Mô hình tiểu thuyết Lê Văn Trương và sức hấp dẫn của mô hình này

Bênăc nhăđóălƠănh ngăỦăki năghiănh năs ă nhăh ngăđ căbi tăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ngăv iăcôngăchúngăđ ngăth i:ăTi uăthuy tăgiaăh ăLêălƠăng iădámă đ ngăraăm nhăd năch ătr ngăm tălỦăthuy

- -

LểăTH ăNGỂN

VĨăS CăH PăD NăC AăMỌăHỊNHăNĨY

ChuyênăngƠnh:ăV năh căVi tăNamăhi năđ i

L IăCAMă OAN

TôiăxinăcamăđoanăđơyălƠăcôngătrìnhănghiênăc uăc aăriêngătôi.ăCácăs ăli u,ăk tă

qu ăđ cănêuătrongălu năánălƠătrungăth căvƠăch aăđ căaiăcôngăb ătrongăb tăk ăcôngătrìnhăkhoaăh cănƠo.ăN uăsai,ătôiăhoƠnătoƠnăch uătráchănhi m

Thái Nguyên, ngày 9 tháng 5 n m 2012

TÁCăGI ăLU NăÁN

LểăTH ăNGỂN

M CăL C

L iăcamăđoan i

M căl c ii

PH NăM ă U 1

1.ăTínhăc păthi tăc aălu năán 1

2.ăL chăs ăv năđ 2

2.1 Xuăh ngăphêăphán 2

2.2 Xuăh ngăkh ngăđ nh 8

2.3 Ti uăk t 19

3.ăM căđích,ăđ iăt ngăvƠăv năb nănghiênăc u 20

3.1 M căđích,ăđ iăt ngănghiênăc u 20

3.2 V năb nănghiênăc u 21

4.ăPh ngăphápănghiênăc u 21

5.ă óngăgópăm iăc aălu năán 22

6.ăB ăc căc aălu năán 22

PH NăN IăDUNG 23

CH NGă1: KHÁIăNI MăMÔăHÌNH VÀ CÔNG CHÚNG C A TI UăTHUY Tă LểăV NăTR NG 23

1.1 Kháiăni mămôăhình 23

1.1.1 Kháiăni mămôăhìnhătrongăkhoaăh căvƠ đ iăs ng 23

1.1.2 Môăhìnhăătrongăngh ăthu t,ăăv năch ng 23

1.2 Côngăchúngăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ng 25

1.2.1 V năđ ăcôngăchúngăc aăv năh căvƠăs ăhìnhăthƠnhăl păcôngăchúngăm iăn aă đ uăth ăăk ăXX 25

1.2.2 Côngăchúngăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ng 29

1.3 Ti uăk tăch ngă1 34

CH NGă2: NHỂNăV TăNG IăHỐNG - Că I MăTH ăăNH T C AăMÔăHÌNHăTI UăTHUY TăTI UăV NăTR NG 36

2.1 Tínhăcáchănhơnăv tăng iăhùngătrongăti uăthuy tăLêăV năTr ng 36

2.1.1 S ăđaăd ngăv ănhơnăv t 36

2.1.2 S ăth ngănh tăv ătínhăcách 42

2.2 Nhơnăv tăng iăhùngăc aăLêăV năTr ngăv iăkhátăv ngăv tăthoátăthơnăph nă c aămình 47

2.2.1 ThƠnhăph năxu tăthơnăc aănhơnăv tăng iăhùngătrongăti uăthuy tăLêăV năTr ng 47

2.2.2 S ăđ iăngôiă- khiănhơnăv tăng iăhùngăc aăLêăV năTr ngăchi năth ng 49

2.3 M tăs ăki uănhơnăv tăng iăhùngătrongăti uăthuy tăLêăV năTr ng 55

2.3.1 Ng iăhùngătrongătr ngăđ i 55

2.3.2 Ng iăhùngătrongătìnhăyêu 62

2.4 Ti uăk tăch ngă2 72

CH NGă3: C TăTRUY NăLYăK ,ăNH NGăC NHăX ăL ă- Că I MăTH ăHAI C AăMÔăHÌNHăTI UăTHUY TăLểăV NăTR NG 74

3.1 S căh păd năc aăc tătruy nălyăk ătrongăti uăthuy t,ătruy năkíătruy năth ngăđ iă v iăđ iăchúng 74

3.1.1 Quáătrìnhăhi năđ iăhóaăc aăti uăthuy tăVi tăNamăđ uăth ăk ăXX 74

3.1.2 Th ăhi uăc aăđ iăchúng:ă aăthíchăc tătruy nălyăkì 76

3.2 M tăs ălo iăc tătruy năch ăy uăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ng 79

3.2.1 C tătruy năphiêuăl u 79

3.2.2 Nh ngătruy nătìnhăéoăle 84

3.2.3 Nh ngăc nhăx ăl 89

3.2.3.1 Truy năđ ngăr ngăvƠănétăriêngăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ng 89

3.2.3.2 S căh păd năc aănh ngămi năđ tăl 93

3.2.3.3 S ăkhámăpháăphongăt c,ăv năhoáăvùngăcao 98

3.3 Ti uăk tăch ngă3 103

CH NGă4: CH ăă OăLụăVÀăK TăTHÚCăCÓăH U- Că I MăTH ăBA C AăMÔăHÌNHăăTI UăTHUY TăLểăV NăTR NG 105

4.1 Ch ăđ ăđ oălỦăvƠăk tăthúcăcóăh uătrongăti uăthuy tăluônăphùăh păv iăth ăhi uă c aăđ iăchúngăbìnhădơn 105

4.1.1 Quanăni măm iăc aăcácănhƠăti uăthuy tăVi t Namăhi năđ iăv ăv năđ ăgiáoă

hu nătrongăv năch ng 105

4.1.2 LêăV năTr ngăv iăl iăđiăriêng,ătr ăv ătruy năth ng 109

4.2.ăCh ăđ ăđ oălỦătrongăti uăthuy tăLêăV năTr ng 112

4.2.1 i măkhácăbi tăgi aănhơnăv tăng iăhùngătrongăti uăthuy tăLêăV năTr ngă v iănhơnăv tăsiêuănhơnăc aăNietzsch 112

