SKKN dạy học nêu vấn đề trong môn địa lí lớp 9

Trong hoạt động dạy và học, hoạt động diễn ra giữa thầy và trò mang lại hiệu quả cao hay thấp tùy thuộc vào sự dẫn dắt của giáo viên qua cách diễn đạt phân tích giải thích, gợi mở vấn đề, vì vậy biện pháp gợi mở không kém phần quan trọng cũng như các biện pháp giáo dục giảng dạy khác, chính vì vậy qua hoạt động dạy và học cũng như các tiết dạy tôi thấy biện pháp gợi mở rất cần thiết trong mọi hoạt động , mọi lĩnh vực không chỉ áp dụng ở bộ môn địa lí mà còn áp dụng cho các bộ môn khác có hiệu quả.

PHẦN I

MỞ ĐẦU

Biện pháp gợi mở nêu vấn đề là một trong những biện pháp

giúp học sinh hứng thú học tập, học sinh cảm thấy dễ dàng hơn trong mọi hoạt động

Trong học tập hiện nay giáo viên đã áp dụng nhiều nhiều biện pháp giáo dục nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm Tôi xin gới thiệu qua hai câu thơ của Bác Hồ:

“Dễ trăm lần dân không cũng chịu,

Khó vạn lần dân liệu cũng xong”

Hai câu thơ trên thể hiện vai trò của người dân là rất cần thiết,từ việc dễ đến việc khó , nếu có sự quyết tâm của người dân thì mọi việc đều đi đến thắng lợi

Trong hoạt động dạy và học, hoạt động diễn ra giữa thầy và trò mang lại hiệu quả cao hay thấp tùy thuộc vào sự dẫn dắt của giáo viên qua cách diễn đạt phân tích giải thích, gợi mở vấn đề, vì vậy biện pháp gợi mở không kém phần quan trọng cũng như các biện pháp giáo dục giảng dạy khác, chính vì vậy qua hoạt động dạy và học cũng như các tiết dạy tôi thấy biện pháp gợi mở rất cần thiết trong mọi hoạt động , mọi lĩnh vực không chỉ áp dụng ở bộ môn địa lí mà còn áp dụng cho các bộ môn khác có hiệu quả Qua biện pháp này học sinh cảm thấy ham học hơn, không những vậy mà còn giúp học sinh nắm vững kiến thức hơn, nhớ kỹ hơn, nhớ lâu hơn

Trong năm học 2009-2010 là năm học tiếp tục thực hiện cuộc vận

động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, gắng với cuộc vận động “Hai không-với bốn nội dung” và cuộc vận động “ mỗi thầy

cô giáo là một tầm gương sáng về đạo đức, tự học và sáng tạo” và tiếp tục thực hiện phong trào thi đua” Trường học thân thiện , học sinh tích cực”

Trong chương trình giáo dục Trung học cơ sở hiện nay Bộ Giáo dục, rất quan tâm đến địa lý các vùng của nước ta, đề cập nhiều vấn đề đến các thế mạnh của từng vùng, chính vì vậy khi biên soạn lại SGK điều chỉnh nội dung chương trình phần chương trình giữa kênh hình và kênh chữ khá sinh động nhằm giúp cho học sinh thích thú ham học , ham hiểu biết từ đó học sinh hiểu sâu hơn phần địa phương mình đang sống, có những điều kiện thuận lợi hay khó khăn gì, và để từ đó học sinh biết kế thừa và phát huy hơn nữa những thành tựu đạt được cũng như có những hành động biện pháp nhằm giúp địa phương mình phát triển tốt đẹp hơn, đúng với nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước

đã đề ra Với mục tiêu:

Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh

Để đạt đựơc mục tiêu ấy chúng ta, phải cùng nhau xây dựng nước nhà cho phù hợp với tình hình mới cũng như xu thế chung của thế giới, đặc biệt là khi nước ta là thành viên của tổ chức thương mại thế giới WTO, chúng ta càng

cố gắng phát huy hơn nữa, những cơ hội đã có và những khó khăn thách thức

để đáp ứng được vấn đề trên Chúng ta cần phát huy những tiềm năng và thế mạnh của nước ta nói chung và các vùng kinh tế nói riêng, để khai thác được tiềm năng và thế mạnh của địa phương chúng ta cần tìm hiểu đi sâu hơn về địa lý các vùng ở nươc ta như Đồng Bằng Sông Hồng, Bắc Trung Bộ ,Đông nam Bộ Đồng Bằng Sông Cửu Long, như vậy ta cần tìm hiểu về điều kiện tự nhiên, nguồn nhân lực những thế mạnh về phát triển kinh tế

Đặc biệt khi đi vào nghiên cứu là giáo viên dùng thật nhiều biện pháp nhằm giúp học sinh nắm được nội dung vấn đề cũng như mục tiêu cần đạt trong những biện pháp trên không thể thiếu biện pháp gợi mở nêu vấn đề, biện pháp này có thế giúp cho học trung bình yếu cũng có thể trả lời được các câu

hỏi sau khi được giáo viên hướng dẫn gợi mở để thực hiện những biện pháp trên, giáo viên tìm mọi cách để giáo dục học sinh, nhằm giúp các em thấy được giá trị của việc học tập càng thấy thích thú hơn qua việc giảng dạy của giáo viên

PHẦN II NỘI DUNG

I Một vài nét về biện pháp gợi mở nêu vấn đề;

Trả lời câu hỏi là một trong những phương pháp hoạt động có mối quan hệ chặc chẽ với nhau trong dạy học, nếu như Giáo viên hỏi mà trò trả lời không được, thì hoat động dạy và học không tiến hành được, như vậy giáo viên phải làm như thế nào để hoat động dạy và học suông xẻ, tích cực,sôi nổi

Để hoạt động trên đạt kết quả tốt, tôi luôn tìm tòi, cũng như tìm các biện pháp cho phù hợp với xu thế phát triển của đất nước

Biện pháp gợi mở nêu vấn đề là một biện pháp không kém phần quan trọng so với các biện pháp khác ,với biện pháp này học sinh có thể trả lời được những câu hỏi khó hoặc câu hỏi mang tính tổng hợp, nhờ cách gợi mở của giáo viên từ những câu hỏi nhỏ , qua đó học sinh hoc sinh nắm được kiến thức, hiểu được nội dung ở bộ môn Địa lí lớp 9 phần Địa lí các vùng kinh tế

II Thực trạng vấn đề

Ngành Giáo Dục và Đào Tạo hiện nay rất được coi trọng , Đảng và

Nhà nước ta khẳng định “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”

Giáo dục là tiền đề, là cơ sở cho mọi người chúng ta tiến bứơc tiếp theo được thể hiện qua hai câu sau:

Hiền dữ phải đâu là tính sẵn

Phần nhiều do giáo dục mà nên.

Chính vì lẽ đó hiện nay ngành giáo dục đang được quan tâm đầu tư đúng mức về cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ cho công tác giảng dạy , để đáp ứng yêu cầu đổi mới của đất nước

Bên cạnh đó việc giáo dục của trường tôi gặp không ít những khó khăn như sau

Huyện Vĩnh Châu nói chung , Trừơng trung học cơ sở Lạc Hoà nói riêng,học sinh của trường gồm ba thành phần dân tộc: Kinh, Hoa và Khmer, trong ba thành phần dân tộc trên các em có trình độ nhận thức có sự chênh lệch nhau, một số em học sinh dân tộc tiếp thu chậm so với những em khác, một số em phần đông là lao động chính trong gia đình, hàng ngày các em phải

đi làm công hoặc làm một số việc để có thu nhập tiếp gia đình các em ở ven biển Đại Bái thì đi ra biển bắt nghêu, kiếm củi,lượm hành, một số em ở các

ấp bên trong như Hòa Thành, Hòa Nam, Vĩnh Thạnh A,B,…., phải làm nhiều việc như : giữ sú, tưới nước hành, trông giữ em Một phần gia đình ít quan tâm đến việc học tập của con em mình, chỉ lo về kinh tế hoặc một số gia đình

có quan niệm là giáo dục là nhiệm vụ của Thầy Cô giáo, của nhà trường, (hay khoán trắng cho nhà trường)

