hãy giải thích các thành kiến, thiên vị hay sai lầm có thể có trong quá trình ra quyết định

Khái niệm nhà quản trị: Nhà quản trị là người làm việc trong tổ chức, được giao nhiệm vụ điều khiển công việc của người khác và chịu trách nhiệm trước kết quả hoạt động của những người đ

Lời mở đầu

Kiến thức quản trị ngày càng trở nên cần thiết với tất cả mọi người, đặc biệt là các sinh viên học về kinh tế Điều này xuất phát từ thực tế rằng hoạt động quản trị là những hoạt động tất yếu phát sinh khi con người kết hợp với nhau để cùng hoàn thành mục tiêu Nếu mỗi cá nhân tự mình hoạt động và sống một mình thì không có hoạt động quản trị Chỉ cần có hai người quyết tâm kết hợp với nhau vì những mục tiêu chung thì sẽ phát sinh nhiều hoạt động mà lúc còn sống và làm việc một mình, chưa ai có kinh nghiệm Các hoạt động quản trị phát sinh khi con người kết hợp thành tập thể như là sự cần thiết khách quan Bởi vì nếu không có những hoạt động đó, mọi người trong tập thể

sẽ không biết làm cái gì, làm lúc nào, làm như thế nào Giống như trong một gia đình, sẽ

có hoạt động quản trị giúp cho gia đình sống hợp lý với cha đi làm, mẹ nuôi dạy con, các con được ăn học Hay như một ngôi trường sẽ có hoạt động quản trị để ngôi trường hoạt động hiệu quả với các giáo viên dạy các môn khác nhau, các lớp khác nhau vào từng thời điểm khác nhau…

Một nhà kinh tế học từng nhận xét rằng: “Nhà quản trị sành sỏi cần có một kết hợp đặc biệt các tài năng.Anh ta phải là nhà toán học, lịch sử, chính khách và triết gia ở một mức độ nào đó.Anh ta phải hiểu các kí hiệu và nói bằng ngôn ngữ thông thường Anh ta phải nghiên cứu cái hiện tại dưới ánh sáng quá khứ để nhận biết tương lai Không

có một bộ phận nào trong bản chất của con người và các thể chế của nó hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát của anh ta Anh ta phải hữu ý, vừa phải vô tình, phải dửng dưng và cương nghị như một nghệ sĩ, nhưng đôi khi lại rất thực tế như một chính khách”.Trong một thế giới mà nguồn tài nguyên đang khan hiếm còn nhu cầu của con người là bất tận thì vai trò của nhà quản trị càng quan trọng.Đó là người hoạch định, tổ chức, lãnh đạo

và kiểm soát các hoạt động nhằm đạt được mục tiêu đề ra.

Nhóm thực hiện

Câu 1:Hãy giải thích các thành kiến, thiên vị hay sai lầm có thể có trong quá trình ra quyết định?

I Khái niệm nhà quản trị:

Nhà quản trị là người làm việc trong tổ chức, được giao nhiệm vụ điều khiển công việc của người khác và chịu trách nhiệm trước kết quả hoạt động của những người đó Nhà quản trị là người lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra con người, tài chính, vật chất và thông tin trong tổ chức sao cho có hiệu quả để giúp tổ chức đạt mục tiêu

Có thể nói nhà quản trị được tạo ra chỉ để nhằm đưa ra các quyết định tối ưu, mang tính chiến lược…và vì thế mà nhà quản trị cần có trong mình những phẩm chất của một nhà kinh doanh đó là: trực giác nhạy cảm, nhạy bén, năng động, quyết đoán, có bản lĩnh, dám mạo hiểm, đam mê kinh doanh…

Nhiều nhà quản trị thường mong muốn phải có đầy đủ dữ kiện mới có thể ra quyết định, nhưng thực tế thì khó có điều đó xảy ra, trong môi trường kinh doanh cạnh tranh khốc liệt, biến hóa khôn lường, nhiều khi một quyết định bình thường

sẽ là đúng đắn hóa ra là sai lầm chỉ vì chậm trễ Nhà quản trị cần phải có sự bình tĩnh, sáng suốt, sáng tạo, tự tin, dũng cảm trong quá trình ra quyết định Tuy nhiên, trong quá trình ra quyết định của mình, nhả quản trị luôn phải chịu nhiều sức ép từ những thành kiến xung quanh hướng về mình, những thiên vị có thể có trong những quyết định của mình và dẫn tới là đi đến những sai lầm trong các quyết định

