Tài liệu đào tạo nghề : Kỹ thuật trồng, chăm sóc thu hoạch cây tiêu

Để đạt được mục tiêu tăng cường các điều kiện đảm bảo chất lượng dạy nghề, việc phát triển giáo trình phục vụ cho đào tạo nghề là rất quan trọng. Giáo trình “TRỒNG HỒ TIÊU” trình độ dưới 3 tháng được tổ chức biên soạn nhằm góp phần đạt được mục tiêu đào tạo nghề đã đặt ra.Giáo trình này gồm có 8 bài:Bài 1: Giới thiệu chung về cây Hồ tiêuBài 2: Chuẩn bị trước khi trồngBài 3: Trồng trụ tiêuBài 4: Nhân giống Hồ tiêuBài 5: Kỹ thuật trồng Hồ tiêuBài 6: Chăm sóc cây Hồ tiêuBài 7: Bảo vệ thực vật trên cây Hồ tiêuBài 8: Thu hoạch, sơ chế và bảo quản hồ tiêuGiáo trình này sẽ được sử dụng từ 2013 trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, giáo viên dạy nghề dựa trên cơ sở của giáo trình để soạn giáo án cho phù hợp. Tuy đã có nhiều cố gắng cũng không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định, vì vậy trong quá trình sử dụng đề nghị các trung tâm, đơn vị tham gia dạy nghề góp ý để giáo trình hoàn thiện hơn.

SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TỈNH QUẢNG TRỊ -o0o -

TÀI LIỆU ĐÀO TẠO NGHỀ

KỸ THUẬT TRỒNG, CHĂM SÓC VÀ THU HOẠCH CÂY TIÊU

(Dùng cho trình độ dưới 3 tháng )

Đơn vị biên soạn:

Trường Trung học Nông nghiệp và PTNT Quảng Tri

N ăm 2012

LỜI NÓI ĐẦU

Để đạt được mục tiêu tăng cường các điều kiện đảm bảo chất lượng dạynghề, việc phát triển giáo trình phục vụ cho đào tạo nghề là rất quan trọng Giáotrình “TRỒNG HỒ TIÊU” trình độ dưới 3 tháng được tổ chức biên soạn nhằmgóp phần đạt được mục tiêu đào tạo nghề đã đặt ra

Giáo trình này gồm có 8 bài:

Bài 1: Giới thiệu chung về cây Hồ tiêu

Bài 2: Chuẩn bị trước khi trồng

Bài 3: Trồng trụ tiêu

Bài 4: Nhân giống Hồ tiêu

Bài 5: Kỹ thuật trồng Hồ tiêu

Bài 6: Chăm sóc cây Hồ tiêu

Bài 7: Bảo vệ thực vật trên cây Hồ tiêu

Bài 8: Thu hoạch, sơ chế và bảo quản hồ tiêu

Giáo trình này sẽ được sử dụng từ 2013 trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, giáo viêndạy nghề dựa trên cơ sở của giáo trình để soạn giáo án cho phù hợp Tuy đã cónhiều cố gắng cũng không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định, vì vậy trongquá trình sử dụng đề nghị các trung tâm, đơn vị tham gia dạy nghề góp ý để giáotrình hoàn thiện hơn

Chúng tôi xin chân thành cảm

ơn!

MỤC LỤC

ĐỀ MỤC TRANG

Bài 1: Giới thiệu chung về cây Hồ tiêu 3

Bài 2: Chuẩn bị trước khi trồng 12

Bài 3: Trồng trụ tiêu 17

Bài 4: Nhân giống Hồ tiêu 30

Bài 5: Kỹ thuật trồng Hồ tiêu 39

Bài 6: Chăm sóc cây Hồ tiêu 49

Bài 7: Bảo vệ thực vật trên cây Hồ tiêu 73

Bài 8: Thu hoạch, sơ chế và bảo quản hồ tiêu 91

Tài liệu tham khảo 98

BÀI 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÂY TIÊU

I Giá tri kinh tế của Hồ tiêu

- Tiêu được dùng làm gia vị, dùng trong y dược, dùng trong công nghiệp hương liệu

- Tiêu có giá trị xuất khẩu lớn

- Giải quyết việc làm và đem lại thu nhập cao cho người lao động

II.Tình hình sản xuất và tiêu thụ Hồ tiêu trên thế giới và ở Việt Nam

1 Trên thế giới

- Trên thế giới có khoảng 70 nước trồng tiêu, với diện tích khoảng550.000 ha (năm 2010) Trong đó có 7 nước sản xuất lớn gồm Ấn Độ khoảng230.000 ha, Indonexia 170.000 ha, Việt Nam 50.000 ha, Braxin 45.000 ha, SriLanka 32.000 ha, Trung Quốc 18.000 ha và Malayxia 13.000 ha Các nước nàychiếm 98% diện tích trồng tiêu toàn thế giới

- Năng suất bình quân còn thấp: 500 – 550 kg/ha

- Sản lượng tiêu thế thế giới năm 2009: 318.000 tấn, năm 2010: 316.000 tấn

- Tiêu được xuất khẩu dưới 2 dạng chủ yếu là tiêu đen và tiêu trắng (chiếm85%) còn lại là tiêu xanh và dầu nhựa tiêu

- Lượng hồ tiêu nhập khẩu hàng năm trên thế giới vào khoảng 120.000 – 130.000 tấn tiêu hạt, 2000 tấn tiêu xanh và 4000 tấn dầu nhựa tiêu

- Có trên 80 nước nhập khẩu tiêu đứng đầu là Mỹ, Đức, Pháp, Trung Quốc…

2 Ở Việt Nam

- Hồ tiêu được trồng vào khoảng thế kỷ 17 ở vùng Hà Tiên, Phú Quốc…

- Năm 1990, Việt Nam tham gia vào thị trường xuất khẩu hồ tiêu thế giới

- Diện tích trồng tiêu cả nước đến năm 2010 khoảng 50.000 ha và sản lượngthu hoạch vụ 2010 đạt 110.000 tấn

- Các vùng trồng hồ tiêu chủ yếu ở Việt Nam: Bắc Trung Bộ khoảng 3.700

ha, Duyên hải Nam Trung Bộ 1.300 ha, Tây Nguyên 17.500 ha, Đông Nam Bộ27.500 ha

- Năng suất hồ tiêu ở Việt Nam cao nhất thế giới, năng suất thu hoạch bìnhquân đạt 24,46 tạ/ha, có nhiều hộ đạt 60 -70 tạ/ha, cá biệt có hộ đạt trên 100 tạ/ha

- Hồ tiêu của Việt Nam được xuất khẩu chủ yếu dưới dạng tiêu đen, tiêutrắng và được xuất khẩu sang hơn 80 nước.

- Hiện nay Việt Nam đứng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu hàng năm Năm 2010, ta xuất khẩu được 116.861 tấn, bao gồm 94.139 tấn tiêu đen, 22.722 tấn tiêu trắng

III Đặc điểm thực vật học của cây Hồ tiêu

1 Hệ thống rễ

- Rễ cái: ăn sâu, có từ 2 - 3 cái, làm nhiệm vụ chính là hút nước, đối với cây

tiêu trồng bằng hình thức giâm cành, sau khi trồng ra ngoài vườn được 1 năm, bộ rễ

có thể ăn sâu 2 m

- Rễ phụ: mọc thành chùm, tập trung chủ yếu ở tầng đất từ 15 – 40 cm, có

nhiệm vụ hút nước và dinh dưỡng

Rễ cây hồ tiêu có đặc tính háo khí, không chịu được ngập úng, chỉ cần ngậpúng trong một thời gian ngắn từ 12 – 24 giờ cũng đã gây tổn thương bộ rễ cây tiêu

và có thể dẫn tới việc hư thối dây tiêu

- Rễ bám (rễ thằn lằn): làm nhiệm vụ chính là giúp cây bám vào trụ để

vươn cao Khả năng hút nước và dinh dưỡng của rễ bám rất hạn chế

- Dây lươn:

+ Mọc từ các mầm nách của các đốt gần sát gốc của cây tiêu

+ Cành lươn thường có lóng dài và bò sát đất Cành lươn cũng được dùng để nhângiống bằng hình thức giâm cành hoặc chiết

+ Cây tiêu được trồng từ dây thân mọc rũ từ đỉnh trụ xuống hoặc từ tán, không có rễbám vào trụ hoặc từ dây lươn ở phía dưới gốc ra hoa quả chậm, khoảng 4 năm sau khitrồng, nhưng sinh trưởng khỏe và có thời gian khai thác dài hơn

- Cành quả (cành ác):

+ Phát sinh từ các mầm nách trên dây thân chính của cây tiêu Mỗi nách chỉ cómột mầm ngủ, có khả năng phát triển thành cành quả Từ cành quả cấp một mọc từ thânchính có thể phát sinh ra cành quả cấp hai, cấp ba, cấp bốn

+ Nếu dùng cành quả để giâm cành nhân giống thì:

.Cây tiêu ra hoa quả rất sớm (một năm sau khi trồng)

