Nâng cao khả năng hội nhập cho nền KT VN

Nâng cao khả năng hội nhập cho nền KT VN

lời mở đầu Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang trở thành một trong những xu thế khách quan của sự phát triển kinh tế thế giới Sự phát triển mạnh mẽ

về khoa học, công nghệ cùng với sự ra đời của các thể chế toàn cầu và khu vực đã góp phần thúc đẩy quá trình quốc tế hoá nền kinh tế thế giới

Quá trình toàn cầu hoá không chỉ trong lĩnh vực thơng mại mà còn cả trong lĩnh vực sản xuất, dịch vụ, tài chính, đầu t cũng nh các lĩnh vực văn hoá, xã hội, môi trờng với các hình thức đa dạng và mức độ khác nhau

Toàn cầu hoá kinh tế đã và đang mở ra những cơ hội và tạo điều kiện cho các dân tộc trên thế giới khai thác tối đa những lợi thế so sánh của mình để tăng tr-ởng kinh tế và phát triển xã hội Đồng thời quá trình toàn cầu hoá kinh tế cũng đặt mỗi quốc gia, dân tộc trớc sức ép cạnh tranh và những thách thức gay gắt, nhất là

đối với các nớc đang phát triển Vì thế để không bị gạt ra ngoài lề của sự phát triển, các nớc đều phải nỗ lực hội nhập vào xu thế chung đó và tăng cờng sức cạnh tranh kinh tế

Hơn lúc nào hết quá trình toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế không chỉ là sự quan tâm của mỗi quốc gia, mỗi tổ chức mà còn đối với mỗi cá nhân chúng ta Chúng ta đã trải qua 17 năm thực hiện đờng lối mở cửa, đổi mới và hội nhập với nền kinh tế khu vực và toàn cầu Với phơng châm "đa dạng hoá, đa

ph-ơng hoá quan hệ" và "sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy với tất cả các nớc trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển Việt Nam đã thiết lập các quan hệ thơng mại, đầu t, dịch vụ và khoa học kỹ thuật với tất cả các nớc, tích cực tham gia vào các tổ chức, diễn đàn kinh tế thế giới và khu vực Vì vậy, vấn đề nâng cao khả năng hội nhập của nền kinh tế nớc ta hiện nay đang là vấn đề

lý luận và thực tiễn nóng bỏng

Có rất nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu và các chuyên gia đầu ngành trong nớc và ngoài nớc đề cập đến vấn đề này Đây là vấn đề rộng lớn và phức tạp,

có cả những nhận thức và quan điểm khác nhau, thậm chí đối lập nhau

Thông qua những tài liệu tham khảo cùng với những kiến thức đã đợc lĩnh hội trong nhà trờng, trong khuôn khổ báo cáo của mình, em xin phép đợc trình bày

tóm tắt về đề tài: "Nâng cao khả năng hội nhập của nền kinh tế Việt Nam trong

xu thế toàn cầu hoá" Nội dung của báo cáo đợc trình bày trong 3 chơng

Chơng I: Khái quát về toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế Những kinh nghiệm

thực tiễn về nâng cao khả năng hội nhập của một số nớc trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Chơng II: Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam Những vấn đề đặt

ra.

Chơng III: Mục tiêu, phơng hớng và những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao

khả năng hội nhập kinh tế quốc tế của nền kinh tế Việt Nam.

chơng i

khái quát về toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế và kinh nghiệm thực tiễn về nâng cao khả năng hội nhập của một

số nớc trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

I nhận thức về toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế.

1 Nhận thức chung về toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế

a) Toàn cầu hoá.

