với ñiều kiện kinh tế - xã hội là có khác nhau sẽ quyết ñịnh hiệu quả sử dụng ñất cũng khác nhau

Trình ñộ sử dụng ñất phụ thuộc vào trình ñộ phát triển kinh tế - xã hội

và khoa học công nghệ là ñòn bẩy, là ñộng lực ñể phát triển nền kinh tế Trong nền kinh tế thị trường, ñất ñược dùng ñể xây dựng cơ sở hạ tầng ñều dựa trên nguyên tắc hạch toán kinh tế, thông qua việc tính toán hiệu quả kinh doanh sản xuất Do ñó, phải dựa vào quy luật tự nhiên và quy luật kinh tế - xã hội ñể nghiên cứu, xử lý mối quan hệ giữa các nhân tố tự nhiên, kinh tế - xã hội trong lĩnh vực sử dụng ñất ñai

ðiều kiện tự nhiên của ñất ñai chỉ tồn tại khách quan, việc khai thác sử dụng ñất ñai vẫn do con người quyết ñịnh, việc sử dụng ñất có hiệu quả phải kết hợp tổng hợp giữa ñiều kiện tự nhiên, khoa học kỹ thuật và con người mới phát huy mạnh tiềm lực của ñất, biến những ñiều kiện bất lợi thành có lợi cho phát triển kinh tế, từ ñó ổn ñịnh ñược cuộc sống của người dân, ñảm bảo trật tự xã hội Như vậy, các ñiều kiện kinh tế - xã hội tác ñộng rất lớn ñến việc sử dụng ñất ñai, căn cứ vào yêu cầu của thị trường và của xã hội, xác ñịnh mục ñích sử dụng ñất, kết hợp yêu cầu sử dụng ñất với lợi thế của tài nguyên ñất ñai sẽ mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao

- Nhân tố không gian

Tính chất không gian của ñất ñai có ñặc tính vĩnh cửu, bao gồm: vị trí ñịa

lý, ñịa hình, ñịa mạo, diện tích, cố ñịnh vị trí khi sử dụng ðất ñai không thể di dời từ nơi này ñến nơi khác, phải khai thác tại vị trí cố ñịnh của nó, vì vậy không gian là yếu tố quan trọng mang tính chất quyết ñịnh hiệu quả của việc sử dụng ñất ñai Với ñặc tính này sẽ dẫn ñến những lợi thế hoặc khó khăn ñối với từng vùng, từng lãnh thổ, hạn chế khả năng mở rộng không gian và chi phối giới hạn thay ñổi cơ cấu ñất ñai

Theo ðoàn Công Quỳ, Vũ Thị Bình, Nguyễn Thị Vòng, Nguyễn Quang Học và ðỗ Thị Tám [9]: “Trên sườn dốc, khi ñộ dốc tăng lên thì chi phí nhiên liệu tăng lên 1,5% và hiệu quả sử dụng máy móc giảm ñi 1%” ðây là nguyên nhân chủ yếu của sự chênh lệch giữa các vùng miền kinh tế, ñời sống văn hóa, kinh tế - xã hội cũng khác nhau Tài nguyên ñất ñai có hạn, giới hạn về không gian, ñây là hạn chế lớn nhất ñối với việc sử dụng ñất, cần phải thực hiện ñúng nguyên tắc sử dụng ñất hợp lý, tiết kiệm, có hiệu quả, kết hợp bảo vệ tài nguyên ñất và môi trường ở mọi quốc gia trên thế giới

2.1.3 Những lợi ích khác nhau về sử dụng ñất

ðất ñai là ñiều kiện vật chất chung nhất ñối với mọi quá trình sản xuất trong các ngành kinh tế quốc dân và hoạt ñộng của con người; vừa là ñối tượng lao ñộng cho môi trường ñể tác ñộng như xây dựng nhà xưởng, bố trí máy móc ; vừa là phương tiện lao ñộng cho công nhân nơi ñứng, dùng ñể gieo trồng, chăn nuôi ðiều này có nghĩa - thiếu khoảnh ñất thì không một ngành nào có thể bắt ñầu công việc và hoạt ñộng ñược; nói khác ñi - không có ñất sẽ không có sản xuất ñối với mọi ngành cũng như không có sự tồn tại của chính con người

- ðối với việc sử dụng ñất trong các ngành nông nghiệp

ðất ñai giữ vai trò tích cực trong quá trình hoạt ñộng sản xuất nông nghiệp và quá trình sản xuất nông nghiệp luôn ảnh hưởng ñến ñộ phì và quá

trình sinh học tự nhiên của ñất Lợi ích của việc sử dụng ñất trong các ngành nông nghiệp rất ña dạng, song có thể chia thành 3 nhóm lợi ích cơ bản sau: làm

tư liệu sản xuất, tư liệu sinh hoạt ñể thỏa mãn nhu cầu sinh tồn, phát triển của con người; làm cơ sở sản xuất, môi trường hoạt ñộng và ñất cung cấp không gian môi trường cảnh quan mỹ học cho việc hưởng thụ tinh thần

- ðối với việc sử dụng ñất trong các ngành phi nông nghiệp

Trong các ngành phi nông nghiệp, ñất ñai giữ vai trò thụ ñộng, có chức năng là cơ sở không gian và vị trí ñể hoàn thiện quá trình lao ñộng, là kho tàng

dự trữ trong lòng ñất (các ngành khai thác khoáng sản) Quá trình sản xuất và sản phẩm ñược tạo ra không phụ thuộc vào ñặc ñiểm, ñộ phì nhiêu của ñất, chất lượng thảm thực vật và các tính chất tự nhiên của ñất

2.1.4 Sử dụng ñất và các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường

Trong thời kỳ ñiều kiện cuộc sống xã hội phát triển ở mức cao, việc sử dụng ñất luôn hướng tới mục tiêu kinh tế, nhằm ñạt ñược lợi nhuận tối ña trên một ñơn vị diện tích ñất nhất ñịnh (xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất, chuồng trại chăn nuôi quy mô lớn ) Bên cạnh ñó, một phần diện tích ñất không nhỏ ñược sử dụng ñể phục vụ nhu cầu sinh hoạt, ăn ở cũng như thoả mãn ñời sống tinh thần của con người (xây dựng nhà cửa, hệ thống giao thông, các công trình dịch vụ thể thao, văn hoá xã hội )

Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng ñất, các mục ñích sử dụng ñất nêu trên luôn nảy sinh mâu thuẫn làm cho mối quan hệ giữa người và ñất ngày càng căng thẳng, những sai lầm liên tục của con người trong quá trình sử dụng ñất (sai lầm có ý thức hoặc vô thức) dẫn ñến huỷ hoại môi trường sinh thái nói chung và môi trường ñất nói riêng (các thảm hoạ sinh thái như lũ lụt, hạn hán, cháy rừng, xạt lở ñất liên tục xảy ra với quy mô ngày càng lớn và mức ñộ ngày càng nghiêm trọng), làm cho một số chức năng của ñất bị yếu ñi Việc sử dụng ñất như một thể thống nhất tạo ra ñiều kiện ñể giảm thiếu những xung ñột, tạo ra hiệu quả sử dụng cao và liên kết ñược

sự phát triển kinh tế - xã hội với bảo vệ và nâng cao môi trường

Những xung ñột giữa ba lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường rất ña dạng: ñất sản xuất nông nghiệp ñối lập với quá trình ñô thị hoá; phát triển thuỷ lợi với việc phân chia các nguồn tài nguyên nước cho ñô thị và phát triển công nghiệp; phát triển kinh tế - xã hội vùng biển với việc bảo vệ hệ sinh thái ven biển; bảo vệ các giá trị sinh thái với nhu cầu về thực phẩm hoặc nông sản khác; các chủ sử dụng ñất nhỏ mâu thuẫn với việc canh tác quy mô lớn

* Sử dụng ñất và mục tiêu kinh tế

ðất do tự nhiên sinh ra, xuất hiện trước loài người và tồn tại ngoài ý muốn của con người, như một vật thể lịch sử tự nhiên Các Mác cho rằng, ñất là một phòng thí nghiệm vĩ ñại, là kho tàng cung cấp các tư liệu lao ñộng, vật chất, vị trí ñịnh cư, nền tảng của tập thể Mác khẳng ñịnh: “Lao ñộng không phải là nguồn duy nhất sinh ra của cải vật chất và giá trị tiêu thụ” William Petti ñã nói:

