theo dõi một số chỉ tiêu sinh sản, sinh trưởng và phòng trị một số bệnh thường gặp ở nhím bờm trong điều kiện nuôi nhốt tại ba vì - hà nội

Sự thành thục về tính - Một cơ thể động vật được gọi là thành thục về tính khi bộ máy sinh dục đã phát triển căn bản hoàn thiện, dưới tác động của thần kinh và thể dịch con vậtxuất hiện

MỤC LỤC

Phần I: MỞ ĐẦU 1

1 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI 2

Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA H ỌC 3

2.1 NGUỒN GỐC ĐẶC ĐIỂM CỦA NHÍM BỜM 3

2.2 ĐẶC ĐIẺM SINH LÝ SINH SẢN 4

2.2.1 Cấu tạo cơ quan sinh dục 4

2.2.2 Sự thành thục về tính và thể vóc của nhím Bờm 5

2.2.2.1 Sự thành thục về tính 5

2.2.2.2 Thành thục về thể vóc 7

2.2.3 Chu kỳ tính 7

2.3 QUÁ TRÌNH THỤ TINH 9

2.3.1 Giai đoạn tiếp xúc 9

2.3.2 Giai đoạn tinh trùng đi vào trứng 9

2.3.3 Sự đồng hoá giữa trứng và tinh trùng 10

2.4 QUÁ TRÌNH MANG THAI 10

2.4.1 Quá trình phát triển của thai 10

2.5 QUÁ TRÌNH SINH ĐẺ 11

2.5.1 Các thời kỳ của quá trình sinh đẻ 11

2.6 SINH LÝ TI ẾT SỮA CỦA NHÍM CÁI 12

2.6.1 Quá trình tổng hợp sữa 12

2.6.2 Quá trình thải sữa 12

2.7 MỘT SỐ CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ SỨC SẢN XUẤT CỦA NHÍM CÁI 13

2.7.1 Số con đẻ/lứa 13

2.7.2 Khối lượng sơ sinh /lứa 13

2.7.3 Số con cai sữa/lứa 14

2.7.4 Trọng lượng cai sữa /lứa 14

2.7.5 Khoảng cách giữa hai lứa đẻ 14

2.7.6 Số lứa đẻ/cái/năm 14

2.7.7 Số con/cái/năm 14

2.7.8 Tuổi động dục lần đầu 14

2.7.9 Tuổi đẻ lứa đầu 14

2.8 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI NĂNG SUẤT SINH SẢN 15

2.8.1 Nhân tố di truyền 15

2.8.2 Tuổi và trọng lượng phối giống lần đầu 15

2.8.3 Đực giống 15

2.8.4 Khoảng cách lứa đẻ 15

2.8.5 Yếu tố dinh dưỡng 15

2.8.6 Các yếu tố khác 15

2.9 KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN Ở NHÍM BỜM 16

2.10 CÁC BỆNH THƯỜNG GẶP Ở NHÍM BỜM 17

2.10.1 Bệnh sinh sản ( bệnh sẩy thai ) 17

2.10.2 Bệnh ngoại khoa (tổn thương cơ giới hở) 18

2.10.3 Bệnh nội khoa 19

2.10.4 Các bệnh khác 20

2.11 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHÍM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 20

2.11.1 Tình hình nghiên cứu nhím trên thế giới 20

2.11.2 Tình hình nghiên cứu nhím ở Việt Nam 22

Phần III ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24

3.1 ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 24

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 24

3.1.2 Địa điểm nghiên cứu 24

3.1.3 Thời gian nghiên cứu 24

3.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 24

3.2.1 Theo dõi một số chỉ tiêu sinh sản của nhím Bờm 24

3.2.2 Theo dõi tình hình bệnh tật trên đàn nhím nuôi tại Trại thú Ba Vì- Hà Nội 24

3.2.3 Các biện pháp phòng trị các bệnh nhím Bờm thường gặp 25

3.2.4 Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi 25

3.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

3.3.1 Phương pháp theo dõi 25

3.3.2 Phương pháp xử lý số liệu 25

Phần IV KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 26

4.1 ĐI ỀU KIỆN CHĂN NUÔI CỦA TRẠI 26

4.1.1 Cơ cấu đàn vật nuôi 26

4.1.2 Quá trình chăm sóc nuôi dưỡng 27

4.2 KẾT QUẢ THEO DÕI MỘT SỐ CHỈ TIÊU SINH SẢN, SINH TRƯỞNG CỦA NHÍM BỜM 29

4.2.1 Các chỉ tiêu sinh sản 29

4.2.2.Các chỉ tiêu sinh trưởng của nhím Bờm 34

4.3 BIỆN PHÁP PHÒNG BỆNH VÀ TÌNH HÌNH BỆNH TRÊN ĐÀN NHÍM BỜM 35

4.3.1 Các biện pháp phòng bệnh 35

4.3.2 Tình hình dịch bệnh trên đàn nhím nuôi tại Trại thú Ba vì 37

4.3.3 Kết quả điều trị các bệnh thường gặp 42

Phần V KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 43

5.1.KẾT LUẬN 43

5.1.1 Một số chỉ tiêu sinh sản của nhím 43

5.1.2 Sinh trưởng của nhím 43

5.1.3.Các bệnh thường gặp 43

5.2.TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ 44

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

DANH MỤC BẢNG

Bảng 4.1: Cơ cấu đàn nhím tại Trại thú Ba Vì 27

Bảng 4 2: Khẩu phần ăn cho nhím nuôi tại trại thú Ba vì (đơn vị: kg/con/ngày) 27

Bảng 4.3: Khẩu phần ăn phân theo khối lượng cơ thể tại trại thú Ba Vì 28

Bảng 4.4: Kết quả khảo sát một số chỉ tiêu sinh sản của nhím Bờm 30

Bảng 4.5: Số con/ lứa ở nhím Bờm 32

Bảng 4.6: Số lứa đẻ/cái/năm ở nhím Bờm trong năm 2009 33

Bảng 4.7 Khối lượng của nhím qua các thời gian nuôi ở Trại thú Ba Vì 34

Bảng 4.8 Tình hình bệnh ở nhím trong điều kiện nuôi nhốt tại Trại thú Ba Vì 37 Bảng 4.9 Tỉ lệ điều trị hiệu quả các bệnh thưòng gặp trên nhím 42

và các nước trên thế giới.

Để làm được điều đó, chúng ta phải đưa nhanh các tiến bộ khoa học kỹthuật trong sản xuất đến tay người dân, giúp họ hiểu và làm theo Và một trongnhững nghề đang được người dân khắp nơi trong đất nước ta quan tâm đó là “Nghề nuôi nhím” Theo giáo sư Nguyễn Lân Hùng “Chỉ trong một thời gianngắn sau khi chúng tôi xuất bản “Hướng dẫn kỹ thuật nuôi nhím”, phong tràonuôi nhím đã rầm rộ trên khắp các tỉnh thành Đâu chỉ có miền núi mà cả đồngbằng, thành thị cũng có người nuôi nhím.”