Với những vấn đề trên việc giao dục gặp không ít khó khăn và đặc biệt hơn nữa việc giảng dạy,giáo dục học sinh không chỉ là một sớm một chiều mà phải giáo dục từng bước đều đặn nhiều lần giúp học sinh hiểu rõ được các vấn đề

Và cần có sự phối hợp chặt chẽû, nhịp nhàng hơn nữa, cha mẹ học sinh và nhà trường, từ đó học sinh mới đảm bảo được kiến thức ,để thực hiện được công việc trên đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt tìm nhiều biện pháp để giúp cho học sinh hiểu, biết được một số kiến thức ở địa phương nhất định, giáo viên phải đầu tư nhiều về thời gian cũng như sử dụng một số hình ảnh về phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương Thông qua những hoạt động trên học sinh có thể hiểu biết được về địa phương tỉnh Sóc Trăng thông qua việc giảng dạy hướng dẫn nhiệt tình của giáo viên cũng như sự hợp tác của nhà trường và các em học sinh

Biện pháp thực hiện

Trong giảng dạy các bài vùng kinh tế , một số câu hỏi thường gặp giáo viên Phải tìm cách đặt câu hỏi gợi mở học sinh mới trả lời được

Ví dụ : Bài Vùng Trung Du và Miền Núi Bắc Bộ .

 Về điều kiện tự nhiên địa hình như thế nào?

Sau khi giáo hướng dẫn , gợi mở học sinh có thể trả lời được là ;

 Vùng có địa hình núi như thế nào ở phía tây?

Địa hình núi cao, và chia cắt sâu ở phía tây,

 còn ở phía Đông thì sao?

Phần lớn là địa hình núi trung bình

 Tài Nguyên thiên nhiên của vùng như thế nào?

 Vùng có loại khoáng sản nào?

Giáo viên gợi ý cho học sinh tìm các khoáng sản trong hình 17.1 qua đó các

em nắm được các loại khoáng sản của vùng

 Về Công nghiệp điện phát triển như thế nào?

Giáo viên cần gợi ý :

 về công nghiệp điện như thế nào ?

Học sinh sẽ trả lời được các nhà máy thủy điện và các nhà máy nhiệt điện

 Vùng gồm những trung tâm kinh tế nào?

Để trả lời được trung tâm kinh tế giáo viên cần gợi ý cho học sinh biết:

 Trung tâm là nơi tập trung nhiều ngành nghề,

Qua đó học sinh sẽ xác định được các trung tâm kinh tế của vùng là :Hạ long

và Việt trì

Ví dụ : Bài Vùng Đồng Bằng Sông Hồng.

Ở bài này Giáo viên gợi ý cho học sinh trả lời một số câu hỏi sau:

 Hãy ý nghĩa Của sông Hồng đối với sự phát triển nông nghiệp và đời sống dân cư.

Ở câu hỏi này giáo viên sẽ gợi ý học sinh là ,

 Đối với việc phát triển nông nghiệp đã có lợi ích gì?

Sông Hồng cung cấp hàm lượng phù sa lớn cho sản xuất nông nghiệp,cung cấp nước cho tưới tiêu , đối với đời sống dân cư cung cấp nước cho sinh hoạt.v.v

 Mật độ dân số cao ở Đồng Bằng Sông Hồng có những thuận lợi khó khăn gì trong sự phát triển kinh tế-xã hội?

Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm ra những thuận lợi và khó khăn

-Giáo viên gợi ý về thuận lợi:

 Dân cư đông có những thuận lợi gì?

Nguồn lao động dồi dào, thị trường tiêu thụ rộng lớn,hơn nữa , người dân ở Đồng bằng sông Hồng có trình độ thâm canh nông nghiệp lúa nước, giỏi nghề thủ công, tỉ lệ qua đào tạo khá cao, đội ngũ trí thức, kĩ thuật và công nghệ đông đảo

-Về khó khăn:

 Đất đai, nhu cầu về đời sống như thế nào?

