Bài 4. Các quốc gia cổ đại phương Tây  Hy Lạp và La Mã

Điều kiện tự nhiên và sự phát triển kinh tế ở phương Tây.Nền kinh tế của các nước ở vùng Địa Trung Hải Hy Lạp và La Mã phát triển mau lẹ khi công cụ bằng sắt xuất hiện vì đã mở ra một

I Điều kiện tự nhiên và sự phát triển kinh tế ở phương Tây.

Nền kinh tế của các nước ở vùng Địa Trung Hải

(Hy Lạp và La Mã) phát triển mau lẹ khi công cụ

bằng sắt xuất hiện vì đã mở ra một trình độ kỹ thuật cao hơn và toàn diện

Đế quốc La Mã

Hy Lạp cổ đại

Hephaestus

(Thần Thợ rèn

của Hy Lạp)

Bình gốm

vẽ hình thợ rèn sắt làm

việc

1 Nông nghiệp.

- Chỉ có những đồng bằng nhỏ hẹp ven biển Đất canh tác ít, khô và rắn, không thuận lợi cho việc trồng cây lương thực.

–

– Đầu thiên niên

kỉ I TCN, khi công

cụ bằng sắt xuất hiện thì diện tích canh tác và năng suất có tăng hơn nhưng vẫn phải mua lương thực.

Bích họa người đánh cá

(1550 BC)

– Điều kiện tự nhiên thuận lợi hơn cho việc trồng các loại cây lưu niên như : nho, ô liu, cam

Cây olive cổ hơn 500 năm

Trái olive

Tranh vẽ cảnh hái olive thời xưa

Vòng olive dành cho những người chiến thắng ở

Thế vận hội Olympic

Thần rượu nho Dyonyus

2 Thủ công nghiệp.

– Có nhiều mỏ : sắt, đồng, bạc, vàng, đất sét Rừng có nhiều gỗ quý

– Xuất hiện nhiều xưởng thủ công chuyên sản xuất một mặt hàng với quy mô khá lớn : xưởng đóng tàu biển hiện đại, khai thác mỏ bạc …

Mỏ bạc Laurium ở thị quốc Athens

Một khối bạc nguyên chất từ mỏ Laurium

Xưởng thủ công đúc đồng, rèn sắt (Hy Lạp)

Di tích xưởng chế biến dầu olive

Làm dầu olive

- Những sản phẩm nổi tiếng:

đồ gốm tráng men …

Bình gốm

Hy Lạp

3 Thương nghiệp

- Sản xuất hàng hóa tăng nhanh, thương mại

đường biển được mở rộng :

Thuyền buôn La Mã

Thuyền buôn Hy Lạp cổ

• Bán rượu nho, dầu ô liu, đồ mĩ nghệ,

đồ dùng kim loại, đồ gốm

Bình chứa rượu nho

Bình chứa dầu olive

Chiếc đĩa gốm cổ

vẽ hình Theseus giết quái

vật

Bình gốm cổ

• Mua lúa mì, súc vật, lông thú từ vùng Hắc Hải, Ai Cập , tơ lụa, hương liệu, xa

xỉ phẩm từ các nước phương Đông

- Nô lệ là thứ hàng hóa quan trọng bậc nhất : Delos, Pirê (Piraeus) trở thành trung tâm

buôn bán nô lệ lớn.

Tượng một nô lệ da đen ở Hy Lạp

Hình vẽ chợ buôn bán nô lệ (La Mã)

- Các nhà buôn có nhiều vốn thường dùng

thuyền lớn để chở hàng hóa.

Thuyền buôn Hy Lạp cổ đại (phục chế)

- Mỗi thị quốc đều có đồng tiền riêng của mình để mua

bán hàng hóa.

Đồng tiền chim cú của thị quốc Athens (bên mặt)

Đồng tiền Anthony và Augus (La Mã)

II Sự hình thành các thị quốc

ở vùng Địa Trung Hải

– Mỗi vùng, mỗi mỏm bán đảo là lãnh thổ của một thị quốc

– Thị quốc có

bộ phận chủ yếu là thành thị với một vùng đất đai trồng trọt ở xung quanh.

