tóm tắt luận án tiến sĩ so sánh văn xuôi tự sự của lỗ tấn và nam cao

Lỗ Tấn được coi là người đặt nền móng cho nền văn học mới, là người tiền phong, mở đường trong việc hiện đại hóa nền văn họcTrung Quốc.. Luận văn thạc sỹ của Trần Lê Hoa Tranh với đề

Trang 1

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Lỗ Tấn được coi là người đặt nền móng cho nền văn học mới,

là người tiền phong, mở đường trong việc hiện đại hóa nền văn họcTrung Quốc Lỗ Tấn có một vị trí rất quan trọng trong nền văn học thếgiới, chủ yếu do sự đóng góp của tác phẩm ông Lỗ Tấn cũng có một sứchút lớn đối với độc giả Việt Nam

1.2 Nam Cao là một nhà văn hiện thực có vị trí quan trọng trongvăn học Việt Nam giai đoạn 1930-1945, đặc biệt là trong dòng văn họchiện thực phê phán Gần nửa thế kỳ qua, con người và tác phẩm củaNam Cao đã thu hút các nhà nghiên cứu, lý luận, phê bình, cùng với mộtkhối lượng độc giả tương đối lớn

1 Lịch sử vấn đề

Vấn đề nghiên cứu Lỗ Tấn và Nam Cao đã được các nhà nghiêncứu Trung Quốc và Việt Nam nghiên cứu tương đối hệ thống qua hàngtrăm, hàng ngàn công trình nghiên cứu uy tín Tuy nhiên, theo tài liệu

mà chúng tôi có được, việc so sánh Lỗ Tấn và Nam Cao chỉ xuất hiệnqua một vài bài báo có tính chất đơn lẻ hoặc một vài luận văn tốt nghiệpđại học, thạc sỹ ở Việt Nam Có thể kể ra đây công trình của Phạm Tú

Châu với bài viết Đôi điều so sánh giữa Chí Phèo và AQ đăng trên Tạp

chí văn học số 1 năm 1992 Bài nghiên cứu nhìn chung đã chỉ ra đượcnhững nét cơ bản nhất về hai nhân vật bất hủ AQ và Chí Phèo Luận văn

thạc sỹ của Trần Lê Hoa Tranh với đề tài Tìm hiểu những điểm tương đồng và dị biệt về mặt thi pháp nhân vật phụ nữ trong truyện Lỗ Tấn và Nam Cao (Đại học KHXH và Nhân văn Tp Hồ Chí Minh năm 1998) là

một công trình nghiên cứu dày dặn nhưng cũng chỉ dừng lại ở việc so

Trang 2

sánh thi pháp nhân vật phụ nữ Ở Trung Quốc chưa có công trình nghiêncứu so sánh nào về hai nhà văn này Nhìn chung, giới nghiên cứu ViệtNam thừa nhận truyện ngắn của Lỗ Tấn và Nam Cao có sự tương đồngrất lớn nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống Đóchính là không gian của Luận án của chúng tôi.

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Bản luận án của chúng tôi đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu như sau:

- Nêu những nét khái quát về bối cảnh của nền văn học hiện đại TrungQuốc và Việt Nam để làm rõ cơ sở xuất hiện các nhà văn Lỗ Tấn (TrungQuốc) và Nam Cao (Việt Nam); chỉ ra sự tương đồng và cả sự khác biệt về vịtrí, tầm vóc của từng nhà văn đối với nền văn học hiện đại của mỗi dân tộc

- Trên cơ sở phân tích các sáng tác cụ thể, luận án tập trung vào việcchỉ ra các điểm giống và khác nhau trong sáng tác của Lỗ Tấn và NamCao về phương diện nội dung và phương diện nghệ thuật; đồng thời, lý

giải vì sao lại có sự giống nhau và khác nhau như vậy

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Do mục tiêu của luận án, ở luận án này, chúng tôi chỉ tập trung vàoviệc so sánh sáng tác của Lỗ Tấn và Nam Cao qua truyện ngắn và truyện

vừa Cụ thể là, qua các tập Gào thét, Bàng hoàng của Lỗ Tấn với tổng

Trang 3

cộng 25 truyện và toàn bộ truyện ngắn của Nam Cao trước cách mạngtháng Tám năm 1945.