Nhà quản trị được phân ra thành ba cấp, mỗi cấp lại có một cách làm việc riêng:

1 Quản trị viên cao cấp:

Là nhà quản trị hoạt động ở bậc cao nhất trong tổ chức, là người chịu trách nhiệm về những thành quả cuối cùng của tổ chức

Nhiệm vụ: đưa ra các quyết định chiến lược, tổ chức thực hiện chiến

lược để duy trì và phát triển tổ chức

Chức danh: chủ tịch hội đồng quản trị, phó chủ tịch hội đồng quản trị,

ủy viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, phó tổng giám đốc, giám đốc, phó giám đốc

2 Quản trị viên cấp trung gian:

Là nhà quản trị hoạt động ở dưới các quản trị viên lãnh đạo (quản trị viên cao cấp) nhưng ở trên các quản trị viên cấp cơ sở

Nhiệm vụ: đưa ra các quyết định chiến thuật, thực hiện các kế hoạch và

chính sách của doanh nghiệp, phối hợp các hoạt động, các công việc để hoàn thành mục tiêu chung

Chức danh: trưởng phòng, phó phòng, chánh quản đốc, phó quản đốc

3 Quản trị viên cấp cơ sở:

Là nhà quản trị hoạt động ở cấp bậc cuối cùng trong hệ thống cấp bậc của các nhà quản trị trong cùng một tổ chức

Nhiệm vụ: Đưa ra các quyết định tác nghiệp nhằm đốc thúc, hướng dẫn,

điều khiển các công nhân viên trong các công việc sản xuất kinh doanh cụ thể hàng ngày, nhằm thực hiện mục tiêu chung

Chức danh: tổ trưởng sản xuất, tổ trưởng các tổ bán hàng, đốc công,

trưởng ca,

Nhà quản trị luôn luôn đi kèm với những quyết định quản trị của mình, mà từ những quyết định quản trị đó có thể dẫn tới hai điều đó là: Đúng hoặc Sai

II Quyết định quản trị :

Là sản phẩm sáng tạo của nhà quản trị nhằm định ra chương trình cũng như tính chất hoạt động của tổ chức để giải quyết vấn đề trên cơ sở hiểu biết các quy luật vận động khách quan và các thông tin về hiện trạng của doanh nghiệp Như vậy, mỗi quyết định được ký ban hành trong doanh nghiệp

sẽ là chìa khóa cho các bộ phận, các khâu trong doanh nghiệp hoạt động đồng thời nó cũng là nội dung cơ bản của hoạt động quản trị doanh nghiệp

Quyết định quản trị không thể thiếu được trong bất cứ doanh nghiệp nào, nó là huyết mạch cho hoạt động quản trị và là cơ sở để tiến hành các hoạt động quản trị, song quyết định đó mang lại lợi ích và tiềm tàng những rủi ro nào thì còn phải xem xét một cách cụ thể Một quyết định mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp thì nhà quản trị ngoài việc phân tích những yếu tố nội tại của doanh nghiệp bị ảnh hưởng khi đưa ra quyết định và những quy luật khách quan tác động đến nội dung của quyết định thì còn phải nghiên cứu các loại văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến việc ra quyết định của mình Trong thực tế, nhiều quyết định của các nhà quản trị đưa ra không tính đến những thay đổi trong tương lai và những rủi ro của luật pháp đưa lại từ quyết định quản trị của mình

1 Đặc điểm của quyết định quản trị:

 Các quyết định quản trị trực tiếp hướng vào các tổ chức; chỉ có nhà quản trị mới ra quyết định

 Các quyết định quản trị có thể làm cản trở sự hoạt động bình thường hoặc làm phát triển hoạt động của hệ thống bị quản trị

 Các quyết định quản trị liên quan đến việc sử dụng những thông tin về vấn

đề cần phải giải quyết

 Các quyết định quản trị được xây dựng trên cơ sở sự hiểu biết về tính khách quan của sự vận động và phát triển của hệ thống bị quản trị

 Các chức năng của các quyết định quản trị

 Chức năng định hướng về mục tiêu của tổ chức.