4.2.2 oălỦămangătínhătruy năth ng 115

4.2.3 oălỦămangătínhăthi tăth c 125

4.2.4 oălỦămangătínhădơnăt c,ălòngăyêuăn c 130

4.3 K tăthúcăcóăh u 136

4.4 Ti uăk tăch ngă4 140

PH NăK TăLU N 142

DANHăM CăTÀIăLI UăTHAMăKH O 145

PH NăM ă U 1.ăTínhăc păthi tăc aălu năánă

Trongăv năh căVi tăNamăgiaiăđo nă1930 - 1945,ăLêăV năTr ngăn iălênănh ă

m tăhi năt ngăđ căbi t.ăS căvi tăc aăLêăV năTr ngăkhôngăd ăm yăaiăcóăđ c,ăn uăkhôngănóiălƠăch aăaiăcóăđ c.ăRiêngăti uăthuy tăđưă247 cu n.ăNgoƠiăti uăthuy t,ăôngăcònă

vi tătruy nă ng n,ăphóngăs ,ăbútăkỦ,ăth ăvƠă k ch.ă Ôngă t oă raăđ că m tăki uă nhơnă v tă

Ng iăhùngă"đ c c m t th i ch p nh n và say mê"

Nh ngăti uăthuy tăLêăV năTr ngăcóănhi uălu ngăỦăki năđánhăgiáăkhácănhau,ă

th măchíătráiăng cănhau.ă

Cóănhi uăỦăki năđánhăgiá:ăV năLêăV năTr ngăd ădưi,ădơyăcƠăraădơyămu ng,

r mărƠ,ălu măthu m;ăLêăV năTr ngăhayătri tălỦ,ănh ngă năƠoăvƠăápăđ t;ăNhơnăv tă

Ng iăhùngătrongăti uăthuy tăLêăV năTr ngălƠăth ăanh hùng r m, huyênh hoang,

cóănh ngăhƠnhăviăb tăth ng,ănhi uăkhiăkhôngăth c

Bênăc nhăđóălƠănh ngăỦăki năghiănh năs ă nhăh ngăđ căbi tăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ngăv iăcôngăchúngăđ ngăth i:ăTi uăthuy tăgiaăh ăLêălƠăng iădámă

đ ngăraăm nhăd năch ătr ngăm tălỦăthuy tăluơnălỦ;ăV iănh ngătrangăv năn ngănƠn,ă

m nhăm ,ăth ăhi nănh ngăkhátăv ngăcháyăb ngăc aăconăng i,ănhƠăv năđưăxơyăd ngăhìnhă t ngă ng i hùngă quy tă li tă vƠă ngangă tƠng; Tri tă lỦă s că m nhă vƠă nhơnă v tă

ng iăhùngăc aăôngăđưă nhăh ngăt iăth ăh ăthanhăniênăth iăđóăr tăsơuăđ m; Th căt ăđưăchoăth y,ăLêăV năTr ngăt ăt oăriêngăchoămìnhăm tăv ătríătrongăv năh căVi tă

Namăhi năđ iănh ngăn măđ uăth ăk ăXX

Quaănh ngăỦăki nătráiăng cănhauănóiătrên,ăth yăn iălênăm tăv năđ :ăTi uăthuy tăLêăV năTr ngăkhôngăh năđưă đ căs căh nă m tăs ătácăgi ă khác,ănhi uătácă

ph măb căl ărõănh căđi măv ăm tăngh ăthu t,ătrongăđóăcóăhi năt ngăl păl iăc aănhi uăy uăt ă(đ năm căcóăth ămôăhìnhăhoáăđ c),ănh ngăcácătácăph măc aăôngăv năcóăs căh păd năđ căbi tăđ iăv iăcôngăchúngăv năh căđ ngăth i,ă nhăh ngăkhôngă

nh ăt iăt ăt ngăc aăt ngăl păthanhăniên,ăkhi năôngătr ăthƠnhănhƠăv năcóăsáchăbest seller nh tăth ăk ăTácăph măc aăôngătrongăsu tăm tăth iăgianădƠiăluônăđ c " nhà

xu t b n ch b n th o vi t xong đ in, đ c gi ch sách ra đ đ c" [25;212]

Cơuăh iăđ tăraă ăđơyălƠăt iăsaoăngh ăthu tăc aăti uăthuy tă LêăV năTr ngăthu căh ngăxoƠng,ănh ngăl i cóăs căh păd năđôngăđ oăđ căgi ănh ăv y?ăLêăV nă

Tr ngăđưăcóăl iăvi tăphùăh păv iăt m đón đ i c aăcôngăchúng?ăHi năt ngăLêăV nă

Tr ngăcóăph iălƠăm t ki u t n t i v n h c?

ưăcóănhi uănhƠăv n,ănhƠănghiênăc uătìmăcáchăgi iăthíchăs căchinhăph căđ că

gi ăc a LêăV năTr ngă ăcácăgócăđ ăkhácănhau.ăNh ngăv năđ ăđóăchoăđ nănayăv nă

ch aăđ călỦăgi iăm tăcáchăđ năđ ăvƠătho ăđáng

Lu nă ánă Môă hìnhă ti uă thuy tă Lêă V nă Tr ngă vƠă s că h pă d nă c aă môă

hình này hiăv ngăăđóngăgópăvƠoăvi c lỦăgi iăv năđ ănóiătrên

Bên c nhăđó,ăLêăV năTr ngăc ngălƠăm tăng iăch uăthi tăthòiăv ătháiăđ ăđánhăgiáăch aăth tăs ăcôngăb ngăc a gi iăphêăbìnhăv năh cătrongăsu tăm tăth iăgianădƠiăv iănh ngăgìăôngăđóngăgópăchoăv năh căVi tăNamănh ngăn măđ uăth ăk ăXX.ă

Ng iăđ iăg nănh ălưngăquênă"ng iăhùng"ăm tăthu ă"V i các nhà v n, dù đụ qua

đ i hay còn s ng, chúng ta nên công b ng và trung th c" [13]

Tácăgi ălu năánăhyăv ngăs ăgópăph năđánhăgiáăm tăcáchăcôngăb ng,ăkháchăquan, nh ngăđóngăgópăc aăLêăV năTr ngăđ iăv iăv năh căn cănhƠăt ăgócăđ ătơmălỦăti pănh năv năh căc aăđ căgi