Ngày nay toàn cầu hoá mà trớc hết và về thực chất là toàn cầu hoá kinh tế

đang trở thành một xu thế chủ yếu của quan hệ kinh tế hiện đại Hiện nay tuy có rất nhiều những quan niệm không giống nhau về toàn cầu hoá kinh tế nhng có thể thấy nét chung nhất là thừa nhận mối quan hệ qua lại của các hoạt động kinh tế hiện nay đã bao trùm gần nh tất cả các nớc, mang tính toàn cầu Có thể hiểu toàn cầu hoá kinh tế là quá trình phát triển kinh tế của các nớc trên thế giới vợt qua khỏi biên giới quốc gia, hớng tới phạm vi toàn cầu trên cơ sở lực lợng sản xuất cũng nh trình độ khoa học kỹ thuật mạnh mẽ và sự phân công hợp tác quốc tế ngày càng sâu rộng, tính chất xã hội hoá của sản xuất ngày càng tăng

Mặc dù vậy, toàn cầu hoá kinh tế vẫn ở trong giai đoạn đầu Lĩnh vực the chốt hợp tác toàn cầu hoá kinh tế vẫn chỉ là mậu dịch, tự do lu thông nguồn vốn và sức lao động còn là vấn đề trong tơng lai

b) Hội nhập quốc tế.

Hiện nay ngời ta đều thấy rằng nhận thức về hội nhập vẫn là một vấn đề thời sự Các nớc đều khẳng định cần xây dựng nhận thức thống nhất trong nội bộ rằng hội nhập là cần thiêts, phù hợp với xu thế chung, nhất là tham gia WTO sẽ tạo thuận lợi cho sự phát triển của đất nớc

- Hội nhập là một quá trình tất yếu, một xu thế bao trùm mà trọng tâm là

mở cửa kinh tế, tạo điều kiện kết hợp tốt nhất nguồn lực trong nớc và quốc tế, mở

rộng không gian để phát triển và chiếm lĩnh vị trí phù hợp nhất có thể trong quan

hệ kinh tế quốc tế Hội nhập vừa là đòi hỏi khách quan vừa là nhu cầu nội tại của

sự phát triển kinh tế mỗi nớc

- Các nớc đều không thể né tránh việc hội nhập mà vấn đề then chốt là phải đề ra đợc những chính sách, biện pháp đúng để hạn chế trả giá ở mức thấp nhất và tranh thủ cao nhất những cơ hội phát triển

- Hội nhập thực chất là tham gia cạnh tranh trên quốc tế và ngay trong thị trờng nội địa Để hội nhập có hiệu quả phải ra sức tăng cờng nội lực, cải cách và

điều chỉnh cơ chế, chính sách, luật lệ, tập quán kinh doanh, cơ cấu kinh tế trong nớc để phù hợp với "luật chơi chung" của quốc tế

Chính sách hội nhập phải dựa và gắn chặt với chiến lợc phát triển của đất nớc, đồng thời cải cách kinh tế, hành chính phải gắn chặt với yêu cầu của quá trình hội nhập Cải cách bên trong quyết định tốc độ và hiệu quả hội nhập, đồng thời hội nhập sẽ hỗ trợ, thúc đẩy tiến trình cải cách trong nớc, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế

- Hội nhập không phải để đợc hởng u đãi, nhân nhợng đặc biệt mà nhằm

mở rộng các cơ hội kinh doanh , thâm nhập thị trờng, có môi trờng pháp lý và kinh doanh ổn định dựa trên quy chế, luật lệ của các thể chế hội nhập, không bị phân biệt đối xử, không bị các động cơ chính trị hay những lý do khác cản trở việc giao lu hàng hoá, dịch vụ và đầu t Các nớc có thể sử dụng những luật lệ, quy định, cơ chế giải quyết tranh chấp của các thể chế hội nhập để bảo vệ lợi ích chính đáng của mình

- Tăng cờng thông tin, tuyên truyền, giải thích để giới kinh doanh nhận thức sâu sắc và ủng hộ hội nhập, chuẩn bị tốt mọi mặt để chủ động hội nhập từng bớc, tận dụng những lợi thế so sánh của mỗi nớc để cạnh tranh chiếm lĩnh thị tr-ờng

Nhận thức đúng về hội nhập và toàn cầu hoá kinh tế đối với các nớc có ý nghĩa quan trọng trong việc hoạch định đờng lối, chủ trơng, chính sách và giải

pháp để chủ động hội nhập và tham gia giải quyết các vấn đề mang tính toàn cầu nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội

2 Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế, thời cơ và thách thức.

a) Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế : Những lợi ích.

