đánh giá hiệu quả bổ sung kẽm và một số vitamin ở trẻ suy dinh dưỡng có tiêu chảy cấp do rotavirus (ml)

BỘ Y TẾ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN DINH DƯỠNG LƯU THỊ MỸ THỤC ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ BỔ SUNG KẼM VÀ CÓ TIÊU CHẢY CẤP DO ROTAVIRUS CHUYÊN NGÀNH: DINH DƯỠNG MÃ SỐ: 62.72... LỜI CẢM ƠN Để

VIỆN DINH DƯỠNG QUỐC GIA

LƯU THỊ MỸ THỤC

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ BỔ SUNG KẼM VÀ

CÓ TIÊU CHẢY CẤP DO ROTAVIRUS

LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƯỠNG

HÀ NỘI - 2013

BỘ Y TẾ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

VIỆN DINH DƯỠNG

LƯU THỊ MỸ THỤC

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ BỔ SUNG KẼM VÀ

CÓ TIÊU CHẢY CẤP DO ROTAVIRUS

CHUYÊN NGÀNH: DINH DƯỠNG

MÃ SỐ: 62.72 03 03

LUẬN ÁN TIẾN SĨ DINH DƯỠNG

Người hướng dẫn khoa học:

1.PGS.TS Lê Bạch Mai 2.GS.TS Lê Thị Hợp

HÀ NỘI - 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và do chính tôi thực hiện Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ tạp chí hay công trình nào khác

Hà nội, ngày tháng năm 2013

NCS Lưu Thị Mỹ Thục

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận án, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới:

PGS.TS Lê Bạch Mai và GS.TS Lê Thị Hợp, hai người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt và nhiệt tình chỉ bảo cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học

TS.Frank và tổ chức IRD đã hỗ trợ một phần kinh phí cũng như dẫn dắt và đóng góp rất nhiều ý kiến quí báu, đồng thời động viên tôi vượt qua mọi khó khăn trong suốt quá trình nghiên cứu khoa học đầy vất vả nhưng cũng rất vinh quang

TS Phạm Thuý Hoà, Giám Đốc trung tâm đào tạo - Viện Dinh Dưỡng, người đầu tiên kích lệ và dẫn dắt tôi vào con đường nghiên cứu khoa học về dinh dưỡng, đ ồng thời

đã đóng góp nhiều ý kiến quí báu cho luận án được hoàn thiện

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới:

Viện Dinh Dưỡng Quốc Gia và trung tâm đào tạo của Viện Dinh Dưỡng nơi tôi học tập và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận án này

Bệnh Viện Nhi Trung ương, cơ quan chủ quản nơi tôi công tác - trưởng thành và tiến hành nghiên cứu đề tài, đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành nhiệm vụ công tác cũng như học tập trong suốt thời gian là nghiên cứu sinh của Viện Dinh Dưỡng

Tập Thể khoa Dinh Dưỡng Lâm Sàng - Tiết Chế, bệnh viện Nhi Trung ương nơi tôi trực tiếp công tác đã động viên và kích lệ tinh thần cũng như tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và công tác

Khoa xét nghiệm phòng khám bệnh viện nhi trung ương, khoa xét nghiệm - Viện Dinh Dưỡng đã giúp tôi có được kết quả báo cáo của luận văn

TS Trần Thuý Nga đã nhiệt tình giúp đỡ tôi rất nhiều trong suốt quá trình nghiên cứu khoa học

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp đã giúp tôi trong quá trình học tập, công tác và hoàn thành luận án

Tôi cũng xin cảm ơn cha mẹ của các bé cũng như các bé đã hợp tác và tham gia trong đề tài này, sự giúp đỡ của các bé cũng như cha mẹ các bé đã giúp cho y học phát triển và tương lai cho việc điều trị mới

Luận án không thể thực hiện được nếu khô ng có sự động viên, khuyến khích, hỗ trợ và chia sẻ của bố mẹ tôi, chồng và hai con trai, gia đình em gái trong suốt quá trình học tập

Đó là những người đã đóng vai trò quyết định cho sự thành công của tôi ngày hôm nay

Hà nội, ngày tháng năm 2013

Lưu Thị Mỹ Thục

MỤC LỤC

trang LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG

1.1.4 Các giải pháp can thiệp phòng chống suy dinh

dưỡng hiện nay

11

1.2 Tiêu chảy cấp 12 1.2.1 Định nghĩa 12 1.2.2 Tác nhân gây bệnh 13 1.2.3 Miễn dịch trong tiêu chảy 14 1.2.4 Giảm hấp thu trong tiêu chảy 15 1.2.5 Triệu chứng của tiêu chảy cấp do Rotavirus 19

1.2.6 Điều trị tiêu chảy cấp ở trẻ suy dinh dưỡng 19 1.3 Vi chất dinh dưỡng 24

1.3.2.VitaminA 31 1.3.3 Vitamin B complex 33 1.4 Lý do cần tiến hành nghiên cứu 38 CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39

2.1 Đối tượng nghiên cứu 39

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 60

3.1.1 Đặc điểm về tuổi, giới và tiền sử về chăm sóc nuôi

dưỡng của các nhóm đối tượng nghiên cứu trước can thiệp

60

3.1.2 Đặc điểm về tình trạng dinh dưỡng của 3 nhóm

nghiên cứu trước can thiệp

63

3.1.3 Đặc điểm một số chỉ số huyết học và hoá sinh máu

của 3 nhóm nghiên cứu trước can thiệp

65

3.2 Hiệu quả của 3 phác đồ bổ sung kẽm trong điều trị

trẻ suy dinh dưỡng mắc tiêu chảy cấp do Rotavirus

67

3.2.1 Hiệu quả của 3 phác đồ bổ sung kẽm đến sự phục

hồi chỉ số nhân trắc và tình trạng dinh dưỡng ở trẻ suy dinh dưỡng mắc tiêu chảy cấp do Rotavirus

67

3.2.2 Hiệu quả 3 phác đồ bổ sung kẽm đến sự phục hồi

tình trạng thiếu chất dinh dưỡng ở trẻ suy dinh dưỡng mắc tiêu chảy cấp do Rotavirus

71

3.2.3 Hiệu quả của 3 phác đồ bổ sung kẽm trong điều trị

tiêu chảy cấp do Rotavirus

4.1.2 Đặc điểm về tình trạng dinh dưỡng của 3 nhóm

nghiên cứu trước can thiệp

98

4.1.3 Đặc điểm một số chỉ số huyết học và hoá sinh máu

của 3 nhóm nghiên cứu trước can thiệp

101

4.2 Hiệu quả của 3 phác đồ bổ sung kẽm sau 1 tháng

can thiệp

102

4.2.1 Hiệu quả của can thiệp đối với sự phục hồi các chỉ

số nhân trắc và tình trạng dinh dưỡng ở bệnh nhân

GIẢ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Phụ lục 1: Phiếu điều tra

Phụ lục 2: Phiếu theo dõi dành cho bà mẹ

Phụ lục 3: Danh sách chọn ngẫu nhiên bệnh nhân vào

các nhóm nghiên cứu

Phụ lục 4: Danh sách bệnh nhân tham gia nghiên cứu

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ARI Nhiễm khuẩn hô hấp cấp (Acute Respiratory Infection)

BC Bạch cầu

BCTT Bạch cầu trung tính

CC/T Chiều cao theo tuổi

CN/T Cân nặng theo tuổi

CN/CC Cân nặng theo chiều cao

CTM Công thức máu

Hb Huyết sắc tố (Hemoglobin)

MCH Lượng huyết cầu tố trung bình hồng cầu

MCHC Nồng độ huyết cầu tố trung bình hồng cầu

MCV Thể tích trung bình hồng cầu

Nhóm A Nhóm được bổ sung kẽm và vitamin A (Zn-VitA)

Nhóm B Nhóm được bổ sung kẽm đơn thuần (Zn)

Nhóm C Nhóm được bổ sung kẽm và B-complex (Zn-Bcomplex)

ORS Dung dịch bồi phụ nước điện giải (Oral Rehydration Salts)

OXH Oxy hoá

SDD Suy dinh dưỡng

TCC Tiêu chảy cấp

T0 Thời điểm điều tra ban đầu

T1 Thời điểm đánh giá sau 1 tháng tính từ khi bắt đầu can thiệp

TM Tĩnh mạch

TTDD Tình trạng dinh dưỡng

WHO Tổ chức y tế thế giới (World Health Organization)

UNICEF Quỹ nhi đồng liên hiệp quốc (The United Nations Children,s Fund )

Zn Kẽm (Zinc)

Bảng 1.3 Tóm tắt nghiên cứu bổ sung kẽm, vitamin A, acid

folic trong việc phòng ngừa và điều trị tiêu chảy ở trẻ em

37

Bảng 2.1 Phân loại mức độ mất nước 49 Bảng 2.2 Đánh giá và phân loại lâm sàng tiêu chảy mất nước 50 Bảng 2.3 Phân loại mức độ thiếu máu của các cá thể 53 Bảng 3.1 Đặc điểm về tuổi và giới của 3 nhóm nghiên cứu 59 Bảng 3.2 Đặc điểm về tiền sử nuôi dưỡng và uống vitamin A

của 3 nhóm nghiên cứu

61

Bảng 3.3 Đặc điểm về các triệu chứng tiêu chảy của 3 nhóm

nghiên cứu

62

Bảng 3.4 Tỷ lệ SDD thể nhẹ cân, thấp còi và gày còm của 3

nhóm nghiên cứu trước can thiệp

63

Bảng 3.5 Hàm lượng một số vi chất dinh dưỡng trong máu

của 3 nhóm nghiên cứu trước can thiệp

Bảng 3.9 Hiệu quả tăng cân nặng và chiều cao ở 3 nhóm trẻ

sau can thiệp

68

Bảng 3.10 Sự thay đổi mức độ SDD ở cả 3 thể sau can thiệp ở

3 nhóm nghiên cứu

70

Bảng 3.11 Kết quả thay đổi nồng độ Hb và tỷ lệ thiếu máu ở 3

Bảng 3.15 Kết quả thay đổi tỷ lệ thiếu kẽm và vitamin A huyết

thanh sau can thiệp ở 3 nhóm trẻ

Bảng 3.19 Ảnh hưởng của can thiệp lên tỷ lệ thiếu protein và

albumin huyết thanh

81

Bảng 3.20 Kết quả thay đổi số lượng bạch cầu và công thức

bạch cầu của 3 nhóm nghiên cứu sau can thiệp

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Vòng xoắn bệnh lý suy dinh dưỡng và tiêu chảy 9

Sơ đồ 1.2 Tóm tắt quá trình bù dịch ở trẻ suy dinh dưỡng nặng 23

Sơ đồ 2.1 Tóm tắt quá trình nghiên cứu 46

Sơ đồ 2.2 Đường biểu diễn tỷ lệ % của bạch cầu đa nhân và

bạch cầu lympho theo lứa tuổi

Biểu đồ 3.3 Số lần đi ngoài trong ngày trung bình diễn ra từng

ngày trong 1 tuần can thiệp điều trị

CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN

1 Lưu Thị Mỹ Thục, Lê Bạch Mai

Hiệu quả của các phương thức bổ sung kẽm lên ở trẻ suy dinh dưỡng nhiễm Rotavirus

PH Ụ LỤC 1:

PH IẾU ĐIỀU TRA

M ã số phiếu:

Họ và tên : Mã số trẻ : 

Giới của trẻ: : (1= Nam, 2= Nữ) 

Ngày, tháng, năm sinh: / _/ _

Ngày, tháng, năm điều tra: / _/ _

BCG BH-UV-HG Viêm gan Sởi Viêm não

Khác:

Uống vitamin A: mấy đợt Ngày uống cuối cùng: / /

Nuôi dưỡng: Bú mẹ II DINH DƯỠNG VÀ NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ STT CÂU HỎI TRẢ LỜI…… ……… MÃ SỐ CHUYỂN ĐẾN CÂU HỎI 1 Chị có cho cháu (TÊN) bú sữa mẹ không? Có ……… ………… 1

Không……… 0

7 Chị đã cho cháu (TÊN) bú sữa mẹ hoàn toàn trong thời gian bao nhiêu tháng? NẾU DƯỚI MỘT THÁNG, GHI “00” THÁNG Số tháng……… ………

8 Cai sữa lúc: ghi rõ số tháng Số tháng……… ………

Chế độ ăn hiện tại: bột cháo cơm hỗn hợp

Trẻ có được dùng thêm sữa công thức: Có 1

Không 2

Trong 3 tháng gần đây trẻ có bị: Bệnh Có Không Khi nào( tháng tuổi) Sởi Quai bị Thủy đậu Bệnh sử: Lý do khám bệnh: Vào viện ngày thứ của bệnh: Triệu chứng đầu tiên của bệnh: Trẻ có sốt ngày trước khi tới viện Đi ngoài ngày thứ

Khám lúc vào viện:

Kết quả chung:

Khỏi: vào ngày thứ của bệnh Tổng số giờ bị bệnh sau can thiệp………

Đỡ

Không thay đổi:

Nặng hơn phải vào viện: lý do

Bệnh khác kèm theo

Khám khi bệnh không tiến triển:

Khám lại sau điều trị ngày không kết quả

Trước can thiệp Sau can thiệp Trị số sinh lý Công thức máu

Ngày Mức độ Nôn Sốt t/c phân Số lần

ỉa/24h Chướng bụng Khát nước Đái ít Ăn ngon miệng Hồi phục cân nặng 1( sau khi

4: bình thường Nôn: có : 1

Không: 2

Sốt: ghi rõ nhiệt độ

Tính chất phân: phân lỏng toàn nước: 1

Phân có nhày máu: 2

Phân sệt: 3 Phân bt: 4

Nếu trẻ có dùng thêm thuốc gì khác hãy ghi rõ:

Tên thuốc

Thời gian dùng

Liều lượng

Lý do dùng thuốc đó

Kết quả dùng thêm thuốc đó ra sao

Trong thời gian theo dõi nếu trẻ có mắc bệnh khác thì hãy điền vào phiếu sau

PHIẾU THEO DÕI BỆNH CỦA TRẺ

Trong tháng, cháu có bị ốm hoặc có bất kỳ vấn đề bất thường gì về sức khỏe nào khác nữa không? Nếu có là dấu hiệu gì?

Cã bÞ n«n,

chí nhiÒu

h¬n b×nh th-êng kh«ng

Cã bÞ mÖt

mái h¬n

c¸c ngµy b×nh th-êng kh¸c kh«ng?

Ngày thứ

Nếu trẻ mắc bệnh, ghi rõ: Bệnh gì

Thời gian bị mắc của 1 đợt

Đƣợc chẩn đoán bởi: trạm y tế/ BV huyện/ BV tỉnh/ / BS tƣ

Đƣợc điều trị bởi thuốc: Kết quả điều trị:

PH Ụ LỤC 4:

DANH SÁCH BỆNH NHÂN THAM GIA NGHIÊN CỨU

1 ng minh tien 4057 41 ng thi doan 10128336

2 ng ngoc khanh 10285201 42 ng thanh mai 11071051

3 ng bich van 1081986 43 le minh chau 11944490

4 ng tu uyen 10315834 44 ng hoang ngan 10180192

5 ng minh triet 9164928 45 tr hong hanh 10176959

6 ng tuan anh 10137151 46 pham anh duc 8252124

7 chu quoc bao 10258477 47 le quynh chi 915650

8 ng duc anh 10136707 48 ta minh hieu 10199294

9 ng ngoc anh 101810137 49 ngo m anh 11093922

10 le bao ngan 10271262 50 tr tien duy 10249529

11 pham thuy an 10286757 51 ng an hai 10304809

12 dinh viet dai 10299091 52 ng mai lan 111299986

13 ng xuan mai 10295401 53 le diem quynh 10106169

14 do yen nhi 10195082 54 ng phuong thao 9150507

15 ng van cuong 10289108 55 ng hoang duong 10132787

16 tr ha huong 10280109 56 ng hai quan 10238967

17 vu ha linh 10226861 57 tr hai dang 10324234

18 trg minh thu 10323658 58 ng hai dang 10230123

19 ng thanh dai 10296639 59 ng thi trang 10175096

20 vu nhat quang 9235116 60 ng minh thiet 10221846

21 le dieu linh 10140725 61 tr dang nam 919643

22 tr khanh huyen 10316008 62 bui anh tuan 11138386

23 do ngoc diep 1050032 63 ng ngoc anh 10172117

24 tr hoai thuong 10269013 64 ng thanh minh 10224919

25 ng thanh dat 10130387 65 ng quynh trang 9244187

26 le thu ha 10076594 66 ng thanh hoa 10789621

27 kieu tri manh 9290179 67 dao qu huy 10314765

28 le kim lien 10262929 68 bui th mai 10235290

29 ng minh chau 10181480 69 ho thuy linh 10231515

30 ng thanh cong 10272789 70 ngo di chau 10309202

31 ng duc thinh 10303392 71 tu van duy 35

32 lg ngoc an 10290212 72 vu kim ngan 10316452

33 ng ky duyen 1038292 73 tr van long 10249973

34 hoang kim ngan 10287345 74 ng vu phong 11005743

35 ta ngoc diep 10230016 75 ng anh duong 11074951

36 le an giang 9241868 76 ng ph anh 10297832

37 tr khanh linh 10194063 77 tr duc hieu 11239317

38 ho quynh anh 10149959 78 ph phuong thao 10318791

39 ng duc giang 9915456 79 mai ph hang 11217452

40 pham gia nguyen 10105873 80 ng manh khai 11038563

TT Họ tên Code TT Họ tên Code

81 ng v chung 11026424 121 du thanh tu 11082694

82 ng v quy 3324441 122 ng nhu quynh 11017488

83 ng th ngan 11247236 123 tr dinh lam 10899696

84 ng a thu 10316729 124 ha hong ha 10312667

85 tr qu vinh 11077707 125 ng ha anh 10307788

86 hoang tu khang 11224183 126 tr anh kiet 10186460

87 luu ti thanh 10149500 127 Kieu chi cuong 11229790 88 kho anh tu 9238732 128 Ng van tien 11287174 89 lu die quynh 9181370 129 Vuong ngoc kien 10922515

90 tr quu nhan 9225355 130 quac tr nghia 10129803

91 ta tha huyen 11017907 131 Tran van hieu 11179816 92 ng tuan huy 10065492 132 Dang han di 11276262 93 ng bao an 11227357 133 Ng anh vu 10270521 94 ng tha thuy 11244897 134 Le ha van 11237744 95 tr duy quan 11258305 135 Dang nhat ha 11173351 96 du hai dang 11996574 136 vu ha linh 11664363

97 ng viet dung 11160334 137 Pham bao lam 11323555 98 ng khanh ly 11182929 138 Ng ngoc anh 11010024 99 ph hong anh 11214251 139 ng kim thu 10132047

100 da dinh hieu 10312651 140 ng phu vy 10193415

101 bu chau anh 11210608

102 tr phuong uyen 1168984

103 ng xu sang 11169688

104 ngo kh ngoc 11220934

105 le kim anh 10196229

106 tr tuan kiet 10968848

107 le minh hai 11855454

108 ng quy anh 10035047

109 ng hai dang 10220132

110 ng danh hao 1179137

111 ph hai lam 11088104

112 ng ngoc ha 11138774

113 le thuy linh 10920873

114 ng thu huyen 10176054

115 tr my anh 10042896

116 le dieu linh 10286401

117 tr nhan hau 383822976

118 vu bao nam 11134558

119 do thuy dung 10228378

120 ho minh duc 11859898