SKKN rèn kĩ năng thực hiện phép nhân số tự nhiên cho học sinh lớp 3

Trong giai đoạn đổi mới đất nước và hội nhập hiện nay, những thay đổi của xã hội đòi hỏi nội dung, phương pháp giáo dục cũng cần hòa theo đồng nhịp với sự phát triển của khoa học công nghệ cũng như của nhu cầu xã hội. Trong chương trình Tiểu học, lớp 3 là lớp kết thúc giai đoạn đầu của bậc tiểu học và chuẩn bị xây dựng nền móng toán học tiếp giai đoạn sau. Cho nên học sinh phải nắm chắc cơ sở ban đầu về kỹ năng tính toán bốn phép tính: cộng, trừ, nhân, chia trong phạm vi 100, 1000, 10000, 100000. Vì bốn phép tính này được sử dụng hầu hết vào các khâu trong quá trình tính toán và được ứng dụng rất nhiều trong đời sống. Như vậy, phép nhân cũng là một trong những phép tính đóng vai trò chủ đạo trong chuỗi kiến thức số học. Nó góp phần giúp học sinh học tốt môn Toán.

Trang 1

SKKN: Rèn kĩ năng thực hiện phép nhân số tự nheein cho học sinh lớp 3 Tên đề tài:

RÈN KỸ NĂNG THỰC HIỆN PHÉP NHÂN SỐ TỰ

NHIÊN CHO HỌC SINH LỚP 3

A/ MỞ ĐẦU

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Thực trạng của vấn đề đòi hỏi có giải pháp mới để giải quyết

Trong giai đoạn đổi mới đất nước và hội nhập hiện nay, những thay đổicủa xã hội đòi hỏi nội dung, phương pháp giáo dục cũng cần hòa theo đồng nhịpvới sự phát triển của khoa học công nghệ cũng như của nhu cầu xã hội

- Trong chương trình Tiểu học, lớp 3 là lớp kết thúc giai đoạn đầu của bậctiểu học và chuẩn bị xây dựng nền móng toán học tiếp giai đoạn sau Cho nên họcsinh phải nắm chắc cơ sở ban đầu về kỹ năng tính toán bốn phép tính: cộng, trừ,nhân, chia trong phạm vi 100, 1000, 10000, 100000 Vì bốn phép tính này được sửdụng hầu hết vào các khâu trong quá trình tính toán và được ứng dụng rất nhiềutrong đời sống Như vậy, phép nhân cũng là một trong những phép tính đóng vaitrò chủ đạo trong chuỗi kiến thức số học Nó góp phần giúp học sinh học tốt mônToán

- Tuy nhiên, trong quá trình dạy toán, tôi thấy vẫn còn không ít học sinh chưanắm chắc các kiến thức và kỹ năng trên; nhất là kiến thức và kỹ năng thực hiệnphép nhân số tự nhiên do nhiều nguyên nhân như: đặc điểm tâm lí lứa tuổi, tínhvội vàng hấp tấp, sự đơn giản hoá các vấn đề, Từ đó, các em làm toán còn chậm,mắc nhiều sai sót dần dần các em ngại học toán, học yếu toán

Bên cạnh đó, việc giảng dạy của giáo viên đôi khi còn chưa thật sự cải tiếnphương pháp, chưa theo kịp với sự phát triển của khoa học công nghệ ,còn trungthành giảng dạy theo khuôn mẫu sách hướng dẫn, còn ít chú ý đến các đối tượnghọc sinh và chưa phát huy khả năng sáng tạo của các em

Trang 2

SKKN: Rèn kĩ năng thực hiện phép nhân số tự nheein cho học sinh lớp 3

- Xuất phát từ những lí do nêu trên, qua quá trình trực tiếp giảng dạy, nghiêncứu, tích lũy cũng như tham khảo, trao đổi với đồng nghiệp, bản thân tôi nhận thấycần có một số giải pháp thiết thực và xin đề xuất một số ý kiến quan điểm của bản

thân về việc “rèn kỹ năng thực hiện phép nhân số tự nhiên cho học sinh lớp 3”

nhằm giúp học sinh nắm chắc kiến thức và thành thạo kỹ năng thực hiện phép tínhnhân các số tự nhiên để góp phần giúp các em học tốt môn toán hơn