Toàn cầu hoá là xu hớng tất yếu của quá trình tập trung, chuyên môn sản xuất và phân công lao động quốc tế Khi nền kinh tế thế giới phát triển thành một thị trờng thống nhất thì không một quốc gia nào có thể đứng ngoài tiến trình này

mà có thể tồn tại và phát triển đợc

Toàn cầu hoá kinh tế thúc đẩy rất mạnh, nhanh sự phát triển và xã hội hoá lực lợng sản xuất, đa tốc độ tăng trởng kinh tế cao Toàn cầu hoá kinh tế góp phần làm chuyển biến cơ cấu kinh tế thế giới, đặc biệt làm tăng mạnh tỷ trọng hàng chế tác (chiếm 21,4%) và các dịch vụ (62,4%) trong cơ cấu kinh tế thế giới

Toàn cầu hoá và khu vực hoá đợc thể hiện rõ trong sự hình thành và gia tăng rất nhanh trao đổi quốc tế về hàng hoá, dịch vụ, tài chính và các yếu tố sản xuất, đợc thể hiện qua sự hình thành và củng cố của các tổ chức kinh tế quốc tế

và khu vực

Toàn cầu hoá làm tăng thêm sự phụ thuộc và tác động lẫn nhau giữa các nền kinh tế các nớc Toàn cầu hoá kinh tế làm cho kinh tế ở mỗi nớc có thể trở thành bộ phận của các tổng thể, hình thành cục diện kinh tế thế giới mới Toàn cầu hoá kinh tế cũng làm giảm thiểu các chớng ngại trong việc lu chuyển vốn, hàng hoá, dịch vụ, nguồn nhân lực giữa các nền kinh tế các n… ớc, làm tăng vai trò kinh tế đối ngoại, mậu dịch và đầu t nớc ngoài đối với sự phát triển kinh tế mỗi nớc

Toàn cầu hoá truyền bá và chuyển giao trên quy mô càng lớn những thành quả mới về khoa học và công nghệ, về tổ chức và quản lý, về sản xuất kinh doanh dọn đ

… ờng cho công nghệ hoá, hiện đại hoá

Toàn cầu hoá và khu vực hoá có tác dụng hỗ trợ, bổ sung cho nhau và cùng nhằm mục tiêu thúc đẩy trao đổi hàng hoá, dịch vụ, vốn và lao động Liên kết khu vực vừa củng cố quá trình toàn cầu hoá, vừa giúp các nớc trong từng khu

vực bảo vệ lợi ích của mình Mặt khác, toàn cầu hoá, khu vực hoá cũng làm cho

sự cạnh tranh giữa các thực thể kinh tế trở nên gay gắt cha từng có

Toàn cầu hoá đã và đang mang lại những cơ hội to lớn cho nền kinh tế thế giới và cho mỗi quốc gia tham gia vào quá trình hội nhập:

- Hội nhập quốc tế tạo điều kiện để phát huy lợi thế so sánh, thúc đẩy việc tham gia vào phân công lao động quốc tế, tranh thủ đợc lợi ích của việc phân bổ nguồn tài lực hợp lý trên bình diện quốc tế để từ đó phát huy cao độ nhân tố sản xuất hữu dụng của từng quốc gia

- Tự do luân chuyển hàng hoá, dịch vụ và vốn với việc giảm hoặc xoá bỏ hàng rào thuế quan, đơn giản hoá thủ tục, cắt giảm kiểm soát hành chính sẽ góp phần giảm chi phí sản xuất, giảm thất nghiệp và tăng thêm lợi ích cho ngời tiêu dùng

- Tạo ra nhiều cơ hội đầu t mới, tăng nhanh vòng quay vốn và tạo điều kiện để đa dạng hoá các loại hình đầu t, nâng cao hiệu quả, hạn chế rủi ro đầu t

- Thúc đẩy quá trình chuyển giao công nghệ, chuyển giao vốn, kỹ năng quản lý, qua đó mở rộng địa bàn đầu t cho các nớc, đồng thời giúp các nớc tiếp nhận đầu t có thêm nhiều cơ hội phát triển

b) Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế : Những thách thức.