 Chức năng đảm bảo các nguồn lực

 Chức năng hợp tác và phối hợp các bộ phận trong tổ chức

2 Phân loại các quyết định quản trị:

 Phân loại theo tính chất của các quyết định: Quyết định chiến lược, quyết định chiến thuật, quyết định tác nghiệp

 Phân loại theo thời gian thực hiện: Quyết định dài hạn, quyết định trung hạn, quyết định ngắn hạn

 Phân loại theo phạm vi thực hiên: Quyết định toàn cục, quyết định bộ phận, quyết định chuyên đề

 Phân loại theo khía cạnh khác nhau trong hoạt động của tổ chức: Quyết định

kỹ thuật, quyết định tổ chức, quyết định kinh tế, quyết định xã hội

3 Những yêu cầu đối với quyết định quản trị

 Phải có căn cứ khoa học

 Phải thống nhất, tuân theo các quy định, thể chế chung

 Phải đúng thẩm quyền

 Phải có định hướng

 Phải thật cụ thể về mặt thời gian

 Phải có định hướng

 Phải thỏa mãn các yêu cầu kịp thời

4 Quá trình ra quyết định

 Bước 1: Biết chắc là có nhu cầu quyết định

 Bước 2: Nhận rõ tiêu chuẩn của quyết định

 Bước 3: Lượng hóa các tiêu chuẩn

 Bước 4: Phát hiện những khả năng lựa chọn

 Bước 5: Đánh giá các khả năng

 Bước 6: Lựa chọn khả năng tối ưu nhất.

Ngoài những thành công từ những quyết định mang tính đúng đắn chiến lược của nhà quản trị thì trong quá trình ra quyết định, nhà quản trị luôn phải chịu nhiều ảnh hưởng, sức ép từ nhiều phía dẫn đến việc đưa ra những quyết định thiên vị hoặc sai lầm Những yếu tố ảnh hưởng có thể là: trình độ người ra quyết định, hoàn cảnh và điều kiện ra quyết định hoặc cũng có thể là do những yếu tố sai lầm của nhà quản trị như:

- Bản tính tự cao tự đại

- Chủ quan trong công việc

- Nhà quản trị không muốn lắng nghe ý kiến hoặc lời khuyên của người khác

- Cảm thấy khó chịu trước ý kiến thẳng thắng phê bình từ một hoặc nhiều người hướng về mình

- Nguồn trí thức về công việc còn hạn hẹp nhưng lại thích phô trương

- Nhân viên tham mưu, giúp việc cho nhà quản trị yếu kém

- Nhà quản trị thích trọng dụng những kẻ xu nịnh, kẻ cơ hội trong công việc

- ……

Tại sao có một số công ty, doanh nghiệp lại thành công, trong khi đó một

số khác lại thất bại? Mặc dù “mỗi nhà mỗi cảnh” và luôn tồn tại những rủi may khác nhau, nhưng luôn có một số nguyên nhân chung nhất từ phía sau những thất bại của các công ty, doanh nghiệp

Jeff Bezos, chủ tịch kiêm sáng lập viên Amazon từng có bài viết về năm bài học đơn giản đúc kết từ kinh nghiệm của chính mình trên mục E-tailer nổi tiếng

của Amazon.com, trong đó bài học thứ ba là: “Làm việc hiệu quả và khắc phục nhanh chóng những sai lầm cho dù nhỏ nhất” Hơn ai hết, Jeff Bezos hiểu rõ

điều ẩn chứa sau những câu chữ này: Ông đã nâng Amazon.com lên thành nhãn hiệu Internet hàng đầu, mặc dù họ đã có những năm làm ăn thua lỗ Còn ở bên kia đại dương, Steve Case của American online cũng biết thế nào là tốc độ và cuộc chạy đua với thời gian Và vị cử nhân môn khoa học chính trị này đã biến AOL

thành hãng Internet đầu tiên có mặt trong danh sách Fortune 500 Vị CEO ấy thường ví việc quản lý AOL trong sự tăng trưởng mạnh của nó chẳng khác nào những nỗ lực điều khiển động cơ trên một chiếc máy bay, mà nếu không cẩn thận

có thể rơi ngã bất cứ lúc nào

Nếu ứng dụng bài học của Jeff Bezos vào sự so sánh của Steve Case, bạn có thể thấy rằng bất cứ thất bại nào dù nhỏ nhất cũng đều có những nguyên nhân sâu

xa của nó

- Nguyên nhân khách quan và những yếu tố gây nên những thành kiến, thiên vị và sai lầm của nhà quản trị trong quá trình ra quyết định:

Để có một cái nhìn khách quan nhất trong những thành kiến, thiên vị và sai lầm đó, chúng ta cần phải hiểu rõ bản chất thực sự bên trong của các quyết định của các nhà quản trị, một khi hiểu rõ thì cũng là lúc chúng ta thấy được những mặt hại của những quyết định đó Bản chất thực sự bên trong những quyết định thiên

vị đó là gì? Những thành kiến xung quanh các các quyết định đó của nhà quản trị? Những sai lầm nào dẫn đến những quyết định tồi của nhà quản trị?