.Cây phát triển rất chậm

.Cây không leo cao trên trụ mà mọc thành bụi vì ở các đốt lóng, thường không

có hoặc có rất ít rễ bám

.Năng suất thấp

.Cây mau cỗi (6-8 năm)

Trong thực tế sản xuất bà con nông dân thường không dùng cành quả để nhân giống

3 Hoa và quả

- Tùy theo điều kiện sinh thái của từng vùng mà thời gian ra hoa của hồ tiêu có khác nhau:

+ Ở Tây Nguyên và Đông Nam Bộ cây tiêu thường ra hoa vào tháng 5-6

+ Các tỉnh Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền trung cây tiêu ra hoa vào tháng 8-9

- Hoa hồ tiêu không ra tập trung mà ra làm nhiều đợt

- Mỗi gié tiêu có thể cho từ 50 – 60 quả, quả hồ tiêu thuộc loại quả hạch, mỗi quả chứa một hạt

IV.Điều kiện sinh thái của cây Hồ tiêu

- Cây tiêu thích hợp với điều kiện ánh sáng tán xạ nhẹ

- Giai đoạn cây tiêu còn nhỏ cần phải được che mát

- Khi cây tiêu đã lớn, phát triển xum xuê thì chúng tự che cho nhau

c) Lượng mưa và ẩm độ

- Cây hồ tiêu yêu cầu lượng mưa trong năm từ 1500 – 2500mm và phân bố mưa tương đối điều hòa

- Hồ tiêu yêu cầu một giai đoạn khô hạn tương đối ngắn vào sau vụ thu hoạch đểphân hóa mầm hoa và ra hoa tập trung vào đầu mùa mưa năm sau

- Cây hồ tiêu yêu cầu về độ ẩm không khí cao, từ 70 - 90%, nhất là thời kỳ ra hoa

d) Gió

- Cây tiêu thích hợp với điều kiện gió nhẹ

- Các loại gió nóng, gió lạnh, gió bão, gió lốc đều ảnh hưởng bất lợi cho cây tiêu

- Khi trồng tiêu ở những vùng thường có gió lớn thì việc trồng hệ thống đai rừng chắn gió là hết sức cần thiết

2 Đất đai và đia hình

a) Đất đai

- Ở Việt Nam cây tiêu đã được trồng được trên nhiều loại đất khác nhau như:

+ Đất đỏ bazan (vùng Tây Nguyên và Đông Nam Bộ)

+ Đất sét pha cát ((Hà Tiên, Phú Quốc)

+ Đất phù sa (vùng đồng bằng sông Cửu Long)

- Yêu cầu về đất trồng tiêu cần thỏa mãn các yêu cầu sau:

+ Đất có tầng dầy trên 70cm

+ Mạch nước ngầm sâu trên 2m

+ Đất dễ thoát nước, không bị úng ngập, dù chỉ úng ngập tạm thời trong một khoảng thời gian ngắn là 24 giờ

+ Đất tơi xốp, giàu mùn, thành phần cơ giới nhẹ đến trung bình

V Sinh trưởng và phát triển của Hồ Tiêu

1 Giai đoạn kiến thiết cơ bản

- Giai đoạn kiến thiết cơ bản kéo dài khoảng 2 – 3 năm tùy thuộc loại hom tiêuđem trồng

- Trồng bằng hom thân cây hồ tiêu nhanh cho quả, sau 2 năm trồng đã có thể thu bói

- Trồng từ hom dây lươn thì chậm cho quả hơn, khoảng 3 năm sau trồng

Trong giai đoạn này cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật tạo hình tùy theo loại homđem trồng nhằm giúp cho cây tiêu có bộ khung tán ổn định, cân đối, có nhiều cành quả

+ Cây phát sinh cành quả ở độ cao > 1m.

+ Buộc các dây thân này vào trụ để tất cả các đốt của dây tiêu đều có rễ bám bám chắc vào trụ để dây tiêu vươn lên trụ dễ dàng và mau phát sinh cành quả

+ Đối với cây tiêu trồng từ dây lươn phải áp dụng biện pháp đôn dây tiêu để đưa vịtrí cành quả xuống sát mặt đất, trụ tiêu không bị trống gốc

2 Giai đoạn kinh doanh

- Giai đoạn kinh doanh là giai đoạn cây sinh trưởng phát triển mạnh, ra hoa kết quả nhiều và cho sản lượng cao nhất

- Giai đoạn này cần đáp ứng đầy đủ nhu cầu về nước và dinh dưỡng, cũngnhư thực hiện tốt các khâu kỹ thuật quản lý chăm sóc khác để vườn tiêu sinh trưởng pháttriển tốt cho năng suất cao

Bài 2: CHUẨN BỊ TRƯỚC KHI TRỒNG

I Chuẩn bi đất và nguồn nước tưới

- Quan sát màu sắc đất: Đỏ, đen, xám

- Quan sát sự sinh trưởng của các cây trồng trên mảnh đất đó: tốt hay xấu

- Quan sát địa hình: ước lượng độ dốc của mảnh đất

- Quan sát các vườn xung quanh

2 Làm đất và cải tạo đất

a) Làm đất

- Tiến hành khai hoang giải phóng mặt bằng vào đầu mùa khô

- Cày rà rễ và thu gom ra khỏi lô hoặc đốt, nếu không thu gom, dọn sạch gốc rễ thìqua thời gian, những gốc rễ sau khi bị phân hủy mục nát sẽ tạo điều kiện cho một số loạinấm bệnh phát triển gây hại lên cây hồ tiêu Đốt tàn dư thực vật theo băng để bảo vệ môitrường đất.

- Cày bừa kỹ cho đất tơi xốp, thu gom những rễ còn sót lại đem đốt

b) Cải tạo đất

- Nếu đất chua thì bón từ 1- 3 tấn vôi/ha

- Đất khai hoang từ vườn hồ tiêu cũ, vườn cây ăn quả, vườn cà phê già cỗi … thì cần phải khai hoang, rà rễ, cày bừa kỹ, sau đó trồng cây phân xanh, cây đậu đỗ từ 2 - 3 vụ

để cải tạo, xử lý đất, diệt trừ nấm bệnh rồi mới trồng tiêu

3 Chuẩn bi nước tưới

- Nhu cầu nước của cây tiêu rất lớn, đặc biệt là vào trong mùa khô, khi lượng mưa chỉ chiếm một tỉ lệ nhỏ làm cho cây tiêu bị thiếu nước nghiêm trọng

- Trước khi lập vườn, cần xác định rõ sẽ sử dụng nguồn nước nào để tưới chovườn tiêu, nguồn nước tưới có được dồi dào, lâu dài và đảm bảo chất lượng không?

- Nguồn nước để tưới cho vườn tiêu không bị ô nhiễm do nguồn nước thải công nghiệp, do tồn dư chất bảo vệ thực vật

- Nếu không đáp ứng được các yêu cầu về nước tưới thì sẽ ảnh hưởng rất lớn tới quá trình sinh trưởng, phát triển của cây tiêu

- Chuẩn bị nguồn nước tưới là một trong những yêu cầu quan trọng khi ngườinông dân muốn phát triển cây hồ tiêu trên diện tích đất đai của mình, sẽ phải sử dụngnguồn nước nào để tưới cho vườn tiêu: nước sông, suối, ao hồ, nước giếng đào hay giếngkhoan và người trồng tiêu phải tự xác định chính xác

II CHỌN TRỤ

Hiện nay trồng tiêu chủ yếu là dùng trụ sống

- Việc trồng hồ tiêu trên cây trụ sống mặc dù vẫn còn một số nhược điểm nhất định nhưng xét trên quan điểm canh tác bền vững thì đây là một biện pháp đang được các nhà khoa học khuyến cáo vì:

+ Đảm bảo tính ổn định của vườn cây về môi trường sinh thái

+ Rất thuận lợi cho những người muốn phát triển mở rộng diện tích hồ tiêu với quy môlớn

- Ngoài ra việc trồng xen hồ tiêu trong vườn cây cà phê, vườn cây ăn quả bằng cách dùng hệ thống cây che bóng, đai rừng chắn gió để làm trụ cho tiêu leo cũng mang lại hiệu quảkinh tế cao

1 Tiêu chuẩn trụ

Cây trồng làm trụ sống cho hồ tiêu leo cần thỏa mãn các tiêu chuẩn sau:

- Cây sinh trưởng nhanh, khỏe, có tuổi thọ lâu, thân cứng, ít bị sâu bệnh, cây ít

- Cây có vỏ tương đối nhám để tiêu dễ leo và ít bị tróc vỏ hàng năm.