2 Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp mới

+ Phân tích những tồn tại sai lầm và định hướng khắc phục những tồn tại sailầm của học sinh trong giải toán, nhất là thực hiện phép tính nhân số tự nhiên chohọc sinh lớp 3, tạo tiền đề cơ sở cho học sinh ở các lớp học tiếp theo

+ Hình thành hệ thống giải pháp rèn cho học sinh nắm chắc kiến thức vàthành thạo kỹ năng tính toán; đặc biệt là phép tính nhân Từ đó, học sinh đượchoàn thiện kỹ năng giải các dạng toán có liên quan như: tính diện tích, gấp một sốlên nhiều lần, Qua đó, từng bước hình thành tư duy học Toán và niềm say mêhọc Toán của học sinh Từ đó, thúc đẩy ý thức tự học, tự nghiên cứu, là cơ sở tiền

đề giúp cho học sinh tiếp tục phát triển tư duy trong các lớp học; bậc học tiếp theo

- Thông qua hệ thống giải pháp đề ra có thể xem là một hệ thống kỹ năngdạy học Toán góp phần hoàn thiện năng lực sư phạm cho mỗi giáo viên; nhằm đápứng nhu cầu đổi mới phương pháp theo xu hướng dạy học tích cực Đồng thời,từng bước hoàn thiện và phát triển tư duy Toán cho học sinh

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Kiến thức và kỹ năng thực hiện tính nhân các số tự nhiên trong chương trìnhToán lớp 3

II PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH

1 Cơ sở lý luận và thực tiễn có tính định hướng cho việc nghiên cứu, tìm giải pháp của đề tài

1.1 Cơ sở lí luận

Trang 3

Toán học là một bộ môn khoa học có tính tư duy cao và trừu tượng - đòihỏi tính hệ thống, lôgic Để giải quyết một bài toán, một yêu cầu đề ra đòi hỏingười giải toán phải có một tư duy hệ thống kiến thức nhất định nào đó, cùng các

kỹ năng và phương pháp giải toán tương ứng Do đó, dạy học Toán ngoài việccung cấp kiến thức còn đòi hỏi người Thầy còn phải chú trọng đến việc rèn luyện

kỹ năng giải Toán cho học sinh

- Môn Toán cũng như những môn học khác là cung cấp những tri thứckhoa học ban đầu, những nhận thức về thế giới xung quanh nhằm phát triển cácnăng lực nhận thức, hoạt động tư duy và bồi dưỡng tình cảm đạo đức tốt đẹp củacon người Môn Toán ở trường Tiểu học là một môn học độc lập, chiếm phần lớnthời gian trong chương trình học Môn Toán là bộ môn khoa học nghiên cứu có hệthống, phù hợp với hoạt động nhận thức tự nhiên của con người Môn Toán còn làmôn học rất cần thiết để học tốt các môn học khác, nhận thức thế giới xung quanh

để hoạt động có hiệu quả trong thực tiễn Môn Toán có khả năng giáo dục rất lớntrong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, suy luận logic, thao tác tư duy cầnthiết để nhận thức thế giới hiện thực như: Trừu tượng hoá, khái quát hoá, khả năngphân tích tổng hợp, so sánh, dự đoán, chứng minh

- Chương trình Toán lớp 3 góp phần thực hiện đổi mới về giáo dục toán học ởTiểu học nhằm đáp ứng những yêu cầu của giáo dục đào tạo trong giai đoạn đẩymạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

- Lớp 3 là lớp kết thúc giai đoạn đầu của bậc tiểu học, do vậy cần phảichuẩn bị đầy đủ kiến thức cơ sở để học sinh học tốt giai đoạn cuối của bậc tiểu học

Trang 4

nhận thấy vẫn còn có nhiều em học chậm, làm bài còn sai sót và lúng túng ở kiếnthức này do nhiều nguyên nhân

- Thực tế, trong từng tiết dạy, để giúp các đối tượng học sinh nắm chắc kiếnthức và kỹ năng thực hiện phép nhân này là một vấn đề không dễ

- Đặc điểm ở các em là thường đơn giản hoá vấn đề, hấp tấp, cẩu thả ít tậptrung trong làm bài

- Học sinh bậc Tiểu học - với độ tuổi tập trung từ 6 đến 10 tuổi, với lứatuổi này; các em rất hiếu động; say mê và ham thích tìm tòi; sáng tạo những điềumới lạ và lí thú Đặc biệt là hình ảnh trực quan rất nhạy cảm trong việc hình thành

tư duy Tuy nhiên các em thường thiếu tập trung ít chú ý vào vấn đề đang học và ítkiên nhẫn, khi gặp khó khăn các em dễ chán nản, buông xuôi