2.ăL chăs ăv năđ

TrongăcácănhƠăv năđ ngăth i,ăLêă V năTr ngălƠă m tătrongănh ngăng iă

đ căđ cănhi uănh tăđ ngăth iăc ngălƠăng iăb ăcôngăkíchăm tăcáchă năƠoănh t ưăbaoăng iăchêăbaiăôngăgi uăc tăông,ănh ngăc ngăđưăcóăkhôngăbi tăbaoăđ căgi ăsayă

mê ông,ăth măchíăs ngătheoănh ngăhìnhăt ngănhơnăv tăc aăông.ăChoăđ nănay,ătheoă

th ngăkêăs ăb ăc aăchúngătôi,ăcóăkho ngătrênăd iă50ăcôngătrìnhăl nănh ăvi tăv ăLêă

V năTr ngăvƠăti uăthuy tăc aăông.ă

2.1 Xu h ng phê phán

Tácăph măc aăLêăV năTr ngăđưăt ngăb ăcôngăkíchăkháănhi u.ă ngănghi păchêăôngăvi tăd ădưi,ădơyăcƠăraădơyămu ng.ăNg iăkhóătínhăchêăôngătri tălỦăr ăti n.ă

Ng iăs ngăanăph năkhôngăthíchăs ăpháăcách,ăngangătƠng,ăb tăc nătrongăl iăs ngăc aă

nh ngă“ng iăhùng”ăc aăông.ăCóăng iăkhôngă aăôngăt ătácăph măđ năphongăcách,ă

lôiăc ăchuy năđ iăt ăc aăôngălênăm tăbáo.ăC ănh ăth ,ăhìnhăthƠnhăđ nhăki năv ăLêă

V năTr ng.ăNhi uănhƠănghiênăc uăg tăôngăraăkh iăl chăs ăv năh c,ăho căcóănh că

đ năthìăc ngăv iăm tătháiăđ ăkhôngăm yătrơnătr ng

Nhóm T ăl căv năđoƠn g iăLêăV năTr ngălƠă“h ng tri t h c n a mùa" H ă

nh năxét: “không bao gi ông Lê V n Tr ng ch u b m t d p d y luân lý, dù ông

y vi t ti u thuy t hay phóng s ”.ăH ăt ătháiăđ :ă“Chúng tôi r t ghét cái l i v n tâm

lý vô ngh a lý c a Lê V n Tr ng" [43;16] Nhóm Phong hóa g i ôngălƠă“huyênhă

hoangă tônă ông” Nh ngă l iă ch ă tríchă nh ă th ă cóă ph nă gayă g tă nh ngă khôngă ph iăkhôngăcóăc năc

Gi aănhómăT ăl căv năđoƠn vƠăLêăV năTr ngăcóăs ăc nhătranhătrongăth ă

tr ngăv năh căđ ngăth iănênănh ngănh năxétănh ăv yăơuăc ngălƠăđi uăd ăhi u.ă

Nh ngăcóănh ngănhƠăphêăbìnhăkhôngăthu cănhómănƠoăc ngăvi tăv ăLêăV năTr ngă

v iănh ngăl iăl ăkhôngăm yăthi năc m

Trongă cu nă NhƠă v nă hi nă đ i, V ă Ng că Phană đưă dƠnhă t iă 41ă trangă gi iă

thi uăv ăLêăV năTr ng,ănh ngătháiăđ ăphêăphánăkháăgayăg t.ăV ăcáchăvi t,ătheoăV ă

Ng căPhan,ă ăLêăV năTr ngă“còn th y c nh ng cái r t l i c a l i v n ti u thuy t

c vào l p Nguy n Bá ả c, Ph m Duy T n”, “kém v c hành v n l n v truy n”,

“c t truy n “đ c ph ng tu ng” rõ ra truy n m t phim ch p bóng” [55;292] Còn

v ăn iădung,ătácăgi ăNhƠăv n hi năđ i đánhăgiáăv năch ngăLêăV năTr ngălƠăth ă

v năn ngăv ăthuy tăluơnălỦ,ănhi uănhơnăv t,ă“ng i thì là ng i hùng mà c ch và

ngôn ng l i là c ch và ngôn ng c a con nít” [55;300].ăNhƠăphêăbìnhăV ăNg că

Phanăcònăđ aăraăm tăs ănh năxétăkhôngăm yăthi năc măv ăm tăvƠiătácăph măc ăth ă

c aăLêăV năTr ng.ăBƠnăv cu năTr căc nhăhoangătƠnă ăThiênă ăThích ậ

m tătácăph măđ uătayăc aăLêăV năTr ng,ăV ăNg căPhanăvi t: “…v n vi t còn c

l và h u h t các truy n đ u xây d ng s sài” [55;290].ăNh năxétăv ăcu năCh ngă

chúng ta, tácăgi ăNhƠăv năhi năđ i đưăđánhăgiá:ă“Trong Ch ngăchúngăta, v n vi t

l i c u th Ngoài nh ng l i ngh lu n, ch r t nh ng l i đ i tho i dài dòng, nh ng chuy n đ u Ngô mình S , làm cho ng i đ c có cái c m t ng nh khi vi t, tác gi không bu n xóa m t ch nào” [55;322].ăK tăthúcăbƠiăvi tăkháădƠiăc aămìnhăv ăLêă

V năTr ng,ăV ăNg căPhanăđưăk tălu n:ă“Ti u thuy t c a Lê V n Tr ng m i ngày

m t nhi u, nh ng xét chung t t c , ng i ta th y các truy n c a ông không khác

nhau m y tý Ng i ta l i th y v đ ng t t ng và ý ki n, nh ng truy n c a Lê

V n Tr ng ch có chi u r ng, không có chi u sâu….V n ông ch là m t th v n

ho t, th v n d hi u cho ng i trung l u trí th c, không có gì đ c s c” [55;328]

H iăTh ng,ănhơnăđ cătácăph măS ăs ng c aăLêăV năTr ng,ăđưăcóăđôiăl iă

bình, in trong T păchíăTriăTơn,ăs ă62ă(ăthángă9/1942):ă“Nói tóm l i, tác ph m c a

ông Lê V n Tr ng ch có m t giá tr t ng đ i v v n ch ng c ng nh v t

t ng Riêng ph n tôi, xin thú th c r ng khi đ c xong t p S ăs ng không th y xao

xuy n trong lòng, và khi g p sách l i, c ng không th y ph n kh i tâm h n chút nào