Bình quân đất nông nghiệp (đất trồng lúa) qua dó học sinh biết được là đất trồng lúa tương đối thấp, dân số đông dẫn đến thất nghiệp ở thành thị và thiếu việc làm ở nông thôn cao hơn mức trung bình của cả nước nhu cầu lớn về việc làm, y tế, văn hóa, giáo dục ngày càng cao, đòi hỏi phải có sự đầu tư lớn

 Tầm quan trọng của hệ thống đê điều ở Đồng bằng sông Hồng như thế nào?

Ở câu hỏi trên Giáo viên nhấn mạnh hệ thống đê điều vùng Đồng bằng sông Hồng rất quan trọng:

 Mực nước Sông Hồng như thế nào?

Mực nước Sông Hồng cao hơn các cánh đồng Từ 3 đến 7 m

 Nếu mực nước cao như vậy ta phải làm gì?

Qua cách gợi mở này các em trả lời được ,biết cách bảo vệ, tránh được những thiệt hại ,và thấy được giá trị của bờ đê

Giáo viên chốt lại Hệ thống đê điều được coi là nét đặc sắc của nền văn hóa sông Hồng,văn hóa Việt Nam Nghiêm chỉnh thực hiện luật bảo vệ đê điều là nghĩa vụ và trách nhiệm công dân của người Việt Nam, trước hết là của người dân hiện đang sống ở Đồng Bằng Sông Hồng

 Lợi ích kinh tế của việc đưa vụ đông thành vụ sản xuất chính

ở Đồng Bằng Sông Hồng?

Giáo viên gợi ý cho học sinh hiểu rằng từ tháng10 năm trước đến tháng 04 năm sau, thời tiết ở Đồng Bằng Sông Hồng thường lạnh, khô Gió mùa Đông Bắc mỗi khi tràn về.thường gây rét đậm hoặc rét hại.Ngày nay, nhờ có các giống ngô năng xuất cao, lại chịu hạn chịu rét tốt nên ngô là cây được trồng nhiều vào vụ đông

 Như vậy vụ đông thường trồng loại cây trồng nào có hiệu quả kinh tế cao.

Từ đó các em hình dung được các loại cây trồng chịu được hạn và rét hại

Ví dụ : Bài Bắc Trung Bộ

 Ở Bắc trung Bộ có những khó khăn gì trong sản xuất nông nghiệp?

 Ở đây đất đai , địa hình như thế nào?

Với nhừng kiến thức đã các em đã thấy được khó khăn đó là đất hẹp, phía tây

là vùng núi cao, dãy trường sơn

 Ngoài những khó khăn trên vùng còn thường gặp những khó khăn gì nữa?

Các em có thể hiểu ngay đó là Bão và lũ lụt

 Biện pháp khăc phục như thế nào?

Các em sẽ trả lời là trồng rừng sau đó :

 Giáo viên hướng dẫn cho các em hiểu về lợi ích của việc trồng rừng

Ví dụ: Bài Vùng Đông Nam Bộ.

 Ở Đông Nam Bộ Loại khoáng sản nào nổi bậc.

Ở phần này giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát hình 31.1, các em sẽ biết

đó là Dầu mỏ

 Dầu mỏ được khai thác ở đâu ?

Qua quan sát lượt đồ các em trả lời được là ở Tỉnh Bà Rịa –Vũng Tàu

 Ở Tỉnh Bà Rịa –Vũng Tàu những mỏ nào đang khai thác?

Giáo viên gợi ý cho các em thấy được các mỏ dầu và từ đó các em biết được

mỏ dầu đang khai thác

 Đông Nam Bộ có những địa điểm du lịch nào?

Giáo viên gợi ý học sinh

 Qua phương tiện thông tin, hoặc có em nào được đi hãy

kể ra.

Từ đó các em sẽ nhớ và biết được một số địa điểm du lịch

Ví dụ Bài Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long.

 Vì sao gọi là Đồng Bằng Sông Cửu Long?

Giáo viên hướng dẫn gợi ý học sinh

 Cửu là gì? Long là gì?