- Cây có bộ rễ ăn sâu để ít cạnh tranh về dinh dưỡng với cây tiêu ở lớp đất mặt Nếu dùng cây trụ sống thuộc bộ đậu còn có tác dụng bổ sung thêm đạm cho đất

2 Các loại cây thường sử dụng làm trụ sống: keo dậu, lồng mức, cây gòn, mít, muồng

+ Điều hòa được tiểu khí hậu vườn cây

+ Cung cấp thêm dinh dưỡng cho vườn tiêu qua tàn dư thực vật cành, lá cây trụsống rơi rụng và quá trình cố định đạm của các loại trụ thuộc bộ đậu

- Nhược điểm:

+ Cạnh tranh về dinh dưỡng, nước, ánh sáng đối với cây tiêu

+ Tốn công rong tỉa: vào mùa mưa cần tạo hình và xén tỉa thường xuyên và kịp thời cho cây trụ sống

III THIẾT KẾ LÔ TRỒNG TIÊU

1 Yêu cầu kỹ thuật thiết kế lô trồng tiêu

- Vườn tiêu phải được thiết kế hoàn chỉnh ngay từ đầu

- Hạn chế được các yếu tố bất thuận của tự nhiên như gió, rét, nắng, hạn…

- Vườn phải thông thoáng

2 Cơ sở khoa học để thiết kế lô trồng tiêu

- Đặc tính của từng giống tiêu

- Điều kiện đất đai

- Trình độ thâm canh

3 Một số mật độ khoảng cách trồng phổ biến

+ Trụ là cây keo dậu, cây lồng mức gòn, gạo … khoảng cách trồng 2,5 x 2,5m, mật độ 1600 trụ/ha

+ Trụ là cây muồng đen: khoảng cách trồng 3 x 3m, mật độ 1100 trụ/ha

4 Kỹ thuật thiết kế lô

a) Thiết kế chống xói mòn

- Trên đất có độ dốc > 150 không nên trồng tiêu.

- Khi trồng tiêu trên đất dốc cần chú ý đến công tác chống xói mòn như:

+ Bố trí các hàng trụ tiêu vuông góc với hướng dốc

+ Chừa rừng chỏm đồi

+ Cứ cách 100 m thì trồng một băng cây phân xanh

+ Ngoài ra vào mùa mưa khi vườn tiêu còn nhỏ, nên tiến hành trồng xen, trồng cây che phủ đất cũng có tác dụng rất tốt nhằm hạn chế xói mòn, rửa trôi

b) Thiết kế chống úng

- Đào mương và rãnh thoát nước:

+ Khoảng 10-15m tiến hành đào một rãnh thoát nước vuông góc với hướng đốc chính

+ Rãnh sâu 15-20cm so với mặt bồn, rộng 20cm, giữa hai hàng trụ tiêu

+ Dọc theo hướng dốc chính, khoảng 30-40m, thiết kế một mương sâu 30-40cm, rộng 40cm, giữa hai hàng trụ tiêu, mương thẳng góc với rãnh thoát nước

- Trong mùa mưa cần kiểm tra và tu sửa kịp thời hệ thống mương rãnh thoát nước

c) Thiết kế hệ thống tưới

Trên các vườn tiêu quy mô lớn, hệ thống ống tưới chính nên bố trí ngầm trong đất

để chủ động tưới và tránh làm tổn thương dây tiêu khi kéo ống

Bài 3: TRỒNG TRỤ TIÊU

I Ươm cây trụ sống

1 Chọn loại cây làm trụ sống:

Cây dùng làm trụ sống cho cây Hồ tiêu phải đảm bảo các yêu cầu sau: Cây lâu năm, sinh trưởng nhanh, khỏe, thân mọc thẳng và cứng, ít bị sâu bệnh, cây ít phân cành hoặc có

vị trí phân cành cao Cây có vỏ tương đối nhám để tiêu dễ bám và không bị bóc vỏ hàng năm Bộ rễ ăn sâu để ít cạnh tranh dinh dưỡng với cây tiêu ở lớp đất mặt và để khỏi bị ngã

đổ Cây có bộ tán lá vừa phải để tránh cạnh tranh ánh sáng với cây tiêu Khi cần thiết cắt trụi lá cũng không chết, thân lá có thể làm phân xanh, lá nhỏ, ít đỗ ngã, tuổi thọ cao hơn tiêu, đầu tư thấp, Nếu là cây bộ đậu càng tốt chúng còn bổ sung được đạm cho đất

Các loại cây thường dùng làm trụ sống: Cây Keo dậu, cây Lồng mức, cây Mít,cây Xoan (Sầu đông), cây Muồng cườm…

Trong thực tế trồng tiêu của người nông, nhận thấy cây keo dậu có ưu thế hơn cáccây khác Ngoài những ưu thế trên, trồng tiêu trên cây keo dậu có thể sản suất được vớiquy mô lớn và đại trà, cành lá có thể làm thức ăn gia súc rất tốt

2 Thu hái và chọn hạt làm giống

Thu hái: chọn những cây mẹ tốt, hái quả hoặc cả chùm quả đã chín trên cây Có thểthu hái quanh năm nhưng tốt nhất thu hái vào tháng 1-2 dương lịch

Tách vỏ lấy hạt Chọn hạt to, chắc, mẩy Loại bỏ hạt lép, hạt nhỏ, hạt bị sâu bệnh.Phơi hạt ngay là tốt nhất, nên phơi trên nong, nia, tuyệt đối không phơi trên nền xi măng,mái tôn hoặc các dụng cụ hấp nhiệt mạnh Khi hạt đã khô thì đem cất trữ cẩn thận Định

kì kiểm tra trong quá trình cất trữ, nếu thấy hạt bị ẩm thì nên phơi lại hạt Trong quá trìnhphơi và bảo quản, cần chú ý tránh lẫn tạp hạt

Một số loại hạt khi thu hái chúng đã khô trên cây, không cần phơi hạt Nếu hái vào

vụ gieo ươm thì có thể xử lý hạt ngay để gieo ươm

3 Xử lý, ngâm, ủ hạt

Mỗi loại cây cần xử lý và ngâm ủ theo qui trình khác nhau Trong phần này chúngtôi giới thiệu kỹ thuật xử lý, ngâm, ủ hạt keo dậu

Xử lý hạt bằng nước nóng: Làm ướt hạt bằng nước lã, để cho ráo nước rồi cho vào

nước sôi 90-100oC ( lượng nước gấp 2 lần hạt) Giữ cho nhiệt độ ổn định ở 70 – 750C(nóng rát tay) trong 15 phút Gạn hết nước, đổ thêm nước lã ngập hạt, ngâm tiếp 6-10giờ, vớt ra để khô đem gieo

Ủ hạt: Cho vào túi vải hoặc bao tải ẩm ủ ở nhiệt độ 32 -340 C để vào chỗ thoángmát đến khi thấy nhú mầm (nứt nanh) là có thể gieo được

4 Làm đất lên luống hoặc làm túi bầu

Làm đất lên luống: Đất được dọn sạch cỏ dại, cuốc sâu, phơi khô và đập tơi nhỏ.

Trộn đều phân hữu cơ hoai mục Sau đó lên luống rộng 1- 1,2m, rãnh rộng 25- 30cm,chiều dài luống tùy theo chiều dài lô đất Luống nên làm theo hướng Đông- Tây để tiếpthu được nhiều ánh sáng

Ươm trong túi bầu:

Chuẩn bị túi bầu: túi ni lon có kích thước 12cm x 8cm, dưới đáy và hông túi bầu

có đục 6 lỗ để thoát nước Tính toán lượng cây ươm cần thiết và dự phòng thêm 15% đểtrồng dặm

Chuẩn bị đất đóng bầu: Đất phải được phơi khô, đập nhỏ, loại hết rễ cây, đá sỏi.Hỗn hợp gồm: 90% đất đã phơi + 7- 8 % phân hữu cơ hoai mục + 1-2% phân lân nung chảy + 1% vôi bột

Đóng bầu: cho đất vào bầu vừa tay, bầu không bị gãy Xếp túi bầu thành luống từ 20- 25 hàng bầu (luống rộng 1,0- 1,2m) Giữa các luống chừa đường đi 30 - 40cm

5 Làm rào bảo vệ

Dùng các nguyên liệu có sẵn của địa phương như tre, nứa hoặc dùng bao bì, lưới

để làm rào khu vực vườn ươm, chắn gia súc, gia cầm, ngăn cản chúng đi vào làm hư hỏng vườn ươm

6 Gieo hạt

Gieo trên luống đất: gieo hạt với khoảng cách hàng cách hàng 5cm và hạt cách hạt

2- 3cm, dùng cào có khoảng cách các răng cào 5cm, cào thành các đường rãnh nhỏ, gieotheo khoảng cách 2- 3cm, mỗi vị trí gieo 1 hạt, sau đó phủ nhẹ 1 lớp đất mỏng, có thể chothêm 1 lớp vỏ trấu lúa trên mặt luống để giữ ẩm Có thể gieo hạt đã qua ngâm hoặc hạt

đã ủ nứt nanh Sau khi gieo xong phải tưới nước ngay và tưới ngày 3 lần

Gieo trong túi bầu: tưới nước đủ ẩm cho bầu đất trước 3 ngày và bổ sung đất trước

khi gieo Gieo 1 hạt/ túi, phủ lớp đất 0,5- 1cm, chỉ gieo hạt đã ủ nứt nanh Sau khi gieoxong phải tưới nước ngay và 1 ngày 3 lần

Cấy cây vào bầu: chọn cây gieo ngoài luống cao 5cm, nếu rễ cái quá dài thì cắt bớt.