Có l t i nh ng nhân v t t m th ng trong truy n đụ không c m hóa đ c tôi

ch ng?”[74;514]

Trongăcu năh iăkí v năh c V năs ăthiăs ăti năchi n, trongăbƠiăvi tăKhi Lê

V năTr ngăvi tăti uăthuy t, Nguy năV ăđưădƠnhănh ngătrangăvi t chơnăth căv ă

ng iăb năv năc aămình.ăM tăcơyăbútăcóăcáătínhăvƠăhƠoăphóng,ăm tăLêăV năTr ngănóiăt c,ăch iăth ,ăm tănhƠăv năvi tăkh e,ăinănhi uăr iăc ăđ iăv nătìmătrongăhƠngătr mă

cu năsáchăc aămình,ăxótăxaăkhiăch ngăbi tăquy nănƠoălƠăquy nămìnhă ngăỦănh t.ă

Nguy năV ănh năxét:ă“Anh vi t nhi u c ng nh anh nói nhi u, cho nên v n c a anh

b nh h ng vì cái t t đa ngôn đó: r m rà, lu m thu m, xô b Nhi u lúc, anh b c

đ ng, vi t lung tung, không ki m soát l i t t ng c a mình” [145;80].

Tr ngăChính,ătrongăcu năD iăm tătôi (Phêăbìnhăv năh căVi tăNamăhi nă

đ i),ăxu tăb năn mă1939,ăkhiăgi iăthi uăv ătácăph măM tăng i c aăLêăV năTr ng,ă

đưăch ăra:ă"Ông có l i tr nh tr ng bàn cụi v nh ng v n đ r t thông th ng Ông

thuy t lý và tri t lý huyên thuyên V n ông Lê V n Tr ng l i là m t th v n đ c

bi t: n ng n , c u th , s ng s ng, vô duyên" [9;127]

M tătrongănh ngăcu năsáchăhi măhoiăvi tăriêngăv Lê V năTr ngălƠ cu n

LêăV năTr ng- m ătƠiăli uăchoăv n- s ăVi tăNam c aăLanăKhai,ăt păsáchăđ că

nhƠăxu tăb năMinhăPh ngăinăt iăHƠăN i,ăn mă1940.ăV iăcáchăgi iăthíchăhi năt ngăLêăV năTr ngătheoăh ngăphơnătơm,ăv aăkháchăquan,ăv aăthôngăc m,ăbênăc nhăs ă

kh ngăđ nhăthƠnhăcôngăc aăLêăV năTr ngătrongăvi căt oăraăm tă nhăh ngăriêngătrongăcôngăchúng,ăLanăKhaiăcùngăm tălúcăc ngăđưăch ăraănh ngăcáiăv ngăv ,ăđôiăkhiă

ng ăng n,ăb tăc pătrongăhƠnhăv năc ngănh ătrongăt ăt ngăc aăông.ă

V cái thói “l m đi u” c aăLê V năTr ng,ăLanăKhaiăđưăphê ôngă m tăcáchăkhá dí d m: “Cái b chê d nh t, ng i c ng nh tác ph m Lê V n Tr ng, y

là cái thói l m đi u Phe đ ch c a ông đụ t ng vin vào thói y mà di u c t ông ả

b o ông khoác lác; h kêu ông b ng cái danh hi u ng ngh nh: “ảuyênh hoang tôn ông” Thói y, l m khi, còn khi n ngay các b n ông ph i khó ch u ho c m m c i

n a”[26;5].ăCh ngănh ăth ăch aălƠăđ ,ăLanăKhaiăcònăvi tăti p:ă“Tôi l y làm l cho

nh ng ng i th ng v n kêu ca v thói l m đi u c a ông, coi thói y nh m t tai

n n Theo ý tôi, n u có tai n n th c, n n nhân đ u tiên c a Lê V n Tr ng ch ng

ph i ai khác h n chính là Lê V n Tr ng v y N u không tin, các b n hụy đ c b t

c m t đo n lý lu n dài dòng trong b t c m t ti u thuy t nào c a Lê V n Tr ng, các

b n s th y nh i tôi nói là đúng”[26;7] ánhăgiáăv ăph ngădi năngh ăthu tăti uăthuy tă

c aăLêăV năTr ng,ăng iăb năv nănƠyăđưăth ngăth năch ăraănh ngăcáiăch aăđ căc aă

nhƠăv năm tăcáchăkháărƠnhăr t:ăLê V n Tr ng hay l i nh i l p đi l p l i nh ng cái ông

đụ nói nhi u l n Lê V n Tr ng ham đ c đoán, ham sai khi n L i không có quan sát nên các nhân v t c a ông thi u h n cái ch t ng i Các ti u thuy t c a Lê V n Tr ng

đ u ch có m t gi ng” [26;27]

Trongăcu năV năh căs ăth iăkhángăPhápă(1858-1945), xu tăb năn mă1974,ă

khiăbƠnăv ăngh ăthu tăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ng,ătácăgi ăLêăV năSiêuăđưăvi t:ă

"V n c a ông (Lê V n Tr ng) h ng v c đi n nh ng còn s ng nhi u, c v ý l n l i, thi u phong v ch ng ch c c a v n ảu nh Thúc Kháng, l i không có ph n s ng kính

c a Tr ng T u nên ch đ c đ hi u mà không th ng th c đ c" [66;214] V iănhơnă

v tăng iăhùngăvƠătri tălỦăs căm nhătrongăti uăthuy tăLêăV năTr ng,ănhƠănghiênă

c uăLêăV năSiêuăđánhăgiá: "Tác ph m c a ông ch l u b u m t th tri t lý anh hùng

r m, m t th lu t r ng rú c a cá l n nu t cá bé"[66;213], "Cái hình nh ng i hùng c a ông, trong giai đo n kh i mào cho th chi n th hai này, mà nhóm Phong ảoá và m t s đ ng nghi p chê bai, th ng đem ra gi u c t, cho là m n tu ng trên sân kh u, không th c Ông có ch u nh h ng quá đ m c a i tá Rocque trong phong trào ảo th p t (Croix de feu) h i 1934, và c a các nhà đ c tài ảitler, Mossolini hét ra l a Âu- châu c ng b t đ u t h i y, và ph n lý thuy t thì ch u

nh h ng ch tr ng siêu nhân c a v n hào c Nietzsche" [66;212].ăTácăgi ăk tă

lu n:ă" ó là đi u đáng ti c cho ông và cho c xụ h i; và c ng là bài h c chua chát

c a s l p óc thiên h Âu- Tây vào óc c a mình" [66; 212]

