PHẠM HUY THÀNHgiáo dục giá trị đạo đức truyền thống với việc hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên khu vực tây nguyên trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay Chuyờn ngành : CNDVB
Trang 1PHẠM HUY THÀNH
giáo dục giá trị đạo đức truyền thống
với việc hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên khu vực tây nguyên trong bối cảnh
toàn cầu hóa hiện nay
Chuyờn ngành : CNDVBC&CNDVLS
Mó s ố : 62 22 80 05
TểM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
HÀ NỘI - 2014
Trang 2t¹i Häc viÖn ChÝnh trÞ quèc gia Hå ChÝ Minh
Vµo håi giê ngµy th¸ng n¨m 2014
Cã thÓ t×m hiÓu luËn ¸n t¹i: Th viÖn Quèc gia
vµ Th viÖn Häc viÖn ChÝnh trÞ quèc gia Hå ChÝ Minh
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Sinh viên ở các trường đại học, cao đẳng là một bộ phận thanh niên
ưu tú, giàu tâm huyết, nhiệt tình và say mê với lý tưởng cách mạng Họ là
những người rất nhạy cảm với cái mới, thích nghi nhanh chóng với sự thay
đổi của điều kiện và hoàn cảnh sống Tuy nhiên, do tuổi đời còn trẻ, vốn
kinh nghiệm còn nhiều hạn chế nên sinh viên cũng rất dễ bị tác động bởinhững yếu tố tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường và quá trình toàncầu hoá Sự tác động đó, đang ảnh hưởng tới mọi mặt đời sống của sinh
viên, đến sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên và đặt sinh viêntrước những thách thức mới, trong đó có sinh viên ở khu vực Tây Nguyên
Thực tế, vẫn còn một bộ phận không nhỏ sinh viên có lối sống thực dụng,
xa hoa lãng phí, xa rời truyền thống đạo lý của dân tộc, thậm chí thoái hoá,biến chất, mất niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và hoài nghi về con
đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Thực trạng nhân cách của thanh niên - sinh viên khu vực TâyNguyên nêu trên có nhiều nguyên nhân, một trong số đó là do chúng ta
chưa chú trọng đúng mức việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho
những trí thức tương lai của vùng đất Tây Nguyên Với ý nghĩa đó, tác giả
chọn vấn đề: “Giáo d ục giá trị đạo đức truyền thống với việc hình thành
và phát tri ển nhân cách cho sinh viên khu vực Tây Nguyên trong bối
c ảnh toàn cầu hoá hiện nay” để nghiên cứu và làm luận án tiến sỹ chuyên
hướng và một số giải pháp chủ yếu để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục
giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinhviên khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay
Trang 42.2 Nhi ệm vụ
Góp phần làm sáng tỏ một số khái niệm công cụ của luận án: nhâncách, nhân cách sinh viên, giá trị truyền thống, giá trị đạo đức truyềnthống, toàn cầu hóa
Làm rõ tầm quan trọng, nội dung giáo dục giá trị đạo đức truyềnthống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên nói chung, sinhviên khu vực Tây Nguyên nói riêng trong bối cảnh toàn cầu hóa
Phân tích, đánh giá thực trạng công tác giáo dục giá trị đạo đức
truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên khu vựcTây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay và chỉ ra nguyên nhâncủa thực trạng đó
Đề xuất một số quan điểm định hướng, giải pháp chủ yếu để nâng
cao hiệu quả công tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hìnhthành và phát triển nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyên trong bốicảnh toàn cầu hóa hiện nay
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
Đối tượng nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu vấn đề giáo dục
giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinhviên khu vực Tây Nguyên (nhất là sinh viên dân tộc thiểu số) trong bốicảnh toàn cầu hóa hiện nay
Phạm vi: Diện khảo sát sinh viên hệ chính quy ở các trường đại học,
cao đẳng khu vực Tây Nguyên
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1 Cơ sở lý luận
Luận án được thực hiện trên cơ sở các quan điểm của chủ nghĩa Mác
-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt
Nam về giáo dục giá trị đạo đức truyền nhằm hình thành và phát triển nhâncách sinh viên Việt Nam nói chung và sinh viên khu vực Tây Nguyên nóiriêng trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay
4.2 Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biệnchứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; phương pháp lịch sử-lôgíc, phân tích
và tổng hợp, thống kê, so sánh, các phương pháp chuyên ngành và liênngành khác
Trang 5Sử dụng phương pháp điều tra xã hội học: thời gian vào tháng 10
năm 2012, số phiếu phát ra 400 phiếu: trường Đại học Tây Nguyên 100
phiếu, đại học Đà Lạt 100, Cao đẳng Sư phạm Đắk Lăk là 100 phiếu, Cao
đẳng Sư phạm Gia Lai 100 phiếu, kết quả thu về 376 phiếu
5 Những đóng góp khoa học của luận án
Góp phần làm sáng tỏ một số khái niệm công cụ của luận án: nhâncách, nhân cách sinh viên, giá trị truyền thống, giá trị đạo đức truyềnthống, toàn cầu hóa
Phân tích vai trò giáo dục giá trị đạo đức truyền thống đối với việchình thành và phát triển nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyên trongbối cảnh toàn cầu hoá hiện nay
Phân tích, đánh giá thực trạng công tác giáo dục giá trị đạo đức
truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên khu vựcTây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay và chỉ ra nguyên nhâncủa thực trạng đó
Đề xuất một số quan điểm định hướng và giải pháp chủ yếu để nâng
cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm xây dựng nhân cáchcho sinh viên khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Về mặt lý luận: Luận án tập trung nghiên cứu các khái niệm: giá trị, giátrị đạo đức truyền thống, toàn cầu hoá, tính tất yếu của quá trình toàn cầu hoá
Về mặt thực tiễn: Luận án làm rõ thực trạng nhân cách sinh viên vàcông tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và pháttriển nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay Trên cơ sở đó,luận án đưa ra một số giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục giátrị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viênkhu vực Tây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay
Kết quả nghiên cứu của luận án có thể làm tài liệu tham khảo phục vụviệc nghiên cứu, giảng dạy, học tập môn Những nguyên lý của chủ nghĩaMác - Lênin, môn đạo đức học, đồng thời góp phần vào mục tiêu đào tạonguồn nhân lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Nguyên
7 Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụlục, luận án gồm 4 chương, 12 tiết
Trang 6Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1.1 NHỮNG NGHIÊN CỨU XUNG QUANH VẤN ĐỀ GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG, GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG, NHÂN CÁCH, NHÂN CÁCH SINH VIÊN
1.1.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến giá trị truyền
thống, giáo dục giá trị đạo đức truyền thống.
Vấn đề giá trị truyền thống, giáo dục giá trị đạo đức truyền thốngViệt Nam luôn được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Các giá trịtruyền thống được làm sáng tỏ từ sự hình thành, phát triển và tiếp biến
trong điều kiện mới Nội dung nghiên cứu là các giá trị truyền thống, chủ
yếu là các giá trị tinh thần được biến đổi trong sự thay đổi của điều kiệnkinh tế - xã hội ở nước ta Các công trình khoa học đã làm rõ các kháiniệm giá trị, giá trị đạo đức, giá trị đạo đức truyền thống, giáo dục giá trị
đạo đức truyền thống Cách tiếp cận của các công trình khoa học thường đi
từ khái niệm giá trị và cấu trúc giá trị bao gồm giá trị vật chất và giá trịtinh thần; trong giá trị tinh thần thì giá trị đạo đức đóng vai trò chủ yếu.Song, có thể thấy, đó chủ yếu là các giá trị tinh thần (bao gồm giá trị đạo
đức), và do vậy, việc nghiên cứu giá trị đạo đức truyền thống chỉ được
nghiên cứu cùng với giá trị tinh thần khác, mà ít có công trình nghiên cứuchuyên biệt Vấn đề giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho đối tượng cụthể là sinh viên được nhiều công trình khoa học đề cập đến, nhưng đối vớisinh viên khu vực Tây Nguyên chưa có một công trình khoa học nghiêncứu một cách có hệ thống Luận án của tác giả sẽ kế thừa các khái niệmcộng cụ: giá trị, giá trị đạo đức, giá trị đạo đức truyền thống của các côngtrình khoa học nêu trên để thực hiện mục đích, nhiệm vụ đặt ra
1.1.2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến nhân cách, giá trị nhân cách, thực trạng nhân cách của con người Việt Nam trong quá trình đổi mới đất nước.