Dùng que chọc vào túi bầu, cắm cây vào bầu và giữ thẳng rễ cái, lấp đất, ấn nhẹ đất quanhgốc Tưới nước ngay ngày 3 lần và cần phải che nắng đến khi cây bén rễ hồi xanh có thể

dỡ dần giàn che và tưới ngày 1 lần

7 Tưới nước

Sau khi gieo hạt tưới ngay để hạt dễ lên mầm Tưới nước thường xuyên để đủ ẩmcho cây trong giai đoạn đầu (khoảng 10 ngày) Nên tưới bằng ô doa hoặc bét phun đểtránh trồi hạt và xói rễ Ngừng tưới nước trước khi trồng 20 ngày

8 Đảo bầu, dặm hạt

Sau 10 ngày kiểm tra vườn ươm, gieo dặm những chỗ hạt không mọc Đối với câyươm bầu, khi cây cao 10cm, đảo bầu Dỡ bầu ra khỏi luống, bóp nhẹ bầu đất để cho bầuthoáng khí, xếp lại bầu theo luống mới và phân loại cây theo luống (cây xấu thành 1luống, cây tốt thành 1 luống) mỗi luống 5 hàng bầu Những bầu không có cây hoặc câykhông đảm bảo thì gieo dặm hạt lại.

Pha 100g ure + 50g laki clorua hoà với 18 lít nước, tưới đều trên luống, sau đó tướingay lại bằng nước lã để rửa sạch lá Trong thời gian ươm có thể tưới 2-3 lần phân, từ 1-1,5 tháng/1lần

11 Phòng trừ sâu bệnh cho cây ươm.

Thường xuyên kiển tra vườn, nếu có dấu hiệu sâu bệnh cần phòng trừ kịp thời.Trong vườn ươm thường xuất hiện các loại sâu bệnh sau:

- Sâu đất cắn đứt thân cây

- Bệnh mấm phấn trắng

- Rầy chính hút dịch thân lá nonTrên cây ươm thường xuất hiện loại rệp muội, chúng chích hút phần non của lá vàmầm làm cho đọt cây cong queo, cây phát triển chậm

12 Điều khiển sinh trưởng

Trong vườn ươm trường hợp cây phát triển quá tốt chúng ta nên ngừng tướinước cho cây để cây khỏi bị vống, yếu Những cây xấu nên tập trung chăm sóc riêng như:bón phân, tưới nước, xới xáo mặt bầu

13 Lựa chọn cây đi trồng

Chọn cây đạt tiêu chuẩn: Cây cao từ 50cm trở lên, không bị sâu, bệnh hại

Cây trên luống đất: trước khi nhổ cây đem trồng tưới đẫm nước, vừa tưới, vừa nhổ.Nhổ cây là đưa đi trồng ngay Nên nhổ cây vào những ngày mưa dầm để khi trồng cây dễsống Chọn cây đạt tiêu chuẩn: cao từ 1,0m trở lên, không bị sâu, bệnh hại

Xử lý cây trước khi trồng: Cắt bớt rễ cái của những cây có rễ cái quá dài, chừa lạikhoảng 25cm Cắt bỏ toàn bộ phần lá non, ngọn non, nhánh non

Cây trong bầu: cây trong bầu thường được gieo trước mùa mưa 3- 4 tháng Cây đượcchăm sóc tốt hơn, mọc nhanh hơn nên phần lớn cây đạt tiêu chuẩn Chỉ loại bỏ nhữngcây còi cọc, phát triển kém hoặc bị sâu, bệnh.

II Trồng cây trụ sống

1 Thời vụ trồng

Tùy theo từng vùng mà trồng vào các tháng khác nhau Nên trồng vào đầu mùa mưa đốivới cây trụ sống trong bầu Cây ươm từ luống trồng vào những ngày mưa dầm và mưanhiều

2 Xác đinh mật độ và khoảng cách

Tùy theo khả năng sinh trưởng phát triển của bộ tán, cây trụ sống được trồng vớimật độ khoảng cách khác nhau Đa số trồng với khoảng cách 2,5 x 2,5m, mật độ 1680trụ/ha

Cách xác định khoảng cách như sau: Dùng sợi dây dài có đánh dấu khoảng cáchbuộc 2 đầu dây vào cọc, rồi đóng cọc theo vị trí đánh dấu

3 Đào hố

Kích thước hố trồng trụ sống: 40 cm x 40cm x 40cm

Cách đào:

- Dọn vệ sinh quanh khu vực hố

- Xác định và đào ở vị trí trung tâm

- Mở rộng hố và đào sâu, đo hoặc ước lượng theo đúng kích thước hố đã qui định

- Khi đào để riêng lớp đất mặt về một bên, lớp đất phía dưới về một bên

4 Bón lót

Các loại phân bón lót: hữu cơ, lân, vôi

Nên sử dụng phân hữu cơ ủ hoai mục từ 1- 3 tháng Khi ủ phân hữu cơ nên trộn lânsuper hoặc lân thiên nhiên 2% ủ cùng, để làm tăng chất lượng phân hữu cơ

Lượng phân bón: 2 kg phân hữu cơ ủ hoai mục + 0,2 kg lân nung chảy + 0,1 kg vôicho 1 hố

5 Trộn phân, lấp hố

Sau khi bón phân lót, trộn đều phân với lớp đất mặt sau đó lấp lên một lớp đất trênmặt, để phân tiếp tục phân hủy và giảm mất đạm

6 Trồng cây

Chọn những ngày có mưa nhiều, nên chọn vào những ngày mưa dầm, áp thấp nhiệtđới trồng là tốt nhất.

Chọn những cây con đạt tiêu chuẩn để đem trồng

Đối với cây bầu: móc lổ kích thước lớn hơn túi bầu về độ sâu và rộng Đặt câythẳng đứng, lấp đất và nện chặt đất vào quanh bầu, không làm vỡ bầu Nên trồng mặtbầu thấp hơn mặt hố 20cm để dễ dàng tưới nước cho cây

Đối với cây từ luống: dùng que chọc lỗ lớn hơn gốc cây, đặt cây thẳng đứng, nệnchặt đất và dậm chặt gốc Trồng xong phải cắm cọc định vị và buộc ngay

9 Tưới nước

Sau khi trồng nếu mưa ít hoặc gặp hạn phải tưới nước ngay cho cây trụ sống

III Chăm sóc cây trụ sống

Nên tận dụng trồng xen cây họ đậu để đỡ công làm cỏ trong những năm đầu Khôngnên trồng sắn, bắp, khoai lang… các cây này cần lượng dinh dưỡng lớn ảnh hưởng đến câytrụ và cây tiêu

2 Bón thúc

Thông thường trong sản xuất người ta ít sử dụng phân bón cho cây trụ sống, nhưng để cây nhanh lớn ta nên bón thúc cho cây hàng năm vào mùa mưa

Các loại phân dùng bón thúc là: Phân đạm, Phân lân, Phân kali

Nếu cây trụ sống là cây họ đậu (như keo dậu) thì ta nên ưu tiên sử dụng phân lân

để bón thúc Vì phân lân rẻ tiền, cây họ đậu lại đồng hóa tốt phân lân, làm cho rễ cây pháttriển tốt sẽ cố định được nhiều đạm cho cây và cho đất

Có thể sử dụng lượng phân bón sau: 100g ure + 200 g lân nung chảy + 50g kaliclorua/ 1 gốc cây trụ sống

Nên chia lượng phân trên làm 3 lần vào đầu mùa mưa và giữa cuối mùa mưa Phânbón phải được lấp đất cẩn thận để tránh bay hơi mất phân Không trộn phân lân vớiphân ure

3 Tưới nước

Sau khi trồng cần tưới nước 2 lần trong 1 tháng trong mùa khô đầu tiên Năm sau

có thể tưới ít hơn 1 tháng 1 lần Nếu vườn trụ đã trồng tiêu thì không cần tưới cho cây trụsống nữa vì khi tưới cho tiêu thì cũng là tưới cho trụ sống

4 Phòng trừ sâu bệnh hại

Vườn cây trụ sống cần được theo dõi thường xuyên để phát hiện kịp thời sâu bệnh.Trong trường hợp cần thiết thì phải dùng thuốc bảo vệ thực vật để trừ sâu hoặc bệnh chocây

5 Tỉa cành và hãm ngọn

Từ năm 2 trở đi, tỉa cành có nguy cơ cạnh tranh với thân chính (cành to lớn và cóthể vượt thân chính) Sau đó, khi tiêu leo lên đến đâu thì ta tỉa cành đến đó Nếu phần trêncây trụ sống phát triển rậm rạp cần tỉa bớt để đảm bảo ánh sáng cho tiêu Khi cây trụ đạtđường kính gốc 7-10cm, tiến hành hãm ngọn Hãm ngọn ở độ cao 4m

6 Giữ cho cây trụ sống mọc thẳng

Để cây trụ sống mọc thẳng đạt tiêu chuẩn làm trụ thì ta phải thường xuyên buộc cây trụ vào cọc định vị Nút buộc cách nhau 30 cm

đá như trên Khi buộc dây thép vào trụ nên buộc lỏng để cây còn tăng trưởng đường kính.Nên dùng dây thép tráng kẽm, đường kính từ 2,7-3mm và để nguyên cuộn.