- Lập kế hoạch không phù hợp

Không ai ngạc nhiên vì đây là một trong những nguyên nhân khá phổ biến, bên cạnh nguyên nhân thiếu vốn kinh doanh hay hoạt động lưu chuyển tiền mặt yếu kém Sẽ rất quan trọng nếu nhà quản trị vạch ra một kế hoạch kinh doanh càng toàn diện và chi tiết bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu và đương nhiên nhà quản trị cần

có cho mình triết lý kinh doanh phù hợp, nếu nhà quản trị không mang trong mình một triết lý kinh doanh nào đó sẽ dẫn đến việc kinh doanh sẽ mất phương hướng Việc này có thể mất nhiều thời gian và khi một kế hoạch được chuẩn bị xong thì

có thể cần thêm thời gian nhiều tuần hoặc nhiều tháng để hoàn thành Tuy nhiên, khoảng thời gian đó không hề bị bỏ phí, mà chính thời gian đó để có được những thành công chắc chắn hơn Ngược lại, nếu bạn không có kế hoạch mà vẫn tiến lên

phía trước theo kiểu “nhắm mắt làm bừa”, thì có nhiều khả năng bạn sẽ phải kết

thúc kế hoạch đó bằng cơn đau tim và hàng chục nghìn USD tan thành mây khói.

Người xưa thường nói “biết người biết ta trăm trận trăm thắng”, trong kinh

doanh cũng vậy nếu biết đúng những vấn đề của mình và của đối phương để đưa

ra một bản kế hoạch rõ ràng, cụ thể thì đây cũng là điều kiện không thể coi nhẹ nếu muốn đưa ra một quyết định chính xác của một nhà quản trị Biết nắm bắt thông tin một cách nhanh nhạy, kịp thời và chính xác sẽ giúp nhà quản trị vững vàng hơn trong quá trình ra quyết định của mình

- Thiếu tính thực thi

Khi hành động không bám sát kế hoạch đề ra, sai lầm rất dễ xảy ra Và ngay

cả khi kế hoạch đề ra không được thực hiện một cách đầy đủ, sai lầm cũng là chuyện thường thấy Khi một CEO từ chức hay một CFO thoái vị, mọi người hiểu rằng nguyên nhân bởi vì họ không thực hiện được những kết quả như mong đợi,

hay theo ngôn từ của giới phân tích là “ban quản lý không hoàn thành kế hoạch

đề ra” Họ bị sa thải khi mắc những sai lầm rõ như ban ngày

Có lẽ, những sai lầm ít nhiều đều do trời sinh ra thế! Các nhân viên trong công ty có thể phải nắm giữ một trách nhiệm mà không được đào tạo chuyên môn hay hướng dẫn phương pháp thích hợp cho nghiệp vụ này nên đã đưa đến những trợ giúp hoặc quyết định sai lầm Điều này cũng giống như khi bạn tình nguyện giúp ai làm một việc gì mà hình dung được công việc đó đòi hỏi những gì ở bạn Không chỉ có vậy, nhân viên cấp dưới đôi khi còn cố tình gây ấn tượng với cấp trên, để rồi chuốc lấy thất bại bởi họ không biết rằng kết quả mới là nhân tố quyết định Tệ hơn, họ không tuân theo trình tự công việc, và thế là họ gây ra sai sót ngay từ khi vừa bắt tay vào thực hiện

Lỗi lầm có thể là một hành động bất cẩn, một sai sót do sự thiếu tập trung hay thậm chí một thái độ coi thường công việc của nhà quản trị đã dẫn tới đưa ra những quyết định sai lầm

- Thiếu năng lực và kinh nghiệm quản trị

Nhiều hoạt động kinh doanh được bắt đầu từ một người có rất ít kinh nghiệm về quản trị hoặc chưa qua đào tạo về quản trị, bởi vì tiền thân của hầu hết các nhà kinh doanh là những người tự lập Một số người nghĩ rằng lĩnh vực quản trị chỉ là ý thức chung (common sense) Nhưng nếu các nhà quản trị không biết đưa ra những quyết định kinh doanh thích hợp, thì họ sẽ không thể đạt được thành công trong tương lai Kiến thức về kinh doanh là điều bắt buộc phải có cho bất kì nhà quản trị nào, kiến thức về kinh doanh không bắt nguồn từ việc mua bằng