“Lao ñộng chỉ là cha của của cải vật chất, còn ñất là mẹ”

Ngày nay, với sự phát triển vượt bậc của khoa học kỹ thuật, sự gia tăng nhanh về dân số kéo theo nhu cầu sử dụng ñất càng cao, công năng của ñất từng bước ñược mở rộng, sử dụng ñất cũng phức tạp hơn Con người ñã áp dụng những tiến bộ của khoa học vào sử dụng ñất nhằm khai thác triệt ñể, nâng cao hiệu quả sử dụng ñất, tạo ra lương thực, thực phẩm phục vụ cho cuộc sống Nhưng việc sử dụng ñất càng triệt ñể sẽ ñồng nghĩa với việc ñất mất dần chất dinh dưỡng, nếu không ñược bảo vệ, cải tạo, bồi bổ thì ñất ñai ngày càng suy thoái, thậm chí bị huỷ hoại gây ảnh hưởng không tốt ñến việc sử dụng ñất trong tương lai Như vậy, sử dụng ñất và các mục tiêu kinh tế có ý nghĩa rất lớn trong việc sử dụng ñất hợp lý, ñảm bảo lợi ích toàn xã hội

* Sử dụng ñất và mục tiêu xã hội

Sử dụng ñất liên quan ñến nhu cầu thiết yếu của con người sống trên mảnh ñất ñó, ñây là mục tiêu xã hội nhằm tạo ra các ñiều kiện giúp thoả mãn những nhu cầu sinh sống Khi xã hội phát triển mạnh, sự gia tăng dân số nhanh

ñã gây nên áp lực lớn ñối với ñất ñai, nhu cầu sử dụng ñất ngày càng tăng ñể tạo

ra cơ sở vật chất công cộng, y tế, giáo dục, việc làm, thu nhập, giải trí bên cạnh ñó còn tạo ra ý thức về công bằng xã hội

Mâu thuẫn giữa các thế hệ về sử dụng ñất cũng là mối quan tâm quan trọng Những sai lầm của con người trong quá trình sử dụng ñất và khai thác cộng với sự tác ñộng của ngoại cảnh có thể làm huỷ hoại môi trường ñất làm cho chức năng của ñất bị suy giảm ðất là ñiều kiện vật chất cần thiết ñể các thế hệ tiếp theo tồn tại và sản xuất, do ñó công năng của ñất cần ñược nâng cao theo hướng ña dạng, không ngừng bồi dưỡng ñể truyền lại lâu dài cho các thế hệ mai sau Vấn ñề tổ chức và sử dụng ñất theo quan ñiểm sinh thái và phát triển bền vững ngày càng trở nên quan trọng và mang tính toàn cầu

* Sử dụng ñất và mục tiêu môi trường

Môi trường không chỉ có nghĩa là một hệ thống các chỉ tiêu về hoá học mà bao gồm cả ñất, nước, không khí, tài nguyên thiên nhiên có giá trị vấn ñề môi trường là mối quan tâm ñặc biệt ñể phát triển một xã hội bền vững Mỗi quốc gia trên thế giới ñều ñưa ra các tiêu chuẩn và mục tiêu về môi trường, bảo vệ môi trường là vấn ñề chung của mọi quốc gia ðể giải quyết triệt ñể vấn ñề ô nhiễm môi trường thì nhà nước phải có chính sách hợp lý, ñầu tư công nghệ, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường chung cho cộng ñồng Những vấn ñề về môi trường có thể giải quyết hiệu quả nếu nó ñược thực hiện kết hợp với mục tiêu kinh tế và công bằng xã hội

Có rất nhiều mâu thuẫn thực tế và tiềm tàng về ñất giữa những người có liên quan ñến việc sử dụng ñất, một bên là những người sử dụng ñất thực tế khác nhau, một bên là những cộng ñồng và những người khác có ảnh hưởng ñến việc sử dụng ñất

2.1.6 Các xu thế phát triển sử dụng ñất

Sử dụng ñất là hệ thống các biện pháp nhằm ñiều hoà mối quan hệ người - ñất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác và môi trường Căn cứ vào nhu cầu của thị trường sẽ phát hiện, quyết ñịnh phương hướng chung và mục tiêu sử dụng hợp lý nhất tài nguyên ñất, phát huy tối ña công dụng của ñất nhằm ñạt tới hiệu ích sinh thái, kinh tế và xã hội cao nhất Vì vậy, việc sử dụng ñất thuộc phạm trù hoạt ñộng kinh tế của nhân loại Trong mỗi phương thức sản xuất cần căn cứ vào thuộc tính tự nhiên của ñất ñai

Với ý nghĩa là nhân tố của sức sản xuất, các nhiệm vụ và nội dung sử dụng ñất ñược thể hiện theo bốn mặt sau:

- Sử dụng ñất hợp lý về không gian, hình thành hiệu quả kinh tế không gian sử dụng ñất;

- Phân phối hợp lý cơ cấu ñất ñai trên diện tích ñất ñược sử dụng, hình thành cơ cấu kinh tế sử dụng ñất;

- Quy mô sử dụng ñất cần có sự tập trung thích hợp, hình thành quy mô kinh tế sử dụng ñất;

- Giữ mật ñộ sử dụng ñất thích hợp, hình thành việc sử dụng ñất một cách kinh tế, tập trung, thâm canh

Hiện nay, xu thế sử dụng ñất ñược phát triển theo các hướng sau:

* Sử dụng ñất phát triển theo chiều rộng và tập trung

Lịch sử phát triển của xã hội loài người chính là lịch sử biến ñổi của quá trình sử dụng ñất Khi con người còn sống bằng phương thức săn bắn và hái lượm, chủ yếu dựa vào sự ban phát của tự nhiên, vấn ñề sử dụng ñất hầu như không tồn tại Khi xuất hiện ngành trồng trọt với những công cụ sản xuất thô sơ,

diện tích ñất ñai ñược sử dụng tăng lên nhanh chóng, năng lực sử dụng và ý nghĩa kinh tế của ñất ñai cũng gia tăng Tuy nhiên, trình ñộ sử dụng ñất còn rất thấp, phạm vi sử dụng cũng rất hạn chế, mang tính kinh doanh thô, ñất khai phá nhiều nhưng thu nhập rất thấp

Với sự tăng trưởng của dân số và phát triển của kinh tế, kỹ thuật, văn hoá

và khoa học, quy mô, phạm vi và chiều sâu của việc sử dụng ñất ngày một nâng cao Yêu cầu sinh hoạt vật chất và tinh thần của người dân ngày càng cao, các ngành nghề cũng phát triển theo xu hướng phức tạp và ña dạng dần, phạm vi sử dụng ñất càng mở rộng (từ cục bộ một vùng ñã phát triển trên phạm vi cả thế giới, thậm chí kể cả những vùng ñất trước ñây không thể sử dụng ñược) Cùng với việc phát triển sử dụng ñất theo không gian, trình ñộ tập trung cũng sâu hơn nhiều ðất canh tác cũng như ñất sử dụng theo các mục ñích khác ñều ñược phát triển theo hướng kinh doanh tập trung, với diện tích ñất ít nhưng hiệu quả sử dụng cao ðể nâng cao sức sản xuất và sức tải của một ñơn vị diện tích, ñòi hỏi phải liên tục nâng mức ñầu tư về vốn và lao ñộng, thường xuyên cải tiến kỹ thuật và công tác quản lý

* Sử dụng ñất phát triển theo hướng phức tạp hoá và chuyên môn hoá

Khoa học kỹ thuật và kinh tế của xã hội phát triển, sử dụng ñất từ hình thức quảng canh chuyển sang thâm canh, kéo theo xu thế từng bước phức tạp hoá và chuyên môn hoá cơ cấu sử dụng ñất Khi kinh tế phát triển, nhu cầu của con người về vật chất, văn hoá, tinh thần và môi trường ngày càng cao sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp ñòi hỏi yêu cầu cao hơn ñối với ñất ñai Khi ñời sống ñã nâng cao, chuyển sang giai ñoạn hưởng thụ, vấn ñề sử dụng ñất ngoài việc sản xuất vật chất thoả mãn ñược nhu cầu vui chơi, giải trí, văn hoá, thể thao và môi trường trong sạch ñã làm cho cơ cấu sử dụng ñất trở nên phức tạp hơn

Trước ñây, việc sử dụng ñất rất hạn chế do kinh tế và khoa học kỹ thuật còn ở trình ñộ thấp, chủ yếu sử dụng bề mặt của ñất ñai, nông nghiệp ñộc canh, ñất lâm nghiệp, ñồng cỏ, mặt nước ít ñược khai thác, khai thác khoáng sản hạn

chế, xây dựng chủ yếu chọn ñất bằng Khi khoa học kỹ thuật hiện ñại phát triển, ngay cả ñất xấu cũng ñược khai thác triệt ñể, hình thức sử dụng ña dạng, ruộng nước phát triển ñã làm cho nội dung sử dụng ñất ngày càng phức tạp hơn theo hướng sử dụng toàn diện, triệt ñể các chất dinh dưỡng, sức tải, vật chất cấu thành và sản phẩm của ñất ñai ñể phục vụ lợi ích con người

Hiện ñại hoá nền kinh tế quốc dân và phát triển kinh tế hàng hoá, dẫn ñến sự phân công trong sử dụng ñất theo hướng chuyên môn hoá Do ñất ñai có ñặc tính khu vực rất mạnh, sự sai khác về ưu thế tài nguyên hết sức rõ rệt, phương hướng và biện pháp sử dụng ñất của các vùng cũng rất khác nhau ðể sử dụng hợp lý ñất ñai, ñạt ñược sản lượng và hiệu quả kinh tế cao nhất cần có sự phân công và chuyên môn hoá theo khu vực Cùng với việc ñầu tư, trang bị và ứng dụng các công cụ kỹ thuật, công cụ quản lý hiện ñại sẽ nẩy sinh yêu cầu phát triển các vùng sản xuất nông nghiệp có quy mô lớn và tập trung, ñồng thời cũng hình thành các khu vực chuyên môn hoá sử dụng ñất khác nhau về hình thức và quy mô

* Sử dụng ñất phát triển theo hướng xã hội hoá và công hữu hoá

ðất ñai là cơ sở vật chất và công cụ ñể con người sinh sống và xã hội tồn tại Vì vậy, việc chuyên môn hoá theo yêu cầu xã hội hoá sản xuất phải ñáp ứng nhu cầu của xã hội hướng tới lợi ích cộng ñồng và tiến bộ xã hội Ngay cả ở xã hội mà mục tiêu sử dụng ñất chủ yếu vì lợi ích của tư nhân, những vùng ñất ñai hướng sử dụng cộng ñồng như: nguồn nước, núi rừng, khoáng sản, sông ngòi vẫn có những quy ñịnh về chính sách thực thi hoặc tiến hành công quản, kinh doanh của Nhà nước nhằm ngăn chặn, phòng ngừa việc tư hữu tạo nên những mâu thuẫn gay gắt của xã hội

Xã hội hoá sử dụng ñất là sản phẩm tất yếu và là yêu cầu khách quan của

sự phát triển xã hội hoá sản xuất Vì vậy, xã hội hoá sử dụng ñất và công hữu hoá là xu thế tất yếu Muốn kinh tế phát triển và thúc ñẩy xã hội sản xuất cao hơn, cần phải thực hiện xã hội hoá và công hữu hoá sử dụng ñất

2.2 Quy hoạch sử dụng ñất

2.2.1 Khái niệm và ñặc ñiểm quy hoạch sử dụng ñất ñai

* Khái niệm về quy hoạch sử dụng ñất

Về mặt thuật ngữ khoa học, “Quy hoạch” là việc xác ñịnh một trật tự nhất ñịnh bằng những hoạt ñộng như: phân bố, bố trí, sắp xếp, tổ chức ñất ñai là một thành phần lãnh thổ nhất ñịnh (vùng ñất, khoanh ñất, vạt ñất, mảnh ñất, miếng ñất ) có vị trí, hình thể, diện tích với những tính chất tự nhiên hoặc mới tạo thành (ñặc tính thổ nhưỡng, ñịa hình, ñịa chất, thủy văn, chế ñộ nước, nhiệt

ñộ, ánh sáng, thảm thực vật, các tính chất lý hóa tính ) tạo ra những ñiều kiện nhất ñịnh cho việc sử dụng theo các mục ñích khác nhau Vì vậy, ñể sử dụng ñất cần phải làm quy hoạch, ñây là quá trình nghiên cứu, lao ñộng sáng tạo nhằm xác ñịnh ý nghĩa mục ñích của từng thành phần lãnh thổ và ñề xuất một trật tự

sử dụng ñất nhất ñịnh [4]

Quy hoạch sử dụng ñất là một hệ thống các biện pháp quản lý, kỹ thuật và pháp chế của Nhà nước về tổ chức sử dụng ñất ñầy ñủ, hợp lý, có hiệu quả cao thông qua việc phân phối và tái phân phối quỹ ñất cả nước, tổ chức sử dụng ñất như một tư liệu sản xuất cùng với các tư liệu sản xuất khác gắn liền với ñất nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường [13]

Bản chất của quy hoạch sử dụng ñất là một hiện tượng kinh tế - xã hội thể hiện ñồng thời 3 tính chất: kinh tế, kỹ thuật, pháp chế Trong ñó cần hiểu:

- Kinh tế: thể hiện bằng hiệu quả sử dụng ñất ñai

- Kỹ thuật: gồm ñiều tra, khảo sát, xây dựng bản ñồ, khoanh ñịnh, xử lý

dữ liệu, bố trí sử dụng ñất

- Pháp chế: là việc xác nhận tính pháp lý về mục ñích và quyền sử dụng ñất theo quy hoạch nhằm ñảm bảo sử dụng quản lý ñất ñúng pháp luật

Công tác quy hoạch sử dụng ñất ñai cần phải nắm vững hệ thống các biện pháp kinh tế, kỹ thuật, pháp chế của Nhà nước và tổ chức quản lý sử dụng ñất ñai một cách ñầy ñủ, hợp lý, khoa học, có hiệu quả cao nhất thông qua việc phân

bổ quỹ ñất ñai và tổ chức sử dụng ñất như tư liệu sản xuất Quy hoạch sử dụng ñất ñảm bảo các mục tiêu sau:

Tính ñầy ñủ: mọi loại ñất ñều ñược ñưa vào sử dụng theo các mục ñích

nhất ñịnh

Tính hợp lý: ñặc ñiểm tính chất tự nhiên, vị trí, diện tích phù hợp với yêu

cầu và mục ñích sử dụng

Tính khoa học: áp dụng thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến

Tính hiệu quả: ñáp ứng ñồng bộ cả 3 lợi ích kinh tế - xã hội - môi trường

Như vậy, về thực chất “Quy hoạch sử dụng ñất ñai” là quá trình hình thành các quyết ñịnh nhằm tạo ñiều kiện ñưa ñất ñai vào sử dụng bền vững ñể mang lại lợi ích cao nhất, thực hiện ñồng thời 2 chức năng: ñiều chỉnh các mối quan hệ ñất ñai và tổ chức sử dụng ñất như tư liệu sản xuất ñặc biệt nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất của xã hội kết hợp bảo vệ ñất và môi trường [8]

Quy hoạch sử dụng ñất còn là biện pháp hữu hiệu của Nhà nước nhằm tổ chức lại việc sử dụng ñất theo ñúng mục ñích, hạn chế sự chồng chéo gây lãng phí ñất ñai, tránh tình trạng sử dụng tùy tiện, làm giảm sút nghiêm trọng quỹ ñất nông, lâm nghiệp; ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực, lấn chiếm, hủy hoại ñất, phá

vỡ cân bằng sinh thái, gây ô nhiễm môi trường, dẫn ñến những tổn thất về kinh tế, bất ổn về chính trị, quốc phòng an ninh ở từng ñịa phương [4]

Quy hoạch sử dụng ñất ñai theo hướng bền vững là một hệ thống các công nghệ, chính sách và hoạt ñộng nhằm liên hợp các nguyên lý kinh tế, xã hội với sự quan tâm về môi trường ñể ñồng thời duy trì nâng cao sức sản xuất của ñất, giảm rủi ro trong sản xuất, bảo vệ tiềm năng nguồn lực tự nhiên và ngăn ngừa quá trình thoái hóa môi trường ñất, có hiệu quả lâu dài và ñược xã hội chấp nhận [13]