Vấn đề nhân cách, sự hình thành và phát triển nhân cách ở nước ta
được rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau,
nhằm xây dựng và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu sự nghiệp
Trang 7công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Các công trình đề cập đến kháiniệm nhân cách, quá trình hình thành và phát triển cách, cấu trúc nhâncách; vai trò của giáo dục đối với việc xây dựng nhân cách con người ViệtNam nói chung và sinh viên nói riêng Cách tiếp cận của các công trìnhkhoa học trên thường khai thác khái niệm nhân cách, cấu trúc nhân cách vàquá trình hình thành, phát triển nhân cách; cấu trúc nhân cách bao gồm tài
và đức là vấn đề xuyên suốt được phân tích rõ trong quá trình giáo dục
nhằm hình thành và phát triển nhân cách Chưa có công trình nào nghiêncứu nhân cách dưới góc độ cụ thể, chẳng hạn, nghiên cứu vai trò giáo dụcgiá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng nhân cách con ngườiTây Nguyên nói chung, sinh viên nói riêng Do vậy, đây là hướng nghiêncứu mới của luận án, làm rõ vai trò giáo dục giá trị đạo đức truyền thống
đối với việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên khu vực TâyNguyên Đồng thời, luận án kế thừa các khái niệm nhân cách, cấu trúc
nhân cách và cách triển khai cấu trúc nhân cách trong việc giáo dục giá trị
đạo đức truyền thống cho sinh viên khu vực Tây Nguyên
1.2 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN TÁC ĐỘNG CỦA TOÀN CẦU HOÁ ĐỐI VỚI NHÂN CÁCH, LỐI SỐNG, ĐẠO ĐỨC CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM NÓI CHUNG VÀ SINH VIÊN VIỆT NAM NÓI RIÊNG
1.2.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến toàn cầu hóa và đặc điểm của toàn cầu hóa
Toàn cầu hóa đã có những quan niệm rất khác nhau, song tất cả cáccông trình được đề cập ở trên, chúng ta thấy chủ yếu là toàn cầu hóa về kinh
tế Cũng có rất nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, toàn cầu hóa đang diễn ra trêncác lĩnh vực kinh tế, chính trị, quân sự và môi trường tự nhiên…Vấn đề ởchỗ, bản chất của toàn cầu hóa là toàn cầu hóa kinh tế chiếm một vị trí trọngtâm Những vấn đề toàn cầu hóa của văn hóa, môi trường tự nhiên…cũngnảy sinh từ toàn cầu hóa kinh tế Vì vậy, có thể nói, toàn cầu hóa ngày naychủ yếu là toàn cầu hóa kinh tế, với những tác động sâu rộng của nó đến cácmặt đời sống xã hội như quân sự, chính trị, văn hóa, môi trường của thế giớitrên quy mô toàn cầu Toàn cầu hóa tác động tới một khu vực riêng biệt thìrất ít công trình nghiên cứu đề cập đến, đặc biệt là vùng đất Tây Nguyên
Đây có thể nói là vấn đề mới mà luận án cần phải đi sâu nghiên cứu, nhất là
Trang 8sự tác động của toàn cầu hóa làm biến đổi giá trị đạo đức truyền thống trongviệc xây dựng nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyên.
1.2.2 Các công trình nghiên cứu đến sự tác động của toàn cầu hóa đến đạo đức, nhân cách con người Việt Nam nói chung và sinh viên nói riêng
Sự tác động của toàn cầu hoá đến nhân cách con người Việt Nam
được nhiều nhà khoa học đề cập đến, tạo ra sự đa dạng và phong phú
trong cách tiếp cận vấn đề, giải quyết vấn đề Mặt khác, cũng cho chúng tathấy tính chất phức tạp của toàn cầu hoá tác động tới nhân cách, đạo đức con
người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Các công trình khoa học đã làm rõ
khái niệm toàn cầu hóa, sự tác động tích cực và tiêu cực của quá trình toàncầu hóa đến các quốc gia, trong đó có Việt Nam Làm rõ biểu hiện các giá trị
đạo đức của con người Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa và kinh tế thịtrường: quá trình thay đổi các giá trị trong cuộc sống, biểu hiện lệch lạc trong
mối quan hệ giữa con người với con người, lối sống thực dụng đề cao đồngtiền, chủ nghĩa cá nhân đang làm băng hoại đạo đức xã hội ở nước ta Bêncạnh đó, các công trình cũng đã đưa ra các giải pháp để hạn chế tác động tiêucực của toàn cầu hóa tới đạo đức xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả trongcông tác xây dựng đạo đức mới - đạo đức cách mạng ở nước ta Trong luận
án chúng tôi kế thừa khái niệm toàn cầu hóa, kết quả nghiên cứu xu thế tấtyếu với những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của toàn cầu hóa đối với đờisống xã hội và sự biến đổi các giá trị đạo đức Nhưng các công trình trên,
chưa có một công trình nào nghiên cứu về nhân cách sinh viên khu vực Tây
Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hóa, mà chỉ đề cập đến sinh viên cả nước nói
chung Đây là điểm mới của luận án, nghiên cứu sinh tập trung khai thác để
làm rõ vai trò của giáo dục giá trị đạo đức truyền thống đối với việc hìnhthành và phát triển nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyên trong bối cảnhtoàn cầu hóa hiện nay
1.3 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TOÀN CẦU HOÁ ĐẾN ĐỜI SỐNG CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC TÂY NGUYÊN NÓI CHUNG VÀ THANH NIÊN - SINH VIÊN TÂY NGUYÊN NÓI RIÊNG
13.1 Các công trình nghiên cứu về tác động của toàn cầu hoá đến đời sống đồng bào dân tộc Tây Nguyên
Các công trình nghiên cứu sự tác động của toàn cầu hóa đến vùng đấtTây Nguyên chỉ mới dừng lại ở sự tác động đối với văn hóa – kinh tế – xã
Trang 9hội nói chung Chưa có công trình nào đề cập trực tiếp đến sự tác động củatoàn cầu hóa đối với những giá trị đạo đức truyền thống cho đồng bào dântộc Tây Nguyên Trong luận án, nghiên cứu sinh tập trung luận giải cácnhân tố ảnh hưởng tới giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho đồng bàocác dân tộc Tây Nguyên nói chung và sinh viên nói riêng.
1.3.2 Các công trình nghiên cứu thực trạng, giải pháp giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên khu vực Tây Nguyên.
Thực trạng đạo đức, giải pháp giáo dục giá trị đạo đức truyền thốngnhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyêntrong các công trình khoa học chỉ mới được đề cập một vài giá trị tiêubiểu, cũng chưa đưa ra được các giải pháp để xây dựng nhân cách, đạo đứcsinh viên khu vực này trong thời gian tới Chưa có công trình khoa học nàonghiên cứu chuyên sâu, riêng biệt dưới góc độ triết học về nhân cách sinhviên khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay
Chương 2 NHÂN CÁCH, NHÂN CÁCH SINH VIÊN, TẦM QUAN TRỌNG VÀ NỘI DUNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG NHẰM HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ HIỆN NAY
2.1 NHÂN CÁCH VÀ NHÂN CÁCH SINH VIÊN VIỆT NAM
2.1.1 Khái nhiệm nhân cách
Từ cách tiếp cận bắt đầu từ khái niệm con người, cá nhân, tác giả
luận án đồng tình với khái niệm nhân cách: Nhân cách như là một chỉnh thể cá nhân có tính lịch sử - cụ thể, tham gia vào hoạt động thực tiễn, đóng vai trò của chủ thể nhận thức và cải tạo thế giới, chủ thể của quyền hạn và nghĩa vụ, của những chuẩn mực đạo đức, thẩm mỹ và mọi chuẩn mực xã hội khác.
Xét về mặt cấu trúc, nhiều ý kiến cho rằng nhân cách gồm hai mặt thống
nhất với nhau là phẩm chất và năng lực, hay nói cách khác nhân cách là sự
thống nhất của phẩm chất đạo đức và năng lực
Trang 102.1.2 Một số nhân tố cơ bản tác động đến sự hình thành nhân cách
Th ứ nhất, quá trình hình thành và phát triển nhân cách luôn gắn liền
với giáo dục
Th ứ hai, quá trình hình thành và phát triển nhân cách chịu sự tác
động qua lại giữa cá nhân và xã hội
Th ứ ba, sự hình thành và phát triển nhân cách chịu sự chi phối bởi
các yếu tố văn hoá - xã hội
Th ứ tư, quá trình hình thành và phát triển nhân cách chịu sự chi phối
của đạo đức - nhân tố cốt lõi trong cấu trúc nhân cách
2.1.3 Sinh viên và nhân cách sinh viên
- Sinh viên Việt Nam - tầng lớp xã hội đặc thù:
Khác với những bộ phận thanh niên khác, Sinh viên là những công dân có độ tuổi chủ yếu từ 18 đến 30 đang học tập ở bậc đại học, cao đẳng, đang chuẩn bị những nền tảng tri thức, kỹ năng cần thiết cho các hoạt động chuyên môn nghề nghiệp sau này.
Một trong những biểu hiện đặc thù của sinh viên là chỗ họ luôn nêu caokhả năng tự ý thức, tự đánh giá và luôn luôn muốn tự khẳng định mình
Biểu hiện thứ hai của tính đặc thù ở sinh viên chính là việc xây dựng
kế hoạch để thực hiện nghề nghiệp mà mình đã chọn
- Nhân cách sinh viên
Nhân cách sinh viên là trường hợp cụ thể của nhân cách, là hình thức
biểu hiện tính người ở một tầng lớp đặc biệt Nên được hiểu: Nhân cách sinh viên là toàn bộ những năng lực, phẩm chất đạo đức của mỗi sinh viên, biểu hiện qua các hoạt động học tập, giao tiếp, ứng xử, giúp sinh viên tự điều chỉnh hành vi, tự đánh giá để hoàn thiện bản thân mình.
- Cấu trúc nhân cách sinh viên
Về phẩm chất đạo đức của sinh viên Việt Nam hiện nay: có niềm tin
lý tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, có nhu cầu vật chất và tinh thần lànhmạnh, phong phú, lối sống văn hóa, tình nghĩa, yêu lao động, có ý thứcpháp luật, có trách nhiệm với gia đình, quê hương và cộng đồng
Về năng lực của sinh viên Việt Nam hiện nay: nỗ lực trong học tập,
lao động, năng động, có tri thức khoa học, có khả năng tư duy độc lập vànăng lực sáng tạo trong việc tiếp thu cái mới, thích ứng nhanh với những
biến đổi của đời sống xã hội
Trang 112.2 TOÀN CẦU HOÁ VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG NHẰM HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ HIỆN NAY
2.2.1 Toàn cầu hoá và xu thế tất yếu của toàn cầu hoá
- Khái niệm toàn cầu hoá
Từ cách tiếp cận của mình, chúng tôi cho rằng: Toàn cầu hoá là sự
mở rộng biên độ gia tăng liên kết, ảnh hưởng sâu sắc trên phạm vi toàn thế giới trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội bằng nhiều phương thức khác nhau mà xuất phát điểm của nó là từ kinh tế và chủ yếu là kinh tế.
- Xu thế tất yếu của toàn cầu hoá
Toàn cầu hoá đang là một xu thế khách quan, bắt nguồn từ xã hội hoá sảnxuất cao trên thế giới dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học và côngnghệ hiện đại Mặc dù, quá trình toàn cầu hoá đang bị một số nước phát triển
và các tập đoàn kinh tế tư bản xuyên quốc gia chi phối, nên có nhiều mặt tiêucực đe doạ độc lập và chủ quyền của các nước đang phát triển Tuy nhiên,quá trình này vẫn có mặt “tích cực” nhất định của nó, vì thế toàn cầu hóa vẫnlôi cuốn được nhiều nước khác nhau tham gia vào quá trình này
2.2.2 Tầm quan trọng của giáo dục giá trị đạo đức truyền thống nhằm hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay
Thứ nhất, giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho sinh viên
sẽ góp phần củng cố và phát huy các giá trị đó ở sinh viên trong hoàn cảnhlịch sử mới, hình thành ở sinh viên những phẩm chất nhân cách cần thiết
Thứ hai, giáo dục giá trị đạo đức truyền thống sẽ góp phần quan
trọng trong việc xây dựng phẩm chất đạo đức trong nhân cách sinh viên
Thứ ba, giáo dục giá trị đạo đức truyền thống sẽ góp phần quan trọng
đối với việc phát triển yếu tố năng lực trong nhân cách sinh viên
2.3 GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG VÀ MỘT SỐ GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC CẦN PHẢI GIÁO DỤC CHO SINH VIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY
2.3.1 Giá trị và giá trị đạo đức truyền thống
- Khái niệm giá trị
Từ những quan niệm khác nhau, chúng tôi hiểu giá trị là một phạm trù triết học, phản ánh sự vật, hiện tượng và những thuộc tính của chúng
Trang 12có ý nghĩa đối với xã hội, cộng đồng, cá nhân, với tư cách là phương tiện thoả mãn nhu cầu vật chất, tinh thần, đồng thời thể hiện tính mục đích của con người trong hoạt động.
Giá trị đạo đức truyền thống là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ
hệ thống giá trị tinh thần của dân tộc Việt Nam Nói đến giá trị đạo đứctruyền thống Việt Nam là chúng ta nói đến các giá trị đạo đức đặc thù của
con người Việt Nam được thử thách qua hàng ngàn năm lịch sử Theo cách
hiểu đó, giá trị đạo đức truyền thống là những giá trị đạo đức tốt đẹp hình thành trong quá trình dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
2.3.2 Một số giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cần giáo dục
để hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay
Thứ nhất, lòng yêu nước: Yêu quê hương đất nước là một tình cảm
tự nhiên của con người được nảy sinh và phát triển trong suốt chiều dàilịch sử của dân tộc Cùng với sự phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam,tinh thần yêu nước Việt Nam trở thành chủ nghĩa yêu nước, thành một giátrị to lớn, một động lực tinh thần vô cùng mạnh mẽ thúc đẩy biết bao nhiêuthế hệ con người Việt Nam anh dũng hy sinh để bảo vệ Tổ quốc và bảo vệphẩm giá của con người Việt Nam Giáo dục lòng yêu nước đối với việc
hình thành và phát triển nhân cách cho sinh viên hiện nay là giáo dục: Tình yêu đối với đất nước, lòng trung thành với Tổ quốc và khát vọng được phục vụ những lợi ích của Tổ quốc và nhân dân; là học tập, lao động sáng tạo, là rèn đức, luyện tài vì ngày mai lập thân, lập nghiệp.
Thứ hai, lòng yêu thương con người: lòng yêu thương con người của
nhân dân ta được hình thành, phát triển trong mối quan hệ giữa các thànhviên trong gia đình, trong cộng đồng làng xã đến cộng đồng dân tộc Trongứng xử, người Việt Nam thường lấy cái nhân nghĩa, sự yêu thương làm
gốc, và nâng lên thành một triết lý sống của con người Việt Nam Giáo dụclòng yêu thương và quý trọng con người đối với việc hình thành và phát
triển nhân cách sinh viên cho sinh viên, là giáo dục: Thái độ thiện chí, sự cảm thông, tình thương yêu sâu sắc giữa con người với con người Sự tận tụy phục vụ lợi ích của con người, đem lại tự do hạnh phúc cho con người,
Trang 13thủ tiêu tất cả mọi áp bức, mọi bất bình đẳng trong xã hội, mọi người đều được tự do, đặc biệt là quyền làm người.
Thứ ba, đức tính cần cù, tiết kiệm: đây cũng là một trong những giá
trị đạo đức nổi bật trong hệ giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam.Trong quá trình phát triển của dân tộc, người Việt luôn biết cách tạo racủa cải vật chất từ chính đôi tay và trí tuệ của mình Với đức tính cần cù,chịu khó cha ông ta đã sáng tạo ra được những thành quả lao động hếtsức to lớn và vô cùng quý giá, cả về vật chất lẫn tinh thần Việt Nam từmột nước có nền nông nghiệp lâu đời, với kết cấu công xã nông thôn bềnchặt Lao động nông nghiệp là loại hình sản xuất vất vả “một nắng, hai
sương”, “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, cần nhiều thời gian, công
sức mới có hạt cơm, bát gạo để ăn Đối với sinh viên, giáo dục giá trị đạo
đức truyền thống cần cù, tiết kiệm là giáo dục đức tính cần cù, sáng tạo
trong học tập; tiết kiệm trong sinh hoạt, lạc quan, yêu đời trong cuộc sống.
Thứ tư, tinh thần đoàn kết: Với lịch sử dựng nước và giữ nước hết
sức đặc biệt, dân tộc Việt Nam đã xây dựng nên tinh thần đoàn kết bềnchặt, cố kết cộng đồng sâu sắc trong suốt chiều dài lịch sử, trở thành mộttrong những giá trị tinh thần truyền thống tốt đẹp, một trong những độnglực, sức mạnh to lớn giúp nhân dân ta vượt qua muôn vàn khó khăn, thửthách.Trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay, giáo dục truyền thống đoàn
kết cho sinh viên Việt Nam, trước hết là giáo dục cho sinh viên ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân- gia đình - làng xã - Tổ quốc.
Thứ năm, tinh thần hiếu học: Dân tộc Việt Nam vốn có truyền thống
hiếu học, trọng đạo lý làm người, chính những giá trị đó đã góp phần hun
đúc những giá trị Việt Nam: tinh thần tự lực, tự cường, lòng yêu nước
nồng nàn, tinh thần lao động sáng tạo, cần cù, sống có tình nghĩa thuỷchung, khoan dung, lối ứng xử mềm mỏng có đầu óc thực tế Giáo dục chosinh viên truyền thống hiếu học, tôn sư, trọng giáo trở thành yêu cầu cấpthiết trong thời đại ngày nay, thời đại của kinh tế tri thức đồng thời thểhiện sự thống nhất biện chứng giữa phẩm chất đạo đức và năng lực trongcấu trúc nhân cách của sinh viên Để làm được điều đó thì cần phải giáo
dục cho sinh viên ý thức tự giác, sáng tạo, trong học tập và nghiên cứu khoa học theo tinh thần và khẩu hiệu hành động “Học tập - sáng tạo - hội nhập - phát triển”.
Trang 14Chương 3 GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG NHẰM HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CHO SINH VIÊN KHU VỰC TÂY NGUYÊN TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HOÁ HIỆN NAY: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
3.1 NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG NHẰM HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN Ở KHU VỰC TÂY NGUYÊN HIỆN NAY
- Ảnh hưởng của điều kiện địa lý, tự nhiên đối với việc giáo dục giá tr ị đạo đức truyền thống để xây dựng nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyên
Sống trên cao nguyên rộng lớn, với nền kinh tế nương rẫy chịunhững quy định khách quan của hoàn cảnh lịch sử Đồng bào các dân tộcTây Nguyên lưu giữ nhiều tàn dư xã hội tiền giai cấp Hình thái tổ chức xãhội là buôn, làng, Plây, đây là tổ chức xã hội phù hợp với điều kiện kinh tế
- xã hội của cư dân các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên Do hình thái cư trúcùng với địa hình phức tạp có rừng, cao nguyên, trung du với trình độ pháttriển kinh tế thấp, nên tư duy con người nơi đây ít nhiều mang tính thần bí,trong cuộc sống hàng ngày luôn có yếu tố thần linh chi phối Trong điềukiện đó, để tồn tại và phát triển, người dân Tây Nguyên phải cần cù trong
lao động, sống vị tha, tiết kiệm và nêu cao tính cộng đồng
- Ảnh hưởng của điều kiện kinh tế đối với việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống để xây dựng nhân cách sinh viên khu vực Tây Nguyên
Tăng trưởng kinh tế ở Tây Nguyên vẫn chủ yếu theo chiều ngang haychiều rộng chứ chưa theo chiều dọc hay chiều sâu, nghĩa là tăng trưởngkinh tế vẫn dựa vào khai thác tài nguyên có sẵn như rừng, đất đai, vào lao
động thủ công giá trị thấp Nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, cùng với
cách tổ chức buôn làng đã tạo ra những nét tính cách đặc thù của ngườidân Tây Nguyên: tính tình thẳng thắn, sống có nghĩa tình, đoàn kết gắn bóchặt chẽ với nhau Mặt khác, nền kinh tế ảnh hưởng đến nhận thức của
đồng bào các dân tộc Tây Nguyên sống dựa vào điều kiện tự nhiên, sản
xuất nhỏ lẻ, tự cung tự cấp Cuộc sống gắn chặt với các sản phẩm từ rừng,
chưa tạo ra được tư duy sáng tạo đổi mới để thoát khỏi hoàn cảnh Đồng