- Tuy cùng độ tuổi nhưng khả năng nhận thức, sự phát triển tư duy cũng nhưtrí nhớ của các em không đồng đều Còn một số em học chậm nhớ mà nhanh quên

Kỹ năng tính toán của các em còn nhiều sai sót Không ít em còn quên bảng nhân,việc thực hiện phép nhân số có nhiều chữ số với số có một chữ số có nhớ hai, balần nhưng các em chỉ nhớ lần đầu mà quên không nhớ các lần tiếp theo Hoặc phépnhân có nhớ nhiều hơn 1 thì các em thường chỉ nhớ 1,

- Các em còn nhỏ, ham chơi, tính tự giác học tập, khả năng tập trung còn hạnchế Phụ huynh ít quan tâm đến việc học và chuẩn bị bài ở nhà Từ đó bài vở củacác em không được chu đáo làm ảnh hưởng không ít đến việc học trên lớp

+ Thực tế dạy học của cá nhân tại Trường Tiểu học Bồng Sơn; kể từ năm

2008 đến nay

+ Kết quả môn Toán của học sinh ở lớp phụ trách giảng dạy

2 Các biện pháp tiến hành và thời gian tạo ra giải pháp

* Nghiên cứu tài liệu:

+ Các giáo trình về phương pháp dạy học Toán

Trang 5

+ Yêu cầu về nội dung (chuẩn kiến thức kỹ năng) và phương pháp dạy họcToán bậc Tiểu học

+ Các tài liệu nâng cao và tham khảo có liên quan

* Thực nghiệm thực tế giảng dạy:

+ Phân tích kết quả các bài giải của học sinh tìm hiểu nguyên nhân và điềuchỉnh khắc phục

+ Kinh nghiệm dạy học của cá nhân

+ Tham khảo về chuyên môn của đồng nghiệp

+ Thực hiện và đối chiếu kết quả chất lượng bộ môn Toán ở các lớp trựctiếp giảng dạy từ đó rút kinh nghiệm điều chỉnh bổ sung trong thời gian từ nămhọc 2008 – 2009 đến nay tại trường Tiểu học số Bồng Sơn

 Thời gian tiến hành tạo ra giải pháp: Từ năm học 2008 - 2009 đến nay.

B/ NỘI DUNG

I MỤC TIÊU

Trang 6

Tên đề tài: “RÈN KỸ NĂNG THỰC HIỆN PHÉP NHÂN SỐ TỰ NHIÊN

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI

1 Thuyết minh tính mới

1.1 Tóm tắt nội dung về phép tính nhân trong chương trình Toán lớp 3

Nội dung chủ yếu:

+ Phép nhân trong bảng: Các bảng nhân 6, 7, 8, 9

+ Phép nhân ngoài bảng (tính viết): Nhân số có 2, 3, 4, 5 chữ số với số cómột chữ số trong phạm vi 100, 1000, 10000, 100000

+ Nhân nhẩm: nhân nhẩm trong bảng, nhân nhẩm ngoài bảng

1.2 Hệ thống các giải pháp dạy học để rèn kỹ năng thực hành phép nhân

- Dạy học phép nhân thường áp dụng các phương pháp truyền thống như: nêuvấn đề, trực quan, giảng giải, minh hoạ, gợi mở - vấn đáp, luyện tập - thực hành,

… Đây vẫn là những phương pháp mang lại hiệu quả cao nếu biết sử dụng đúnglúc, đúng chỗ Trong đó, để hình thành khái niệm phép nhân, lập các bảng tínhnhân thì phương pháp trực quan, giảng giải - minh hoạ (nhất là giai đoạn đầu)đóng vai trò chủ yếu Để rèn kỹ năng tính nhân thì phương pháp chủ yếu là luyệntập - thực hành, cụ thể:

1.2.1 Đối với phép tính nhân trong bảng: Hình thành bảng nhân

- Chúng ta đều biết, nhiệm vụ cơ bản, trọng tâm của việc dạy phép nhân ở lớp

3 là trước hết giúp học sinh nắm chắc các bảng nhân và có kỹ năng thực hiện tốt

Trang 7

nhân trong bảng Vì học sinh tính nhẩm nhân trong bảng tốt thì sẽ rất thuận lợi choquá trình thực hiện nhân ngoài bảng Do vậy, để dạy cho học sinh thực hiện phépnhân trong bảng đạt hiệu quả cao, giáo viên cần phải coi trọng việc hình thànhkhái niệm phép tính nhân