- Sự bất ổn định của thị trờng tài chính quốc tế Nguồn tài chính đợc phân

bố không đồng đều, tập trung vào một số trung tâm tài chính lớn là các nớc công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới Quá trình hội nhập và toàn cầu hoá càng làm cho dòng vốn chảy mạnh hơn và tất yếu rủi ro sẽ lớn hơn

- Khi tham gia vào các tổ chức kinh tế quốc tế, các nớc nhất là các nớc

đang phát triển phải giảm dần thuế quan và bỏ hàng rào phi thuế quan, nghĩa là

bỏ hàng rào mậu dịch, thì các hàng hoá dịch vụ nớc ngoài sẽ ồ ạt đổ vào, bóp chết hoạt động sản xuất kinh doanh trong nớc

- Quá trình toàn cầu hoá phát triển đã làm tan vỡ các hàng rào bảo hộ của các quốc gia Do vậy các quốc gia không chỉ chịu tác động tích cực của quá trình này mà còn phải chịu cả những chấn động của hệ thống kinh tế toàn cầu trong

các lĩnh vực tiền tệ, tài chính, nguyên nhiên liệu Các n… ớc càng yếu kém, các chính sách kinh tế vĩ mô càng không đủ thông thoáng phù hợp với các định chế quốc tế, hệ thống ngân hàng - tài chính càng lạc hậu thì càng chịu tác động… nặng nề hơn

- Nguy cơ tụt hậu của một số quốc gia Trong quá trình hội nhập một số quốc gia tranh thủ đợc lợi ích của hội nhập mậu dịch quốc tế và thị trờng tài chính quốc tế, phát huy đợc lợi thế so sánh, nhờ đó thúc đẩy tăng trởng mở rộng thơng mại, thu hẹp dần khoảng cách với các nớc phát triển thì một số nớc khác lại không có khả năng hội nhập vào quá trình phát triển thơng mại, thu hút vốn đầu t tất yếu sẽ bị đẩy lùi xa hơn nữa về phía sau

- Mối đe doạ của quá trình toàn cầu hoá là xu hớng hình thành thế độc quyền, tập trung quyền lực vào một số tập đoàn đầu sỏ quốc tế

- Quá trình toàn cầu hoá phát triển không chỉ có các lực lợng kinh tế tiến

bộ tham gia vào quá trình này mà còn có cả các thế lực phản động, các tổ chức khủng bố Chính sách đúng đắn là phải ngăn chặn, chống lại mọi hoạt động… phá hoại Nhng không thể vì nó mà đóng cửa đất nớc hay hạn chế sự hội nhập của đất nớc vào quá trình toàn cầu hoá

Ngoài ra còn có những mặt tiêu cực khác nữa nh sự chênh lệch về trình độ giữa nớc giàu và nớc nghèo có thể tăng lên, sự xung đột giữa các nền văn học…

Quá trình toàn cầuhoá và hội nhập kinh tế quốc tế đem đến cho các nớc những cơ hội thuận lợi lớn đồng thời cũng đứng trớc những khó khăn thách thức nghiêm trọng Song những tác động tiêu cực này có thể lớn nhỏ đến đâu điều đó lại tuỳ thuộc vào chính sách hội nhập quốc tế của các quốc gia Một chính sách hội nhập quốc tế đúng đắn và thích hợp thì tác động của quá trình này sẽ bị hạn chế và ngợc lại

II kinh nghiệm hội nhập của các nớc đang phát triển.