Qua đó Giáo viên giải thích thêm hiện nay chỉ còn có 08 Cửa biển,vì cửa Bát Sắc đã bị đất bồi tụ và cây cối mọc lấn hết cửa này

 Tại sao Đồng Bằng Sông Cửu Long có thế mạnh phát triển nuôi trồng và đánh bắt thủy sản?

Giáo viên hướng dẫn gợi ý học sinh về việc nuôi trồng

 Nuôi trồng những gồm loại gì?

 Đánh bắt những gồm loài nào?

Qua đó Giáo viên sẽ từng bước gợi ý cho các em nắm được những điều kiện

thuận lợi của Đồng Bằng Sông Cửu Long có nhiều sông nước,khí hậu ấm áp,

nhiều thức ăn cho cá , tôm và thủy sản khác Và Giáo viên gợi ý thêm

Vùng biển rộng và ấm quanh năm.

Vùng rừng ven biển cung cấp nguồn tôm giống tự nhiên và thức ăn cho các vùng nuôi tôm trên các vùng đất ngập mặn

Lũ hàng năm của sông Mê Kông đem lại nguồn thủy sản, lượng phù sa lớn Sản phẩm trồng trọt, chủ yếu là lúa, cộng với nguồn cá tôm phong phú chính

là nguồn thức ăn để nuôi cá, tôm hầu hết các địa phương

Tóm lại: Qua các câu hỏi gợi mở Giáo viên cần nhấn mạnh những nội

dung liên quan đến các vấn đề, các bài đã học, học sinh nắm được thuật ngữ, địa danh, các thế mạnh, những nét đặc thù của vùng, một số tiềm năng, chính sách, chiến lược phát triển kinh tế

Với những câu hỏi dẫn dắt gợi mở nêu trên , các em điều hiểu biết và trả lời được, từ đó các em càng hứng thú hơn trong học tập và giáo viên càng nhẹ nhàng hơn trong việc giảng dạy

PHẦN III KẾT THÚC

Biện pháp gợi mở là một trong những biện pháp được áp dụng trong dạy học phổ biến hiện nay giúp học sinh khai thác được nội dung từ chi tiết đến tổng hợp qua sự dìu dắt hướng dẫn của giáo viên Từ đó học sinh hình thành được cách học của mình, nắm bắt được kiến thức cơ bản để áp dụng vào thực tiễn cuộc sống

Trong giảng dạy chương trình địa lí lớp 9 Địa lí Các vùng kinh tế hiện nay rất được coi trọng vì phần nầy sát thực với thực tế địa phương của chúng ta như về điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, về sự phát triển kinh tế xã hội Việt Nam nói chung Qua các biện pháp trên giúp học sinh khai thác được nội dung địa lí các vùng kinh tế ở nước ta… Qua đó học sinh hình dung được địa phương của mình hình thành như thế nào từ bao giờ có những đặc điểm gì nổi bậc để góp phần phát triển kinh tế xã hội đặc biệt hơn nữa là qua nội dung các bài địa lí học sinh thấy được mình đạt được mặt nào và những mặt nào còn hạn chế ,cũng như hướng tới năm 2020 nước ta trở thành một nước công nghiệp các em thấy được mình là chủ nhân tương lai của đất nước , ra sức học tập xây dựng quê hương đất nước theo mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh

A Hiệu quả đạt được:

Qua biện pháp đặt câu hỏi gợi mở , nêu vấn đề tôi thấy đây là một trong những biện pháp rất thành công trong công tác giảng dạy qua nội dung bài học sinh đã xác định và hình dung được vị trí và tầm quan trọng trong việc phát triển kinh tế xã hội của nước ta

Ở phần này giáo viên phải phối hợp với nhiều loại tài liệu và sự đóng góp công sức của các em trong công viêc tìm kiếm tài liệu, ngoài ra tôi còn phải học hỏi thêm từ đồng nghiệp,qua các đợt tập huấn,bồi dưỡng để áp dụng tại đơn vị trường trong giảng dạy môn địa lí 9, đặc biệt là Biện pháp gợi mở nêu vấn đề phần địa lí các vùng kinh tế,áp dụng tại trường THCS Lạc Hoà)