Ph măTh Ng ,ătácăgi ăb Vi tăNamăv năh căs ăgi nă cătơnăbiên, Sách

Qu căh cătùngăth ,ăn mă1968,ătrongăt pă3,ăgiaiăđo nă1932-1945,ăph năNh ngăti uă thuy tă giaă vi tă choă nhƠă Tơnă Dơn, đưă dƠnhă s ă trangă đángă k ă vi tă v ă Lêă V nă

Tr ng.ăG n 10ătrangăvi tădƠnh choă“ng iăhùng”ăLêăV năTr ng,ăPh măTh ăNg ă

phêănhi uăh năkhen,ănh tălƠăv ăph ngădi năngh ăthu t.ăTácăgi ănh năxét: “Lê V n

Tr ng đụ đem đ n nh ng t t ng cao xa và nhi u thi n ý xây d ng vào ti u thuy t, nh ng đ c các tác ph m c a ông, nhà phê bình ph i công nh n r ng ông đụ không thành công l m v m t ngh thu t…Truy n c a ông th ng đ y nh ng vô lý

v tình ti t, nh ng gi t o v tâm lý” [41;536].ă Tácă gi ă đánhă giáă thêm:ă “Nh ng

ng i hùng c a ông th ng c ng ng c, l m khi t ng nh ng i gàn, m t trí… V nhân v t thì th , đ n cách b c c th ng l ng l o, câu chuy n kéo dài v i nh ng

ch p n i l ng c ng, nh ng h i h t gi t o Tác gi l i a gi ng gi i ngh lu n, đ cho nhân v t ho c chính mình thuy t lý hàng trang, có khi vài trang li n, v i nh ng

l i l kênh ki u t ph , v i m t gi ng đ c bi t “d y đ i”…Ông đụ t o ra m t l i nói khoa đ i, kêu mà r ng” [41;538].ă ăch ngăminhăchoănh ngăl iănh năxétăđó,ă

Ph m Th ăNg ăđưătríchăm tăs ăđo năv nă năƠo“m m mi ng day tay, tr m tr quát

lác”c aă Lêă V nă Tr ngă c ng nh ă ch ă raă m tă vƠiă nhơnă v tă hƠnhă đ ngă kháă khiênă

c ngătheoăcôngăth căđ nhăs năc aănhƠăv n.ă

Trongă cu nă L că s ă v nă ngh ă Vi tă Nam, Th ă Phongă vi tă v ă Lêă V nă

Tr ngăv iăt ăcáchălƠănhƠăv nă i năhìnhăc aăti uăthuy tătr ngăgiang.ăTácăgi ă

gi iăthi uăv ăti uăthuy tăgiaăh ăLê,ă"nhà v n tân h c đụ s n xu t s truy n k l c

nhi u nh t Vi t Nam",ă nh ngă li nă sauă đóă lƠă l iă nh nă xét:ă "Thành th c mà nh n, chúng tôi không th đ c h t tác ph m c a ông, song song v i hai ch c cu n có th

g i là tiêu bi u; thì tác ph m c a ông ch n m trong đ m c khêu g i và nói lên tâm

tr ng m t th nhân v t anh hùng r m " [57;467].ăTácăgi ăcóăl căl iăc tătruy nă

c aăTr năđ iăr iăbình:ă"Thôi thì đ h t nh ng tình ti t éo le, gây c n; nh ng ch ng

d a vào đâu mà nói lên xác đáng tâm lý nhân v t c a th i đ i" [57;467]

V ătri tălỦănhơnăsinhăg iăg măquaănhơnăv tăng iăhùngăc aăLêăV năTr ng,ă

L ngă căThi păchoăr ng:ăđóălƠăth ănhơnăsinhă"không nguyên t c rõ r t, không h

th ng v ng vàng Th luân lý phô bày trên c a mi ng nhân v t c ch và hành

đ ng nh ng i máy vì ít th y m u trong xụ h i th c, là m t th luân lý t b n

ch p ghép vào n n luân lý phong ki n c k x a c ng đang đ nát" [73;213]

V ă căPhúc,ătrongăcu năS ăth oăl chăs ăv năh căVi tăNamă1930-1945, xu tă

b năn mă1964ăđưăcho r ngăti uăthuy tăLêăV năTr ngăbi u hi n m t lu ng t t ng

ph n đ ng, vì nó "đ cao nh ng tay buôn l u, nh ng t s n kinh doanh khôn khéo, nhi u mánh khóe, r t tàn nh n v i ng i lao đ ng, nh ng tay du côn bi t đánh đ p ph

n , dí súng vào ng c ph n Nh ng k y đ c g i là nh ng ng i có ngh l c, nh ng siêu nhân, ng i hùng" [58;174]

Nh ngăn măg năđơy,ăcáiătênăLêăV năTr ngăđưăb tăđ uăđ cătr ăl i.ăCácănhƠănghiênăc uăv năh căđ ngăđ iăbênăc nhăvi căghiănh nănh ngăđóngăgópăc aăLêăV nă

Tr ngătrongăquáătrìnhăhi năđ iăhóaăv năh căn cănhƠ,ăc ngăđưăch ăraănh ngănh că

đi mătrongăv năch ngăc aăông.ă

V ngăTríăNhƠnăđánhăgiá:ă "Truy n ông vi t nhi u khi d dụi, v n ch ng

c u th , nhân v t ch p n i tùy ti n [45;78], " con ng i đ o lý c a ông th ng

xuyên ph i ra l li u" [45 ;80].ăLêăD căTú,ăkhiăđánhăgiáăv ăti uăthuy tăH nănghìnă

đ i c aăLêăV năTr ngăc ngăđưănh năxét: "Truy n vi t dài dòng nên đ c gây c m

giác n ng n " [4;367]

Trongăcu năT ăđi n tácăph măv năxuôiăVi tăNam,ăBíchăThuăvi t:ă"Do đ

cao nhân v t ng i hùng nên trong xây d ng tính cách, tác gi đụ nghiêng v l i

miêu t c ng đi u, lý t ng hóa nhân v t".ăGi iăthi uătácăph măCôăT ăThung,

nhƠănghiênăc u nh năxét:ă"CôăT ăThung là m t thiên ái tình ti u thuy t g i tính

hi u kì c a đ c gi nh ng n ng v ngh lu n và thuy t giáo Ngôn ng tác gi đụ

l n át ngôn ng nhân v t, tr thành "cái loa phát ngôn" c a nhân v t" [4;183]

