Bài 15 16. Thời Bắc thuộc  các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc (từ TK II TCN đến đầu TK X)

Đình Xuân Quang Hưng Yên thờ Triệu Đà“Triệu Đà là vị hiền quân, Quốc danh Nam Việt trị dân năm đời”... – Nhà Hán thực hiện chính sách đồn điền, nắm độc quyền về muối và sắt, để hạn chế s

Bài 15 & 16

Thời Bắc thuộc &

các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc (từ TK II TCN đến đầu TK X)

Giáo viên : Trần Vĩnh Thanh

I Chính sách đô hộ của các

triều đại phong kiến phương Bắc.

1 Tổ chức bộ máy cai trị.

– Triệu Đà chia Âu Lạc thành 2 quận, nhập vào nước Nam Việt.– Nhà Hán chia Âu Lạc thành 3 quận, nhập vào bộ Giao Chỉ Từ sau cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng thì cử quan cai trị đến cấp huyện

– Thời nhà Tùy và nhà Đường, nước ta bị chia làm nhiều châu

Đền Đồng Xâm ở Kiến Xương – Thái Bình,

thờ Triệu Đà : “Nam bang thủy đế”

Đình Xuân Quang (Hưng Yên) thờ Triệu Đà

“Triệu Đà là vị hiền quân,

Quốc danh Nam Việt trị dân năm đời”

Đền thờ Tể tướng Lữ Gia ở Hưng Yên

2 Chính sách bóc lột về kinh tế.

– Bắt dân ta phải cống nạp, cưỡng bức cày cấy, cướp đoạt ruộng

đất

– Nhà Hán thực hiện chính sách đồn điền, nắm độc quyền về muối

và sắt, để hạn chế sản xuất phát triển và sự chống đối của nhân dân ta

3 Chính sách đồng hóa về văn hóa.

– Truyền bá Nho giáo, bắt dân ta phải thay đổi phong tục theo người Hán, thực hiện chính sách đồng hóa nhưng chỉ ảnh

hưởng đến một số vùng ở trung tâm.

– Áp dụng luật pháp hà khắc, thẳng tay đàn áp các cuộc đấu tranh.

4 Nhận xét.

- Mục đích của các triều đại TQ là xóa bỏ đất nước, dân tộc

VN để sáp nhập nước ta vào lãnh thổ TQ.

Đền thờ Sĩ Nhiếp ở Luy Lâu, Bắc Ninh

II Những chuyển biến về kinh tế, văn hóa, xã hội.

1 Về kinh tế.

– Nông nghiệp :

- Công cụ bằng sắt dần dần được phổ biến

- Công cuộc khai hoang và trị thủy được đẩy mạnh

  Năng suất lúa tăng hơn trước

– Thủ công nghiệp : có sự chuyển biến đáng kể :

• Kĩ thuật rèn sắt phát triển hơn.

• Một số nghề thủ công mới xuất hiện (làm giấy, thủy tinh…).

– Xây dựng nhiều đường giao thông thủy, bộ nối liền các vùng

Thái thú Nhâm Diên khuyến khích dân sử dụng cày sắt

Gạch ngói thành Đại La, thế kỉ VII - IX

2 Về văn hóa, xã hội.

– Nhân dân ta đã tiếp thu và “Việt hóa” văn hóa Trung Hoa (ngôn ngữ, văn tự)

trầu, cau & vôi

– Tiếng Việt và các phong tục, tập quán của dân ta vẫn được duy trì (ăn trầu, nhuộm răng, tôn trọng phụ nữ …)

Trầu cau

– Mặc dù phong kiến Trung Quốc tổ chức việc cai trị đến cấp huyện nhưng làng xóm Việt vẫn là nơi xuất phát các cuộc đấu tranh giành độc lập.