IV Làm giàn che

1 Chuẩn bi vật liệu

- Vật liệu làm giàn che nên sử dụng các vật liệu có sẵn tại địa phương như tre nứa, ládừa, rơm rạ, thân cây ngô khô… Nếu không có những vật liệu trên thì có thể dùng lưới che và dây thép

Trong thực tế sản xuất, người trồng tiêu thường dùng thân ngô để lợp giàn che vì chúng dễ tìm với lượng lớn, thân bền, không để lại hạt

- Vật liệu lợp mái có thể chọn 1 trong số các loại vật liệu sau: thân ngô, rơm rạ, tàu dừa, lưới…

- Vật liệu để buộc: dây thép nhỏ

- Làm khung giàn: Khung giàn làm gần giáp với đỉnh trụ (cách đỉnh trụ 30cm) Dùng thân tre chẻ thành từng mảnh buộc chắc vào trụ Buộc theo hàng dọc bằng 3 cây chính cách nhau 0,8m

- Lợp mái che: Chọn một trong số những vật liệu trên để lợp mái Rải đều vật liệu lên giàn, nhưng phải có khe hở để ánh sáng chiếu xuống, buộc nệp chắc phía trên

2 Phòng chống cháy

Các vật liệu làm giàn che và rào chắn rất dễ bị cháy Nên cần phải cẩn thận với nguồn lửa như hút thuốc, đốt cỏ rác gần với khu vực vườn tiêu Nếu có nguồn lửa gần khu vực phải canh vườn để kịp thời dập lửa

Bài 4: NHÂN GIỐNG HỒ TIÊU

I Chuẩn bi luống giâm hom tiêu

1 Chuẩn bi luống ươm:

- Chiều rộng luống: 1 – 1,2m

- Chiều dài luống tùy thuộc vào chiều rộng của vườn ươm (thường chiều dài khoảng 10m để dễ chăm sóc)

- Diện tích luống: 10 – 12m2.

- Lối đi giữa 2 luống 0,5m

- Khoảng cách giữa 2 đầu luống 0,6m (3 gang tay)

2 Các loại nguyên vật liệu cần chuẩn bi:

- Cuốc: 20 cái

- Cào: 10 cái

- Cọc tre/gỗ (dài 2m, đường kính 5cm hoặc to bằng cổ tay): 10 - 12 cọc

- Lưới che (lưới nhựa nilon xanh, đen hoặc lá dừa.): phụ thuộc vào diện tích

3 Làm giàn che tạm thời và rào bảo vệ

Làm giàn che tạm thời:

- Đóng cọc/trụ lớn (dài 2m, to bằng cổ tay) xung quanh luống, cọc này cách cọc kia 2m, sâu 2 gang tay

- Cột dây kẽm vào đầu cọc, nối dây giữa các cọc gần nhau và nối các cọc ngang (vẽ hình minh họa) để tạo thành giàn

- Phủ lưới nilon che (hoặc lá dừa) lên giàn che tạm thời Chú ý cột mí lưới vào giàn che

- Làm rào bảo vệ:

+ Đóng cọc nhỏ (cao nửa mét, to bằng ngón tay cái hoặc ngón chân cái), cọc này cách cọc kia khoảng nửa gang tay

+ Nếu dùng cót thì dựng cót xung quanh luống và cột cót vào trụ/cọc của giàn che

II Chuẩn bi bầu đất giâm hom tiêu

1 Vệ sinh vườn ươm, chuẩn bi mặt bằng

- Dọn sạch cỏ, rễ cây, rác,…gom tất cả ra bìa vườn ươm rồi đốt

- Đất tốt lớp mặt: 80%.

- Phân chuồng hoai mục: 17%

- Phân lân vi sinh hoặc Lân Văn Điển hoặc tro: 3%

- Luống rộng 1,2 – 1,4m; dài 20 – 25m tùy địa thế vườn ươm

- Luống này cách luông kia 0,5m

- Xung quanh luống có rãnh thoát nước

- Làm giàn che

4 Trộn hỗn hợp bầu:

Toàn bộ hỗn hợp trên trộn đều, nhỏ Loại bỏ sạn, lá khô, cành tăm nhỏ,…

5 Đóng và xếp bầu vào luống:

- Đóng bầu đất: đóng chặt chân bầu, đóng đất đầy bầu

- Đóng bầu đất tới đâu, xếp bầu vào luống tới đó

- Xếp bầu vào luống theo kiểu “nanh sấu”

- Xếp bầu vào kín luống tới đâu, lấp đất xung quanh hàng bầu ngoài bìa để chống ngã bầu

- Lấp đất cao nửa bầu

III Chuẩn bi và giâm hom giống tiêu

1 Chọn vườn tiêu để lấy dây hom:

- Trên vườn tiêu 1,5 – 3 năm

- Vườn tiêu sạch bệnh

- Vườn tiêu khỏe mạnh

- Vườn tiêu sinh trưởng đồng đều

2 Chọn dây tiêu tốt:

- Sinh trưởng khỏe mạnh, đồng đều

- Dây tiêu không bị vống (lóng dài)

- Dây cao cách mặt đất 2m, không dị dạng

3 Thời điểm lấy giống:

- Rễ thằn lằn phát triển mạnh(rễ có màu trắng).

- Ngừng bón phân ít nhất 30 ngày trước khi lấy giống

4 Cắt và lấy dây hom ra khỏi trụ:

− Dụng cụ: dao sắc (bén), thúng, cồn 90 độ để khử trùng dao cắt

− Cách thực hiện:

+ Dùng dao cắt ngang hom thân, chừa gốc một đoạn 50 – 60cm

+ Gỡ dây tiêu từ dưới gốc lên ngọn

+ Chú ý, dây tiêu gỡ xong không bị xoắn dập

+ Nhẹ nhàng cho dây hom vào thúng

Chú ý: khử trùng dao bằng cồn trước khi cắt sang cây tiêu khác.

5 Cắt tỉa và chọn hom tốt

− Dùng dao cắt bỏ phần ngọn dây, lá non

− Cắt một hom giống:

+ Gồm 5 đốt, các đốt trên hom phải có rễ bám (rễ thằn lằn) tốt

+ Hom có mang ít nhất một cành quả (hình hom thân)

+ Phần dưới hom cắt xéo cách mắt (đốt) dưới cùng 1-2cm (khoảng 1 lóng tay).+ Cắt tỉa bỏ các lá, cành trên hom ở các mắt (đốt) vùi vào đất, chỉ để lại 1-2 cành

Benotigi 50WP, Viben-C50BTN, Benlate 50WP, Bemyl 50WP, Ben 50WP, từ 1-2 phút.

7 Giâm hom tiêu vào luống

- Xẻ rãnh sâu gần gang tay

- Đặt hom vào rãnh nghiêng 450so với mặt luống, hom này cách hom kia 7cm(bằng ngón tay)

- Khoảng cách hom (10 x 7)cm, (hom này giâm cách hom kia nữa gang tay)

- Lấp đất 3 mắt (đốt) nếu hom 5 mắt (đốt); lấp 4 mắt (đốt) nếu hom 6 đốt

- Tưới nước sau khi giâm

8 Giâm hom tiêu vào bầu đất

a) Xử lí bầu đất trước khi cắm hom giống

− Tưới đẫm nước trước khi cắm hom 1 ngày hoặc 1 đêm

− Có thể phun thuốc Bốc đô lên bầu đất trước khi cắm hom từ 1-2 ngày

b) Giâm hom tiêu vào bầu

− Dùng chiếc đũa hoặc que bằng chiếc đũa cắm sâu 2/3 giữa tâm bầu

− Cắm 3 đốt dưới mặt bầu, chừa 2 đốt (mắt) trên mặt bầu

− Dùng đầu đũa chèn (lấp) đất chặt hom

IV Chăm sóc và bứng chọn hom giống ra rễ đem trồng

1 Tưới nước:

- Tuần thứ nhất tưới 3 lần/ngày

- Tuần thứ hai tưới 2 lần/ngày

- Tuần tiếp theo tưới 1 lần/ngày

2 Bứng và chọn cây con:

a) Tiêu chuẩn cây con xuất vườn:

- Hom được ươm trong luống từ 10 – 20 ngày

- Hom không sâu bệnh và dị dạng

- Hom phải nhú rễ từ 1-2 cm

b) Thời gian bứng chọn cây con:

- Tốt nhất bứng vào sáng sớm và đem trồng ngay.