Ngoài ra, để có được cái nhìn toàn diện về sự nghiệp sáng tác của LỗTấn và Nam Cao cũng như thấy rõ được tính đa dạng, phong phú của cáctrào lưu văn học hiện thực Trung Quốc và Việt Nam, luận án cũng tiếnhành so sánh, đối chiếu với một số tác phẩm cùng thời của những nhàvăn Trung Quốc và Việt Nam khác

5 Phương pháp nghiên cứu:

Để đạt được hiệu quả cao trong triển khai đề tài, luận án của chúngtôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Phương pháp so sánh lịch sử - loại hình

- Phương pháp phân tích – tổng hợp

- Phương pháp hệ thống

6 Đóng góp mới của luận án

- Bản luận án là công trình đầu tiên đặt ra vấn đề so sánh một cách

hệ thống về văn xuôi tự sự của hai nhà văn: Lỗ Tấn và Nam Cao

- Luận án cũng góp phần làm phong phú thêm lịch sử nghiên cứu LỗTấn và Nam Cao, đặc biệt ở lĩnh vực văn học so sánh, có ý nghĩa quan

trọng đối với việc giao lưu văn học, văn hóa giữa hai quốc gia

7 Cấu trúc của Luận án:

Ngoài phần mở đầu, kết luận và thư mục tham khảo, Luận án củachúng tôi gồm 3 chương:

Chương 1: Sáng tác của Lỗ Tấn và Nam Cao trong bối cảnh nền văn

Trang 4

học hiện đại Trung Quốc và Việt Nam

Chương 2: Nội dung tư tưởng của văn xuôi tự sự Lỗ Tấn và Nam Cao Chương 3: Hình thức nghệ thuật của văn xuôi tự sự Lỗ Tấn và Nam

Cao

Trang 5

NỘI DUNG Chương 1: SÁNG TÁC CỦA LỖ TẤN VÀ NAM CAO TRONG BỐI CẢNH NỀN VĂN HỌC HIỆN ĐẠI TRUNG QUỐC VÀ VIỆT NAM 1.1 Khái quát tình hình văn học hiện đại Trung Quốc từ năm 1919 đến 1949 và văn học hiện đại Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến 1945 1.1.1 Bối cảnh chung

Đối với Trung Quốc - một dân tộc cổ kính này mà nói, chưa từng

có một nền văn học nào như văn học phương Tây đã va đập vào văn họccủa Trung Quốc lớn như vậy, và cũng đã có sự ảnh hưởng tới mứckhông có chỗ nào là không len lỏi vào Dưới ảnh hưởng của văn họcnước ngoài, văn học hiện đại Trung Quốc được phát triển lớn lên Sự ảnhhưởng to lớn và sâu sắc từ lý luận đến sáng tác và khắp các lĩnh vực như:thơ ca, tiểu thuyết, kịch, tản văn và phong trào văn học, cả đến tuyệt đại

đa số tác gia, thậm chí mấy thế hệ tác gia và hơn nữa, xuyên suốt cácthời kỳ của lịch sử văn học hiện đại Trung Quốc Văn học nước ngoài đãđẩy mạnh việc hiện đại hóa của văn học Trung Quốc

Văn hóa Việt Nam tiếp xúc với văn hóa phương Tây từ rất sớm,Nhưng văn hóa phương Tây chỉ thực sự ảnh hưởng đến văn hóa ViệtNam từ đầu thế kỷ XX, sau những đợt khai thác thuộc địa lớp văn hóaphương Tây đã có những đóng góp to lớn cho văn hóa Việt Nam Trướchết, nó mang đến cho văn hóa Việt Nam những giá trị mới như tự do,bình đẳng, dân chủ là những giá trị nhân văn thuộc về con người phổquá mà tư tưởng Ánh sáng nêu ra Sau đó, nó giúp người Việt phát triểnđược ý thức cá nhân, coi cá nhân như một giá trị

Trang 6

1.1.2 Văn học hiện đại Trung Quốc từ 1919 -1949

Văn học hiện đại Trung Quốc bắt đầu từ phong trào Ngũ tứ năm

1919 Với sự nỗ lực của các nhà văn, từ khi ra đời cho đến năm 1949,văn học hiện đại Trung Quốc đã trải qua nhiều chặng đường lịch sử gay

go phức tạp, vừa xây dựng vừa đấu tranh, vừa củng cố vừa phát triển vàtrong mỗi một giai đọan lịch sử, nền văn học đó đều ghi lại những thànhtựu rực rỡ, thể hiện những bước tiến nhanh và mạnh của một nền vănhọc vừa thoát khỏi những đêm dài của nền văn học viết bằng văn ngôn.Quá trình phát triển của lịch sử văn học hiện đại Trung Quốc chia ra

3 thời kỳ như sau: thời kỳ Ngũ tứ từ 1919 đến 1927; thời kỳ 1927-1937;thời kỳ 1937-1949

Trong 30 năm đó, nhờ có sự thâm nhập đời sống của nhân dân laođộng cùng khổ, hòa mình với cách mạng mà đội ngũ văn nghệ ngày càngđông đảo Nhiều văn nghệ sỹ cũng đã hy sinh nơi chiến trường, thể hiệnkhí phách người chiến sỹ như Cù Thu Bạch, Ân Phu Văn học hiện đạiTrung Quốc đã gặt hái được nhiều thành công với nhiều nhà văn gâyđược dấu ấn mạnh mẽ trên văn đàn, trở thành đối tượng được nghiên cứurộng rãi tại nhiều nước trên thế giới như Nhật bản, Hàn Quốc, Mỹ, Anh,Pháp, Nga, trong đó có Việt Nam Văn học hiện đại Trung Quốc là vănhọc của thời đại “Lỗ Tấn” Lỗ Tấn đã đặt nền móng cho sự phát triển củavăn học hiện đại Trung Quốc

1.1.3 Văn học hiện đại Việt Nam từ 1900 – 1945

Văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đã chính thức bước vào côngcuộc hiện đại hóa Chúng tối chia thành hai giai đoạn: Thời kì 1900-1930: giai đoạn giao thời.Giai đoạn thứ hai: 1930 - 1945

Có thể nói, cho đến 1945, văn học đã có những bước tiến dài trên conđường hiện đại hóa, với những gương mặt tiêu biểu và những áng văn kiệt

Trang 7

xuất Nam Cao là cây bút tiêu biểu nhất trong chặng đường cuối cùng từ1930-1945 Sáng tác của ông đã làm phong phú thêm nền văn xuôi hiện đạiViệt Nam, hoàn tất quá trình hiện đại hóa văn học dân tộc.

1.2 Khái quát về sự nghiệp sáng tác văn học của Lỗ Tấn và Nam Cao

Lỗ Tấn và Nam Cao đều sinh ra trong thời kỳ hai nước Trung Việtdưới chế độ phong kiến chuyên chế suy tàn nhưng cực kỳ tàn bạo Cảcuộc đời Lỗ Tấn và Nam Cao là một quá trình phấn đấu không khoannhượng cho một nhân cách cao đẹp - nhân cách trong cuộc đời và nhâncách trong sáng tạo nghệ thuật, và không chỉ bằng ngòi bút mà còn bằngnghĩa cử, không sợ gian nan, không nề nguy hiểm đến tính mạng, dámđấu tranh cho con người Hai ông có nhiều điểm gặp gỡ về cuộc đời và tưtưởng gửi gắm trong văn chương

1.2.1.Sự nghiệp sáng tác văn học của Lỗ Tấn

1.2.2 Sự nghiệp sáng tác văn học của Nam Cao

1.3 Vị trí của Lỗ Tấn và Nam Cao trong nền văn học hiện đại Trung Quốc và Việt Nam

Truyện ngắn của Lỗ Tấn và Nam Cao có nhiều điểm gặp gỡ Đó làmột di sản đồ sộ, không phải đồ sộ về khối lượng mà là sự giàu có về nộidung tư tưởng và giá trị nghệ thuật Hai nhà văn sống trong một thời kỳ

mà đất nước Trung Hoa và Việt Nam cùng ở trong một tình thế: sự xâmnhập của phương Tây và sự chuyển biến của xã hội thoát khỏi chế độphong kiến Và hai nền văn học đều đứng trước sự đòi hỏi phải hiện đạihóa Về tư tưởng, cả hai nhà văn đều đặt ra những vấn đề rất lớn như đạolàm người, về những người nông dân nghèo và những trí thức nghèokhông chỉ thiếu thốn về vật chất mà còn bị lăng nhục một cách tàn nhẫn

về tinh thần Hai nhà văn cùng có niềm say mê khám phá đề tài về ngườinông dân, trí thức và phụ nữ Đến với sáng tác của Lỗ Tấn và Nam Cao,chúng tôi có thể khẳng định rằng, họ là những nhà văn bậc thầy của nghệ

Trang 8

thuật xây dựng điển hình nhân vật của hai nền văn học Trung Quốc và ViệtNam.

Với những đóng góp cho sự phát triển của văn học hiện đại TrungQuốc cũng như riêng thể loại truyện ngắn, Lỗ Tấn là nhân vật số một củanền văn học hiện đại Trung Quốc Hơn thế nữa, ông còn là "danh thủtruyện ngắn thế giới" (Phadeep)

Nam Cao là nhà văn có nhiều đóng góp trong văn học hiện đại ViệtNam giai đoạn 1930-1945 Nhà văn Lê Văn Trương đã lột tả được phongcách sáng tác, đồng thời là đóng góp của Nam Cao đối với nền văn họchiện đại Việt Nam: "Ông Nam Cao đã không hạ mình xuống bắt chước

ai, không nói cái người ta đã nói, không tả theo cái lối người ta đã tả.Ông đã dám bước vào làng văn với những cạnh sắc của riêng mình"

Chương 2: NỘI DUNG TƯ TƯỞNG CỦA VĂN XUÔI TỰ SỰ LỖ TẤN VÀ

NAM CAO

2.1 Tư tưởng Lỗ Tấn và Nam Cao trong văn xuôi tự sự viết về người trí thức

2.1.1 Sự thức tỉnh tinh thần dân tộc trong văn xuôi tự sự của Lỗ Tấn

viết về đề tài trí thức

Trong truyện ngắn Lỗ Tấn, viết về đề tài trí thức có 15 truyện, bày

tỏ sự quan tâm nóng bỏng của ông đối với số phận trí thức cận hiện đạiTrung Quốc Bản thân là một trong những người tiêu biểu cho tầng lớptrí thức, ông đối với cuộc sống, tư tưởng và tình cảm của trí trức cónhững thể nghiệm và cảm nhận nhất định Tuy nhiên, ông đã vượt quađược những trí thức cùng thời đại, có thể phân tích về trí thức một cách

Trang 9

sâu sắc và lạnh lùng Nhân vật trí thức có thể phản ánh tư tưởng của ông,thể hiện nhân cách, phong cách và tư tưởng sâu sắc của ông Cảm nhậnchung khi đến với các tác phẩm của Lỗ Tấn, có thể nói là sự ám ảnhngười đọc bởi nỗi bức xúc, dằn vặt khôn nguôi trước cái mầm ung nhọtđang kéo đến, làm tê liệt nhân dân Trung Quốc hàng thế kỷ Ngòi bútcủa Lỗ Tấn đã lách sâu vào tận cùng khối bi phẫn ấy để phát hiện nhữngdạng, những kiểu bi kịch của những loại trí thức khác nhau trong xã hộiTrung Quốc đương thời: trí thức phong kiến, trí thức tiểu tư sản, trí thứcchiến sĩ dân chủ Hiểu được những tấn bi kịch của nhân vật trí thức trongtruyện ngắn Lỗ Tấn sẽ thấy được nỗi lòng của Lỗ Tấn với đồng bàomình Nó góp một phần lớn vào việc thể hiện tư tưởng vượt thời đại củanhà văn.

2.1.1.1 Phê phán loại nhân vật trí thức bất tài, bất lực, nhu nhược, đớn hèn

Sáng tác về đề tài trí thức, tác phẩm của Lỗ Tấn đã cho ta thấy rất

rõ một điều: Bi kịch tha hóa là bi kịch đau đớn nhất của con người Đa

số các nhân vật trí thức của Lỗ Tấn khi không thực hiện được hoài bão,lý tưởng của bản thân dễ dàng trở nên bất mãn, tuyệt vọng Là nhữngcon người không có bản lĩnh, rốt cục, họ đều rơi vào trạng thái tha hóa,bị xói mòn về nhân phẩm Họ tự đi ngược lại với hoài bão và khát vọng

Trang 10

tốt đẹp ban đầu của bản thân Đau đớn hơn, họ biến mình thành nạn nhâncủa chính những gì trước đây họ thù ghét.Thái độ của Lỗ Tấn khi miêu

tả những tấn bi kịch này của người trí thức giúp chúng ta thấy rằng: Sốphận của người trí thức Nho học trong xã hội phong kiến đã suy tàn vôcùng bi thảm Do vậy, muốn cứu lấy bản thân mình, muốn tồn tại trongmột điều kiện xã hội mới, họ phải thay đổi, phải cải tạo tư tưởng, phảiđặt mình trong mối quan hệ với xã hội, sống có trách nhiệm không chỉ

với bản thân mà với cả thời cuộc

2.1.1.2 Vấn đề cải tạo người trí thứ

Đó chính là việc chỉ ra yêu cầu cải tạo tư tưởng người trí thức cầnthoát khỏi tình trạng “tư tưởng trống rỗng” và “lay chuyển quyết tâm.”Qua các tấn bi kịch của Tử Quân, Quyên Sinh, Ngụy Liên Thù , LỗTấn đã chỉ ra bản chất của người trí thức, những bi kịch mà họ vấp phải

và phần nào cũng đã nhìn thấy nguyên nhân của bi kịch Mục đích sángtác của ông ở đề tài này là chỉ cho họ con đường để có thể thoát khỏi bikịch Đó chính là con đường tham gia cách mạng, hòa mình vào đời sốngcủa quần chúng nhân dân, và phải biến cải mình, khắc phục chủ nghĩa cánhân Có như vậy, người trí thức mới có thể có được những đóng gópđối với xã hội, sự tồn tại của họ mới có được một sự liên hệ chặt chẽ với

Trang 11

xã hội - đó là sự tồn tại có ý nghĩa.

2.1.2 Sự thức tỉnh ý thức cá nhân trong sáng tác của Nam Cao viết

2.1.2.2 Phát huy “đến tận độ” khả năng tiềm tàng của mỗi con ngườ

Các tác phẩm viết về người trí thức của Nam Cao đều như có mộtám ảnh về một sự vùng vẫy để vươn lên khẳng định chính mình của các

nhân vật Trong Đời thừa, Sống mòn, Trăng sáng, Nước mắt, các nhân

vật chính đều là những trí thức có tài phải rơi hàng suối nước mắt khócvì ân hận, vì những lầm lỗi mà mình gây ra Tôi cho rằng, khi nhà vănmiêu tả nhân vật biết tự ý thức như vậy cũng chính là việc miêu tả nhânvật đã đi đến tận cùng của nỗi đau và sự tuyệt vọng Tác phẩm của NamCao vì thế có chiều sâu và có một sức ám ảnh bạn đọc đến lạ kỳ

2.1.2.3 Triết lý về đời, về kiếp

Những băn khoăn và các triết lý về cuộc đời của Nam Cao tuy rấtnhẹ nhàng nhưng là lời kết án đanh thép nhất đối với hiện thực tăm tối

và phũ phàng trong những năm tiền cách mạng ở Việt Nam Đó là lời lênán một xã hội phi nhân tính, một xã hội tàn độc đã cướp đi cả những

Trang 12

quyền cơ bản nhất của con người, cướp đi của họ cả những ước mơ chânchính nhất.

Qua tìm hiểu về đề tài người trí thức trong sáng tác của Lỗ Tấn vàNam Cao chúng ta thấy, tuy có khác nhau về nghề nghiệp, về loại hình,nhân vật trí thức của Lỗ Tấn được nhấn mạnh ở phương diện tha hóa,nhân vật trí thức của Nam Cao là loại nhân vật vươn lên và chiến thắnghoàn cảnh nhưng cả hai nhà văn Lỗ Tấn và Nam Cao đều thể hiện sự đềcao người trí thức

2.2 Vấn đề xã hội và con người trong văn xuôi tự sự viết về người nông dân của Lỗ Tấn và Nam Cao

2.2.1 Vấn đề xã hội và con người trong văn xuôi tự sự viết về người nông dân của Lỗ Tấn

Lỗ Tấn viết rất sâu sắc người nông dân Những tác phẩm đó đãmiêu tả cuộc sống và tư tưởng, những thở than, đau khổ và bi kịch củangười nông dân Trung Quốc trong đầu thế kỷ 20 Lỗ Tấn hiểu biết nôngdân Trung Quốc, yêu thắm thiết dân tộc Trung Hoa Chúng ta có thể cảmnhận được tình cảm chân thành và sâu nặng của nhà văn qua hình tượng

nhân vật Nhuận Thổ, thím Hai Dương trong Cố hương thấy được cuộc sống ngày càng xấu đi của nông dân; qua Nhuận Thổ trong Cố hương và lão Hoa Thuyên trong Thuốc thấy được sự mê muội, tê liệt ý thức của nông dân; qua thím Tường Lâm trong Lễ cầu phúc thấy được ý thức

phản kháng và số phận bi kịch không thể thoát ra của nông dân; qua AQ

trong AQ chính truyện thấy được nông dân bị biến dạng và tha hóa.

Tiêu đề	Tóm tắt luận án tiến sĩ so sánh văn xuôi tự sự của Lỗ Tấn và Nam Cao
Trường học	Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Thể loại	Luận án
Thành phố	Thành phố Hồ Chí Minh

Định dạng
Số trang	25
Dung lượng	148 KB