– Mâu thuẫn chủ yếu là mâu thuẫn giữa nhân dân ta với phong kiến TQ

III Quá trình đấu tranh giành độc lập

Các cuộc đấu tranh giành độc lập

- Khởi nghĩa của Hai Bà Trưng : năm 40

- Khởi nghĩa của Bà Triệu : năm 248

- Khởi nghĩa của Lý Bí : năm 542

- Khởi nghĩa của Đinh Kiến & Lý Tự Tiên : năm 687

- Khởi nghĩa của Mai Thúc Loan : năm 722

- Khởi nghĩa của Phùng Hưng : khoảng năm 776

- Khởi nghĩa của Dương Thanh : năm 819

- Khởi nghĩa của Khúc Thừa Dụ : năm 905

- Khởi nghĩa của Dương Đình Nghệ : năm 931

- Ngô Quyền chống quân Nam Hán : năm 938

- Nhận xét : Dưới thời Bắc thuộc, các cuộc đấu tranh giành độc lập của nhân dân ta đã diễn ra liên tục với qui mô rộng lớn và rất quyết liệt.

2 Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu.

CUỘC

KHỞI

NGHĨA

THỜI GIAN ĐỊA BÀN KẺ THÙ DIỄN BIẾN KẾT QỦA - Ý

CUỘC

KHỞI

NGHĨA

THỜI GIAN ĐỊA BÀN KẺ THÙ DIỄN BIẾN KẾT QỦA

Hai Bà

Trưng Năm

40 Hát môn ,

Mê Linh,

Cổ Loa , Luy Lâu

Nhà Hán

2 Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu.

a Khởi nghĩa Hai Bà Trưng.

– Năm 40 : Hai Bà Trưng (thuộc dòng dõi Vua Hùng) khởi nghĩa ở Hát Môn (Hà Tây – Hà Nội), được đông đảo nhân dân ủng hộ, đánh chiếm Mê Linh, Cổ Loa và Luy Lâu

Hùng Lạc chính thống

(hoành phi trong đền thờ Hai Bà ở Hát Môn)

Một xin rửa sạch nước thù

Hai xin gây lại nghiệp xưa họ Hùng

Ba kẻo oan ức lòng chồng

Bốn xin vẻn vẹn sở công lênh này

(Thiên Nam ngữ lục)

Trưng Vương trừ giặc Hán(tranh dân gian Đông Hồ)

Cổng thành Luy Lâu còn sót lại ở Bắc Ninh

Nữ tướng Lê Chân

tượng thờ ở đền Nghè (Hải Phòng)

Nữ tướng Lê Chân tượng đồng ở Hải Phòng

Bàn thờ mẫu Tiên La, tức Bát Nàn nữ tướng

Đền Bà (đền Trinh Uyển) ở Vĩnh Yên, thờ Vĩnh Hoa công chúa

– Thái thú Tô Định thua chạy về nước

– Cuộc khởi nghĩa thắng lợi, Trưng Trắc lên làm vua, đóng đô ở

Mê Linh

– Trưng Vương xây dựng chính quyền độc lập, tuy còn rất sơ khai nhưng là chính quyền tự chủ đầu tiên của nước ta

– Năm 42 : Mã Viện chỉ huy 2 vạn quân kéo vào xâm lược nước ta.

– Cuộc chiến đấu diễn ra quyết liệt ở Lãng Bạc Quân

ta yếu hơn nên bị đánh bại tại Cẩm Khê Hai Bà

Trưng hi sinh

Tượng thờ trong đền thờ Hai Bà ở Hát Môn (Trưng Trắc bên trái)

Đền thờ Hai Bà ở Mê Linh

Gò giấu ấn – phía sau đền thờ Hai Bà ở Hát Môn

Nhận xét :

“ Trưng Trắc, Trưng Nhị là đàn bà, hô một

tiếng mà các quận Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố, cùng 65 thành ở Lĩnh Ngoại đều hưởng ứng, việc dựng nước xưng vương dễ như trở bàn tay, có thể thấy hình thế đất Việt ta đủ

dựng được nghiệp bá vương”.