Trước khi học "Phép nhân", học sinh phải được học bài “Tổng của nhiều số”

Ở đây học sinh được tính tổng của các số hạng bằng nhau Giáo viên phải lưu ý đểhọc sinh nhận ra ở các tổng này đều có các số hạng bằng nhau Trên cơ sở đó, giáoviên giúp các em học bài phép nhân, tính kết quả của phép nhân trong các bảngnhân(nhất là bảng nhân đầu tiên) Chẳng hạn:

Khái niệm phép nhân: Phép nhân hai số tự nhiên được định nghĩa như là phépcộng các số hạng bằng nhau.Với hai số tự nhiên a, b đã cho phép cộng:

Hay: 5 nhân 2 bằng 10 Trong đó : 5 là thừa số, 2 là thừa số , 10 là tích

Do đó, giáo viên phải làm tốt các khâu sau:

Bên cạnh đó,việc sử dụng đồ dùng trực quan trong từng giai đoạn lập bảngnhân cũng hết sức quan trọng Kĩ thuật chung của nhân trong bảng là: học sinhthao tác trên các tấm bìa có các chấm tròn Tuy nhiên, mức độ trực quan khônggiống nhau ở từng giai đoạn Ở lớp 3 (học kì I), học sinh tiếp tục học các bảngnhân 6, 7, 8, 9 Lúc này, các em đã có kinh nghiệm sử dụng đồ dùng học tập, đãquen và thành thạo với cách xây dựng phép nhân từ những miếng bìa Hơn nữa,lên lớp 3 trình độ nhận thức của học sinh phát triển hơn trước Do vậy, khi hướng

số hạng

Trang 8

dẫn học sinh lập bảng nhân ở giai đoạn này, giáo viên phải tăng dần mức độ kháiquát để kích thích trí tưởng tượng, phát triển tư duy cho học sinh

Chẳng hạn: Giáo viên không hướng dẫn cách lập các phép tính nhân như cácbảng nhân trước mà chỉ nêu lệnh để học sinh thao tác trên các tấm bìa với cácchấm tròn để lập 3, 4 phép tính nhân trong bảng Các phép tính còn lại yêu cầu họcsinh phải tự lập bằng cách dựa vào phép đếm thêm hoặc dựa vào các bảng nhân đãhọc

Ví dụ: Khi hướng dẫn học sinh lập bảng nhân 6, giáo viên yêu cầu học sinh sử

dụng các tấm bìa , mỗi tấm bìa có 6 chấm tròn để lập các phép tính:

6 × 1 = 6

6 × 2 = 12

6 × 3 = 18

Sau đó học sinh nhận xét để từ 6 × 2 = 12 Suy ra 6 × 3 = 18

Cụ thể là: Với 3 tấm bìa, học sinh nêu : "6 lấy 3 lần, ta có 6 × 3"

Mặt khác, cũng từ 3 tấm bìa này ta lấy 6 × 3 cũng chính là 6 × 2 + 6

Trang 9

- Sau đó, để giúp học sinh thực hiện tốt nhân trong bảng thì giáo viên cần dựavào đặc điểm lứa tuổi của các em (nhất là ở giai đoạn đầu), khả năng ghi nhớ máymóc rất tốt Đây là điều kiện thuận lợi để giáo viên tổ chức cho học sinh học thuộccác bảng nhân bằng cách cho các em đọc đi, đọc lại nhiều lần Tái hiện các phéptính nhiều lần bằng cách cho học sinh thường xuyên làm bài, giáo viên theo dõi,kiểm tra liên tục Tổ chức cho học sinh tự kiểm tra việc ghi nhớ bảng nhân lẫnnhau trong lớp Đây là việc làm cần thiết vì học sinh nhớ được bảng nhân thì mới

có đủ cơ sở thực hiện phép tính nhân ngoài bảng

Như vậy, sử dụng phương pháp dạy học hợp lí không chỉ giúp học sinh nắmchắc kiến thức mà còn phát triển tư duy rất nhiều

1.2.2 Đối với phép tính nhân ngoài bảng

- Đối với nhân ngoài bảng, phương pháp chủ yếu là làm mẫu, luyện tập – thựchành trên các ví dụ cụ thể