- Bứng đến đâu trồng tới đó

c) Kỹ thuật bứng chọn cây:

- Một tay cầm vào đầu hom tiêu, một tay dùng dụng cụ bứng cắm xuống khôngđược sát vào hom

- Vừa bẩy vừa nâng hom tiêu lên Sau đó đặt hom tiêu vào thúng và chuyển đi trồng

- Vật liệu che: lưới nilon hoặc lá dừa

- 2 tháng đầu che 2 lớp lưới hoặc lá dừa dày

- 2 tháng tiếp theo, che 1 lớp hoặc dỡ thưa lá dừa

- Tuần đầu: tưới 02 lần/ ngày

- Tuần thứ hai: tưới 1 lần/ngày

- Chú ý: tưới nhiều cây Tiêu dễ bị nấm bệnh

3 Làm cỏ, phá váng:

- Nhổ cỏ bằng tay

- Thường xuyên nhổ cỏ, không để cỏ quá tốt trong bầu tiêu

- Dùng chiếc đũa hoặc que để xới xáo mặt bầu

- Chú ý khi làm cỏ và phá váng: không làm gãy các mầm non

4 Bón phân thúc:

- Lúc cây giống từ 1 – 3 lá thật:

- Loại phân bón: Ure và Kalyclorua (nông dân gọi là phân muối ớt)

- Trộn đều 3 lạng (300g) Ure và 2 lạng (200g) phân muối ớt (KCl)

- Cho 2 loại phân trên vào xô nước 100 lít khuấy thật đều

- 100 lít tưới đủ luống bầu 30 – 35m2

- Nếu giảm lượng nước tưới bao nhiêu phần thì lượng phân giảm theo đúng bấy nhiêu phần

- Tưới lại bằng nước lã (nước sạch)

- Định kỳ: 7 – 10 ngày tưới 1 lần phân Lúc cây giống từ 4 – 6 lá thật:

- Loại phân bón: Ure và KCl (phân muối ớt)

- Trộn đều 7 lạng (700g) Ure và 3 lạng (300g) phân muối ớt (KCL)

- Cho 2 loại phân trên vào xô nước 100 lít khuấy thật đều

- Tưới phân 2 - 3 lít/m2, xô nước phân 100 lít tưới đủ luống bầu 30 – 35m2

- Tưới lại bằng nước lã (nước sạch)

- Định kỳ: 10 ngày tưới 1 lần phân, tuy nhiên phải dựa vào khả năng sinh trưởng thực tế của cây để bón phân

5 Đảo bầu

Lý do phải đảo bầu

- Đảo bầu để phân loại cây

- Đảo bầu để phá váng mặt bầu

- Dễ chăm sóc cây lớn và cây nhỏ Cách tiến hành:

- Lấy bầu cây ra khỏi luống

- Bóp nhẹ đoạn trên của bầu

- Xếp cây lớn vào 1 bên, cây nhỏ vào 1 bên lại vào luống

- Chèn đất xung quanh luống

6 Huấn luyện cây con:

- Lý do phải huấn luyện cây con:

+ Thích nghi dần khi ra môi trường mới (khi trồng mới)

+ Chống chịu với môi trường mới bất lợi

+ 02 tháng đầu, che dày 2 lớp lưới, khoảng 30% ánh sáng lọt vào.

+ Thời gian tiếp theo (khi cây có 3-5 lá), che thưa, khoảng 70 % ánh sáng lọt vào.+ Tháng cuối cùng, dần dần dở hết lưới che

+ Giảm dần lượng nước tưới, ngừng tưới 7 ngày trước khi xuất vườn

7 Tiêu chuẩn cây xuất vườn

- Cây được ươm 5 - 6 tháng

- Cây cao 20- 30cm

- Cây không bị sâu bệnh, dị dạng

- Cây được huấn luyện ánh sáng và ngừng tưới từ 7 ngày trước

i 5: KỸ THUẬT TRỒNG HỒ TIÊU

I Đào hố trồng tiêu

1 Tiêu chuẩn hố

Tùy theo từng loại trụ, tiêu chuẩn hố khác nhau

Đối với trụ bê tông và trụ gỗ: có thể đào hố theo 2 cách

Hố 1 bên trụ: trồng 2 dây/1 hố, đào rộng hơn 80 x 80 x 60cm Đào hố sát mép trụ

Đào hố quanh trụ: đào với kích thước 80 x 80 x 60cm, trụ nằm giữa

Đối với trụ xây gạch: đào 6 - 7 hố, kích thước 30 x 30 x 30 cm

2 Xác đinh vi trí hố

Cây tiêu sống chủ yếu là leo bám Nên chọn vị trí hố để dây tiêu bám vào trụ

vuông góc với hướng gió để hố đón nước mưa dễ dàng

II Bón phân lót

1 Xác đinh loại phân cần bón

Phân bón lót cho tiêu nên sử dụng các loại phân sau:

Phân hữu cơ ủ hoai mục: phân hữu cơ có tác dụng chậm nhưng lâu dài Trongphân hữu cơ có nhiều mùn nên chất dinh dưỡng ít bị rửa trôi, tạo ra kết cấu tốt cho đất,làm cho các chế độ nhiệt, nước, không khí và dinh dưỡng trong đất được điều hòa Việcbón lót phân hữu cơ giúp cho tiêu có được nguồn dinh dưỡng kịp thời và lâu bền

Phân lân nung chảy, vôi và vi sinh hữu cơ bón lót

Để có phân hữu cơ hoai mục ta phải ủ phân Có nhiều loại phân hữu cơ và nhiềucách ủ phân hữu cơ nhưng hiện nay qui trình ủ vỏ cà phê với chế phẩm Trichodarmalàm phân bón cho tiêu của Viện nghiên cứu Khoa học kỹ thuật Nông lâm thủy lợi Tâynguyên được bà con nông dân ứng dụng phổ biến hơn

Qui trình ủ như sau:

Nguyên liệu, vật liệu

Thể tích đống ủ từ 5m3 trở lên Phụ gia tính cho 1m3 vỏ trấu cà phê như

sau: Phân chuồng 30-50kg, Super lân 10-20kg, Phân Ure 0,5-1kg, Trichoderma 1-2kg, Vôibột 3-7 kg, Đường 1kg

Nước sạch 200-250 lít, đủ để tưới cho đảm bảo độ ẩm ( đạt ẩm độ 50-55%) Vật liệu để che tủ kín bề mặt đống ủ ( tấm lilon, bao, bạt…)

Yêu cầu kỹ thuật

Phối trộn và làm ẩm nguyên liệu: tưới để phân chuồng và vỏ cà phê đủ ẩm Rồi chovôi, lân và ure vào theo tỷ lệ trên; kết hợp trộn đảo đều và tưới bổ sung cho đạt độ ẩm 55-60% Sau đó dùng vật liệu phù hợp che phủ đống nguyên liệu để giữ ẩm, tránh mưa nắng

Trộn nguyên liêuHoạt hóa men Trichoderma: Sau khi phối trộn và làm ẩm nguyên liệu 5 ngày thì

trong 100 lít nước lạnh sạch, có bổ sung 0,5kg đường, khuấy đều cho tan hết, dùng máysục khí (loại nuôi cá cảnh) sục khí cho dung dịch liên tục trong 20-24 giờ.

Xử lý nguyên liệu bằng Trichoderma: tưới dần dần men Trichoderma đã đượchoạt hóa lên đống nguyên liệu và trộn đảo đều, kết hợp tưới bổ sung cho đảm bảo độ ẩm(55-60%) Sau đó gom thành đống dạng hình nón hoặc hình thang, cao ít nhất 1m Dùngvật liệu phù hợp che phủ kín đống ủ để giữ ẩm, tránh mưa nắng Theo dõi nhiệt độ đống

ủ, để kịp thời xử lí những bất ổn (nếu có), đảm bảo cho quá trình ủ diễn tiến tốt

Cần thường xuyên kiểm tra nhiệt độ, độ ẩm của đống ủ ở nhiều vị trí khác nhau.Nhiệt độ, độ ẩm của đống ủ đạt mức yêu cầu thì nó sẽ mau hoai mục Nếu nhiệt độ thấpnhiều thì có thể do thiếu ẩm hoặc dư ẩm Nếu nhiệt độ đống ủ không giống nhau ở các vịtrí thì cần đảo lại cho đều và che tủ lại cho kín

Sau 10-12 ngày kiểm tra đống ủ, nếu thấy bị khô thì tưới bổ sung cho đủ ẩm, rồiche phủ kín lại Nhiệt độ đống ủ tăng dần và giữ ở mức cao 50-700C ở các giai đoạn đầucủa quá trình ủ Khi đống ủ đã hoai mục thì nhiệt độ giảm dần và cân bằng với nhiệt độmôi trường

Trong quá trình ủ, định kì 7-10 ngày kiểm tra đống ủ , nếu thiếu ẩm thì tưới bổsung

Sau 2-3 tháng ủ ta được phân hữu cơ sinh học, có thể đem bón ngay hoặc làmphân vi sinh

Bổ sung Trichoderma để làm phân vi sinh: Hoạt hóa 1 kg men Trichoderma nhưtrên, tưới vào phân hữu cơ vi sinh, trộn đảo đều, ủ thêm 7-10 ngày nữa là ta được phânhữu cơ vi sinh, đem bón cho vườn cây có tác dụng ngăn ngừa bệnh hại , hiệu quả rất cao