Ngày 10/5/2009 Hội nuôi nhím được thành lập tại Trung tâm khoa học vàsản xuất Tây Bắc (thuộc Viện lâm nghiệp Việt Nam)

Nhím Bờm là một loài gặm nhấm, sống hoang dã dọc các vùng đồi núi vànhiều nơi trong nước ta Thịt nhím ngon được chế biến thành các món ăn hấpdẫn Ngoài ra các bộ phận khác của nhím cũng được sử dụng vào nhiều việc, đặcbiệt là dạ dày nhím được biết có tác dụng chữa bệnh đau dạ dày

Tuy nhiên cho đến nay các tài liệu công trình nghiên cứu về nhím chưanhiều, và không phải người dân nào muốn nuôi nhím cũng có điều kiện tiếp cận,hiểu được những kỹ thuật chăn nuôi và cách phòng trị bệnh cho nhím

Nhằm tìm hiểu sâu hơn về các vấn đề : trong môi trường nhân tạo nhímphản ứng ra sao, sinh sản, sinh trưởng và bệnh tật có gì đặc biệt, để giúp cho

người chăn nuôi hiểu được phần nào về đối tượng mà mình muốn làm giàu,

chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Theo dõi một số chỉ tiêu sinh sản,

sinh trưởng và phòng trị một số bệnh thường gặp ở nhím Bờm trong điều kiện nuôi nhốt tại Ba Vì - Hà Nội”.

1.2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

- Phân tích đầy đủ hơn khả năng sinh sản, sinh trưởng của nhím

- Biện pháp phòng và trị một số bệnh thường gặp

- Đưa ra những khuyến cáo góp phần xây dựng quy trình nuôi nhím Bờm

Phần II

TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA H ỌC

2.1 NGUỒN GỐC ĐẶC ĐIỂM CỦA NHÍM BỜM

Nhím Bờm có tên khoa học là Acantion Subcristatum (Sinhoe 1970).Tiếng La tinh là Qill pig (lợn lông) Tiếng Anh là Porcupine Tên tiếng Thái là

Tô Mển Tiếng Dao là Điền dạy

Nhím Bờm thộc loài Hytrixhodgsoni, Họ Nhím Hystricidac, có bộ răng1.0.1.3/1.0.1.3=20 chiếc, Bộ gặm nhấm Rodentia

Theo Lê Hiền Hào(1973), nhím Bờm có ở một số nước như Nêpan, MiếnĐiện, Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam, Trung Quốc

Nhím là loài thú phổ biến ở các địa phương thuộc vùng núi và trung dutrừ đồng bằng ở miền Bắc Việt Nam Nhím cũng hay gặp trên các đảo gần bờ ởphía Đông Bắc Bộ Vật mẫu của nhím đã sưu tầm được ở hầu khắp các tỉnhtrong nước

Nhím Bờm là loại lớn nhất trong bộ gặm nhấm, nặng trung bình từ 15-20

kg, thân và đuôi dài từ 80-90 cm Hình dáng nặng nề, mình tròn đầu to, mõmngắn có bốn răng cửa dẹp và rất sắc, mắt nhỏ, tai nhỏ, chân ngắn

Trên lưng lông biến thành gai cứng, nhọn nhất là ở nửa lưng phía sau (cóhai loại lông cứng : một loại dài nhỏ và một loại to ngắn), lông biến thành nhữngtiêm tròn to cứng dài từ 10-30 cm và nhọn có khúc trắng, khúc đen mọc thànhchùm từ 3-4 cái

Ở vùng bụng lông nhím biến thành những sợi cứng có màu đen Sau gáy

có một dải lông trắng dựng ngược như cái mào, xung quanh cổ viền lông trắng,đuôi ngắn có những sợi lông phía đầu phình ra hình cốc rỗng ruột màu trắng, khicần thiết chúng rung đuôi những “lông chuông” này tạo thành những tiếng kêu

“lách cách” hay “xè xè” để dọa nạt kẻ thù hoặc khi chúng phát tín hiệu giao tiếpvới nhau.

2.2 ĐẶC ĐIẺM SINH LÝ SINH SẢN

2.2.1 Cấu tạo cơ quan sinh dục

 Cấu tạo bên ngoài

- Lúc nhỏ: lỗ sinh dục con đực có “gai”, và con cái không có Để phânbiệt chúng ta có thể vật ngửa nhím con và vạch “lỗ sinh dục” để xem

- Lúc trưởng thành: Con đực có dương vật và dịch hoàn nhô ra phía bụng,cách lỗ hậu môn 2-3 cm Con cái có “lỗ sinh dục” cách lỗ hậu môn 2-3 cm

 Cấu tạo bên trong

Cũng như các loài động vật có vú khác, cấu tạo bên trong của nhím Bờmcũng bao gồm:

- Âm đạo (Vagina) : âm đạo là một ống tròn, âm đạo là cơ quan giao cấu,nơi tinh dịch được phóng ra và đọng lại ở đó và chuyển tiếp vào tử cung Ngoài

ra âm đạo còn là nơi để thai ra ngoài khi sinh đẻ và còn là ống thải các chất dịch

tử cung

- Tử cung (Uterus): tử cung nằm ở trong xoang chậu, phía trên là trựctràng, phía dưới là bàng quang Đó là nơi làm tổ của hợp tử, ở đây hợp tử pháttriển được là nhờ chất dinh dưỡng từ cơ thể mẹ cung cấp qua lớp nội mạc tửcung Giai đoạn đầu hợp tử sống được là nhờ vào noãn hoàng, một phần là dựavào sữa mẹ thông qua cơ chế thẩm thấu Sau đó là nhờ vào nhau thai Niêm mạc

tử cung và dịch tử cung có vai trò quan trọng trong quá trình vận chuyển tinhtrùng và trứng, tham gia điều hoà chức năng thể vàng, đảm nhận sự làm tổ,mang thai và đẻ

Ở các loài động vật có vú tử cung đều gồm: 2 sừng, thân, cổ tử cung

+ Cổ tử cung là phần thông với âm đạo Cổ tử cung luôn đóng chỉ mở khinào hưng phấn cao độ, lúc sinh đẻ hay khi bệnh lý

+ Thân tử cung: là chỗ tiếp giáp giữa thân tử cung và sừng tử cung, độ dàicủa thân tử cung phụ thuộc vào từng loài gia súc.