– Thành thị có phố xá, lâu đài, đền thờ, sân vận động, nhà hát và quan trọng nhất

là bến cảng

Cảng Piraeus và dãy phố dài của thị quốc Athens

Đường và phố ở Athens

Nhà hát ở thị quốc Athens

Sân vận động ở Athens

Sơ đồ quần thể di tích trên đồi Acropolis, Athens

Bảng chú thích sơ đồ quần thể Acropolis

Hình vẽ một góc quần thể Acropolis

Di tích quần thể Acropolis

Đền Parthenon ở Athens, thờ nữ thần Athena

Di tích khu huấn luyện ở Olympia, Hy Lạp

Di tích sân vận động Olympia

Di tích Nhà hát Dionysos (Athens),

xưa nhất Hy Lạp

Cảng Athens

– Nước thì nhỏ, công thương nghiệp lại phát triển nên dân cư sống tập trung ở

thành thị, là nơi buôn bán, làm nghề thủ công và có sinh hoạt chính trị rất dân chủ

Hình vẽ một khu chợ ở Athens cổ

Agora, khu chợ ngày xưa của Athens cổ đại

Di tích khu chợ ở Agora, Athens

Một phần Agora ngày xưa

Tượng người đàn bà làm bánh ở Hy Lạp (500 BC)

Người thợ rèn

Thợ làm dầu

olive

Góc làm pho mát của người Hi Lạp

Sinh hoạt chính trị ở Athens

III Xã hội cổ đại phương Tây.

Bản đồ thị quốc Athens

– Thị quốc Athens có hơn 30.000 nam công dân (thợ thủ công và nông dân tự do), được hưởng nhiều quyền lợi và có quyền công

dân nhưng không có vai trò chủ yếu trong

sản xuất

– Khoảng 15.000 người là kiều dân, có

quyền kinh doanh và cư trú nhưng không có quyền công dân

– Có hơn 300.000 nô lệ, là tài sản riêng của mỗi chủ nô

vòng cổ của người

nô lệ thời cổ, có ghi

câu “nếu tìm được

xin trả về…”

– Nô lệ là lực lượng sản xuất chủ yếu trong các xưởng thủ công, trang trại, chèo thuyền nhưng không có bất cứ một quyền gì và

không được chủ nô trả lương

Nô lệ làm nghề cắt tóc

Nô lệ làm bếp

Nô lệ Hi Lạp làm việc

Nô lệ làm việc nhà

– Nô lệ bị bóc lột và bị khinh rẻ nên họ thường bỏ

trốn hoặc khởi nghĩa.

Nô lệ Spartacus(109–71 BC )

Spartacus by Denis Foyatier, 1830

Nô lệ Spartacus trở

thành đấu sĩ

– Trong thực tế, quyền lực và của cải tập

trung vào tay các chủ nô : chủ xưởng, chủ

trang trại và nhà buôn

– Đó là xã hội chiếm hữu nô lệ với hình thức bóc lột chủ yếu là chủ nô bóc lột nô lệ

– Thị quốc Athens giàu có nhờ nền kinh tế

công thương nghiệp phát triển, bóc lột nô lệ

và cướp đoạt các nước thua trận

- Sau chiến thắng Ba Tư (500 - 479 TCN),

Athens trở nên giàu có, đã miễn thuế cho mọi công dân và trợ cấp cho công dân nghèo

Trận đánh Marathon (490 BC)

Athens – Marathon(42,195km)

Tàu chiến Trireme của

Athens

IV Chính trị : chế độ dân chủ cổ đại phương Tây.

– Chế độ dân chủ cổ đại phát triển cao nhất

ở thị quốc Athens :

• Những người khai sáng nền dân chủ cổ đại ở Athens : Solon, Cleisthenes, Pericles.

(638 – 558

BC)

Cleisthenes ( ? - 510 BC)

Pericles (495 – 429 BC)

• Hơn 30.000 nam công dân họp thành Đại

hội công dân, trực tiếp bầu ra các cơ

quan nhà nước, quyết định mọi công việc nhà nước (kinh tế, xã hội, chính trị, chiến tranh …)  chính quyền thuộc về công dân Athens

Đại hội công dân ở Agora

• Hội đồng 500 (do dân cử) có vai trò

như “quốc hội”, thay mặt dân quyết

định công việc trong nhiệm kì 1 năm

• Đại hội công dân bầu 10 viên chức điều hành công việc (như kiểu một chính

phủ) và cũng có nhiệm kì 1 năm Viên chức có thể tái cử

– Thị quốc Athens là một xã hội chiếm nô mang tính dân chủ rộng rãi : chế độ

dân chủ chủ nô.

ngày, riêng tháng hai có 28 ngày

V Văn hóa cổ đại Hy Lạp và La Mã.