C ngăv ăv năđ ăxơyăd ngănhơnăv tăc aăLêăV năTr ng,ăNguy nă căH nhă

đưăch ăra:ă"Nhân v t "phi th ng", đ c lý t ng hóa h n là bám vào nh ng v n đ

hi n th c c a xụ h i Nh ng lý t ng mà nhân v t theo đu i xem ra c ng ch là

nh ng ý t ng suông, hoa m M t khác, s bi n chuy n c a nhân v t chính ph i

ch ng là mang tính ch quan áp đ t c a tác gi " [4;523].ăV iătácăph măM tătráiă

tim c aă Lêă V nă Tr ng,ă bênă c nhă s ă kh ngă đ nhă s că h pă d nă c aă thiênă truy n,ăNguy nă căH nhănh năxét:ă"C ng nh nh ng cu n ti u thuy t khác c a Lê V n

Tr ng, đây là m t ti u thuy t luân lý, n ng tính tri t lý Vì tác gi bao gi c ng

mu n gò bó câu chuy n cho v a cái khuôn c a ch đ nên có nhi u đo n không t

nhiên" [4;526]

Tu ăLưng,ăm tăđ căgi ătuyăsayămêănh ngă"anh chàng tr tu i xông pha hi m

nguy lên đ ng r t ngon lành"ă trongă ti uă thuy tă Lêă V nă Tr ngă t ă nh ngă n mă

tr căgi iăphóng,ănh ngăc ngănh năth y: nhơnăv tăc aăôngă"d n thân đ n m c gàn

2.2 Xu h ng kh ng đ nh

Trongăkhiăđóă,ăt năt iăm tălu ngăđánhăgiáăkhácăv ăLêăV năTr ng

Th căt ăđưăchoăth y,ădùăcóăkháănhi uănh ngăỦăki năchêăbai,ăch ătrích,ăr ărúngăthìăcáiătênăLêăV năTr ngăv năcóăt năs ăl păđiăl păl iăthu călo iăcaoănh tătrongăsinh

ho tăv năh căti năchi n.ăÔngălƠănhƠăv năcóă nhăh ngăkháăl nătrongăđ iăs ngăv nă

h căVi tăNamăth iăk ă1930-1945.ăVi căkh ngăđ nhăgiáătr ăc aăti uăthuy tăLêăV nă

Tr ngă c ngă th ngă tr mă nh ă chínhă cu că đ iă chìmă n iă c aă ôngă v y.ă Lêă Thanhă

Ph c,ătrongăbƠiăvi tăv ăLêăV năTr ngăđ ngătrênăbáoăV năngh ăCông an nhân dân

đưăgi iăthi u:ă"T ng là tác gi có l ng đ u sách đ c in nhi u nh t và bán ch y

nh t trong các nhà v n Vi t Nam th i ti n chi n; t ng là ng i có l i s ng phong

l u, hào s ng nh m t M nh Th ng Quân, v y mà r i có th i ông ph i l i th i gõ

c a t ng tòa so n đ bán b n th o, và ra đi trong tình c nh b nh t t, nghèo túng

Tang l ông r t ít b n v n t i đ a ti n Cu c đ i ông nh m t v k ch đ y r y

nh ng b t ng , ngh ch lý, ng v i cái tên "Tr n đ i" mà ông t ng đ t cho m t tác

ph m c a mình Ông là nhà v n Lê V n Tr ng" [59].ăCh ăcóăđi u,ăn uăLêăV nă

Tr ngăph iăt ăgiưăcu căđ i trongăb nhăt t,ănghèoăkhó,ăcôăđ n,ăthì quaăth iăgian,ăcƠngăngƠy,ăng iătaăcƠngătìmăl iăvƠăkh ngăđ nhăgiáătr ,ăđ căbi tălƠăgiáătr ăt ăt ngă

c aăti uăthuy tăLêăV năTr ngătrongăm tăgiaiăđo năl chăs ăv năh căn cănhƠ.ă

M tăth căt :ăngayăc ănh ngăng iăcóătháiăđ ăkháăkh tăkheăv iăLêăV năTr ngă

c ngăkhôngăth ăkhôngăcôngănh năs ă nhăh ng c aăti uăthuy tăgiaăh ăLêăđ iăv iăđ iă

s ngăv năh căn cănhƠătrongăsu tănh ngăn mă30,40ăc aăth ăk ătr c

Ph măTh Ng - tácăgi ăVi tăNamăv năh căs ăgi nă cătơnăbiên, phê Lê

V nă Tr ngă r tă nhi uă v ă ngh ă thu tă xơyă d ngă nhơnă v t,ă hƠnhă v n,ă gi ngă

v nầnh ngătrongăph năk tălu năv ăLêăV năTr ngăđưătrơnătr ngăvi t:ă“Tuy nhiên

c ng ph i th a nh n r ng trong nh ng nhà v n ti n chi n kho ng 1930-1940, Lê

V n Tr ng là ng i có b n s c h n c Gi a m t th i mà tr c s công phá v n minh v t ch t tây ph ng và ch đ h hóa th c dân, luân lý thoi thóp, l ng tâm

v t v , các nhà v n th ng l n tr n trong tháp ngà ngh thu t, ho c nêu cao thái

đ hoài nghi hay phân vân ch đ i, ch m tr m t th ngh thu t khách quan tr ng

r ng, riêng ông là ng i có chút t t ng, là ng i dám đ ng ra m nh d n ch

tr ng m t lý thuy t luân lý … Con ng i hùng c a ông đụ th hi n đ c ph n nào nguy n v ng c a đa s trung l u b t bình v i nh ng c t bu c hay ghê t m tr c

nh ng sa đ a c a xụ h i th c dân, mu n v n lên tìm m t l i thoát cho tâm h n”