+ Sừng tử cung: nhím có 2 sừng ( sừng trái và sừng phải ), là nơi làm tổcủa thai

- Ống dẫn trứng ( Vòi Fallop): nằm ở màng treo buồng trứng Có chứcnăng vận chuyển trứng và tinh trùng theo chiều ngược nhau

- Buồng trứng (Ovarium): gồm 2 buồng trứng có kích thước và trạng tháiphụ thuộc vào từng giai đoạn, từng thời kỳ của chu kỳ sinh dục

Cấu tạo bên ngoài được bao bọc bởi một lớp màng bằng tổ chức liên kết sợi,phía trong buồng trứng chia làm 2 miền ( miền vỏ, miền tuỷ) đều được cấu tạobởi các lớp tổ chức liên kết sợi xốp và tạo cho buồng trứng một lớp đệm Ở miềntuỷ có nhiều mạch máu, tổ chức liên kết xốp hơn ở miền vỏ Miền vỏ có tácdụng sinh dục, vì ở đó xảy ra quá trình trứng chín và rụng Trên buồng trứng cócác noãn bào ở các giai đoạn khác nhau, tầng ngoài là noãn bào sơ cấp phân bốtương đối đều, tầng trong là các noãn bào thứ cấp đang sinh trưỏng Khi noãnbào chín sẽ nổi lên trên bề mặt buồng trứng, vỡ hình thành thể vàng Thể vàngtiết ra Progesteron, khối lượng thể vàng và hàm lượng progesteron tăng nhanh

và ổn định sau đó

2.2.2 Sự thành thục về tính và thể vóc của nhím Bờm

2.2.2.1 Sự thành thục về tính

- Một cơ thể động vật được gọi là thành thục về tính khi bộ máy sinh dục

đã phát triển căn bản hoàn thiện, dưới tác động của thần kinh và thể dịch con vậtxuất hiện những phản xạ sinh dục Khi đó con cái bên trong buồng trứng cónhững noãn bao chín và tế bào trứng rụng còn con đực có tinh trùng trong dịchhoàn và có hiện tượng phóng tinh

Sự thành thục về tính ở động vật được xuất hiện sớm hơn so với sự hoànthiện về thể vóc Ở con cái trong thời kỳ này chu kỳ tính được hình thành vàđược đặc trưng bằng những thay đổi bên trong và những phản ứng hành vi bên

ngoài luân phiên một cách có quy luật theo đặc tính của từng loài Sự thành thục

về tính mang một ý nghĩa rất lớn, là điều kiện rất lớn cho bản năng làm mẹ củađộng vật cái

Tùy thuộc vào loài động vật khác nhau mà thời gian thành thục về tính làkhác nhau

Tuổi thành thục về tính của nhím khoảng 10 tháng tuổi

Tuổi thành thục về tính của động vật đến sớm nhưng thành thục về thểvóc lại muộn hơn Cho nên để đảm bảo cho sự sinh trưởng và phát triển của cơthể mẹ , đảm bảo cho sự sinh trưởng và phát triển ở thế hệ sau nên cho gia convật phối giống khi con vật đã thành thục về tính và thể vóc Không nên cho phốingay sau khi con vật thành thục về tính vì: cơ thể con cái chưa hoàn thiện về thểvóc cơ quan sinh sản (bộ máy sinh dục hẹp) sẽ dẫn đến đẻ khó và con đẻ ra sẽnhỏ và yếu Con đực dịch hoàn hoạt động mạnh khi chưa hoàn thiện về thể vóc

sẽ làm ảnh hưởng đến khả năng sinh dục, làm suy giảm đến khả năng giao phối

- Theo Nguyễn Lân Hùng (Nghề nuôi nhím 2009): Tuổi thành thục củanhím cái thường sớm hơn nhím đực Vì vậy nên chọn nhím đực già tuổi hơnnhím cái là từ 3-5 tháng tuổi hoặc hơn nữa

- Tại Hoành Bồ (Quảng Ninh) trong phạm vi dự án trồng rừng đầu nguồnngười dân ở đây đã tiến hành nuôi nhím: Tuổi thành thục về tính sinh sản là mộtnăm tuổi và với khối lượng 10kg có thể cho sinh sản được

 Các yếu tố ảnh hưởng đến tính thành thục ở động vật:

Mỗi loài động vật thành thục về tính khác nhau, giống gia súc nhỏ thành thục vềtính sớm hơn giống to, giống thuần thành thục về tính sớm hơn giống lai, vậtnuôi thành thục về tính sớm hơn thú rừng

Giống: nhím Bờm Việt Nam thành thục về tính sớm hơn nhím Bờm Châu Mỹ,nhím Bờm Châu Mỹ 16-24 tháng tuổi mới đạt độ thành thục

Điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng, quản lý, khai thác, sử dụng tốt thì sẽ thành thục

về tính sớm hơn

Điều kiện ngoại cảnh: Chăn thả chung giữa đực và cái chúng sẽ thành thục vềtính sớm hơn so với chăn thả riêng biệt.

2.2.2.2 Thành thục về thể vóc

Một cơ thể động vật được gọi là thành thục về thể vóc khi toàn bộ cơ quan

đã phát triển hoàn thiện

Như đã tìm hiểu ở trên thì thành thục về thể vóc luôn muộn hơn so vớithành thục về tính

2.2.3 Chu kỳ tính

 Khái niệm

Là một quá trình sinh lý phức tạp của cơ thể cái sau khi cơ thể đã pháttriển hoàn hảo và cơ quan sinh dục không có quá trình bệnh lý thì bên trongbuồng trứng có xuất hiện quá trình noãn bao thành thục chín và thải trứng Đặcbiệt là cơ quan sinh dục phát sinh hàng loạt các biến đổi và các biến đổi đó lập

đi lập lại có tính chu kỳ

Chu kỳ tính bắt đầu từ khi cơ thể cái đã thành thục về tính, nó được tiếptục xuất hiện và chấm dứt khi cơ thể cái gìa yếu, thời gian từ lần thải trứng trứơcđến lần thải trứng sau là một chu kỳ

Chu kỳ tính là một hiện tượng sinh vật có quy luật đặc trưng của cơ thểcái, nó tạo ra hàng loạt điều kiện cần thiết để tiến hành giao phối, thụ tinh vàphát triển của bào thai

Một chu kỳ tính được chia làm 4 giai đoạn: trước động dục ,động dục, sauđộng dục, yên tĩnh

2.2.3.1 Giai đoạn trước động dục

Là giai đoạn từ khi thể vàng tiêu huỷ đến lần động dục tiếp theo Lúc nàytrên bề mặt buồng trứng có noãn bao thành thục nổi lên, kích thước buồng trứngtăng, tế bào vách ống dẫn trứng tăng sinh, số lượng lông nhung tăng lên để đóntrứng rụng Đường sinh dục xung huyết, nhu động tử cung tăng, mạch quảnmàng nhầy tử cung tăng lên, dịch nhầy âm đạo tăng, niêm dịch tử cung tiết ra,

tạo điều kiện thuận lợi cho tinh trùng vào trong đường sinh dục con cái thuận lợi