Julius Cesar (100 – 44 BC)

2 Chữ viết.

– Do thường xuyên sống trên biển nên người Địa Trung Hải có nhu cầu sáng tạo ra một

thứ chữ viết gồm các kí hiệu đơn giản,

nhưng phải có khả năng ghép chữ thành từ rất linh hoạt để thể hiện ý nghĩ của con

người Hệ thống chữ cái của người Hy Lạp

và người La Mã đã ra đời từ đó

Chữ Hy Lạp cổ

Όλυμπος

Olympus

Chữ Hy Lạp và chữ

La Mã cổ

– Hệ chữ cái La Mã (tức là hệ A, B, C )

là hệ thống chữ cái hoàn chỉnh mà ngày nay chúng ta vẫn đang sử dụng.

– Họ cũng có hệ chữ số mà ngày nay ta thường dùng để đánh số các đề mục

lớn gọi là “số La Mã”.

– Sự ra đời của hệ thống chữ cái là một phát minh và cống hiến lớn lao của cư dân Địa Trung Hải cho nền văn minh

nhân loại.

3 Sự ra đời của khoa học.

– Đến thời cổ đại Hy Lạp và La Mã, những hiểu biết rời rạc về khoa học mới được tổng hợp khái quát trở thành khoa học

– Những nhà toán học Hy Lạp nổi tiếng đã

để lại những định lí, định đề có giá trị khái quát hóa cao : định lí Thales, định lí

Pythagoras, tiên đề Euclid …

Thales (624 – 546 BC)

Pythagoras (580 – 500 BC)

(325 – 265 BC)

4 Văn học.

– Ở Hy Lạp, sau các anh hùng ca nổi

tiếng của Homer là Iliad và Odyssey, đã xuất hiện những nhà biên kịch nổi tiếng với những tác phẩm vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay.

Homer ()

Homer ( # 850 BC) và trang sách Iliad

Nhà sử thi mù Homer và người

dẫn đường

Con ngựa thành Troy (trong Iliad)

- Ở La Mã cũng đã xuất hiện những nhà văn hóa, nhà thơ nổi tiếng như Lucretius, Virgil…

Lucretius (99 – 55 BC)

Virgil (70 -19 BC)

5 Nghệ thuật.

– Người Hy Lạp cổ đại đã để lại rất nhiều tượng nhỏ, tượng bán thân hoặc các tác phẩm điêu khắc,cũng như nhiều đền đài đạt tới trình độ tuyệt mĩ

Tượng Người lực sĩ ném đĩa

Tượng

nữ thần Athena

Tượng Hypocrates

Tượng Venus

( Aphrodite,130 BC

- Hi Lạp) được tìm thấy ở đảo Milos, Hy Lạp

Đền Erechtheion ở Acropolis

thờ hai thần Athena và Poseidon( Thần Biển)

Một phần của đền Erechtheion

– La Mã có nhiều công trình kiến trúc như đền đài, đấu trường, đường dẫn nước – hoành tráng và thiết thực, nhưng không

tinh tế và tươi tắn như những công trình ở

Hy Lạp

Đền Pantheon ở Roma (xây xong 126)

Đền Pantheon ở Roma

Đền Pantheon ở Roma

Chỗ trống (d = 8,92m) trên mái vòm đền Pantheon, chỗ duy nhất đưa ánh sáng vào đền

Ánh sáng chiếu

vào đền Pantheon qua chỗ trống trên mái vòm

Đấu trường Colosseum (xây năm 70 – 80)

và khải hoàn môn Constantin

Đấu trường Colosseum

Người dân sắp bị hành hình (bằng sư tử)

trong đấu trường Colosseum

Khải hoàn môn

Trajan

Benevento,

La Mã - 114

Cầu Thiên thần, dẫn vào lâu đài Thiên thần,

ở Roma (cầu cổ nhất còn lại ở Roma xây

xong năm 135 BC)

Lâu đài Thiên thần

ở Roma (135 BC)

Hệ thống đường dẫn nước của La Mã

(nằm trên đầu các dãy cột cao)

Pont du Gard (Pháp), cầu máng dẫn nước

được La Mã xây vào TK I

Tượng hai đứa bé bú sói

Đài phun nước hình con sói cho 2 đứa bé bú