Nếu số lượng ít hoặc không có đủ điều kiện hoạt hóa Trichoderma thì có thể dùngtrực tiếp chế phẩm trên giá thể xốp rồi trộn với nguyên liệu

Ở những vùng không có vỏ trấu cà phê có thể dùng các nguồn phân hữu cơ khácnhư: phân xanh, phân bò, phân gà, phân cút … để ủ Riêng phân lợn (heo) người ta ít dùng

để bón cho tiêu vì trong phân lợn có nhiều vi sinh vật gây bệnh cho tiêu

Lưu ý:

Nhiệt độ càng cao thởi gian ủ càng rút ngắn Nên khi mưa nhiều, nhiệt độ

thấp thì thời gian hoai mục có thể kéo dài

Dùng lượng Trichoderma càng nhiều thi càng nhanh hoai mục và ngược lại

Đống ủ lớn, có bổ sung phân chuồng sẽ rút ngắn thời gian ủ, tăng chất lượng phân.Phân lân: phân lân khó tan, chậm tiêu nên dùng để bón lót phù hợp hơn bón thúc

Có 2 loại phân lân phổ biến là phân lân nung chảy (phân lân chế biến bằng nhiệt) và phânlân super (phân lân chế biến bằng axit) Ta có thể dùng một trong hai loại này để bón lót.Nên bón lót phân lân theo hàng, theo hốc không nên trộn đều lân vào lớp đất mặt để tránhthoái hóa lân

Vôi bột: có tác dụng khử chua, sát trùng nên cần phải được bón ngay từ đầu và bón đều vào tầng đất mặt để giúp cho tiêu phát triển tốt

2 Lượng phân cần bón

Lượng phân bón lót cho tiêu trên 1 trụ như sau: 1015 kg phân hữu cơ đã ủ + 0,2 0,3kg phân lân + 0,2 - 0,3kg vôi bột + 2kg vi sinh hữu cơ bón lót

-3 Xử lý hố

Rắc vôi dưới đáy hố khoảng 0,2 -0,3 kg/hố

Xử lý đất trong hố trước khi trồng bằng 1 trong các loại thuốc như Confidor

100 SL 0,1%, 0,5 lít/hố hoặc Basudin 10 H, 20 - 30 g/hố Việc xử lý đất trong hố đượcthực hiện trước khi trồng tiêu ít nhất là 15 ngày

4 Vận chuyển, rải phân ra lô và trộn phân lấp hố

Vận chuyển phân ra lô bằng các loại xe cơ giới sẵn có của địa phương Khi vậnchuyển tránh làm rơi vải nhiều Nếu chưa có điều kiện rải phân ra hố mà phải chất thànhđống thì phải che đậy kín, tránh phơi phân trực tiếp dưới ánh

nắng mặt trời

Rải phân ra lô phải rải theo thứ tự nơi xa trước, nơi gần rải sau

Sau khi rải vào hố, trộn đều phân bón lót với lớp đất mặt và lấp lên 1 lớp đất

để tránh phân bị bay mất đạm

III TRỒNG TIÊU

1 Xác đinh thời vụ trồng

Thời vụ trồng tiêu tùy thuộc vào khí hậu, thời tiết từng vùng Tiêu được trồng vào đầu mùa mưa, khi đã mưa đều, đất đủ ẩm

Vùng đồng bằng Quảng Trị trồng vào 9 – 11, vùng Hướng Hóa trồng tháng 6- 8

2 Xác đinh lượng giống

Thông thường trụ gỗ và trụ bê tông trồng 2 dây/ trụ, trồng khoảng cách 2,2 x

2,2m thì mật độ vườn là 2000 trụ/ha Cần chuẩn bị 4000 dây để trồng và khoảng 10 -15 % dự phòng trồng dặm (khoảng 400 -500 dây)

Nếu trồng mật độ thưa 2,5 x 2,5m, với mật độ 1700 trụ/ ha thì lượng dây giống

là 3400 dây và dự phòng 300 -400 dây để trồng dặm

Trên trụ xây trồng với mật độ với mật độ thưa hơn 1110 trụ/ha, với khoảng cách 3

x 3m Mỗi trụ trồng 6 - 7 dây Cần chuẩn bị 6660 - 7770 dây/ ha Dự phòng trồng dặm 700

- 1000 dây

Tiêu chuẩn dây giống:

- Cây giống ươm bằng hom thân chính là chính, thân bánh tẻ hoặc có thể dùng homdây tiêu lươn: kích thước bầu đất: 12 x 22cm Khi ươm hom lươn cắm 2 đốt vào bầu đất, 1đốt trên mặt đất Cây con hồ tiêu được ươm từ 5 - 6 tháng trong vườn ươm, có ít nhất 1chồi mang 5 - 6 lá trở lên, cao 20- 30cm mới đem trồng

- Cây giống ươm bằng hom thân 5 - 6 đốt Cây được ươm từ 4 - 5 tháng trongvườn ươm Cây không bị sâu bệnh và được huấn luyện với độ chiếu sáng 70 - 80% từ 15 -

20 ngày trước khi đem trồng

3 Vận chuyển cây giống ra vườn trồng

Khi chuẩn bị trồng, vận chuyển cây giống ra lô Việc vận chuyển cây giống ra lôphải kịp thời Nếu vận chuyển cây giống ra lô quá sớm khó khăn trong việc bảo vệ và bảoquản cây Tốt nhất là đảm bảo đủ giống trồng trong ngày và ngày sau tiếp tục vận chuyển.Việc bốc xếp và chở cây cũng phải cẩn thận tránh làm hư hỏng cây giống

4 Trồng tiêu

Nếu trồng bằng bầu, xé túi bầu tiêu nhẹ nhàng, tránh vỡ bầu rồi đặt vào giữa hố, đặtbầu hơi nghiêng 450, hướng chồi tiêu về phía trụ và sát trụ, mặt bầu cách mặt đất 10cm,trồng âm một bên Trồng ngửa rễ (rễ hướng ra phía ngoài trụ), dùng tay lấp đất, nénchặt đất chung quanh bầu, không làm vỡ bầu Trồng theo nguyên tắc đào hố sâu nhưngtrồng cạn

Trồng bằng hom thì dùng hom thân 5 đốt, đặt hom xiên với mặt đất mặt 450, đặt

hom hướng về phía trụ, chôn 3 đốt vào đất, chừa trên mặt đất 2 đốt, dậm chặt đất quanhhom Trồng ngửa rễ và âm một bên hố như trên Không nên rải dây tiêu ra ruộng, trồngđến đâu vận chuyển đến đó Trong bó tiêu giống phải đảm bảo đủ ẩm nếu khô phải tướinước giữ ẩm.

Gặp nắng gắt, phải dùng vật liệu phù hợp như lá dừa, lá nhãn, cỏ…che bổ

sung cho hom tiêu Trồng đến đâu che đến đó

Sau 7-10 ngày trồng tiêu bằng cây con trong bầu và sau 2 - 3 ngày trồng trực tiếpbằng hom thân nếu trời không mưa phải tưới nước cho dây tiêu Tưới nhẹ nhàng vàophần âm hố ngoài gốc tiêu, không tưới trực tiếp vào gốc tiêu

5 Che túp cho tiêu trụ sống

Đối với tiêu trụ sống, sau khi trồng xong cần che túp bằng các vật liệu thân cây ngôhoặc các loại cành cây che trong thời gian 1-2 tháng Những cành cây cứng thì sau khitàn lá thu gom cành cho vào bờ lô

Bài 6: CHĂM SÓC CÂY HỒ TIÊU

- Đối với vườn tiêu từ năm thứ hai trở đi, xử lý hố vào mùa khô, đến đầu mùamưa khi đất đủ ẩm cần trồng dặm những cây chết, cây còi cọc, sinh trưởng kém

- Với vườn tiêu kinh doanh, nếu cần phải trồng dặm bà con nông dân thường dùngdây lươn ươm trong túi bầu để dặm

- Trường hợp những cây bị chết do nấm bệnh, phải nhổ tận rễ và tiêu hủy Sau đó

xử lý đất và phơi ải để diệt trừ mầm mống sâu bệnh Sau khi xử lý ít nhất 6 tháng, mớitrồng dặm lại

- Chuẩn bị cây dự trữ để dặm

- Chọn cây cùng giống để dặm

- Nếu trồng dặm trong năm trồng mới thì chỉ cần móc lỗ và trồng dặm lại trênnhững hố có cây chết, các năm sau thực hiện các công việc đào hố, bón lót, trộn phân, đắp

mô như trồng mới

- Chăm sóc tốt để cây trồng dặm sinh trưởng khỏe đuổi kịp các cây khác, làm cho vườn cây mau đồng đều

I Buộc dây

1 Tác dụng:

+ Giúp cho rễ tiêu bám chắc vào trụ

+ Rễ bám chắc vào trụ thì mới cho ra các cành quả, vì nếu không buộc kịp thờicành tược buông thõng ra ngoài, dây sẽ ốm yếu không ra cành quả được