để thụ tinh

2.2.3.2 Giai đoạn động dục

Các kích thích bên ngoài như: nhiệt độ, ánh sáng, thức ăn, mùa vụ…tác động lên vở não, kích thích này truyền đến tuyến yên, làm tuyến yên tiếtFSH ( Folliculin Stimulin Hormone ) Hormone này tác động lên buồngtrứng làm cho bao noãn phát dục, thành thục, khi đó tế bào hạt trong thượng

bì bao noãn tiết ra Oestrogen chứa đầy trong xoang bao noãn Lúc này nhímđang hưng phấn mạnh mẽ

* Biểu hiện động dục ở nhím cái:

Theo Võ Văn Sự và đồng nghiệp: Những ngày động dục nhím cái tiết ra chấtnhờn lẫn máu, với khối lượng ước tính 150-200 cc Khi nhím cọ vào nền chuồnghoặc máng ăn, chất nhờn sẽ đuợc đẩy ra và dính vào nơi nằm Một vài ngày chấtnhờn này khô đi nhím lại trở lại bình thường

- Nhím cái nuôi nhốt lâu có biểu hiện động dục kém Mỗi lần động dụcchỉ xuất hiện vết ướt xung quanh âm hộ

- Thời gian động dục 2-3 ngày

- Trong thời gian nuôi con nhím không có biểu hiện động dục lại sau khisinh Biểu hiện động dục thường diễn ra vào ban đêm Những quan sát trên nhímtrong thời gian động dục thường có những biểu hiện :nhím đi lại nhiều, pháchuồng, lông dựng đứng, chân đạp xuống đất, quấn quýt con đực

Cuối giai đoạn động dục, tuyến yên tiết LH (Lutein Stimulin Hormone) FSH, LH cùng kích thích làm cho trứng chín và rụng

2.2.3.3 Giai đoạn sau động dục

Thể vàng được hình thành tiết Progesteron làm cho tử cung chuẩn bị đónhợp tử, ức chế sự phân tiết Gonado Stimulin Hormone (GnSH) của tuyến yên,làm giảm tiết Oestrogenon do đó làm giảm sự hưng phấn thần kinh.Con vật dầntrở lại trạng thái bình thường

2.2.3.4 Giai đoạn yên tĩnh

Là giai đoạn dài nhất, được tính từ sau khi trứng rụng không thụ tinh vàkết thúc khi thể vàng tiêu huỷ Nhím cái hoàn toàn không có phản xạ với nhímđực, ăn uống vận động bình thường

Chu kỳ tính ở động vật hoàn toàn được điều tiết thông qua cơ chế thầnkinh và thể dịch ( theo học thuyết thần kinh của Pavlop và điều tiết thần kinh thểdịch Ortavant,1959)

Theo Võ Văn Sự và đồng nghiệp (2006): Chu kỳ tính của nhím là 30-32 ngày

2.3.1 Giai đoạn tiếp xúc

Sau khi tinh trùng được đưa vào buồng sinh dục cái nhờ vào đặc tính vậnđộng ngược dòng, đặc tính ưa vật lạ của tinh trùng, cùng với sự hấp dẫn củachất nữ tố Fertilizin và dịch tiết trong đường sinh dục cái tinh trùng vận động lên

vị trí thích hợp là 1/3 phía trước ống dẫn trứng

2.3.2 Giai đoạn tinh trùng đi vào trứng

Giai đoạn phá vỡ màng phóng xạ: thể đỉnh của tinh trùng tiết ra menHyaluronidaza phân giai axit Hyaluronic( là chất keo gắn các tế bào màngphóng xạ), tạo ra một cửa mở cho tinh trùng tiến vào Men này không đặc trưngcho loài

Giai đoạn phá màng trong suốt: đầu tinh trùng tiết ra men Zonalizin pháhuỷ màng trong suốt (men này đặc trưng cho loài), sau đó vài chục tinh trùngkhoẻ mạnh qua màng trong suốt tiếp cận với màng noãn hoàng

Giai đoạn phá màng noãn hoàng: đầu tinh trùng tiết ra menMuraminidaza, phân giải một điểm của màng noãn hoàng, sau đó chỉ có một

tinh trùng có sức sống cao nhất xuyên qua màng noãn hoàng đầu lọt vào phíatrong kết hợp với nhân của tế bào trứng để đồng hoá và dị hoá hai loại tế bào,còn phần đuôi và thân tinh trùng được nguyên sinh chất của tế bào trứng đồnghoá và tiêu tan.

2.3.3 Sự đồng hoá giữa trứng và tinh trùng

Đầu tinh trùng hút dịch tế bào chất của trứng để tăng kích thước tươngứng của nhân tế bào trứng sau đó nhân của tế bào tinh trùng và nhân của tế bàotrứng đồng hoá lẫn nhau tạo ra hợp tử lưỡng bội 2n Hợp tử di chuyển về sừng

tử cung, bám chắc vào niêm mạc tử cung để phát triển thành phôi Giữa phôi và

cơ thể mẹ liên hệ với nhau qua nhau thai

2.4 QUÁ TRÌNH MANG THAI

* Khái niệm:

Có thai là một hiện tượng sinh lý đặc biệt của cơ thể cái, nó được bắt đầu

từ khi giao phối có kết quả cho đến lúc đẻ xong.Trong cơ thể mẹ bào thai pháttriển qua 3 giai đoạn:

2.4.1 Quá trình phát triển của thai

- Thời kỳ trứng: Nó được bắt đầu từ khi trứng được thụ tinh đến khi hìnhthành nang phôi Thời gian này bào thai hấp thu chất dinh dưỡng từ noãn hoàntrong hợp tử và sản phẩm của tuyến nội mạc tử cung dưới sự điều tiết củaOestrogen

- Thời kỳ phôi thai: Đây là thời điểm khó khăn của quá trình phát triểnbào thai, bào thai tiến hành làm tổ ở hai sừng tử cung và cố định ở đó nhờ hệthống nhau thai Thời kỳ này các khí quan hình thành rõ rệt, dinh dưỡng đượclấy từ cơ thể mẹ qua hệ thống nhau thai

- Thời kỳ bào thai: Tính từ cuối thời kỳ phôi thai đến khi đẻ xong, là giaiđoạn phát triển mạnh nhất các kết cấu tế bào của các cơ quan phân hóa mạnh.Thời kỳ bào thai phát triển hoàn thiện nhanh chóng Lúc này thai phải hoàn toànlấy chất dinh dưỡng từ mẹ thông qua hệ thống nhau thai Chính vì vậy mà dinh

dưỡng cho con mẹ trong giai đoạn này có ý nghĩa quyết định đến chất lượng consau này.

Tuy nhiên chưa có một công trình nào nghiên cứu sâu về quá trình mangthai ở nhím Bờm nên những hiểu biết về quá trình mang thai chỉ mang tính chất

sơ bộ và chung nhất Cần phải có những nghiên cứu sâu hơn thì ta mới có thể cóđược bức tranh toàn cảnh về hoạt động sinh sản ở nhím Bờm nói chung

2.5 QUÁ TRÌNH SINH ĐẺ

Khi bào thai phát triển đầy đủ , dưới tác động của hệ thống thần kinh, nộitiết con mẹ xuất hiện những cơn rặn để đẩy bào thai và các sản phẩm trung gian

ra ngoài gọi là quá trình sinh đẻ

Như các loài động vật có vú khác, quá trình sinh đẻ của nhím diễn ra theocác trình tự:

2.5.1 Các thời kỳ của quá trình sinh đẻ

* Thời kỳ mở cổ tử cung: Được tính từ khi cổ tử cung có cơn co bóp đầu

tiên đến khi cổ tử cung mở hoàn toàn

* Thời kỳ đẻ: Được tính từ khi cổ tử cung mở hoàn toàn cho tới khi thai

cuối cùng được đẩy ra ngoài

* Thời kỳ bong nhau thai: Tính từ khi sổ bào thai cuối cùng đến khi toàn

bộ nhau thai con được đẩy ra ngoài

Quá trình sinh đẻ được điều tiết bởi cơ chế thần kinh thể dịch Đến ngày

đẻ dưới sự tác động của hormone Corticorseroid do vỏ tuyến thượng thận tiết ralàm nhau thai sản sinh ra PGF2α(Postaglandin F2α), nó có tác dụng phá hủy thểvàng nên hàm lượng Progesteron trong máu giảm xuống thấp Đồng thời nhauthai tăng tiết Relaxin, làm giãn dây chằng xoang chậu và mở cổ tử cung, tăngtiết Ostrogen làm tăng độ mẫn cảm của cổ tử cung với Oxytocin trước khi đẻ

Khác với nhiều động vật khác, nhím tự đẻ và tự lo liệu, ta không phải canthiệp vào.Con mẹ xử lý rất khéo mọi tình huống

2.6 SINH LÝ TI ẾT SỮA CỦA NHÍM CÁI

Sữa là thức ăn vô cùng quý giá của nhím con Nó không những lànguồn cung cấp chất dinh dưỡng duy nhất cho nhím con sinh trưởng và pháttriển mà còn là nguồn cung cấp lượng kháng thể để chống lại bệnh tật tronggiai đoạn đầu

Bất kỳ một loài động vật có vú nào, sinh lý tiết sữa đều phải diễn ra qua 2quá trình:

2.6.1 Quá trình tổng hợp sữa

Sữa được tạo ra ở các tế bào thượng bì của bao tuyến Các tế bào này thunhận những chất nhất định trong máu tổng hợp thành sữa và thải vào xoang baotuyến

Quá trình tổng hợp sữa được điều tiết bằng cơ chế thần kinh và thể dịch:

* Thần kinh : Khi con vật bú, gây kích thích đầu mút dây thần kinh tuyến

vú, hưng phấn truyền về tuỷ sống đến vùng Hypothalamus trên vỏ não Từ đóhưng phấn truyền xuống tuỷ sống và đến trung khu giao cảm rồi đến bao tuyến

vú, kích thích sinh sữa

*Thể dịch : Dưới tác dụng của hormone FSH, LH các tế bào thượng bì

tuyến vú, tế bào mạch quản và tổ chức liên kết phát triển mạnh Sau đó thuỳtrước tuyến yên tiết ra Prolactin, hormone này kích thích tế bào nang tuyến tổnghợp sữa từ những nguyên liệu lấy ra trong máu nhờ hàng loạt các hormone khácnhư: STH, TSH, ACTH … Trong đó STH có vai trò kích thích quá trình trao đổilactoza,cazein, MgSO4, Kháng thể sữa … Lactoza trong sữa được tổng hợp từglucozoa và fructoza trong huyết tương Mỡ sữa đựoc tổng hợp từ glyxerin vàaxit béo Cazein đuợc tổng hợp từ axit amin của huyết tương, còn Albumin sữađược lấy trực tiếp từ Albumin trong máu thẩm thấu vào xoang tuyến vú

2.6.2 Quá trình thải sữa

Sữa sinh ra ở bao tuyến và được tích vào xoang bao xoang bao tuyến Khi

bú sẽ làm thay đổi áp lực ở trong xoang và sức căng của bầu vú, sữa từ xoang

bao tuyến chảy vào ống dẫn rồi vào bể sữa Khi áp lực trong bể sữa lớn hơn sứccăng của cơ vòng đầu vú thì cơ vòng được giãn ra, sữa được thải ra ngoài.

Theo Võ Văn Sự và đồng nghiệp (2005): Nhím là loài động vật không có

bể sữa mà sữa được tiết thẳng ở tuyến sữa khi con bú, nên trước khi bú nhímcon thường dùng mõm thúc vào vú mẹ để kích thích sữa chảy ra đầu vú

Quá trình thải sữa cũng do cơ chế thần kinh và thể dịch điều tiết:

* Thần kinh: sữa tích làm áp lực trong bầu vú tăng, kích thích thần kinh

truyền phấn vào tuỷ sống rồi đến trung khu tiết sữa ở Hypothalamus, truyền lên

vỏ não, từ đó phát lệnh xuống tuỷ sống ra cơ vòng đầu vú và gây thải sữa

* Thể dịch: Khi nhím con bú, tạo ra một kích thích truyền lên vỏ não.Khi đó tuyến yên tiết ra Oxytoxin gây co bóp cơ trơn bầu vú co bóp đẩy sữa

ra ngoài

2.7 MỘT SỐ CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ SỨC SẢN XUẤT CỦA NHÍM CÁI

Hiệu quả chăn nuôi nhím được đánh giá bằng số con cai sữa/cái/năm.Chỉ tiêu này phụ thuộc vào tuổi thành thục về tính, hiệu quả phối giống, sốcon đẻ ra còn sống, số lứa đẻ/cái/năm.Vì vậy việc cải tiến, nâng cao số lượngcon cai sữa là một biện pháp nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi Đồngthời phải giảm khoảng cách giữa hai lứa đẻ bằng cách giảm thời gian chờphối sau cai sữa

Có thể đánh giá khả năng sinh sản của nhím theo các chỉ tiêu sau:

2.7.1 Số con đẻ/lứa

- Là một tính trạng quan trọng để đánh giá khả năng sinh sản của nhímcái Nó phụ thuộc vào số lượng trứng rụng, tỷ lệ thụ thai, nuôi thai của nhím mẹ

và kỹ thuật chăm sóc của người chăn nuôi

2.7.2 Khối lượng sơ sinh /lứa

- Được tính bằng trọng lượng của tổng số con đẻ ra còn sống và phát dụchoàn toàn khi chưa bú sữa đầu Chỉ tiêu này nói lên khả năng nuôi dưỡng thaicủa nhím mẹ, kỹ thuật chăm sóc quản lý nhím mẹ sinh sản Nhìn chung trọng

lượng sơ sinh càng cao thì khả năng sinh trưởng của nhím con càng nhanh, khốilượng cai sữa càng cao.

2.7.3 Số con cai sữa/lứa

- Là số con được nuôi sống đến khi cai sữa Thời gian cai sữa dài hayngắn phụ thuộc vào kỹ thuật chăm sóc của người chăn nuôi Thường thì thờigian nuôi con của nhím mẹ là từ 45-60 ngày

2.7.4 Trọng lượng cai sữa /lứa

- Phụ thuộc vào thời gian cai sữa, kỹ thuật chăm sóc của người chăn nuôi,khả năng tiết sữa của nhím mẹ và khối lượng sơ sinh

2.7.5 Khoảng cách giữa hai lứa đẻ

- Là thời gian để hình thành một chu kỳ sinh sản Bao gồm thời gian chửa:+ thời gian nuôi con

+ thời gian động dục lại sau cai sữa và phối giống có chửa Trong đó thờigian chửa là không đổi, còn thời gian nuôi con và chờ phối giống có thể thay đổi

để rút ngắn khoảng cách giữa hai lứa đẻ, làm tăng số lứa đẻ của nhím cái/năm 2.7.6 Số lứa đẻ/cái/năm

- Là chỉ tiêu quan trọng để đánh giá sức sản xuất của nhím cái Nó phụthuộc vào khoảng cách giữa hai lứa đẻ, và điều kiện chăm sóc nhím sinh sản

2.7.7 Số con/cái/năm

- Là chỉ tiêu quan trọng nhất trong các nhân tố xác định năng suất sinh sảncủa nhím cái, sau đó là khoảng cách giữa hai lứa đẻ, số con cai sữa/lứa

2.7.8 Tuổi động dục lần đầu

- Là thời gian từ khi sơ sinh đến lúc động dục lần đầu tiên

2.7.9 Tuổi đẻ lứa đầu

- Phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Tuổi phối lần đầu, kết quả phối giống,thời gian mang thai…Thường từ 11 tháng tuổi đến 17 tháng tuổi,trung bình tuổi

đẻ lứa đầu của nhím là khi 13 tháng tuổi

2.8 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI NĂNG SUẤT SINH SẢN

2.8.2 Tuổi và trọng lượng phối giống lần đầu

Nhím động dục lần đầu thể vóc chưa phát triển hoàn chỉnh nên phối giốnglần đầu không đạt hiệu quả cao

Để rút ngắn khoảng cách lứa đẻ ta chỉ có thể rút thời gian nuôi con và chờ phốigiống bằng cách tách nhím con sớm và chăm sóc nhím mẹ hợp lý

2.8.5 Yếu tố dinh dưỡng

Là yếu tố quan trọng thứ hai sau giống Là tiền đề cho giống phát huy hếttiềm năng sinh sản của mình Điều quan trọng là đối với nhím sắp bước vào sinhsản và nhím đang mang thai là cần đủ nhu cầu dinh dưỡng cần thiết để có kếtquả sinh sản tốt

2.8.6 Các yếu tố khác

Nhím là động vật hoang dã, khả năng thích ứng cao nhưng khi nuôi chúngngười chăn nuôi cũng phải chú ý đến khâu chăm sóc Chuồng trại phải hợp vệ

sinh, được giữ ấm vào mùa đông, mát mẻ vào mùa hè, không được để nước bẩnlưu cữu lâu ngày Định kỳ hàng quý quét vôi lại toàn bộ khu vực chuồng nuôi vàphun thuốc diệt khuẩn.Giữ được vệ khoẻ mạnh, phát huy được hết tiềm năngvốn có của nó, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người chăn nuôi.

2.9 KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN Ở NHÍM BỜM

 Các cơ thể sống có khả năng sinh trưởng phát triển, khả năng này khácnhau ở các loài, các cá thể khác nhau

- Sinh trưởng là quá trình tăng về khối lưọng từ khi là hợp tử đến lúc là cơthể hoàn thiện

- Phát triển: đánh dấu sự thay đổi về chất lượng, bao gồm nhiều giai đoạnkhác nhau, mỗi giai đoạn đánh dấu sự phát triển riêng

♀×♂→ hợp tử → phôi→ con non → trưởng thành

 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng phát triển

- Giống: cũng như trong sinh sản giống là một yếu tố rất quan trọng ảnhhưởng trực tiếp đến quá trình sinh trưởng phát triển cơ thể Là nhân tố quyếtđịnh đến các tính trạng hình thể của vật nuôi Bằng các phương pháp chọn lọcchúng ta tìm ra tính trạng tốt nhất để phục vụ cho sản xuất

- Nội tiết (Hormone): mỗi giai đoạn phát triển khác nhau thì cơ thể sẽ cầnnhững hormone khác nhau để thích ứng với quá trình hoàn thiện của cơ thể mình

- Dinh dưỡng: các giai đoạn phát triển cần những nhu cầu dinh dưỡngkhác nhau Vì vậy ta cần tác động kịp thời vào từng giai đoạn đó để cho congiống tiềm năng vốn có của mình

Có thể nói tuy từng giai đoạn sinh trưởng phát triển khác nhau mà nó chịuảnh hưởng của yếu tố bên trong hay bên ngoài khác nhau

2.10 CÁC BỆNH THƯỜNG GẶP Ở NHÍM BỜM

2.10.1 Bệnh sinh sản ( bệnh sẩy thai )

Khái niệm: sẩy thai là quá trình mang thai của con mẹ bị gián đoạn, ngắt

quãng Bào thai được đẩy ra ngoài cơ thể mẹ khi còn sống hoặc đã chết

Các nguyên nhân dẫn đến sẩy thai:

+ Sẩy thai do yếu tố dinh dưỡng: do chế độ chăm sóc nuôi dưỡng khônghợp lý, khẩu phần ăn thiếu dinh dưỡng đặc biệt thiếu vitamin A, B, D… làmgiảm sức đề kháng của cơ thể mẹ, gay rối loạn nhau thai mẹ nhau thai con, gâysẩy thai

+ Sẩy thai do chấn thương: do tác động cơ giới bên ngoài, công nhân vệsinh có những động tác mạnh làm con vật hoảng sợ trượt ngã gây vỡ mạch máu

ở thành tử cung, gây phản xạ co bóp ở cổ tử cung dẫn đến sẩy thai

+ Sẩy thai do gia súc mẹ bị bệnh:

Tất cả các quá trình bệnh lý xảy ra ở cơ thể nói chung hay xảy ra ở cục bộcác cơ quan nói riêng đều là nguyên nhân gây sẩy thai

 Nếu con mẹ bị bệnh ở hệ tuần hoàn sẽ gây rối loạn tuần hoàn giữa nhauthai mẹ và màng thai con, làm bào thai thiếu dinh dưỡng và chết

 Nếu con mẹ bị bệnh ở hệ hô hấp dẫn đến bào thai thiếu oxi

 Nếu con mẹ bị bệnh ở gan, thận thì bào thai sẽ trúng độc

 Nếu con mẹ bị bệnh ở hệ tiêu hoá, con mẹ bị tiêu chảy, cổ tử cung cũng

co bóp và hậu quả là bào thai bị đẩy ra ngoài

+ Sẩy thai do bệnh của bào thai

 Bào thai phát triển không bình thường bị dị hình hay quái thai

 Dây rốn dị dạng phát triển quá dài hay quá ngắn

 Nhau thai dị dạng quá ngắn hoặc quá dài

 Dịch thai quá nhiều hay quá ít

2.10.2 Bệnh ngoại khoa (tổn thương cơ giới hở)

* Khái niệm: vết thương là sự tổn thương cơ giới hở của da, của mỗi loại

này là khác nhau

- Các dạng vết thương:

+ Vết thương đâm:được gây ra bởi vật nhỏ dài nhọn, tác động theo chiềudọc Những vật đâm với đầu nhọn rất dễ dàng tách các mô bào Vết thương đâm

có khi rất sâu xuyên vào xoang giải phẫu, cơ quan nội tạng , mạch máu

+ Vết thương đụng dập: do tác động đến mô bào bằng các vật tù như vậtnuôi bị đánh đập bằng gậy gộc, vật nuôi húc đá nhau hay tự ngã… Vết thươngnày được ghi nhận bởi sự rách da hay dập cơ, dập dây thần kinh Hiện tượngchảy máu trong vết thương này là không đáng kể Sự dau xuất hiện mạnh vàothời điểm đầu của chấn thương sau dó yếu đi vì đầu mút thàn kinh cảm giác tạmthời mất dẫn truyền xung động Độ hở của mô bào không lớn lắm sau lên tăng

do hiện tượng co cơ

+ Vết thương cắn: được gây ra bởi răng của vật nuôi hay thú hoang Đặcđiểm của tổn thương này phụ thuộc vào độ sâu của răng Vết cấn đặc trưng bằng

sự giập thương và đứt các mô bào

- Triệu chứng của vết thương:

+ Chảy máu: hiện tượng chảy máu xuất hiện ngay sau khi bị tổn thương.Mức độ và thời gian chảy máu phụ thuộc vào tính chất các mạch quản bị tổnthương ( chảy máu động mạch, tĩnh mạch, mao mạch, nhu mô hay hỗn hợp).Khi bị thương không đáng kể, cơ thể có khả năng tự cầm máu

+ Đau: xuất hiện tức thì vào thời điểm bị tổn thương, theo thời gian sựđau sẽ giảm dần Cường độ và độ dì của phản ứng đau phụ thuộc vào vị trí củavết thương, đặc điểm tổn thương, tính phản ứng loài Những kích thích đau đớnảnh hưởng nhiều đến chức năng của cơ thể Nếu nó quá mạnh và kéo dài có thểdẫn đến những rối loạn bệnh lý không thuận lợi, đôi khi kết thúc bằng cái chết

+ Độ hở vết thương: là khoảng cách giữa các bờ của vết thương Độ hởcủa vết thương thể hiện mạnh hơn ở da vùng mô bào, cơ quan chuyển độngnhiều Làm cho độ hở của vết thương nhỏ và mô bào chết ít đi là những nhiệm

vụ chính trong điều trị vết thương

+ Rối loạn chức năng: ở những vết thương nông rối loạn chức năng khôngđáng kể còn vết thương sâu có sự rối loạn đáng kể về chức năng Khi tổn thương

cơ quan nội tạng, rối loạn đáng kể chức năng của chúng

2.10.3 Bệnh nội khoa

* Bệnh đường tiêu hoá ( bệnh tiêu chảy)

- Khái niệm: Bệnh ở đường tiêu hoá thường gây lên những rối loạn về vậnđộng và rối loạn về tiết dịch Sự rối loạn này có thể tăng hoặc giảm đồng thời,tính chất bệnh lý khác nhau

Bệnh ở đường tiêu hoá ảnh hưởng lớn tới quá trình sinh trưởng phát triển

ở vật nuôi

- Nguyên nhân gây bệnh

+ Do thức ăn: ăn phải những thức ăn kém phẩm chất bị ôi mốc lâu ngày.+ Do chế độ chăm sóc nuôi dưỡng: trong khẩu phần ăn thiếu nhữngnguyên tố vi lượng như khoáng, vitamin kéo dài; chuồng trại không đúng kỹthuật như nền chuồng không có độ dốc nên khó vệ sinh, nước, thức ăn, phân tíchlại trong chuồng tiềm ẩn những yếu tố gây bệnh; việc thay đổi giờ ăn đột ngộtcũng ảnh hưởng tới quá trình bệnh

- Triệu chứng bệnh

+ Con vật mệt mỏi ủ rũ giảm ăn, giảm vận động

+ Con vật ỉa chảy nặng, hàm lượng nước trong phân nhiều

+ Khi ỉa chảy nhiều lần làm cơ thể mất nước và điện giải dẫn đến con vậtgiảm trọng lượng nhanh

* Bệnh đường hô hấp

- Khái niệm: Bệnh ở đường hô hấp có thể xảy ra ở đường hô hấp trên như

ở mũi, thanh quản, khí quản hoặc có thể xảy ra ở đường hô hấp dưới như ở phếnang, phế quản

Bệnh ở đường hô hấp cũng ảnh hưỏng tới quá trình sinh trưởng phát triểncủa vật nuôi Trên thực tế bệnh ở đường hô hấp chiếm một tỷ lệ cao trong cácbệnh nội khoa, thường hay gặp ở những cơ sở có môi trường chăn nuôi kém

- Nguyên nhân gây bệnh

+ Do tổn thương cơ giới: do vật nhọn đâm vào

+ Do bị nhiễm lạnh: làm co mạch quản dẫn đến tuần hoàn trong hệ thống

hô hấp giảm gay ứ huyết hoặc phù

+ Do chăm sóc nuôi dưỡng: dinh dưỡng không đảm bảo sẽ dẫn đếnrối loạn tiêu hoá hấp thu làm sức đề kháng của con vật giảm làm con vật dễmắc bệnh

Theo các tư liệu của Trường Đại học Michigan, Viện Bảo tàng Động vật(2003) và Bộ môn Động vật Hoang dã Colorado (2003) thì vùng Bắc Mỹ cũng

có nhím với tên thường gọi là: nhím, nhím Bắc Mỹ, nhím Châu Mỹ

Như vậy ta có thể phân loại nhím làm 3 nhóm: Việt Nam, Nam Phi, Bắc Mỹ.Sau đây là các đặc điểm cơ bản của từng nhóm

 Nhím bờm Nam Phi

Là loài gặm nhấm to ( thân dài 30inch, ~75 cm) và nặng nhất Châu Phi ( 44bảng ~ 20 kg) Đầu tròn, mũi ngắn, mắt và tai nhỏ, chân có 5 ngón, lông sắcnhọn Nhím Nam Phi thường sống ở các vùng đồi núi đá nhưng cũng thích nghi

ở các địa hình khác

Thức ăn chính của chúng chủ yếu là rễ cây, củ quả, hoa quả nhưng chúngcũng thích ăn cả xương động vật

Nhím bờm Châu Phi có số ngày mang thai là 112 ngày Một lứa có thể đẻ

từ 1 đến 4 con Nhím con phát triển nhanh và mở mắt luôn ngay sau khi đẻ ra.Hai tuần sau lông bắt đầu cứng nhím con bú mẹ từ 6-8 tuần và tập ăn cây cỏ sautuổi này

Tuổi thọ của nhím khá cao, có con sống đến 20 năm

 Nhím Bắc Mỹ

Nhím bắc Mỹ có mặt ở hầu hết ở các vùng Bắc Mỹ từ Alaska đếnLabrado.Là một loà gặm nhấm đông nhất ở Canada sau Hải ly Nhím nặng từ 3-

7 kg Bàn chân trước có 4 ngón và chân sau có 5 ngón Nhím cái có hai hàng vú,nhưng đã bắt gặp những cá thể có 3 hàng vú

Thức ăn mùa hè là các loại lá cây và cỏ lùm Mùa đông chúng ăn lớp vỏbên trong của cây Chúng rất thích ăn muối và ăn cả xương

Sinh sản xảy ra vào đầu mùa đông Nhím cái thuộc loài động dục nhiềulần và chu kỳ động dục 25- 30 Thời gian động dục kéo dài từ 8-12 gìờ Nhímđực thường đánh nhau để tranh dành nhím cái Trước khi giao phối con đựcthường ve vãn và vãi nước tiểu và con cái, nhím cái khi muốn giao phối thì nước

tiểu của nó cũng nặng mùi Sau khi giao phối nhím cái xua đuổi nhím đực.Thờigian có chửa là 205-217 ngày và con sinh ra vào tháng 4- tháng 6.

Nhím thường đẻ một hoặc đẻ đôi Nhím sơ sinh nặng 0.5 kg Sau khi đẻ

10 ngày nhím con mới mở mắt Sau 2 tuần nhím con có thể ăn thức ăn cứng.Nhím đạt độ thành thục từ 16-24 tháng tuổi

2.11.2 Tình hình nghiên cứu nhím ở Việt Nam

Theo Lê Hiền Hào (1973) đã nghiên cứu được một số đặc điểm về hìnhthái như: cấu tạo bộ răng 1.0.1.3/1.0.1.3=20, cân nặng trung bình từ 15-20 kg,thân và đuôi dài từ 80-90 cm, hình dáng nặng nề, mình tròn, đầu to, mõm ngắn

có 4 răng cửa dẹp và rất sắc, mắt nhỏ, tai nhỏ, chân ngắn

Việc nghiên cứu đánh giá khả năng sinh sản, sinh trưởng của nhím luônđược các nhà chăn nuôi quan tâm với mục đích nâng cao chất lượng sinh sản.Các đề tài nghiên cứu về nhím vẫn đang được tiến hành với quy mô ngày càngsâu rộng

Hàng loạt các bài báo đăng trên các báo chí thông thường hoặc trên báochí điện tử Những bài báo này phần lớn là các phóng sự hoặc nói lại kỹ thuậtnuôi nhím ở Việt Nam Trên mạng của Trung tâm Thông tin Bộ Khoa học Côngnghệ (http:// www.vista.gov.vn/tindiêntu/Nongthondoimoi/2004/s21/bt.htm) cóđưa ra các thông tin: “ Khối lượng trung bình 15-25 kg; tuổi thọ của nhím là từ15-20 năm Tuổi thành thục về tính là một năm tuổi, khối lượng 10 kg có thểcho sinh sản, 1 đực ghép 2 cái nhưng chú ý nhím không giao phối đồng huyết.Nhím cái 1 năm đẻ 2 lứa, mỗi lứa đẻ từ 1-3 con Nhím con sau 1 năm khối lượngđạt 10 kg, sau 2 năm có thể đạt được 15-16 kg, năm thứ 3 con đực đạt 20kg, concái đạt 17-18 kg Nhím tuy sống hoang dã trong rừng nhưng thuần hoá rất dễdàng Nhím rất ít bệnh tật Một số nơi nuôi nhím 10 năm nay vẫn chưa gặp bệnhnào ở nhím, ngoại trừ một số ký sinh trùng như ve, mạt ,mò

* Theo Võ Văn Sự và đồng nghiệp đã tiến hành nghiên cứu theo dõi cácđặc tính sinh học, khả năng sinh sản sinh trưởng của nhím từ năm 2003-2006cho biết:

Tuổi thành thục về tính của nhím là khoảng 10 tháng tuổi

Chu kỳ động dục là 30-32 ngày

Thời gian mang thai là 90-95 ngày

Tuối đẻ lần đầu là 11-17 tháng, trung bình là 13 tháng

Số con/ lứa từ 1-5 con

Khoảng cách giữa 2 lần đẻ từ 6-9 tháng

Khối lượng nhím sơ sinh là 0.3kg, tăng trọng trung bình là 1kg/tháng.Hiện nay chưa thấy bệnh tật gì đặc biệt ở nhím, ngoại trừ một số bệnhthông thường như tiêu chảy, giun, ghẻ có thể điều trị đơn giản

* Theo Nguyễn Lân Hùng :

Tuổi thành thục về tính ở nhím cái thường sớm hơn nhím đực, nhím conthành thục sau khoảng 1 năm Chu kỳ động dục là trong vòng 1 tháng Thời gianmang thai là gần 3 tháng Số con đẻ ra trên lứa từ 1-3 con trung bình là 2 con.Tăng trọng trung bình là 1kg/tháng

Nhím hầu như không có dịch bệnh, bộ lông dày của nhím góp phần cảntrở ruồi muỗi tấn công Do đó chúng không mắc các bệnh truyền nhiễm

* Tóm lại: Các tài liệu thu thập được đến nay cho thấy các nước vùng

Bắc Mỹ và Nam Phi mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu mang tính điều tra,phân loại, miêu tả ngoại hình, tập tính và một số đặc điểm sinh học khác như đờisống tình dục, nguồn thức ăn… mà chưa có những thử nghiệm nhiều trong điềukiện nhân tạo nuôi dưỡng

Ở Việt Nam, cũng đã có những công trình nghiên cứu về nhím và đã đượcphổ biến cho người dân Tuy nhiên những thông tin đó chưa nhiều Qua cácthông tin, chúng tôi thấy toát lên một điều là có thể nuôi được nhím ít bệnh tật.Nhưng cách thức nuôi dưỡng, chăm sóc là khá khác nhau