[41;541].ăNh ăv y, Ph măTh ăNg ăđưăđánhăgiáăcaoăb năs căriêngăvƠăt mă nhăh ngă

c aăthuy tăluơnălỦăLêăV năTr ngăv iăcôngăchúng,ăb iănóăđưă“v t vát đ c ph n

nào nh ng giá tr tinh th n c a dân t c” trongăth iăk ăr tăc nănh ngăgiáătr ăđ oăđ că

vƠălòngăd ngăc m.ăRõărƠng,ăcácănhƠăv năh căs ăđưăkhôngătuy tăđ iăhóaăcácăyêuăc uăthu nă ngh ă thu tă c aă mình,ă mƠă đưă g nă v nă h că v iă tìnhă hìnhă tơmă lỦă c aă xưă h iă

đ ngăth i

Trong cu năLêăV năTr ng,ăm ătƠiăli uăchoăv năh căs ăVi tăNam, NXB

MinhăPh ng,ăHƠăN i,ă1940,ăLanăKhaiăđưăb căl ărõăquanăđi măc aămìnhătr căkhiă

trìnhăbƠyănh ngănh năxét,ăđánhăgiáăv ăLêăV năTr ng: “Tôi không dám ngông đ n

n i ch c phát minh ra m t Lê V n Tr ng mà các b n ho c thù ông ch a t ng

th y Tôi ch c g ng trình bày ông đúng v i ông ch ng nào hay ch ng y” Chính

b iăquanăđi măkháărõărƠngăvƠăcôngătơmă y,ănênăkhiăvi tăv ăti uăthuy tăgiaăLêăV nă

Tr ng,ăbênăc nhănh ngănh năxétăth ngăth năv ăm tăs ăđi măb tă năv ăm tăngh ăthu t,ăLanăKhaiăđưăghiănh nănh ngă nhăh ngăv ăm tăt ăt ngăc aăLêăV năTr ngă

v iă côngă chúngă đ ngă th i.ă V iă cáă nhơnă mình,ă Lană Khaiă đưă ch ngă m că bƠyă t :ă

“Tôi c ng nh ông Tr ng T u, đụ đ c ti u thuy t M tă ng i c a ông Lê V n

Tr ng, tôi c ng đụ h t s c c m đ ng, không ph i theo l i c a ông T u, ngh a là

“hoàn toàn b quy n r và mê đ m” Tôi đụ c m đ ng nh khi nghe m t ng i mù

rên r đòi ánh sáng Và ch th thôi”[26;11] Nh ngăôngăđưăkh ngăđ nh,ăLêăV nă

Tr ngă“b c t ng ba b c thang m t lên đài ngôn lu n”, vƠăti uăthuy tăgiaăh ăLêă

này “đụ đem t i cho tâm h n qu n chúng x này m t s b ng b t m i sau khi nó đụ

b nh ng v t th ng đ m máu làm tê tái và đụ b xâm chi m b i cái tr ng r ng sau

m t s c i c t kéo dài quá cái h n đ nh h p v i l ph i…Ông đụ t ra s n sóc đ n cái

ph n h n c a qu n chúng h n t t c các v n s hi n t i, s n sóc m t cách đôn đ c, mê say” Cái l i “s n sóc” m t cách “mê say” c a ông t i ph n h n c a công chúng qua

nh ng trang v n th m đ m lòng nhân ái và cháy b ng nh ng khát v ng c a con ng i

th c s đụ tr thành “cái phao c u sinh cho bi t bao tâm h n con ng i v n vào gi a

cu c đ i giông bụo” [26;12] Tìnhăc m,ă s ăng ngă m ăc aă côngăchúngăv iăLêă V nă

Tr ngăđưăđ căLanăKhaiăghiăl i: “ảàng nghìn b c th , t kh p các n i trong n c, đụ

g i t i ông đ t bày khen ph c ông, đ nh n ông làm h ng đ o” [26;12]

Nguy năM nhăCôn,ăđưăBi năh ăchoăLêăV năTr ng trongăcu năS ngăb ngă

s ănghi p Tácăgi ăt păphêăbìnhăv năh cănƠyăđưăbƠyăt ăr tărõărƠngătháiăđ ăbênhăv că

LêăV năTr ngăquaăs ătranhălu năv iătácăgi ăNhƠăv năhi năđ i Nguy n M nhăCônă

đưăbƠyăt ătháiăđ ăc aămình:ă“Công trình c a anh V Ng c Phan – t p NhƠăv năhi nă

đ i là m t công trình v đ i, có ích l i vô cùng cho n n v n h c s n c nhà Anh

V Ng c Phan bày r t đúng- vì r t vô t - đ i v i đa s các nhà v n, nhà th đ c nói đ n Nh ng riêng đ i v i anh Lê V n Tr ng, anh đụ t m t thái đ b t công…”[10;14].

BƠnăv ăn iădungăt ăt ngătrongătácăph măLêăV năTr ng,ăNguy năM nhă

Cônăđưătranhălu năcùngăV ăNg căPhan: “Cho r ng v n ch ng c a anh Lê V n

Tr ng ch có th c m đ c “đám th ng nhân trong xụ h i, anh V Ng c Phan gián ti p li t tác ph m c a anh Lê V n Tr ng vào lo i “r ti n”, và, do đó, ch i

b nh ng nh h ng r t t t c a chúng đ i v i nhi u l p thanh niên, k c thanh niên trí th c”[10;20]

ánhă giáă v ă s că nhă h ngă c aă ti uă thuy tă Lêă V nă Tr ngă v iă đ că gi ă

đ ngăth i,ătácăgi ăcu năS ngăb ngăs ănghi p đưădƠnhănh ngăl iătrơnătr ngăđ iăv iă

ti uăthuy tăgiaăh ăLê:ă“Và c ng b i đ i s ng c a chúng ta đ c làm nên, m t ph n

nào b ng k ni m, cho nên r t nhi u ng i còn nh đ n Lê V n Tr ng m i khi nh

đ n tu i tr c a h Và c ng b i tu i tr nào c ng ao c nh ng ki p s ng anh hùng, cho nên, tôi t ng th , tu i tr nào r i c ng có nhi u ng i, b t ch p m i l i

phê bình v k thu t, v n say mê, và n a khóc n a c i, khi đ c Lê V n Tr ng, đ n

nh ng đo n nâng đ c tâm h n h lên m c cao c a nh ng tâm h n hi p s ”[10;30]