+ Các dây thân chính phân bố đều quanh trụ

2 Vật liệu buộc: dây nilon mềm

3 Kỹ thuật buộc:

+ Dây thân lên đến đâu phải buộc đến đó

+ Thường 7 ngày phải buộc 1 lần

II Làm cỏ

1 Một số loài cỏ dại phổ biến trên vườn tiêu

- Các loài cỏ hàng năm như cỏ mực, cỏ xước, cỏ bợ, cỏ ngọt, cỏ hôi, cỏ

sữa…

- Các loài cỏ lâu năm như cỏ tranh, cỏ gấu, cỏ gừng, cỏ gà…những loài cỏ

này có đặc tính sinh sản vô tính nên rất khó tiêu diệt

ác hại của cỏ dại

Cạnh tranh về dinh dưỡng, ánh sáng, nước đối với cây tiêu, làm cho cây tiêu sinhtrưởng phát triển kém

3 Các biện pháp phòng trừ cỏ dại

a) Các biện pháp hạn chế cỏ dại

- Trước khi trồng, đất cần được khai hoang cày bừa kỹ, sau đó tiến hành xử lý, thugom dọn sạch cỏ dại cũng như các cơ quan sinh sản của cỏ như thân ngầm, cành, thânphơi khô rồi đốt

- Dùng rơm rạ, thân lá thực vật che phủ mặt đất

- Trồng xen, trồng cây phủ đất để hạn chế cỏ dại

- Hạn chế sự xâm nhập cơ giới của cỏ dại vào vườn tiêu:

+ Không dùng các loại cỏ có khả năng sinh sản vô tính để làm vật liệu tủ

gốc

+ Không sử dụng các loại cỏ sinh sản vô tính, các loại cỏ đã ra hoa làm chất độnchuồng và bón cho vườn tiêu

b) Các biện pháp diệt trừ cỏ dại

* Diệt trừ bằng biện pháp thủ công

- Dùng cuốc xới xáo, số lần xới nhiều hay ít tùy thuộc vào lượng cỏ dại nhiều hay ít và mức độ sinh trưởng của cỏ dại mạnh hay yếu

- Nhổ cỏ bằng tay

- Dùng máy cắt cỏ hoặc phát cỏ: vào mùa mưa, với những vườn tiêu trồng trên đấtdốc, tiến hành cắt hoặc phát cỏ thấp trên hàng, cách mặt đất 5 – 7 cm để tạo thành thảmphủ, hạn chế xói mòn rửa trôi Cỏ gần gốc tiêu phải nhổ bằng tay

Lưu ý: Khi xới xáo, làm cỏ cho vườn tiêu không được làm ảnh hưởng đến bộ rễ

của cây tiêu

* Diệt trừ bằng thuốc hóa học

- Có thể dùng một số loại thuốc có gốc Glyphosat như Glyphosan, Helosat,Roundup, clean-up, Viphosat… để diệt trừ một số loài cỏ khó diệt, sinh sản vô tính như cỏtranh, cỏ gấu…

- Đây là những loại thuốc có tác động lưu dẫn, do vậy sau khi phun thuốc sẽ xâmnhập vào bên trong thân qua bộ lá rồi di chuyển đến tất cả các bộ phận của cây kể cả hệthống thân ngầm dưới đất nên hiệu quả diệt trừ rất cao

- Loại thuốc trừ cỏ có thể diệt trừ được rất nhiều loại cỏ, kể cả các loại cây trồngnếu trong quá trình phun để dung dịch thuốc bám dính vào các bộ phận xanh của cây

- Nên phun thuốc vào thời điểm cỏ sinh trưởng mạnh, có nhiều lá xanh, chồi non (cỏtranh cao 25 – 30 cm, cỏ gấu cao 10 – 15 cm)

- Không nên phun thuốc trong điều kiện khô hạn, đất ngập nước, cỏ đã ra hoa

- Trong thực tế người trồng tiêu thường chỉ sử dụng thuốc trừ cỏ để phun trước khitrồng, nếu khu đất có quá nhiều cỏ khó diệt.

- Sau khi đã trồng tiêu thì việc sử dụng thuốc diệt cỏ cần hết sức cẩn thận, tuyệt đốikhông được để dung dịch thuốc bám dính gây hại cho cây tiêu, nên:

+ Che chắn cây tiêu khi phun thuốc

+ Sử dụng áp lực phun thấp

+ Không phun khi có gió lớn

4 Thu gom và xử lý cỏ dại:

Cỏ dại sau khi làm xong bằng các biện pháp thủ công:

- Không để thành đống, không để trong gốc tiêu, không để khô rồi đốt

- Rải mỏng cỏ trên hàng hoặc trên băng trong vườn tiêu

IV Bón phân

1 Nhu cầu dinh dưỡng của cây Hồ tiêu

- Đối với cây tiêu thì nhu cầu về đạm và kali cao hơn rất nhiều so với lân

- Ngoài ra một số nguyên tố dinh dưỡng khác như Ca, Mg cây tiêu cũng cần với mộtlượng rất lớn, còn cao hơn cả lân

2 Một số biểu hiện thiếu dinh dưỡng trên cây Hồ tiêu

+ Ngoài ra nếu bón thừa đạm còn làm cho tiêu chín muộn, ảnh hưởng tới phẩm chấtcủa hồ tiêu thương phẩm

- Thiếu lân:

+ Triệu chứng thiếu lân rõ ràng rất ít khi xuất hiện và cũng rất khó nhận biết

+ Trong trường hợp cây tiêu bị thiếu lân nghiêm trọng biểu hiện ở sự sinh trưởngcòi cọc của cây

- Thiếu kali:

+ Triệu chứng thiếu kali biểu hiện trên đầu các mép lá trưởng thành có màu vàng

và xuất hiện các đốm chết hoại, màu xám, giòn

+ Vết hoại chết thường có hình chữ V ở đầu mép lá Đây là hiện tượng cháy

+ Các vệt úa vàng này đi vào phía trong gân chính, tiếp đến lá sự hoại tử

+ Các vết hoại tử rất nhỏ nằm rải rác giữa các gân lá, mặt trên hay mặt dưới lá.+ Lá rụng trước khi các vết hoại tử này phát triển mạnh

- Thiếu Mg:

+ Hiện tượng thiếu Mg xuất hiện đầu tiên trên các lá già sau đó mới lan sang các lá non hơn

+ Khi thiếu Mg, phiến lá có màu úa vàng trong khi gân chính vẫn xanh

+ Nếu thiếu nặng lá bị rụng đồng loạt, các cành trơ trụi lá, chỉ còn một ít lá non không bị ảnh hưởng

- Thiếu S: làm cho các lá non có màu trắng.

3 Các loại phân thường sử dụng cho cây Hồ tiêu

- Phân hữu cơ: Phân chuồng ủ hoai mục, phân hữu cơ vi sinh, vỏ quả cà phê ủ với nấm Trichoderma…

- Phân hóa học(Phân đơn):

+ Phân đạm: Urê (46%N),

+ Phân lân: Lân nung chảy (14-16% P2O5), Lân super (16-18% P2O5)

+ Phân kali: Kali clorua (60% K2O)

+ Phân phức hợp: phân NPK 16 – 16 – 8, 16 – 8 – 16

- Phân bón lá: sử dụng các loại phân bón lá có chứa các nguyên vi lượng như: Zn, B,

+ Định lượng phân bón hóa học cho hồ tiêu (kg/ha/năm)

Năm Phân NPK(kg/ha/năm) Phân đơn (kg/ha/năm)

Loại Liều lượng Urê Lân nung chảy

hoặc lân Super

400-5001000-12001600-18002200-2500

150350550650

1000100010001000

35170500600+ Định lượng phân bón hóa học cho hồ tiêu (g/trụ/năm)

Năm Phân NPK(g/trụ/năm) Phân đơn (g/trụ/năm)

Loại Liều lượng Urê Lân nung chảy

hoặc lân Super

200-250500-600800-9001100-1250

75175275325

500500500500

17,585250300

5 Cách bón

- Bón phân hữu cơ:

+ Phân hữu cơ được rải trên mặt đất, xung quanh gốc rối dùng cỏ rác tủ lên Hoặc rạch nhẹ rãnh, sâu 5 – 10 cm, xung quanh tán tiêu, rải phân và lấp đất

+ Không được đào rãnh sâu quanh gốc để bón phân làm tổn thương bộ rễ

- Bón vôi: rải đều vôi trên mặt đất, xung quanh tán tiêu hoặc ủ chung với phân chuồng rồi mới đem bón

- Bón lân: rải đều lân trên mặt đất, xung quanh tán tiêu

Phân hữu cơ, phân lân, vôi được bón toàn bộ một lần vào đầu mùa mưa

- Bón Đạm và Kali:

+ Phân Urê và Kali được chia ra bón làm 3 – 4 lần, vào các thời kỳ sau thu hoạch,

ra hoa và nuôi trái

+ Trước khi bón phân phải làm sạch cỏ, khi bón đất phải đủ ẩm, rải phân lên mặt đấtxung quanh tán, dùng cuốc xăm xới nhẹ để lấp phân vào đất

+ Khi rạch rãnh hoặc xăm xới cần hết sức cẩn thận để không làm đứt rễ tiêu