* ðặc ñiểm của quy hoạch sử dụng ñất ñai

- Tính lịch sử - xã hội

Lịch sử phát triển của xã hội chính là lịch sử phát triển của quy hoạch sử dụng ñất Mỗi hình thái kinh tế - xã hội ñều có một phương thức sản xuất của xã

hội thể hiện theo 2 mặt: lực lượng sản xuất (là mối quan hệ giữa người với sức hoặc vật tự nhiên trong quá trình sản xuất và quan hệ sản xuất (là quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất) Trong quy hoạch sử dụng ñất luôn nảy sinh quan hệ giữa người với ñất ñai - là sức tự nhiên (như ñiều tra, ño ñạc, khoanh ñịnh, thiết kế…) cũng như quan hệ giữa người với người (xác nhận bằng văn bản

về sở hữu và quyền sử dụng ñất giữa những người chủ ñất - GCNQSDð) Quy hoạch sử dụng ñất thể hiện ñồng thời là yếu tố thúc ñẩy phát triển lực lượng sản xuất, vừa là yếu tố thúc ñẩy các mối quan hệ sản xuất, nên nó luôn là một bộ phận của phương thức sản xuất xã hội Tuy nhiên, trong xã hội có phân chia giai cấp, quy hoạch sử dụng ñất mang tính tự phát, hướng tới mục tiêu vì lợi nhuận tối ña

và nặng nề về mặt pháp lý (là phương tiện mở rộng, củng cố, bảo vệ quyền tư hữu ñất ñai: phân chia tập trung ñất ñai ñể mua, bán, phát canh thu tô…)

Ở nước ta, quy hoạch sử dụng ñất phục vụ nhu cầu của người sử dụng ñất

và quyền lợi của toàn xã hội, góp phần tích cực phát triển quan hệ sản xuất ở nông thôn, nhằm sử dụng bảo vệ ñất và nâng cao hiệu quả sản xuất xã hội Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, quy hoạch sử dụng ñất góp phần giải quyết các mâu thuẫn của từng lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường nảy sinh trong quá trình sử dụng ñất

- Tính tổng hợp

Trong quy hoạch sử dụng ñất ñai thường liên quan ñến việc sử dụng ñất của cả 3 loại ñất chính - theo Luật ðất ñai năm 2003 [6]: ðất nông nghiệp, ñất phi nông nghiệp và ñất chưa sử dụng Tính tổng hợp của quy hoạch sử dụng ñất biểu hiện chủ yếu ở 2 mặt: ñối tượng của quy hoạch là khai thác, sử dụng, cải tạo, bảo vệ toàn bộ tài nguyên ñất ñai cho nhu cầu của toàn bộ nền kinh tế quốc dân Do ñó quy hoạch chịu trách nhiệm tổng hợp toàn bộ nhu cầu sử dụng ñất ñai, ñiều hòa các mâu thuẫn về ñất ñai giữa các ngành, các lĩnh vực, xác ñịnh

và ñiều phối các phương hướng, phân bố sử dụng ñất phù hợp ñảm bảo nền kinh

tế quốc dân phát triển bền vững

- Tính dài hạn

Căn cứ vào dự báo xu thế biến ñộng dài hạn của những yếu tố kinh tế, xã hội quan trọng (sự thay ñổi về nhân khẩu, khoa học kỹ thuật, công nghiệp hóa, hiện ñại hóa nông nghiệp ) từ ñó xác ñịnh quy hoạch trung và dài hạn về sử dụng ñất ñai, ñề ra những phương hướng, chính sách chiến lược làm căn cứ cho việc xây dựng kế hoạch sử dụng ñất 5 năm và hàng năm Quy hoạch sử dụng ñất ñai dài hạn cần phải ñiều chỉnh từng bước song song với quá trình phát triển dài hạn kinh tế - xã hội Thời hạn của quy hoạch sử dụng ñất thường từ 10 năm ñến

20 năm và có thể lâu hơn

- Tính chiến lược và chỉ ñạo vĩ mô

Quy hoạch sử dụng ñất với ñặc tính trung bình và dài hạn chỉ dự kiến trước ñược các xu thế thay ñổi phương hướng, mục tiêu, cơ cấu phân bố sử dụng ñất Do ñó quy hoạch sử dụng ñất mang tính chiến lược, các chỉ tiêu của quy hoạch mang tính chỉ ñạo vĩ mô Với khoảng thời gian dự báo tương ñối dài, chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố kinh tế - xã hội biến ñổi, nên chỉ tiêu quy hoạch càng khái lược hóa, quy hoạch càng ổn ñịnh

ðối với các ngành, tính phương hướng và khái lược về sử dụng ñất thể hiện như sau: mục tiêu, phương hướng và trọng ñiểm chiến lược của việc sử dụng ñất trong vùng; cân ñối tổng quát nhu cầu sử dụng ñất của các ngành; ñiều chỉnh cơ cấu sử dụng ñất và phân bố ñất ñai trong vùng; phân ñịnh ranh giới và các hình thức quản lý việc sử dụng ñất ñai trong vùng; ñề xuất các biện pháp, các chính sách ñể ñạt ñược mục tiêu của phương hướng sử dụng ñất

- Tính chính sách

Xây dựng phương án quy hoạch phải quán triệt các chính sách và quy ñịnh có liên quan ñến ñất ñai của ðảng và Nhà nước, ñảm bảo mục tiêu phát triển nền kinh tế quốc dân, an toàn lương thực, tuân thủ các quy ñịnh, các chỉ tiêu khống chế về dân số, ñất ñai và môi trường Quy hoạch sử dụng ñất thể hiện rất rõ ñặc tính chính trị và chính sách xã hội

- Tính khả biến

Dưới sự tác động của nhiều nhân tố khĩ dự đốn trước, theo nhiều phương diện khác nhau, quy hoạch sử dụng đất chỉ là một trong những giải pháp biến đổi hiện trạng sử dụng đất sang trạng thái mới thích hợp hơn cho việc phát triển kinh tế trong một thời kỳ nhất định Khi xã hội phát triển, khoa học kỹ thuật ngày càng tiến bộ, chính sách và tình hình kinh tế thay đổi, các dự kiến của quy hoạch sử dụng đất khơng cịn phù hợp, việc chỉnh sửa bổ sung, hồn thiện quy hoạch là rất cần thiết, điều này thể hiện tính khả biến của quy hoạch Quy hoạch

sử dụng đất luơn ở trạng thái động, một quá trình lặp lại theo chiều xoắn ốc “quy hoạch - thực hiện - quy hoạch lại hoặc chỉnh lý - tiếp tục thực hiện ” với chất lượng và mức độ phù hợp ngày càng cao

2.2.2 Các loại hình quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai

* Các loại hình quy hoạch sử dụng đất đai

Cĩ nhiều quan điểm khác nhau về cách phân loại quy hoạch sử dụng đất Tuy nhiên, mọi quan điểm đều dựa trên những căn cứ hoặc cơ sở chung như sau: nhiệm vụ đặt ra đối với quy hoạch; số lượng và thành phần đối tượng nằm trong quy hoạch; phạm vi lãnh thổ quy hoạch (cấp vị lãnh thổ hành chính) cũng như nội dung và phương pháp quy hoạch Thơng thường hệ thống quy hoạch sử dụng đất được phân loại theo nhiều cấp vị khác nhau (như loại hình, dạng, hình thức quy hoạch…) nhằm giải quyết các nhiệm vụ cụ thể về sử dụng đất đai từ tổng thể đến thiết kế chi tiết

ðối với Việt Nam, Luật ðất đai 2003 (ðiều 25) [6] quy định: Quy hoạch

sử dụng đất được tiến hành theo 4 cấp lãnh thổ:

1 Quy hoạch sử dụng đất tồn quốc

2 Quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh

3 Quy hoạch sử dụng đất cấp huyện

4 Quy hoạch sử dụng đất chi tiết (cấp xã)

Theo TS ðồn Cơng Quỳ [8]: ðối tượng của quy hoạch sử dụng đất theo lãnh thổ là tồn bộ diện tích tự nhiên trong lãnh thổ Tuỳ thuộc vào từng cấp

lãnh thổ hành chính, quy hoạch sử dụng ñất theo lãnh thổ sẽ có nội dung cụ thể, chi tiết khác nhau và ñược thực hiện theo nguyên tắc: từ trên xuống, từ dưới lên,

từ toàn cục ñến bộ phận, từ cái chung ñến cái riêng, từ vĩ mô ñến vi mô, giai ñoạn sau chỉnh lý giai ñoạn trước

Quy hoạch sử dụng ñất theo lãnh thổ là hệ thống nhiều cấp Ngoài lợi ích chung của cả nước, của mỗi vùng, mỗi ñịa phương tự quyết ñịnh những lợi ích cục bộ của mình Vì vậy, ñể ñảm bảo sự thống nhất, khi xây dựng và triển khai quy hoạch sử dụng ñất phải tuân thủ các thể chế hành chính hiện hành của Nhà nước Tuỳ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ của mỗi cấp, quy hoạch sử dụng ñất

có nội dung và ý nghĩa khác nhau, tuy nhiên do yêu cầu thực tiễn ñôi khi quy hoạch phải thực hiện ñộc lập, hoặc ñồng thời sau ñó sẽ chỉnh lý khi quy hoạch các cấp liên quan hoàn thành Trong một số trường hợp cần thiết (khi có tác ñộng của tính ñặc thù khu vực) ñôi khi phải xây dựng quy hoạch sử dụng ñất cấp trung gian, gọi là quy hoạch ñặc thù (quy hoạch sử dụng ñất liên tỉnh, liên huyện, vùng trọng ñiểm quốc gia)

Mục ñích chung của quy hoạch sử dụng ñất các cấp lãnh thổ hành chính bao gồm: ñáp ứng nhu cầu ñất ñai (tiết kiệm, khoa học, hợp lý và có hiệu quả) cho hiện tại và tương lai ñể phát triển các ngành kinh tế quốc dân; cụ thể hoá một bước quy hoạch sử dụng ñất ñai của các ngành và các ñơn vị hành chính cấp cao hơn; làm căn cứ, cơ sở ñể các ngành (cùng cấp) và các ñơn vị hành chính cấp dưới triển khai quy hoạch sử dụng ñất ñai của ngành mình và ñịa phương mình; làm cơ sở ñể lập kế hoạch sử dụng ñất 5 năm và hàng năm (căn cứ ñể giao ñất, cấp ñất, thu hồi ñất theo thẩm quyền ñược quy ñịnh trong Luật ðất ñai); phục vụ cho công tác thống nhất quản lý Nhà nước về ñất ñai

Khác với Luật ðất ñai năm 1993, Luật ðất ñai năm 2003 không quy ñịnh

cụ thể quy hoạch sử dụng ñất theo các ngành (nông nghiệp, lâm nghiệp, khu dân

cư, ñô thị, chuyên dùng) Quy hoạch sử dụng ñất của các ngành này ñều nằm trong quy hoạch sử dụng ñất theo lãnh thổ hành chính Riêng quy hoạch sử dụng

ñất vào mục ñích an ninh, quốc phòng ñược quy ñịnh cụ thể tại ñiều 30 của Luật ðất ñai 2003 [6] quy ñịnh:

- Bộ quốc phòng, Bộ công an tổ chức việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch

sử dụng ñất cho ngành mình trình Chính phủ phê duyệt

- Chính phủ quy ñịnh cụ thể việc lập, xét duyệt, ñiều chỉnh, thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất vào mục ñích quốc phòng, an ninh

Tuy nhiên có thể hiểu mối quan hệ tương ñối chặt chẽ giữa quy hoạch sử dụng ñất theo lãnh thổ và quy hoạch sử dụng ñất theo ngành Trước tiên, Nhà nước căn cứ vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của cả nước và hệ thống thông tin tư liệu về ñiều kiện ñất ñai hiện có ñể xây dựng quy hoạch tổng thể sử dụng các loại ñất Các ngành chức năng căn cứ vào quy hoạch tổng thể sử dụng các loại ñất ñể xây dựng quy hoạch sử dụng ñất cụ thể cho từng ngành phù hợp với yêu cầu và nội dung sử dụng ñất của ngành Như vậy, quy hoạch tổng thể ñất ñai phải ñi trước và có tính ñịnh hướng cho quy hoạch sử dụng ñất theo ngành Nói khác ñi, quy hoạch ngành là một bộ phận cấu thành trong quy hoạch

sử dụng ñất theo lãnh thổ

* Các loại hình kế hoạch sử dụng ñất ñai

Quy hoạch sử dụng ñất ñược phân kỳ thực hiện theo kế hoạch 5 năm Kế hoạch sử dụng ñất cũng ñược lập theo cấp lãnh thổ hành chính nhưng phải ñáp ứng ñược các yêu cầu sau:

- Bao quát ñược toàn bộ ñất ñai phục vụ cho nền kinh tế quốc dân

- Phát triển có kế hoạch tất cả các ngành kinh tế trên một ñịa bàn nhất ñịnh; thiết lập ñược cơ cấu sử dụng ñất hợp lý trên ñịa bàn cả nước, trong các ngành và trên từng ñịa bàn lãnh thổ

- ðạt hiệu quả ñồng bộ cả ba lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường

Kế hoạch sử dụng ñất theo ngành và cả nước phải ñảm bảo thực hiện ñược các mục tiêu vĩ mô (bao quát chung cho toàn xã hội và cả nước) như: an ninh lương thực, bảo vệ môi trường, công bằng xã hội Còn kế hoạch theo lãnh thổ

hành chính phải cụ thể hoá các mục tiêu vĩ mô, cùng với việc xử lý các mục tiêu

cụ thể của ñịa phương và các vấn ñề cụ thể của từng chủ sử dụng ñất khác nhau trên ñịa bàn

Kế hoạch sử dụng ñất phải gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, dựa trên mục ñích chung vì lợi ích lâu dài phát triển kinh tế - xã hội nhằm thoả mãn nhu cầu của nhân dân về tinh thần và vật chất Tuy nhiên, cần lưu ý ñiểm khác biệt: kế hoạch sử dụng ñất chú trọng phát triển hình thức không gian; kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội chú trọng phát triển hình thức thời gian, nhưng nội dung lại ñược triển khai với hình thức không gian nhất ñịnh Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội là tiền ñề của kế hoạch sử dụng ñất, kế hoạch sử dụng ñất là

sự tiếp tục của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội nhằm bố trí không gian thống nhất ñối với các hạng mục liên quan ñến ñất ñai (xây dựng, khai hoang, chuyển mục ñích sử dụng ñất ) trong thời kỳ kế hoạch

Thời hạn lập kế hoạch sử dụng ñất thường thống nhất với thời hạn lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của các ngành, các cấp lãnh thổ hành chính và ñược thực hiện trong thời gian 5 năm

2.2.3 Nhiệm vụ và nội dung quy hoạch sử dụng ñất ñai

ðối với mỗi quốc gia, cũng như từng vùng trong cả nước (khác nhau về không gian), nhiệm vụ và nội dung quy hoạch sử dụng ñất ở các giai ñoạn lịch

sử khác nhau (về thời gian) là rất khác nhau Giai ñoạn hiện nay, nội dung của quy hoạch sử dụng ñất bao gồm:

1 ðiều tra, nghiên cứu, phân tích tổng hợp ñiều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và hiện trạng sử dụng ñất; ñánh giá tiềm năng ñất ñai;

2 ðề xuất phương hướng, mục tiêu, trọng ñiểm và các nhiệm vụ cơ bản

về sử dụng ñất trong kỳ quy hoạch (dựa trên cơ sở dự báo biến ñộng sử dụng ñất ñai, nhu cầu ñất của các ngành kinh tế quốc dân, khả năng ñáp ứng về số lượng, chất lượng ñất ñai);

3 Xác ñịnh diện tích các loại ñất phân bổ cho nhu cầu phát triển kinh tế -

xã hội, quốc phòng an ninh (ñiều chỉnh cơ cấu sử dụng ñất, phân phối hợp lý nguồn tài nguyên ñất ñai, xử lý, ñiều hoà nhu cầu sử dụng ñất giữa các ngành, ñưa ra các chỉ tiêu khống chế - chỉ tiêu khung ñể quản lý vĩ mô ñối với từng loại

sử dụng ñất - 3 loại ñất chính theo quy ñịnh của Luật ðất ñai năm 2003);

4 Xác ñịnh diện tích ñất phải thu hồi ñể thực hiện các công trình dự án;

5 Xác ñịnh các biện pháp khai thác, sử dụng, bảo vệ, cải tạo ñất và bảo vệ môi trường;

6 Giải pháp tổ chức thực hiện quy hoạch sử dụng ñất;

Như vậy, nhiệm vụ trọng tâm của quy hoạch sử dụng ñất ñai là: Phân phối hợp lý ñất ñai cho nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội; hình thành hệ thống cơ cấu

sử dụng ñất phù hợp với cơ cấu kinh tế; khai thác tiềm năng ñất ñai và sử dụng ñất ñúng mục ñích; hình thành, phân bổ hợp lý các tổ hợp không gian sử dụng ñất nhằm ñạt hiệu quả tổng hoà giữa 3 lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường cao nhất

Quy hoạch sử dụng ñất là hệ thống quy hoạch nhiều cấp, ngoài lợi ích chung của cả nước, mỗi vùng, mỗi ñịa phương tự quyết ñịnh những lợi ích của mình Vì vậy, ñể ñảm bảo sự thống nhất khi xây dựng, triển khai quy hoạch sử dụng ñất phải tuân thủ các thể chế hành chính hiện hành của Nhà nước

Hệ thống quản lý hành chính của nước ta ñược phân chia thành 4 cấp: toàn quốc (bao gồm cả cấp vùng), cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã Tuỳ thuộc vào chức năng nhiệm vụ của mỗi cấp, quy hoạch sử dụng ñất có nội dung và ý nghĩa khác nhau Quy hoạch của cấp trên là chỗ dựa cho quy hoạch sử dụng ñất của cấp dưới; quy hoạch sử dụng ñất của cấp dưới là phần tiếp theo, cụ thể hoá quy hoạch của cấp trên và là căn cứ ñiều chỉnh các quy hoạch vĩ mô

Theo Nguyễn Thị Vòng (2001) [13]: ðối với quy hoạch sử dụng ñất cấp huyện ñược xây dựng trên cơ sở ñịnh hướng của quy hoạch sử dụng ñất cấp tỉnh, nội dung cụ thể là xác ñịnh phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cơ

bản sử dụng ñất ñai; xác ñịnh quy mô, cơ cấu và phân bổ sử dụng ñất ñai các ngành; xác ñịnh cơ cấu, phạm vi và phân bổ ñất sử dụng cho các công trình hạ tầng kỹ thuật, ñất dùng cho nông lâm nghiệp, ñất khu ñô thị, khu dân cư nông thôn và nhu cầu ñất ñai cho các nhiệm vụ ñặc biệt

Sơ ñồ Quy hoạch sử dụng ñất ñai cấp huyện trong hệ thống

quy hoạch sử dụng ñất ñai ở Việt Nam

2.2.4 Những căn cứ pháp lý của quy hoạch sử dụng ñất ñai

Trong quá trình công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñất nước, sự chuyển dịch

cơ cấu kinh tế từ Nông nghiệp - Công nghiệp - Dịch vụ sang Công nghiệp - Dịch

vụ - Nông nghiệp ñã và ñang gây áp lực ngày càng lớn ñối với ñất ñai

Việc sử dụng hợp lý ñất ñai liên quan chặt chẽ ñến mọi hoạt ñộng của từng ngành và từng lĩnh vực, quyết ñịnh ñến hiệu quả sản xuất và sự sống còn của từng người dân cũng như vận mệnh của cả Quốc gia Do ñó, ðảng và Nhà nước ta luôn coi ñây là vấn ñề rất bức xúc, cần ñược quan tâm hàng ñầu

Ý chí của toàn ðảng, toàn dân về vấn ñề ñất ñai ñã ñược thể hiện trong hệ thống các văn bản pháp luật như: Hiến pháp, Luật và các văn bản dưới Luật Những văn bản này tạo cơ sở vững chắc cho công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất, giúp giải quyết về mặt nguyên tắc những vấn ñề ñặt ra:

Quy hoạch sử dụng ñất cấp xã Quy hoạch sử dụng ñất cấp huyện

Quy hoạch sử dụng ñất cả nước

Quy hoạch tổng thể vùng Quy hoạch sử dụng ñất cấp tỉnh

- Sự cần thiết về mặt pháp lý phải lập quy hoạch sử dụng ñất?

- Trách nhiệm lập quy hoạch sử dụng ñất?

- Thẩm quyền xét duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất?

* Sự cần thiết về mặt pháp lý phải lập quy hoạch sử dụng ñất

Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 [4] ñã nêu: “Nhà nước thống nhất quản lý ñất ñai theo quy hoạch và pháp luật, ñảm

bảo sử dụng ñúng mục ñích và có hiệu quả” (chương II, ñiều 18)

- ðiều 5 Luật ðất ñai năm 2003 [6] nêu rõ:

+ ðất ñai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước ñại diện chủ sở hữu

+ Nhà nước thực hiện quyền ñịnh ñoạt ñối với ñất ñai

+ Nhà nước thực hiện quyền ñiều tiết các nguồn lợi từ ñất ñai thông qua các chính sách tài chính về ñất ñai

+ Nhà nước trao quyền sử dụng ñất cho người sử dụng ñất thông qua hình thức giao ñất, cho thuê ñất, công nhận quyền sử dụng ñất ñối với người ñang sử dụng ñất ổn ñịnh; quy ñịnh quyền và nghĩa vụ của người sử dụng ñất

- ðiều 6 Luật ðất ñai năm 2003, xác ñịnh một trong 13 nội dung quản lý Nhà nước về ñất ñai là quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất

Như vậy, ñể sử dụng và quản lý ñất ñai một cách tiết kiệm, hợp lý và có hiệu quả nhất thiết phải lập quy hoạch sử dụng ñất

* Trách nhiệm lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất ñai

ðiều 25 Luật ðất ñai năm 2003 [6] quy ñịnh rõ trách nhiệm lập quy

hoạch, kế hoạch sử dụng ñất theo các cấp lãnh thổ hành chính:

- Chính phủ tổ chức thực hiện việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất của cả nước

- UBND các cấp (tỉnh, huyện, xã) tổ chức thực hiện việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất của ñịa phương mình (quy hoạch theo lãnh thổ hành chính - trừ trường hợp các ñơn vị hành chính cấp dưới thuộc khu vực quy hoạch phát

triển ñô thị) trình HðND cùng cấp thông qua trước khi trình cơ quan Nhà nước

có thẩm quyền xét duyệt

- Quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất phải ñược trình ñồng thời với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

* Thẩm quyền xét duyệt quy hoạch

ðiều 26 Luật ðất ñai năm 2003 [6] quy ñịnh thẩm quyền xét duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất ñai:

- Quốc hội quyết ñịnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất ñai của cả nước

- Chính phủ xét duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất ñai của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

- UBND cấp trên xét duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất ñai của UBND cấp dưới trực tiếp UBND huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh xét duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất của xã không thuộc khu vực quy hoạch phát triển ñô thị

2.3 Tình hình triển khai Quy hoạch sử dụng ñất trong nước và thực tiễn công tác quy hoạch sử dụng ñất ở nước ngoài

2.3.1 Tình hình triển khai quy hoạch sử dụng ñất trong nước

* Thời kỳ trước Luật ðất ñai năm 1993

Quy hoạch sử dụng ñất ñai chưa ñược coi là công tác của ngành Quản lý ñất ñai mà chỉ ñược thực hiện như một phần của quy hoạch phát triển ngành nông - lâm nghiệp Các phương án phân vùng nông - lâm nghiệp ñã ñề cập tới phương hướng sử dụng tài nguyên ñất trong ñó có tính toán ñến quỹ ñất nông nghiệp, lâm nghiệp và coi ñây là phần quan trọng Tuy nhiên, do còn thiếu các tài liệu ñiều tra cơ bản và chưa tính ñược khả năng ñầu tư nên tính khả thi của phương án còn thấp

Từ năm 1981 ñến năm 1986 thực hiện Nghị quyết ðại hội ðảng toàn quốc lần thứ V, hầu hết các quận huyện trong cả nước ñã xây dựng quy hoạch tổng thể cấp huyện Từ năm 1987 ñến trước Luật ðất ñai năm 1993, công tác quy

hoạch sử dụng ñất ñai ñã có cơ sở pháp lý quan trọng, thời kỳ này công cuộc ñổi mới nông thôn diễn ra sâu sắc, quy hoạch sử dụng ñất ñai cấp xã nổi lên như một vấn ñề cấp bách về giao ñất, cấp ñất ðây là mốc ñầu tiên triển khai quy hoạch sử dụng ñất ñai cấp xã trên phạm vi toàn quốc [12]

* Thời kỳ thực hiện Luật ðất ñai từ năm 1993 ñến năm 2003

Sau ðại hội ðảng lần thứ VII năm 1992, Nhà nước ta triển khai công tác nghiên cứu chiến lược phát triển, quy hoạch tổng thể kinh tế, xã hội ở hầu hết 53 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các vùng kinh tế ðây là mốc bắt ñầu của thời kỳ ñưa công tác quản lý ñất ñai vào nề nếp

Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất ñã góp phần ñảm bảo tính thống nhất trong công tác quản lý nhà nước về ñất ñai Thông qua quy hoạch sử dụng ñất, Nhà nước thực hiện quyền ñịnh ñoạt về ñất ñai, nắm ñược quỹ ñất ñến từng loại, bảo ñảm cơ sở pháp lý cho việc giao ñất, thuê ñất, chuyển mục ñích sử dụng ñất, gắn chuyển mục ñích sử dụng ñất với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, có cơ sở ñể ñiều chỉnh chính sách ñất ñai tại mỗi ñịa phương, chủ ñộng giành quỹ ñất hợp lý cho phát triển các ngành, các lĩnh vực, góp phần thúc ñẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vừa ñảm bảo ổn ñịnh các mục tiêu xã hội vừa ñáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñất nước Từng bước chủ ñộng dành quỹ ñất hợp lý cho xây dựng cơ sở hạ tầng xã hội, phát triển kết cấu

hạ tầng cho công nghiệp, dịch vụ, ñô thị Qua công tác quy hoạch sử dụng ñất ñai, UBND các cấp nắm chắc ñược quỹ ñất của ñịa phương mình, có dự tính ñược nguồn thu từ ñất cho ngân sách nhà nước [3]

Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất ñai ñã ñược quy ñịnh trong Luật ðất ñai 1993, Chính phủ ñã ban hành Nghị ñịnh số 68/Nð-CP ngày 01/10/2001 quy ñịnh nội dung cụ thể về lập và xét duyệt quy hoạch, kế hoạch

sử dụng ñất của các cấp ñịa phương Từ năm 1994, Chính phủ ñã cho triển khai xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất ñai cả nước ñến năm 2010 Chính phủ ñã chỉ ñạo rà soát quy hoạch sử dụng ñất ñối với tất cả các ñơn vị

trực thuộc Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, ựến nay ựã hoàn thành trên phạm

vi cả nước Năm 2006, Quốc hội ựã thông qua Nghị quyết số 57/2006/QH11 về

kế hoạch sử dụng ựất 5 năm (2006 - 2010) cả nước

Cùng với quy hoạch sử dụng ựất ựai cả nước, ựến nay ựã có 61/64 tỉnh thành phố trực thuộc Trung ương hoàn thành việc lập quy hoạch sử dụng ựất ựến năm 2010 ựã ựược Thủ tướng Chắnh phủ phê duyệt [2]

đối với quy hoạch sử dụng ựất cấp huyện ựược triển khai theo hướng dẫn của Tổng cục ựịa chắnh (nay là Bộ Tài nguyên và Môi trường) đến nay có 369 huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh hoàn thành quy hoạch sử dụng ựất (chiếm 59,1% số ựơn vị cấp huyện), quy hoạch sử dụng ựất ựô thị của hầu hết các tỉnh, thành phố chưa ựược lập

Theo TS Nguyễn đình Bồng [1]: ỘQuy hoạch sử dụng ựất ở nước ta ựược pháp luật quy ựịnh là một trong những nội dung quan trọng của quản lý nhà nước về ựất ựai Tổ chức triển khai quy hoạch sử dụng ựất ở nước ta trong giai ựoạn từ 1994 ựến nay ựã cơ bản hoàn thành QHSDđ cả nước, QHSDđ cấp tỉnh; QHSDđ ựã góp phần tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng ựất ựai, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng trong quá trình CNH - HđH ựất nước Tồn tại chủ yếu: QHSDđ ở nước ta mới thực hiện chủ yếu ở mức ựộ khái quát, mang tắnh ựịnh hướng (QHSDđ cả nước, QHSDđ cấp tỉnh và gần 60% QHSDđ cấp huyện), còn thiếu quy hoạch chi tiết (QHSDđ cấp xã mới ựạt khoảng 34%); về phương pháp và quy trình thực hiện còn nhiều bất cập chưa

có quy trình QHSDđ mang tắnh ựặc thù ựối với ựô thị; sự phối hợp giữa quy hoạch sử dụng ựất với các quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội các cấp, quy hoạch các ngành chưa ựồng bộ, ựặc biệt là quy hoạch ựô thị chi tiết Do những nguyên nhân trên chất lượng và tắnh hiệu quả QHSDđ ựược ựánh giá thấp, QHSDđ ỘtreoỢ còn tồn tại phổ biến

Theo GS.TSKH Lê đình Thắng, Th.S Trần Tú Cường [10]: Quy hoạch

sử dụng ựất trong nền kinh tế thị trường ở nước ta, ựặc biệt do ựất ựai ựã ựược

tiền tệ hoá và tham gia vào nền sản xuất hàng hoá, khi nước ta ñã là thành viên ñầy ñủ của WTO, có nhiều nhà ñầu tư nước ngoài tham gia vào quan hệ ñất ñai

ở nước ta Vì thế, quy hoạch sử dụng ñất phải ñược xây dựng trên cơ sở ñịnh hướng của quy hoạch tổng thể, ñồng thời phù hợp với từng ñặc ñiểm riêng của từng ñịa phương, từng ngành trong từng giai ñoạn nhất ñịnh, do ñó phải xác ñịnh chính xác ở tầm vĩ mô Do là khoa học dự báo, quy hoạch sử dụng ñất không phải là dĩ thành bất biến mà có tính ñúng sai nhất ñịnh, vì thế phải tính toán dự báo cho thời gian dài và phải ñược phân thành nhiều giai ñoạn thực hiện, các phát sinh sai sót phải ñược ñiều chỉnh trong quá trình thực hiện kế hoạch sử dụng ñất Kế hoạch sử dụng ñất là việc phân ñoạn thực hiện quy hoạch sử dụng ñất theo từng thời gian, từng thời ñiểm ñể ñịnh ra ñược tiến ñộ, khối lượng, ñịa ñiểm cần thực hiện phù hợp với yêu cầu và khả năng vật chất của xã hội Kế hoạch sử dụng ñất cần ñảm bảo tính ổn ñịnh và tính khả thi cao, vì thế cần phân ñoạn thời gian ngắn từ 1 - 3 năm [10]

Theo TS Nguyễn Quang Học [5]: “Quy hoạch sử dụng ñất ñã góp phần tăng cường hiệu lực và ngày càng có hiệu quả cao trong quản lý và sử dụng ñất,

ñã phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng trong quá trình phát triển của ñất nước theo hướng công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñã góp phần thay ñổi diện mạo vùng nông nghiệp nông thôn, ñất ñai ñược sử dụng phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hoá ðất ở nông thôn ñược cải tạo, chỉnh trang phát triển theo hướng ñô thị hoá ðất có mục ñích công cộng ñược quy hoạch ñồng bộ với kết cấu hạ tầng phát triển ñã góp phần tăng khả năng phục vụ sản xuất và ñời sống của nhân dân”

Quy hoạch sử dụng ñất ñược cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt

là cơ sở ñể xác ñịnh cơ cấu sử dụng ñất hợp lý và tiến hành thực hiện các văn bản hiện hành có liên quan ñến Luật ðất ñai quy ñịnh Những áp lực ñối với ñất ñai như hiện nay cho thấy nguồn tài nguyên ñất ñai ngày càng khan hiếm và có giới hạn, dân số thế giới gia tăng nhanh, ñòi hỏi phải có sự ñối chiếu hợp lý giữa

các kiểu sử dụng ñất ñai và loại ñất ñể ñạt ñược khả năng tối ña về sản xuất ổn ñịnh và an toàn lương thực, ñồng thời cũng bảo vệ ñược vùng ñất nông nghiệp

và môi trường sống Quy hoạch sử dụng ñất là nền tảng trong tiến trình này

* Thời kỳ sau Luật ðất ñai năm 2003

Nhằm ñáp ứng nhu cầu ñổi mới của xã hội nói chung và ñòi hỏi về công tác quản lý ñất ñai nói riêng Luật ðất ñai năm 2003 ñã ñược Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 4 thông qua ngày 26 tháng 11 năm 2003 Luật này có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2004 Khung pháp lý ñối với công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất ñược quy ñịnh rõ Luật ðất ñai 2003, giành cả mục 2 với 10 ñiều, Nghị ñịnh số 181/2004/Nð-CP với 29 ñiều

Luật ðất ñai năm 2003 quy ñịnh rõ nội dung việc lập quy hoạch, kế hoạch

sử dụng ñất các cấp ðối với kỳ quy hoạch sử dụng ñất là 10 năm và kỳ kế hoạch là 5 năm Việc lập bản ñồ hiện trạng sử dụng ñất là 5 năm một lần gắn với việc kiểm kê ñất ñai ñể phục vụ cho công tác quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất ñược tốt hơn Bản ñồ quy hoạch sử dụng ñất ñược lập 10 năm một lần gắn với kỳ quy hoạch sử dụng ñất và bản ñồ quy hoạch sử dụng ñất cấp xã phải ñược lập trên nền bản ñồ ñịa chính Ngoài ra, ñể cho việc quản lý ñất ñai ñược thuận lợi hơn, ñất ñai ñược chia thành 3 nhóm ñất chính: nhóm ñất nông nghiệp, nhóm ñất phi nông nghiệp và nhóm ñất chưa sử dụng Bộ Tài nguyên và Môi trường ñã ban hành Thông tư hướng dẫn số 19/2009/TT-BTNMT ngày 02/11/2009 Quy ñịnh chi tiết việc lập, ñiều chỉnh và thẩm ñịnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng ñất các cấp

2.3.2 Tình hình triển khai quy hoạch sử dụng ñất ở nước ngoài

Trên thế giới, công tác quy hoạch sử dụng ñất ñược tiến hành từ nhiều năm trước ñây và chiếm vị trí quan trọng trong quản lý tài nguyên ñất ñai cũng như quá trình sản xuất, song tuỳ thuộc vào ñặc ñiểm mỗi nước mà các loại hình, phương pháp quy hoạch có các trường phái sau:

- Tiến hành quy hoạch tổng thể kinh tế - xã hội ựảm bảo cho sự hài hoà phát triển ựa mục tiêu sau ựó mới ựi sâu nghiên cứu quy hoạch chuyên ngành, tiêu biểu cho trường phái này là đức và Úc

- Tiến hành quy hoạch nông nghiệp làm nền tảng, sau ựó làm quy hoạch phát triển và phân bố lực lượng sản xuất theo yêu cầu của kế hoạch hoá tập trung lao ựộng, ựất ựai trở thành yếu tố cơ bản của vấn ựề nghiên cứu, tiêu biểu cho trường phái này là Liên Xô cũ và các nước xã hội chủ nghĩa Ở một số nước khác còn có các phương pháp quy hoạch mang ựặc thù riêng

Ở Pháp, quy hoạch ựất ựai ựược sử dụng theo mô hình ngoài nhằm ựạt hiệu quả kinh tế cao trong việc sử dụng tài nguyên, môi trường và lao ựộng; bài toán quy hoạch tuyến tắnh có cấu trúc và cơ cấu áp dụng bài toán quy hoạch tuyến tắnh có cấu trúc sản xuất hợp lý, tăng hiệu quả sản phẩm xã hội

Ở Mỹ, đức, quy hoạch ựất ựai gắn liền với môi trường, xây dựng một hệ thống quy hoạch tổng thể ựảm bảo cảnh quan và sử dụng ựất hiệu quả bền vững,

vì vậy quy hoạch sử dụng ựất tại các nước này có tắnh khả thi cao

Ở Thái Lan, quy hoạch ựất ựai ựược ựược phân bố theo 3 cấp: Quốc gia, vùng và ựịa phương Quy hoạch nhằm thể hiện cụ thể các chương trình kinh tế

xã hội của Hoàng gia Thái Lan gắn liền với tổ chức hành chắnh và quản lý nhà nước phối hợp với chắnh phủ và chắnh quyền ựịa phương Dự án phát triển Hoàng gia ựã xác ựịnh vùng nông nghiệp chiếm vị trắ quan trọng về kinh tế - xã hội - chắnh trị của Thái Lan Các dự án ựều tập trung vào vấn ựề quan trọng là nguồn nước, ựất ựai nông nghiệp, thị trường lao ựộng

Ở đài Loan, trong vài thập kỷ gần ựây, quá trình ựô thị hoá và bùng nổ kinh tế ựang diễn ra hết sức sôi ựộng, thành phố Cao Hùng (thành phố phắa Nam của đài Loan) ựã phải ựối mặt với áp lực tăng dân số ựô thị nhanh chóng, làm thay ựổi mạnh mẽ về quy mô lẫn diện mạo của thành phố Chắnh quyền thành phố ựã dựa trên kế hoạch, thực thi một cách tắch cực dự án tổng thể nâng cấp ựất

ựô thị với tên gọi là: ỘCủng cố ựất ựô thịỢ, theo ựó, trước khi xây dựng ổn ựịnh,

vững chắc, những mảnh đất nhỏ nào cĩ hình dạng khơng đều và khơng cĩ giá trị kinh tế sẽ được chuyển sang dạng vuơng vắn, cĩ đường giao thơng thuận tiện cho việc sử dụng tối ưu và cho các mục đích xây dựng thơng qua việc điều chỉnh lại ranh giới cũ bằng cách hợp nhất, chuyển đổi và phân chia lại các mảnh đất Quy trình hoạt động của dự án củng cố đất đơ thị gồm 4 phần nội dung cơ bản: bắt đầu từ khi lựa chọn vùng đất, quyết định phạm vi đất để sử dụng cho dự án, cho đến khâu quy hoạch thiết kế; điều tra, cải tạo đất, bồi thường cho những phần bị tháo dỡ - tính tốn hình dạng của đất với sự tham gia của các chủ sử dụng đất và giao đất đã được củng cố cho các ngành, các tập đồn - báo cáo, thơng qua kết quả của cơng tác giao đất, cho đến việc thực hiện giao dịch đất đai

và sắp xếp địa chính [14]

ðể cĩ một phương pháp chung làm cơ sở khoa học cho cơng tác lập quy hoạch đất đai trên phạm vi tồn thế giới, năm 1992, FAO đã đưa ra quan điểm quy hoạch đất đai nhằm sử dụng đất cĩ hiệu quả, bền vững đáp ứng tốt nhất những yêu cầu hiện tại và đảm bảo an tồn cho tương lai, trú trọng đến hiệu quả kinh tế xã hội và mơi trường gắn liền với khả năng bền vững Phương pháp quy hoạch đất đai này áp dụng ở 3 mức: Quốc gia, huyện, xã; những bước này khơng nhất thiết phải kế tiếp nhau nhưng tương ứng với các mức và các quyết định sử dụng đất được đưa ra tương tác giữa 3 mức càng lớn càng tốt Tổ chức FAO đã đưa ra phương pháp này nhằm áp dụng vào điều kiện cụ thể cho từng quốc gia (cĩ chỉnh sửa và bổ sung cho phù hợp với điều kiện cụ thể của từng nước) ðối với các quốc gia đang phát triển thì quy hoạch đất đai hướng tới việc bảo vệ, cải tạo mơi trường sinh thái, phát triển du lịch cảnh quan thiên nhiên

2.3.3 Tình hình quy hoạch sử dụng đất tỉnh Lào Cai

Quy hoạch sử dụng đất của tỉnh Lào Cai đến năm 2010 được lập và phê duyệt năm 2000 ðến nay, cả 10 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh thực hiện xong việc lập quy hoạch sử dụng đất đai của địa phương mình và đã được phê duyệt Thơng qua quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, Lào Cai đã rà sốt chặt