(Lê Văn Hưu)

CUỘC

KHỞI

NGHĨA

THỜI GIAN ĐỊA BÀN KẺ THÙ DIỄN BIẾN KẾT QỦA

Lý Bí 542 Long

Biên(

Bắc Ninh ),

Tô Lịch , , Phú

Thọ ,

Dạ Trạch

Nhà Lương

b Khởi nghĩa Lý Bí

Nhà

nước Vạn Xuân ra đời.

- 542 : Lý Bí (một hào trưởng địa

phương) đã tập hợp đông đảo

nhân dân và hào kiệt đứng lên

khởi nghĩa, đánh chiếm được

Long Biên (Bắc Ninh) Chính

quyền đô hộ nhà Lương bị lật

đổ

Lý Nam Đế (tranh cổ)

Chùa Khai Quốc (Hà

Nội)

– 544 : Lý Bí lên ngôi vua (Lý Nam Đế), đặt quốc hiệu là Vạn

Xuân, dựng kinh đô ở cửa sông Tô Lịch (Hà Nội)

Chùa Khai Quốc ở Hà Nội (chùa Trấn Quốc), được xây dưới thời Lý Nam Đế

- 545 : nhà Lương cử Trần Bá Tiên đem quân sang xâm lược

- Lý Nam Đế phải rút quân về Phú Thọ và giao binh quyền cho Triệu Quang Phục (con lạc tướng Chu Diên – Hà Nội)

Triệu Quang Phục xây dựng căn cứ ở Đầm Dạ Trạch

- Triệu Quang Phục rút quân về đầm Dạ Trạch (Hưng

Yên), lợi dụng địa hình để tổ chức kháng chiến lâu dài

Đình Phú Sa (Ninh Bình) thờ Triệu Quang Phục

- 550 : cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi

- Triệu Quang Phục lên làm vua (Triệu Việt Vương)

- 571 : Lý Phật Tử cướp ngôi của Triệu Việt Vương : Hậu Lý

Nam Đế

- 603 : Lý Phật Tử bị nhà Tùy bắt Nhà nước Vạn Xuân kết thúc

Đền thờ Triệu Việt Vương ở cửa biển Đại Nha (Nam Định)

Đình Diềm ở Bắc Ninh, thờ hai tướng Trương Hống & Trương Hát

Khúc Thừa Dụ(tượng đồng)

– 907 : Khúc Hạo lên thay, thực hiện nhiều chính sách cải cách về các mặt để xây dựng chính quyền độc lập tự chủ, đưa đất nước phát triển nhanh.

– 917 : Khúc Thừa Mỹ lên thay và đến 930 bị nhà Nam Hán đánh bại

Khúc Hạo và Khúc Thừa Dụ

d Ngô Quyền & chiến thắng Bạch Đằng (938).

– 931 : Dương Đình Nghệ (một bộ tướng cũ của họ Khúc) đánh bại cuộc xâm lược (lần thứ nhất) của quân Nam Hán, thay họ Khúc nắm giữ chính quyền tự chủ

– 937 : Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn giết

- 938 : Ngô Quyền đem quân đánh Kiều Công Tiễn Công Tiễn cho người sang cầu cứu nhà Nam Hán.

– Lợi dụng cơ hội này, quân Nam Hán kéo vào xâm lược nước ta lần hai.

Lược đồ

Chiến thắng Bạch Đằngnăm 938

– Ngô Quyền tiến

quân vào thành Đại

La (Hà Nội), giết

Kiều Công Tiễn rồi cho đóng cọc ở cửa sông Bạch Đằng,

đại thắng quân Nam Hán.

Từ Lương Xâm (Hải Phòng), xưa là đại bản doanh của Ngô Quyền

Đền thờ Ngô Quyền

ở Đường Lâm

- Ý nghĩa :

mở ra thời đại độc lập tự chủ lâu dài của dân tộc ta.

Lăng mộ Ngô Quyền ở Đường Lâm

Tiền Ngô Vương có thể lấy quân mới họp của đất Việt

ta mà phá được trăm vạn quân của Lưu Hoằng Tháo,

mở nước xưng vương, làm cho người phương Bắc

không dám lại sang nữa …

(Lê Văn Hưu)