1 Về vấn đề cải cách cơ chế.

Phần lớn các nớc khi hội nhập đều đã có cơ chế kinh tế thị trờng và hiện nay chú trọng hoàn thiện nó cho phù hợp hơn với luật lệ và thực tiễn của các thể

chế hội nhập Giảm bớt sự can thiệp trực tiếp của Nhà nớc vào lĩnh vực kinh doanh để tập trung vào việc tạo môi trờng chính sách, pháp lý và hệ thống kinh tế

vĩ mô nhằm đảm bảo cho sản xuất, kinh doanh thông thoáng và hiệu quả Đối với các nớc đang chuyển sang kinh tế thị trờng thì càng phải đẩy mạnh quá trình này

để bắt kịp xu thế của thế giới và hội nhập có hiệu quả

Việc cải cách và hoàn thiện cơ chế quản lý và điều hành kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hoá, tự do hoá cũng đợc các nớc hết sức quan tâm mặc dù họ đều

đã có quá trình xây dựng và điều chỉnh cơ chế trong nhiều năm cùng với quá trình tham gia các khuôn khổ hội nhập Trong khi thúc đẩy sự vận động của các lực lợng thị trờng, đẩy mạnh tự do hoá và thuận lợi hoá thơng mại, dịch vụ và

đầu t, các nớc vẫn quan tâm đến việc hoàn thiện cơ chế quản lý và điều hành nền kinh tế, cơ chế quản lý xuất nhập khẩu, quản lý ngoại hối

Cuộc khủng hoảng tiền tệ 1997 vừa qua cho thấy trong bối cảnh toàn cầu hoá, tự do hoá, vấn đề quản lý, điều hành quá trình hội nhập càng đợc chú ý hoàn thiện hơn, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính tiền tệ là nơi dễ phát sinh những biến động và những nhân tố gây mất ổn định kinh tế

2 Về vấn đề cải cách chính sách và hệ thống kinh tế vĩ mô.

Đây là vấn đề nớc nào cũng phải giải quyết nhất là đối với các nớc mới bắt

đầu vào quá trình hội nhập và đang chuyển sang kinh tế thị trờng

Trong nội bộ các nớc đều có cuộc đấu tranh gay gắt về chính sách giữa xu hớng bảo hộ với xu hớng hội nhạap, giữa lợi ích của ngời sản xuất và ngời tiêu dùng, giữa yêu cầu tăng nguồn thu ngân sách qua thuế nhập khẩu và xu hớng tự

do hoá, thuận lợi hoá mậu dịch

Theo kinh nghiệm các nớc, cuộc đấu tranh nội bộ thờng khá gay gắt vì phải dàn xếp các vấn đề thuộc lợi ích cục bộ và sự phối hợp giữa các ngành trong nớc thờng rất khó khăn Do đó để có đợc sự cải cách, điều chỉnh chính sách và các vấn đề kinh tế vĩ mô nh giá cả, thuế suất, tỷ giá hối đoái cũng cần phải có quyết tâm chính trị

Mỗi thể chế hội nhập đều có chơng trình, mục tiêu riêng đòi hỏi các thành viên phải điều chỉnh chính sách để thực hiện chúng AFTA đề ra mục tiêu thực hiện thơng mại tự do vào năm 2003 WTO cũng có những thời biểu riêng thực hiện giảm thuế quan và loại bỏ các biện pháp phi thuế quan

Phải triệt để tận dụng những u đãi tơng tự mà các thể chế hội nhập quy

định để có thể từng bớc điều chỉnh chính sách và các vấn đề kinh tế vĩ mô cho phù hợp và hiệu quả, tránh gây khó khăn hoặc làm mất ổn định nền kinh tế

Về phơng tiện vĩ mô cần phải đảm bảo sự cân bằng hài hoà về 3 mối quan hệ: giữa quyền lợi và nghĩa vụ của một nớc trong các thể chế hội nhập; giữa mục tiêu kinh tế - xã hội trong nớc với những yêu cầu và đòi hỏi của bên ngoài; giữa các vấn đề kinh tế và thơng mại với các lĩnh vực khác để quá trình hội nhập diễn

ra thuận lợi và hiệu quả

3 Về vấn đề cải cách luật lệ, quy chế.

Cải cách về luật pháp, quy chế, quy định đều đợc các nớc, kể cả các nớc phát triển coi là một trong những lĩnh vực khó khăn, phức tạp và cần rất nhiều thời gian, công sức