“rỏm”, bằng “chui”mà kiến thức phải bắt nguồn từ việc được đào tạo, được học

một cách bài bản, từ thấp lên cao có trình độ chuyên môn sâu và trình độ thực tế bao quát và chắc chắn Nhà quản trị cần phải khiêm tốn, cầu thị, học hỏi, không ngừng nâng cao trình độ hiểu biết, vốn sống, kiến thức và trí tuệ của mình Đặc biệt, nhà quản trị cần phải có khả năng tư duy tốt, nhạy bén nên bài trừ những

“đầu óc tối mò”,“mít đặc” Không ít người kiến thức đầy mình nhưng phương pháp tư duy lại cực kỳ bảo thủ hoặc thuộc loại “ngựa non háu đá” Nhà quản trị

cần phải có khả năng xét đoán tình hình, khả năng xét đoán tình hình là khả năng đánh giá và dự đoán một sự kiện, một sự việc, một tin tức một cách khôn ngoan, điều này cần một nhà quản trị có tri thức, sự chín chắn, am hiểu lý luận sâu sắc và

có kinh nghiệm thực tế phong phú Năng lực xét đoán thường tăng theo tuổi tác, trình độ học vấn và kinh nghiệm trong quá trình quản trị; tuy nhiên, không phải bất kì nhà quản trị nào cũng có thể xét đoán tốt, người nóng nảy, hồ đồ hoặc hay

có định kiến, thiên vị thì chắc chắn khả năng xét đoán trong nhiều trường hợp sẽ

là có vấn đề Khả năng xét đoán tốt thì có thể suy xét vấn đề một cách khách quan, nhanh chóng, tìm ra lời giải đáp thông minh, dự báo được các sự việc với độ chính xác cao và ra được quyết định sáng suốt ngay cả trong những tình huống xấu, hiểm nghèo không có cấu trúc hoặc cấu trúc yếu

- Rủi ro kinh doanh, thâm hụt tài chính

Quản lý tài chính là công việc nhận định các rủi ro và chế ngự rủi ro đó

Những sai sót sẽ xảy ra khi những rủi ro trên không được phòng ngừa đầy đủ Thông thường, sai sót bắt nguồn từ một điểm yếu kém nào đó trong kinh doanh và khi không ai chú ý đến hoặc không ai nói ra, nó sẽ nhanh chóng biến thành một vụ

bê bối tài chính, chẳng hạn như một vị CFO không kịp báo trước cho các nhà đầu

tư lúc tình hình xấu diễn ra, để rồi hậu quả là CEO của ông ta không thể đạt được mục tiêu của mình Trong rủi ro kinh doanh, thâm hụt tài chính chúng ta cần xét đến động cơ ra quyết định của nhà quản trị, không ít các nhà quản trị lợi dụng chức vụ ra quyết định để làm lợi cho cá nhân và gia đình của mình, động cơ ra quyết định cũng chỉ vì bản thân, gia đình của nhà quản trị, bất chấp lợi ích của doanh nghiệp và của cả xã hội thì thật là tai họa Những hành vi tham nhũng, hối

lộ, tham ô, thiếu tinh thần trách nhiệm, tham quyền, cố vị, lôi bè kéo cánh, trù dập, cô lập những người chân chính phần nhiều chính là dạng thể hiện của những quyết định ở những nhà quản trị có động cơ không đúng đắn, điều này đã dẫn tới

những sai lầm, thiên vị trong quyết định của nhà quản trị ảnh hưởng đến “rủi ro kinh doanh và thâm hụt tài chính”.

- Nhà quản trị khá, nhân viên lại tồi

Một người nhà quản trị nhiệt tình, hiểu biết các vấn đề kinh doanh thường vẫn có thể bị hạ bệ hay bị vô hiệu hoá bởi những nhân viên không có kinh nghiệm

và không có mục đích lành mạnh Bởi vậy, công ty cần có những nhân viên tốt, được trả lương xứng đáng và phần nào chia sẻ được những ý tưởng kinh doanh của nhà quản trị

Nhà quản trị cần xây đựng một cơ chế tuyển dụng, đề bạt, quyền lợi trách nhiệm, kiểm soát một cách có khoa học, khen thưởng và kỷ luật một cách nghiêm minh; vấn đề này hiện tại ở Việt Nam thực hiện không hề dễ

- Cách nhận ra sai lầm và khắc phục những sai lầm thiên vị, thành kiến trong quá trình ra quyết định của nhà quản trị:

Xem xét nguyên nhân từ chính bản thân nhà quản trị: