So sánh một số chỉ tiêu sinh lý máu của tôm hùm bông (panulirus ornatus) bị bệnh sữa với tôm hùm bông khỏe mạnh

Th i gian ông máu... Tôm hùm gai, Panulirus spp., là loài có giá tr kinh t cao.. penicilatus Olivier, 1791, tôm hùm sen P.. versicolor Latraille, 1804, tôm hùm bùn P.. Ngoài ra tôm hùm x

L I C M N 1

L I M U 3

PH N 1: T NG QUAN TÀI LI U 5

1.1 Tình hình nghiên c u v sinh lý máu cá và giáp xác trên th gi i 5

1.2 Tình hình nghiên c u v máu giáp xác Vi t Nam .12

1.3 Gi i thi u v b nh s a trên tôm hùm do Rickettsia 14

PH N 2: PH NG PHÁP NGHIÊN C U 17

2.1 i t ng, th i gian và a m nghiên c u .17

2.1.1 i t ng nghiên c u: sinh lý máu c a tôm Hùm Bông (Panulirus ornatus) .17

2.1.2 Th i gian nghiên c u .17

2.1.3 a m nghiên c u 18

2.2 S kh i n i dung nghiên c u 18

2.3 Ph ng pháp nghiên c u 18

2.3.1 Ph ng pháp thu m u tôm: Thu ch n l c 30 con tôm Hùm Bông nuôi t i khu v c Hòn M t – Nha Trang .18

2.3.2 Ph ng pháp l y máu và b o qu n m u máu tôm .19

2.4 Ph ng pháp phân tích m u .20

2.4.1 Phân tích các ch tiêu h u hình .20

2.4.2 Ph ng pháp xác nh các ch tiêu sinh hoá 21

2.5 Thu th p và x lý s li u: 21

PH N 3: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 22

3.1 K t qu nghiên c u các ch tiêu h u hình .22

3.1.1 Các d ng t bào máu c a tôm hùm Bông (P ornatus) kho m nh và nh ng bi n i khi tôm b b nh 22

3.1.2 T ng s t bào máu 28

3.1.3 Công th c t bào máu .28

3.2 K t qu nghiên c u huy t thanh .29

3.3 K t qu nghiên c u m t s ch tiêu khác .29

3.3.1 Th i gian ông máu .29

K T LU N VÀ XU T Ý KI N 31

3.1 K t lu n 31

3.2 xu t ý ki n .31

TÀI LI U THAM KH O 32

B ng 1: S l ng t bào máu 28

B ng 2: Th i gian ông máu 30

B ng 3: l ng máu .30

DANH M C CÁC HÌNH Hình 1: Tôm hùm Bông 17

Hình 2: S kh i n i dung nghiên c u 18

Hình 3: Cách l y máu tôm .19

Hình 4: M u máu tôm hùm 19

Máu tôm kho g n nh trong su t (A), máu tôm b nh c nh s a (B) 19

Hình 5: Hình d ng các t bào máu tôm kho khi soi t i (40X) 22

Hình 6: Các t bào máu tôm kho nhu m b ng Giemsa (40X) 23

Hình 7: Các d ng t bào máu c a tôm kho d a vào s t n t i c a các h t trong bào t ng .24

Hình 8: M u máu tôm hùm 25

Hình 9: M u máu tôm hùm b b nh s a nhu m Gram (X40) .25

Hình 10: M u máu tôm hùm b b nh s a nhu m Gram (X40) .26

Hình 11: M u máu tôm hùm b b nh nhu m Bengal Rose và Giemsa 26

Hình 12: Các t bào máu c a tôm hùm b b nh s a 27

Hình 13: Công th c t bào máu c a tôm kho 28

Hình 14: Hàm l ng protein huy t thanh 29

KÝ HI U VÀ CÁC CH VI T T T

TB: t bào

THC (total haemocytes count): t ng s t bào máu

TPP (total plasma protein): hàm l ng protein huy t thanh

I C M N

hoàn thành t t tài nghiên c u khoa h c này, bên c nh s c g ng n

l c c a b n thân, tôi ã nh n c r t nhi u s giúp c a nhi u t ch c và cánhân Tôi xin bày t lòng bi t n sâu s c t i:

Tr ng i h c Nha Trang, khoa Nuôi tr ng thu s n, B môn C s sinh

h c ngh cá, B môn B nh h c Thu S n ã t o m i u ki n v t ch t k thu ttrong su t th i gian th c hi n tài

PGS TS Th Hoà, ng i ã tr c ti p h ng d n tôi r t nhi t tình, chuáo

Các th y cô ã d y d em trong su t th i gian h c t p t i tr ng em có

c ki n th c hoàn thành tài

C m n các chú, các anh ch l ng nuôi tôm hùm t i khu v c Hòn M t –Nha Trang ã nhi t tình giúp trong quá trình thu th p m u

Các k thu t viên phòng Sinh hoá II – B nh vi n a khoa t nh Khánh Hoà

ã t o m i u ki n c s v t ch t và giúp v ki n th c cho em hoàn thànhcác xét nghi m m u máu tôm

Cu i cùng tôi xin g i l i c m n t i các anh ch , các b n ã giúp và

ng viên tôi trong su t th i gian th c hi n tài

Tôi xin chân thành c m n!

Nha Trang, tháng 11 n m 2008

I M U

Ngh nuôi tôm hùm Vi t Nam m i ch xu t hi n c g n 2 th p k

nh ng ã nhanh chóng tr thành m t ngh quan tr ng mang l i thu nh p cao cho

ng i nuôi Vùng bi n Nam Trung B là n i có i u ki n thu n l i cho nuôi tômhùm, c nuôi u tiên t i Khánh Hoà vào n m 1990, sau lan r ng ra 4 t nh làBình nh, Phú Yên, Bình Thu n, và Ninh Thu n Tính trên c 5 t nh, n n m

2007 ã có 41 vùng nuôi v i 52.696 l ng nuôi, t o h n 2000 t n s n ph m có giá

tr trên 40 tri u ô-la M h ng n m trong nh ng n m g n ây [3]

Tôm hùm gai, Panulirus spp., là loài có giá tr kinh t cao Theo Lê Anh

Tu n (2006), Vi t Nam, gi ng Panulirus có 7 loài x p theo giá tr kinh t nh

sau: tôm hùm bông P ornatus (Fabricius, 1798), tôm hùm á P homarus (Linnaeus, 1758), tôm hùm s i P Stimsponi (Holthuis, 1963), tôm hùm P longipes (Edwards, 1868), tôm hùm ma P penicilatus (Olivier, 1791), tôm hùm

sen P versicolor (Latraille, 1804), tôm hùm bùn P polyphagus (Herbst, 1793).

T i các l ng nuôi Vi t Nam nuôi 4 loài là tôm hùm bông, tôm hùm á(còn g i là tôm hùm xanh), tôm hùm bùn (tôm hùm tre), và tôm hùm [3]

Trong ó tôm hùm bông (P ornatus) là loài có giá tr kinh t cao và c nuôi

ph bi n, kích th c c th l n, có th t kh i l ng 9 kg , t c sinh tr ngcao, trên 1kg sau 18 tháng nuôi v i giá bán 600.000 – 730.000 VN / kg Ngoài

ra tôm hùm xanh P homarus c ng c nuôi r i rác, có kích c th ng ph m

nh , giá bán th p Còn tôm hùm và tôm hùm tre không ph i là i t ng nuôi

c ng i dân l a ch n mà do l n vào gi ng trong quá trình khai thác t nhiên

V n c coi là ngh mang l i l i nhu n cao song c ng không kém ph n

r i ro, m t trong nh ng m i e do chính là d ch b nh Theo th ng kê c trêntôm hùm có 12 b nh và tri u ch ng th ng g p, nguy hi m nh t là các b nh: enmang, thân, long u, m m v …[3].Tuy nhiên m i ch xác nh c tác

nhân c a 2 trong t ng s 12 b nh là en mang do n m Fusarium spp., và b nh thân do vi khu n Vibrio alginolyticus, Vibrio sp., ây chính là tr ng i l n nh t

trong công tác phòng, tr b nh Cu i n m 2006 xu t hi n thêm m t b nh l c

g i là “b nh s a”, phát sinh u tiên t i m t s l ng nuôi thu c 2 t nh Phú Yên

và Khánh Hoà, sau lan r ng ra c 5 t nh mi n Trung Nam B n cu i n m

2007 ã gây thi t h i hàng t ng cho ng i nuôi Tác nhân c xác nh là

m t loài vi khu n gi ng v i Rickettsia, ký sinh n i bào Tôm b b nh có tri u

ch ng d nh n bi t nh t là các t ph n b ng tôm chuy n sang màu tr ng c,

d ch ti t c a c th bao g m c máu b c nh s a, tôm y u và ch t sau 8 – 20ngày sau khi b n

hoàn thành ch ng trình ào t o i h c chuyên ngành B nh h cThu s n, c s ng ý c a khoa NTTS, b môn B nh h c Thu s n, em th c

hi n tài So sánh m t s ch tiêu sinh lý máu c a tôm hùm Bông

(Panulirus ornatus) b b nh s a v i tôm hùm Bông kho m nh

Trong th i gian th c hi n tài em ã nh n c r t nhi u s giúp c acác t ch c, các th y cô và các b n, tuy nhiên do ki n th c còn h n ch nênkhông tránh kh i nh ng sai sót Em mong c s góp ý cua các th y cô và các

b n tài c hoàn thi n h n

PH N 1: T NG QUAN TÀI LI U

1.1 Tình hình nghiên c u v sinh lý máu cá và giáp xác trên th gi i.

Máu là th d ch l u thông trong huy t qu n, có vai trò quan tr ng i v i

th ng v t nói chung và giáp xác nói riêng Máu là môi tr ng s ng c a các

t bào, các mô trong c th , là c u n i gi a c th v i môi tr ng bên ngoàithông qua quá trình trao i khí Oxy c l y vào qua mang theo máu i t i các

t bào trong c th , t i ây do chênh l ch v áp su t riêng ph n gi a oxy, khícacbonic trong máu v i môi tr ng t bào s di n ra quá trình trao i khí: các tbào l y oxy t máu và ng c l i, máu nh n v khí cacbonic do các t bào th i ra.Quá trình này di n ra liên l c và không ng ng ngh , m b o cung c p y

ng oxy c n thi t cho ho t ng s ng c a c th ng th i th i lo i ra kh i c

th m t l ng l n khí cacbonic, tránh cho c th không b nhi m c M t bi u

hi n khác trong ch c n ng liên l c gi a c th và môi tr ng c a máu là v nchuy n các ch t dinh d ng trong ng tiêu hoá do c th h p th t môi tr ng

i kh p c th , cung c p cho t ng t bào, ng th i nh n v các ch t th i c a quátrình trao i ch t t các t bào và c quan bài ti t th i ra ngoài

M t ch c n ng n a c a máu, vô cùng quan tr ng và không th không nh c

n ó chính là b o v c th Ch c n ng này liên quan n các t bào máu và

nh ng ch t có kh n ng mi n d ch t n t i trong huy t thanh nh kháng th ,lectin… ây là v n h t s c ph c t p và gây nhi u tranh cãi, còn c n nhi u h n

n a nh ng nghiên c u v l nh v c này làm rõ h n vai trò mi n d ch c a máu

Ngoài ra máu còn nhi u ch c n ng quan tr ng khác i v i c th nh :

i u hoà thân nhi t, ph i h p các ho t ng c a c th thông qua các hoocmon

do tuy n n i ti t vào…

Nghiên c u v máu c a giáp xác c ng nh c a cá là k th a nh ng thành

t u trong nghiên c u huy t h c ng i và ng v t có vú So v i giáp xác thì

nh ng hi u bi t v máu cá có ph n rõ ràng và phong phú h n Máu cá g m haithành ph n chính là huy t t ng và huy t c u (t bào máu) Có th phân chia tbào máu cá thành 3 nhóm c b n là h ng c u, b ch c u và ti u c u Khác v i

m t kh i bào t ng nh t ra t bào t ng c a t bào nhân kh ng l có ngu n

g c t tu x ng Thành ph n vô hình c a máu cá là huy t t ng h p thành t

c và ch t khô, n c chi m t i 80%, còn l i là ch t khô g m protein, glucose,lipid, và m t s ch t khác S l ng các t bào máu c ng nh thành ph n huy t

ng có s thay i tu theo tr ng thái sinh lý c a cá [21]

S khác nhau c b n nh t gi a máu c a các loài giáp xác v i máu cá và

ng v t có x ng s ng nói chung là máu giáp xác ch a t n m c ti n hoácao có th phân bi t thành các d ng t bào h ng c u, b ch c u và ti u c u Do

ó ngay c trong cách phân lo i các d ng t bào máu c ng không có s th ng

nh t gi a các nghiên c u Có th d n ch ng ra m t vài ví d nh sau: Soderhall

và Smith (1983) phân lo i c loài cua bi n Carcinus maenas 3 d ng t bào

máu là t bào không h t (hyaline cell), t bào bán h t (semigranular cell), và tbào có h t (granular cell); còn Sting và các c ng s (1989) g i tên các d ng t

bào máu c a tôm he Nh t B n Penaeus japonicus là t bào h t l n (large

granular haemocyte), t bào h t nh (small granular haemocyte) và t bào ch a

bi t hoá (undifferentiated haemocyte); nghiên c u trên loài tôm Hùm Châu M

Homarus americanus, theo Cronick và Stewart (1973) có 3 d ng t bào máu là

các t bào không b t màu (prohyalocyte), các t bào có h t a bazo (eosinophylicgranulocyte) và các t bào có h t a axit (Chromophylic granulocyte)…[20]

Karin van de Braak (1996) l i phân lo i t bào máu c a tôm Sú (Penaeus

monodon) theo hai cách Cách th nh t là d a vào hình d ng và tính ch t b t màu

c a các t bào máu khi nhu m b ng Giemsa, qua kính hi n vi quang h c phóng i 1000X ã phát hi n ra 5 lo i hình d ng t bào máu:

- Type 1: các t bào hình tròn ho c hình oval, nhân có hình tròn, hình oval

ho c hình móng ng a b t màu xanh v i thu c nhu m còn t bào ch t có màu

- Type 2: là các t bào kéo dài hai u, nhân hình oval ho c hình móng

ng a b t màu xanh, t bào ch t không màu ho c màu nh t

- Type 3: các t bào hình tròn ho c oval, nhân màu xanh hình tròn, oval,hay hình móng ng a, t bào ch t không màu ho c nh t

- Type 4: t bào có nhân không rõ ràng, ph n trung tâm t bào có màuxanh, bên trong là các h t b t màu

- Type 5: t bào tròn và r t nh , nhân tròn ho c hình oval có màu xanh

m, t bào ch t không màu

Cách th hai là d a vào s t n t i c a các h t trong bào t ng thì có 3nhóm t bào là: hyaline cell, semigranular cell, và granular cell Các t bào này

c quan sát th y qua kính hi n vi n t

Khi so sánh gi a hai cách phân chia này, ng i ta th y th c ra các t bàotype 1 là các t bào có h t, tye 2 và 3 là các t bào h t nh , type 5 là t bào không

h t, còn type 4 có th là nh ng t bào có h t nh ng không có nhân [20]

Nh n xét rút ra t các nghiên c u trên là tuy cách g i tên các t bào máu

c a t ng tác gi là khác nhau nh ng u d a trên s có hay không có m t c a các

h t trong t bào ch t Do ó các nghiên c u g n ây h u h t i theo quan m

c a Bauchau (1981), t c là phân chia các t bào máu giáp xác thành 3 nhóm là tbào không h t (hyaline cell), nhóm t bào h t nh (semigranular cell, smallgranular cell) hay còn g i là t bào bán h t, và nhóm th 3 là các t bào h t l n(large granular cell) [12]

- T bào không h t (hyaline cell): có kích th c t 6 – 13 µm, t l gi anhân và t bào ch t l n, không có các h t nh trong bào t ng óng vai trò tiênphát trong quá trình ông máu và có kh n ng th c bào m nh

- T bào h t nh (semigranular cell): dài 10 – 20 µm, t l nhân và t bào

ch t t ng i l n, có các h t nh trong t bào ch t, là d ng trung gian gi a tbào không h t và t bào h t l n Có kh n ng th c bào, óng gói và ông máu

- T bào h t l n (granular cell): kích th c dao ng trong kho ng 12 – 25

µm, t l gi a nhân và t bào ch t th p, trong bào t ng có r t nhi u h t nh Các

t bào này ch y u có vài trò trong quá trình ông máu, ho t hoá h th ngphenoloxydaza và óng gói [14]

Thông th ng trong máu c a các loài giáp xác các t bào h t nh chi m

m t t l l n so v i 2 d ng t bào còn l i Nghiên c u c a Hijran YavuzcanYildiz và Hasan Huseyn Atar, 2002 trên cua n c ng t Potamon fluviatilis cho

k t qu : t ng s t bào trung bình là 10,53 x 105 TB/, trong ó t bào h t nhchi m t l 54,25%, t bào không h t là 15% còn l i là t bào h t l n chi m30,75% [16]

Các t bào này có ngu n g c t mô t o máu, nh ng quá trình hình thành

và bi t hoá c a chúng thì ch a có nh ng hi u bi t rõ ràng Có quan i m cho

r ng c 3 d ng t bào trên u xu t phát t m t dòng t bào g c, tr i qua quátrình bi t hoá v i t bào không h t là d ng nguyên thu , các t bào h t nh là

d ng trung gian và giai o n cu i cùng là các t bào h t l n Tuy nhiên nhi u tác

gi khác c n c vào các c m hình thái h c và mô hoá h c a ra nh ng d n

ch ng v các dòng t bào khác nhau t n t i trong máu giáp xác Stewart vàCronick (1987) mô t 2 d ng t bào không h t, 2 d ng t bào có h t, trong ó m t

d ng là các t bào có h t a bazo, d ng còn l i là các t bào có h t a acid.Johnston (1973) báo cáo v 2 dòng t bào máu cua Carcinus meanas, g i là

dòng t bào Alpha và dòng t bào beta T bào alpha có nhân a bazo; còn dòngbeta g m các t bào có nhân a acid, trong bào t ng còn có các h t nh , chúng

có kích th c l n và c u trúc không i, tuy nhiên hi m khi t n t i nguyên v ntrong các tiêu b n máu Còn Hose và Martin (1989) khi tìm hi u v ch c n ng

c a các dòng t bào máu ã nh n th y trong khi các t bào không h t có vai trò

l n trong quá trình ông máu và dung gi i c t vi khu n thì các t bào h t nh

và h t l n l i liên quan t i hi n t ng th c bào và óng gói N u cho r ng chúng

Karin van de Braak (1996), t ng s t bào máu (THC) c a tôm Sú vào kho ng33,2 – 78,6 tri u TB/mL máu, hàm l ng protein huy t thanh là 63,0 – 96,8 g/L,giá tr này tôm hùm Châu M là 8 – 21 tri u TB/mL máu, và 10 – 40 g/Lprotein (Stewart và c ng s , 1967), tôm he Nh t B n là 5,4 – 14,6 tri u TB/mL,hàm l ng protein (TPP) là 41,4 – 47,9 g/L ( Sting, 1989)…[21].

Khi so sánh các ch tiêu trên gi a hai tr ng thái kho m nh và m c b nh

c a v t ch ng i ta th y c nh ng s bi n i có ý ngh a, do máu có vai tròquan tr ng trong áp ng mi n d ch c a giáp xác Nghiên c u v h th ng mi n

th p, chúng ch a có áp ng mi n d ch c hi u nh cá x ng và các ng v t

có x ng s ng b c cao khác mà ch y u d a vào áp ng mi n d ch t nhiên.Tuy nhiên i m t ng ng c a giáp xác so v i các ng v t có x ng s ng là

ph n ng b o v c th c th c hi n nh vào các t bào máu chuyên hoá và

m t s ch t t n t i trong huy t thanh Các t bào này c ng ti n hành ho t ng

th c bào, phong to , và s n sinh các ch t di t khu n lo i b ho c vô hi u hoácác tác nhân gây b nh [14]

- Th c bào là ph n ng phòng v ph bi n nh t và r t quan tr ng t t ccác loài ng v t giáp xác ch c n ng này do các t bào không h t và các tbào h t nh m nhi m C ng có quan m cho r ng t bào h t l n m i là các tbào có vai trò tiên phong trong ho t ng th c bào (Hose & CTV, 1990) Tínhchính xác c a 2 k t ku n này n nay v n ch a c ki m ch ng

- Ph n ng ông máu c ng là m t ki u phòng v c a giáp xác tránh kh i

s m t máu và l u thông c a các tác nhân gây b nh trong c th T t c các d ng

t bào máu u tham gia vào ph n ng ông máu nh vào kh n ng k t dínhthành kh i t i các th ng t n trên thành m ch Nh ng vai trò quan tr ng h n c

c xác nh là nh vào các t bào không h t do chúng có kh n ng v ra và

gi i phóng s n ph m là catalaza coaglucogen – ây là các protein gây ông máu

S suy gi m kh n ng ông máu c a giáp xác h u nh ph thu c vào s suy

gi m n ng protein ông máu trong huy t thanh và s l ng các t bào không

h t Có 3 ki u ông máu:

+ Type A: máu ông do s bám dính c a các t bào máu, nút l i các v t

th ng trên thành m ch (15 – 20% do các t bào không h t, ã c ch ng minh

trên loài thân m m Loxorhynchus grandis).

+ Type B: máu ông do s ng ng k t các t bào k t h p v i y u t ông

t c a máu (v i s tham gia c a 20 -30% t bào không h t, nghiên c u trên tômHùm Châu M )

+ Type C: máu ông r t nhanh do ch t gây ông máu ti t ra t các t bào(50 – 60% vai trò thu c v các t bào không h t, ch ng minh các loài

Panulirus interruptus, Sicyonia ingentis).

Ngoài s ph thu c vào các t bào không h t, ph n ng ông máu còn

ch u tác ng c a nhi t

- S hình thành kh i u (nodule formation) và óng gói (encapsulation):quá trình này c u khi n b i các t bào h t nh và t bào h t l n Ban ucác t bào h t nh bao vây l y v t th l sau ó t bào h t l n ti t s c t melanin

gi t ch t tác nhân ng th i v i quá trình này là quá trình tiêu và phóng thích

h t c a t bào có h t

- Lectins: lectin có trong máu c a các loài giáp xác, ây là các protein

ho c glycoprotein có kh n ng nh n và g n k t lên các phân t carbohydrate trên

b m t t bào vi khu n và n m Lectin không có ho t tính xúc tác ho c phân gi i

mà n gi n ch là làm b t ng hoá ho c ng ng k t vi sinh v t Do ó nó có vaitrò t ng t nh m t ch t opsonin Có quan m cho r ng t bào không h t và

có h t nh là n i s n sinh lectin

- Protein ho c peptid kháng khu n: b n chân t có kh n ng s n sinh cácprotein và peptid kháng khu n, ây là các ch t có ho t tính di t vi sinh v t v i

ph kháng r ng Tuy nhiên n nay v n còn r t hi m thông tin v s t n t i

c a các peptid này trong máu giáp xác

- H th ng phenol oxydase: m t d u hi u nh n bi t các b nh nhi m khu n giáp xác là s xu t hi n các m en trong l p bi u bì v i các tác nhân xâm

nh p có màu nâu en Nguyên nhân c a hi n t ng này là do s tích t melalin,

s n ph m cu i cùng c a h th ng phenol oxydase Nhân t ho t hoá h th ng này

là các phân t lipopolisaccaride và 1,3 glucan có trên b m t các t bào vi khu n

và n m Huy t c u c a giáp xác có các th th k t h p v i LPS và 1,3 glucan,các t bào có ch c n ng này c xác nh là các t bào h t nh và t bào h t

l n sau khi k t h p, t bào b phá v gi i phóng các h t và prophenoloxydase(PrO PO) - chuy n hoá thành d ng ho t ng phenoloxydase khi ti p xúc v iLPS và 1,3 glucan Men này xúc tác quá trình oxy hoá các h p ch t phenol thànhquinine, các quinine s polymer hoá thành melanin Trong quá trình hình thànhmelanin, các s n ph m oxy hoá trung gian có ho t tính cao và c i v i vi sinh

v t [14]

Tuy c phân chia thành nhi u lo i ph n ng mi n d ch nh ng trong c

th các c ch này ho t ng m t cách hài hoà và t ng tr l n nhau Và có c

i m chung là u liên quan n ch c n ng c a các t bào máu và huy tng.Do ó khi có tác nhân l xâm nh p vào c th hay môi tr ng bi n ng

u gây ra nh ng bi n i trong máu H u h t các tr ng h p là l ng t bàomáu gi m, công th c t bào b thay i, hàm l ng protein gi m… Tôm Sú

nhi m Rickettsia toàn thân, c th có ph n ng b ng cách thay i s l ng tbào máu, quan sát th y nhi u th c bào b vi khu n này xâm nh p Cua n c ng t

nuôi t i m t s t nh phía Nam Trung Qu c khi b b nh run chân do Rickettsia,

trong máu có các khu n l c b t màu h ng v i thu c nhu m Giemsa, xu t hi n

nhi u Rickettsia trong không bào c a các t bào máu [8].

Theo Jeffrey D Shields, tôm hùm Panulirus argus giai o n Junenile b

“b nh s a” bang Florida, Hoa K do m t loài virus l không có v envelop,không hình thành th n, c u trúc 20 m t, chúng ký sinh trong các t bào máu

ho c l u hành t do trong máu Loài virus này c t tên là PaV1 Tôm hùm

m c b nh có các tri u ch ng: máu c nh s a và không ông, s l ng t bàomáu gi m, các t bào không h t và h t nh b bi n i [18]

G n ây nh t là vào n m 2007, có thông báo v s xu t hi n m t b nh l

trên cua bi n (Carcinus meanas) nuôi vùng Swansea n c Anh, g i là b nh

“cua s a” Tác nhân gây ra b nh này là m t loài vi khu n thu c

Alphaproteobacteria, không gi ng v i b t k loài Rickettsia nào ã t ng gây

b nh trên giáp xác Cua b b nh này máu chuy n sang màu tr ng nh s a, khóông, t ng s t bào máu và hàm l ng huy t thanh gi m có ý ngh a theo cácgiai o n c a b nh trong khi hàm l ng ammonia và glucose l i t ng lên [15]

Riêng v i tôm hùm gai (Panuliridae) nh ng nghiên c u v máu còn ít

c quan tâm n H u h t các k t lu n u là c oán d a theo nh ng di n

ti n t ng ng v i các loài giáp xác khác (Sting & CTV, 1989) C ng nh cácloài giáp xác khác, tôm hùm có 3 nhóm t bào máu: t bào không h t, t bào h t

l n, t bào h t nh Các ph n ng mi n d ch c a tôm hùm c chia thành 3 c p: l p v kitin bên ngoài có tác d ng ng n c n s xâm nh p c a các tác nhângây b nh, quá trình nh n bi t, b t gi và lo i tr v t l ra kh i c th , cu i cùng

là ph c h i các t ng t n Các ph n ng trên không mâu thu n, th i tr l nnhau mà b sung, ph i h p v i nhau thông qua 5 quá trình: th c bào, quá trìnhtiêu h t, ph n ng ông máu, bao vây và óng gói v t l Các t bào máu thamgia vào c 5 ph n ng trên, s suy gi m h th ng mi n d ch c a tôm hùm liênquan ch t ch v i s suy gi m s l ng các t bào máu

K t qu c a nh ng nghiên c u trên cho th y vi c tìm hi u v huy t h c

c a ng thu s n r t có kh n ng tr thành công c ch n oán b nh và qu n lý

s c kho có hi u qu cho v t nuôi trong t ng lai

1.2 Tình hình nghiên c u v máu giáp xác Vi t Nam.

Là m t qu c gia có ngh nuôi tr ng thu s n khá phát tri n nên có r tnhi u nghiên c u v các i t ng nuôi song t p trung vào c m sinh h csinh s n và dinh d ng mà ch a chú tr ng t i sinh lý máu do ây là l nh v cchuyên sâu c n nhi u k thu t hi n i Nh ng nghiên c u còn m c s kh i,ngu n t li u trong và ngoài n c có c c ng r t eo h p

Trong cu n: B nh h c th y s n ( Th Hoà ch biên), ph n mi n d ch

h c giáp xác, trang 163 – 165 do Nguy n H u D ng d ch có nêu ra 3 d ng t bàomáu c a giáp xác là b ch c u không h t, b ch c u h t l n và b ch c u h t nh

cùng v i ch c n ng c a chúng trong các ph n ng mi n d ch nh th c bào, ónggói và hình thành kh i u, ho t hoá h th ng phenoloxydaza…(d ch theo ch ng

4 c a tài li u “Fish Pathology” do Ronald J Robert biên so n)

Ti n s L u Th Dung ã tìm hi u khá chi ti t v m t s ch tiêu sinh lýmáu c a cá Tr m c nh : các d ng t bào máu, công th c t bào, t ng s t bào,

h s l ng máu, hàm l ng protein, lipoprotein…liên quan n ch dinh

ng, phát d c và tình tr ng s c kho c a cá Cá b b nh l loét do vi khu n

Aeromonas hydrophila cho th y hình d ng và s l ng các t bào máu u thay

i, c th là s l ng h ng c u gi m i, trong khi s l ng b ch c u l i t ng lên,

t l ph n tr m các lo i b ch c u có s thay i áng k Hàm l ng proteinhuy t thanh gi m t 2,33 g% cá kho xu ng còn 2,03 g% cá b b nh, trongkhi l ng máu trung bình c a cá b nh l i l n h n so v i cá kho [6]

V máu giáp xác nói chung thì Vi t Nam ch a có công trình nghiên c u

có quy mô l n, a ph n ch là nh ng nh n nh ban u, ch y u s d ng ngu n

li u t n c ngoài Nghiên c u v sinh lý máu c a tôm hùm c ng trong tình

tr ng chung ó, n nay v n ch a có k t qu nào c công b m c dù ây là i

ng có giá tr kinh t cao và ngày càng c nuôi ph bi n nhi u vùng bi n

c a n c ta

Liên quan n s bi n i sinh lý máu c a giáp xác, n m 2006 m t s

l ng nuôi tôm Hùm thu c hai t nh Khánh Hoà và Phú Yên ã xu t hi n m t lo i

b nh l v i nh ng d u hi u d nh n bi t nh máu tôm chuy n sang màu tr ng

c nh s a, gan tu chuy n màu nh t nh t, có tr ng h p b ho i t Hi n nay

ã xác nh tác nhân là m t loài vi khu n d ng Rickettsia (RLB) có hình que

cong [1] B c u ã nh n nh c m t s bi n i v máu nh máu có màu

c nh s a, khó ông, s l ng t bào máu gi m rõ r t so v i tôm kho Song

v n này không c quan tâm nhi u và v n còn ang ng

Có th th y các nghiên c u v sinh lý máu ng v t thu s n, c bi t làtrên giáp xác n c ta còn r t h n ch trong khi nh ng yêu c u m i c t ra

do m c phát tri n m nh c a ngh thu s n nh nghiên c u v lai t o gi ng,sinh s n nhân t o, v b nh d ch thì ngày càng tr nên c p thi t Theo xu t c anhi u nhà nghiên c u n c ngoài, hi u bi t v sinh lý máu c a v t nuôi s giúp

chúng ta có c công c ch n oán b nh hi u qu Hi n nay d ch b nh x y rangày càng nhi u và có tính ch t nghiêm tr ng, do ó i sâu vào nghiên c u vmáu c a ng v t thu s n s là h ng i m i cho ngành thu s n trong t nglai.

So v i máu cá thì nh ng nghiên c u v sinh lý máu giáp xác còn r t h n

ch n nay v n còn nhi u v n gây tranh cãi và c n c u t nghiên c usâu h n

- Ngu n g c, quá trình bi t hoá và ch c n ng c a các t bào máu còn ch a

ng v t thu s n, m c dù ã có nhi u ý ki n xu t n kh n ng ch n oán

b nh thông qua xét nghi m máu, song n nay v n ch a xây d ng c m t

ph ng pháp c th

1.3 Gi i thi u v b nh s a trên tôm hùm do Rickettsia.

Theo h th ng phân lo i c a Bergey thì Rickettsia có 2 gi ng: Rickettsia

và Coxiela thu c h Rickettsiaceae, b Rickettsiales, và gi ng Chlamydia thu c

b Chlamydiales, l p Microtatobioles

Rickettsia là nhóm vi sinh v t ký sinh n i bào b t bu c Chúng có kích

th c l n h n virus nh ng nh h n vi khu n v i nhi u hình d ng khác nhau:hình que ng n (0,3 – 0,6 µm), hình c u ( ng kính kho ng 0,3µ m), hình que

dài (0,3 – 2 µm) ho c hình s i (dài không quá 5 µm) Rickettsia thu c lo i Gram

âm, nh ng khác v i vi khu n ch nó r t khó b t màu v i các thu c nhu maniline ki m thông th ng Mu n quan sát Rickettsia ng i ta ph i nhu m b ngGiemsa, Macchiavello…Quan sát d i kính hi n vi i n t có th th y Rickettsia

có thành t bào, màng nguyên sinh ch t, t bào ch t và th trung tâm hình s i C

th Rickettsia có kho ng 30% protein, ngoài ra có khá nhi u lipid trung tính,

photpholipid và hydratcarbon Hàm l ng ADN chi m 9% so v i tr ng l ng

khô c a t bào, l ng ARN thay i khá nhi u, th ng g p 2 – 3 l n so v i

ADN Rickettsia ch a Ribosome và m t s ch t khác c n thi t cho quá trình sinh

t ng h p protein

Rickettsia gi ng v i virus là có kích th c nh bé và có i s ng ký sinh

b t bu c M t s phát tri n trong nguyên sinh ch t c a t bào v t ch , m t sphát tri n tronng nhân t bào ch , m t s l i ch phát tri n vùng gi a t bào

ch t giáp v i nhân t bào Tuy nhiên chúng gi ng vi khu n m: ã có c utrúc ti n t bào và ch a c AND và ARN trong c u trúc di truy n [8]

Nhà khoa h c M H.T Ricketts, 1909 là ng i u tiên phát hi n ra trongmáu ng i m c b nh s t phát ban có t n t i các sinh v t nh bé Nh ng mãi t i

m 1916, nhà khoa h c Rochalima m i công b khá y v tác nhân gây

b nh s t phát ban và g i là Rickettsia Chúng t n t i trong các loài chân t (bchét, ve, mò…) và lây nhi m qua ng i, gia súc D u hi u chung c a b nh s t do

Rickettsia gây ra trên ng i và gia súc là s t có chu k , li bì, phát ban, các ph n

ng huy t thanh (ng ng k t v i khu n Proteus X 19), có th lan truy n thành

d ch nguy hi m

n nay ã có m t s báo cáo v các b nh do Rickettsia gây ra trên ng

v t thu s n ch y u trên các loài giáp xác Do Rickettsia không phát tri n trên

môi tr ng t ng h p, nuôi c y chúng c n các t ch c t bào s ng nên vi c

nghiên c u b nh do Rickettsia gây ra trên ng v t thu s n tr nên khó kh n

n c m chung c a các b nh do Rickettsia gây ra trên giáp xác là vi khu n

xâm nh p vào các t bào máu t o thành t ng ám l n, có th quan sát rõ ràng v icác tiêu b n nhu m Giemsa, Hematoxylin & Eosin, Pinketon Khi v t nuôi b

nhi m toàn thân có th th y các Rickettsia trong nhi u lo i mô c a c th V t

nuôi ph n ng b ng cách thay i s l ng t bào máu, i u này ã c ch ng

minh qua nghiên c u v b nh cua s a trên cua bi n Carcinus maenas Châu Âu,

b nh do Rickettsia tôm he, b nh run chân cua n c ng t… Các b nh do

Rickettsia gây ra cho n nay v n ch a có cách tr b nh có hi u qu Cách t t

nh t là cách ly các cá th , các àn ã b nhi m b nh ra kh i khu v c nuôi tránh lây lan m m b nh [8]