Đối với những nớc đang chuyển từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung, khép kín và tự cung tự cấp sang cơ chế thị trờng, mở cửa và hội nhập thì khoảng cách giữa luật lệ của những nớc này với luật lệ quốc tế càng lớn và việc điều chỉnh cho phù hợp với luật quốc tế và quy định của các thể chế hội nhập mà họ tham gia càng là đòi hỏi to lớn và cấp bách

Một vấn đề quan trọng của tự do hoá, thuận lợi hoá thơng mại là loạibỏ hàng rào phi thuế quan Các nớc thờng áp dụng một số biện pháp phi thuế quan nhất là các nớc đang phát triển nhằm bảo vệ một số ngành sản xuất trong nớc bị tác động mạnh trong quá trình hội nhập Một số biện pháp đợc áp dụng mà không trái với luật quốc tế: thủ tục giám định hàng hoá nhập khẩu, áp dụng chế

độ cấp giấy phép đặc biệt

Ngoài ra, đối với những ngành bị ảnh hởng lớn do quá trình mở cửa, tự do hoá các nớc có thể quy định các biện háp trợ cấp hoặc hỗ trợ tạm thời, kể cả bằng biện pháp cấp tín dụng u đãi để giúp họ tiếp tục sản xuất, kinh doanh

4 Về vấn đề cải cách thực tiễn, tập quán sản xuất kinh doanh.

Cải cách thực tiễn và tập quán hoạt động kinh tế, kinh doanh của các nớc phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế cũng nh các thể chế mà mình tham gia

là một trong những yêu cầu quan trọng của quá trình hội nhập Các nớc phải tiến hành rà soát lại hàng loạt biện pháp, tập quán hiện hành và điều chỉnh, đổi mới chúng cho phù hợp

Kinh nghiệm một số nớc đang phát triển và đang chuyển đổi kinh tế cho thấy việc đạt đợc thay đổi t duy nhanh chóng theo hớng mở cửa, tự do hoá là rất khó khăn Trong giai đoạn chuyển tiếp, Chính phủ các nớc đó thờng có những chính sách và biện pháp hỗ trợ các ngành và các doanh nghiệp bị ảnh hởng lớn, giúp cho quá trình thay đổi diễn ra từng bớc, nhẹ nhàng Trong quá trình hội nhập, một số ngành và doanh nghiệp có thể sẽ chịu thua thiệt thất bại, nhng cũng

có nhiều ngành và doanh nghiệp khác sẽ tăng cờng đợc năng lực để có thể cạnh tranh và thúc đẩy sự phát triển chung của toàn nền kinh tế

Đồng thời, cần làm cho giới doanh nghiệp nhận rõ và chuyển từ thói quen

“sản xuất những gì mình có thể sản xuất” sang “sản xuất những gì mà thị trờng cần” Các nớc đều nhận thức rõ là thị trờng trong nớc rất hạn chế, do đó cần vơn

ra thị trờng quốc tế, sản xuất các mặt hàng có nhu cầu lớn trên thị trờng và phải tạo mọi điều kiện để chiếm lĩnh thị trờng, vì điều đó sẽ quyết định sự tồn tại của chính mình

5 Về vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Mỗi nớc đều tác động để mở cửa thị trờng nớc khác cho hàng hoá, dịch vụ

và đầu t của mình, đồng thời chịu sức ép mở cửa thị trờng nội địa Điều này ảnh hởng trực tiếp đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế Các nớc thờng gắn kết chiến lợc phát triển và bớc đi của mình với các mục tiêu và lộ trình của các khuôn khổ hợp tác kinh tế tay đôi, tiểu khu vực, liên châu lục và toàn cầu, sao