- Trong quá trình hình thành kiến thức mới về các phép nhân ngoài bảng, saukhi thực hiện mẫu giảng giải - hỏi đáp, giáo viên cho học sinh nhắc lại về các bướcthực hiện tính và thứ tự thực hiện phép tính Từ đó học sinh tự rút ra kiến thức mớicủa bài Như vậy, học sinh sẽ khắc sâu kiến thức và nắm bài chắc hơn

- Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện tính nhân ngoài bảng học sinh cònthường mắc các sai lầm như: đặt sai phép tính (lệch cột, nhân không đống qui tắc,

…) quên nhớ hoặc thực hiện nhớ sai trong các bài tính có nhớ,

a/ Các bài tính nhân không nhớ

+ Với các bài tập này, khi thực hiện đại đa số học sinh đều có kết quả đúng.Nhưng có một số học sinh thực hiện đặt tính sai hoặc thực hiện tính sai thứ tự; nếuchúng ta không chú ý điều chỉnh thì “vô hình chung” tạo lỗ hỏng kỹ năng cho họcsinh mà về sau khó sửa được

Ví dụ: Thực hiện tính: 1034 × 2

+ Đại đa số học sinh đều tính được kết quả đúng (2068), nhưng có thể học

sinh đặt sai phép tính Chẳng hạn:

Trang 10

1034

× 2

Hoặc thực hiện tính sai thứ tự như: lấy 2 nhân 1, 2 nhân 0, 2 nhân 3;

+ Với lỗi này nếu không điều chỉnh khắc phục kịp thời sẽ ảnh hưởng khánhiều đến kết quả của các bài tính nhân có nhớ sau này hoặc các bài tính nhân một

số có nhiều chữ số được học ở các lớp sau

Khắc phục lỗi sai này, giáo viên cho học sinh nhắc lại, củng cố lại:

? Cách đặt tính như thế nào?

 Đặt các số cùng hàng theo cùng một cột (Số 2 đặt cùng cột với số 4)

? Thực hiện phép nhân theo thứ tự ra sao?

 Thực hiện từ phải sang trái (2 nhân 4; 2 nhân 3; 2 nhân 0; ….)

? Cách viết kết quả như thế nào?

 Viết kết quả theo cột với hàng tương ứng (Số 8 đặt cùng cột với số 4: hàngđơn vị; số 6 đặt cùng cột với số 3: hàng chục; ….)

Trang 11

- Khi lấy 8 nhân với 6 được 48; học sinh không hiểu được kết quả đó gồm 4chục và 8 đơn vị Đồng thời, học sinh không quan tâm đến phép tính nhân cònđược thực hiện tiếp tục tiếp theo, nên ghi ngay kết quả là 48, rồi mới tiếp tục thựchiện 8 nhân 1; … Sai lầm này thường xảy ra với đối tượng học sinh yếu

- Khắc phục sai lầm này, giáo viên cần rèn cho học sinh thói quen nhận xétbài toán xác định loại tính nhân số có nhiều chữ số và xác định vị trí của các chữ

4668 7668

 Phân tích sai lầm:

- Trong quá trình thực hiện có hai kết quả của bảng nhân lớn hơn 9 (có nhớ)là: 4 nhân 7 bằng 28; 4 nhân 9 bằng 36 Nhưng học sinh chỉ thực hiện một lần ghinhớ dẫn đến kết quả sai, đây là sai lầm khá phổ biến

Hoặc trong phép nhân có nhớ nhiều hơn 1 (nhớ 2, 3, ), học sinh chỉ nhớ 1

2913 mà thực ra kết quả đúng là: 2913 × 4 × 4

9652 11652

+ Cách khắc phục: Giáo viên khắc phục cho học sinh đối với hai lỗi trên bằng

cách: Yêu cầu các em nhẩm thầm trong khi tính (vừa tính vừa nhẩm) và viết số cầnnhớ ra lề phép tính rồi nhớ cộng số nhớ vào lần nhân tiếp theo Giáo viên nhắc mộtcách thường xuyên để học sinh thành thói quen khi tính

Tiêu đề	Rèn kĩ năng thực hiện phép nhân số tự nhiên cho học sinh lớp 3
Trường học	Trường Tiểu Học
Chuyên ngành	Giáo Dục
Thể loại	Sáng kiến kinh nghiệm
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	22
Dung lượng	130,5 KB