Ngui năNguăệăđưădƠnhăchoăLêăV năTr ngăm tăth iăl ngăđángăk ătrong

lo tă 12ă bƠiă ph ngă v n,ă đƠmă tho iă v ă cácă nhƠă v n,ă nhƠă th ,ă nhƠă biênă k ch,ă biênă

kh oầtrong t p S ngăvƠăvi t T păchíăBáchăkhoa,ăn mă1965.ăTrongăm yăch că

trangăvi tăv ăti uăthuy tăgiaăLêăV năTr ng, Ngui năNguăệăđưăchoăng iăđ căhìnhădungăph nănƠoăv ăcu căđ i,ăl iăs ng, quanăđi măsángătácăc aăLêăV năTr ngăvƠă

nh ngă nhăh ngăc aăti uăthuy tăc aăôngăv iăđ căgi ăđ ngăth i.ăTrongăbƠiăvi tănƠy,ăNgui năNguăệăc ngăđưăth ăhi năquanăđi măc aămìnhătrongăđánhăgiáăv năch ngă

LêăV năTr ng:ă“ c anh, chúng tôi say mê vì nh n r ng đó là m t m nh c a cu c

đ i, mà ng i vi t nó đụ s ng qua, hay đụ nghe, đụ th y, và tác gi c m bút, vì tin

ch c r ng mình đang làm m t s m ng

Nh ng ng i có tu i, ch đ ng v m t ngh thu t mà xét tác ph m c a anh,

đụ c i anh huênh hoang, đụ trách anh ba hoa, chê b c c quy n này l ng l o, chê nhân v t n ph ng tu ng, b t b ch dùng sai, moi móc cách hành v n lu m thu m Ch ng ph i l p tr chúng tôi, có h c ít nhi u, không th y nh ng khuy t đi m

đó, nh ng chúng tôi “cho qua” nh ng đi u y Và chúng tôi cho anh chàng V nh (

trong TôiălƠăm ) c ng r t hùng khi đi buôn l u: đem tài, trí, s c ra đ “qua m t”

k thù đ t n c và l tay sai c a chúng, đó c ng là gián ti p tr thù cho dân t c!

(….)Vì chúng tôi lúc b y gi nh nh ng con thuy n n m trên c n, m nh ng

cu c vi n du, nhìn xu ng con sông mà ch th y có s c n c cu n cu n ch y, không

đ ý đ n c i m c cành khô, rác r i…cu n theo dòng”[25;59]

Khôngă đ ngă tìnhă v cáchă đánhă giá c aă V Ng că Phană v Lê V nă Tr ngă

trongăcu n NhƠăv năhi năđ i không ch ăcóăNguy năM nhăCôn.ăNguy năV năTrung,ă trongăbƠiăvi tă ôiănétăv ăLêăV năTr ng (inătrongăt păLêăV năTr ngăcóăph iă

ng iăhùng- NXBăV năh c, 1992)ăđưăth ăhi năchínhăki năc aămình:ă“ i v i Lê

V n Tr ng, tôi th y V Ng c Phan có h i b t công”[144;53]

ăch ăraăs “b tăcông”ăc aăV ăNg căPhanăv iăLêăV năTr ng,ătácăgi đưăđ ă

c păđ năhaiăv năđ ă

Th ănh t,ăôngăkh ngăđ nh:ăs ăh păd năc aăti uăthuy tăLêăV năTr ngăkhôngă

m tăđiătheoăth iăgian.ăNguy năV năTrungăsoăsánhăLêăV năTr ngăv iăT ăl căv nă

đoƠn vƠăch ăra:ă“Nh ng trong “núi” truy n c a Lê V n Tr ng còn tìm ra m t s

đáng đ đ c đ c, h n c nh ng truy n c a “lu n đ ” c a nhóm T l c v n đoàn

M t s truy n c a Nh t Linh, ch ng h n, bây gi đ c không th y rung đ ng

n a…vì chúng đụ tr thành l i th i…, c ng nh chu i ch có mùi th m ngon khi

v a ch t kh i cây Trái l i, nh ng truy n v t kh i th i s , đ a ng i đ c vào v

tr c a t ng t ng, nh lo i ti u thuy t phiêu l u đ ng r ng v n có m t s c quy n r v t th i gian Chính vì th mà bây gi đ c l i m t s truy n c a Lê V n

Tr ng, ch ng h n nh ng cu n đ c nói đ n nhi u h n c nh M tăng i,ăTôiălƠă

Th hai,ăNguy năV năTrungăđưăph năbácăl iăV Ng căPhanăkhiătácăgi Nhà

v năhi năđ i đánh giá r tăth ngătínhăluơnălỦătrongăti uăthuy tăLêăV năTr ng.ăTácă

gi ăbƠiăvi tăđưăs căs oăch ăraăcáiănétăriêngăh păd năv ăluơnălỦătrongăti uăthuy tăLêă

V năTr ngămƠăr tăcóăth ăng iăđ căc mănh năđ cănh ngăkhóăg iăthƠnhătên:ă“V

Ng c Phan c ng g i ti u thuy t c a Lê V n Tr ng là ti u thuy t luân lý Tuy th

ng i đ c không l y làm khó ch u vì d ng ý luân lý r t rõ r t trong tác ph m c a Lê

V n Tr ng, s d nh v y là vì cái luân lý đây không ph i luân lý c a m t ng i

đ o đ c, nói, s ng đ o đ c nh m t nhà mô ph m, m t ng i g ng m u cho đ i noi theo nh các ti u thuy t luân lý c a các c ngày x a mà là th luân lý c a

ng i hào hoa, c a k giang h , c a chàng trai thích ch i gái, mê đào, nghi n thu c phi n Ý ngh a và giá tr luân lý c a nh ng con ng i trong ti u thuy t Lê

V n Tr ng là ch tr ng danh d , ph m cách làm ng i và không l i d ng, làm thi t h i, xúc ph m đ n danh d , quy n l i ng i khác ây không ph i là nh ng

ng i kh c k , kh h nh, s ng m t cu c đ i thanh cao, xa lánh nh ng thú vui phàm

tr n hay ch bi t chu ng nh ng thú vui tinh th n” [144;57] Cái luơnălỦăr tăđ iăc aă

ti uăthuy tăLêăV năTr ngăchínhălƠăm tătrongănh ngănguyênănhơnăkhi năchoăđ că

gi ăsayămêăngheăôngăgi ngăgi iăb i khôngăh ăth yăgiáoăđi u,ăkhuônăsáo.ă

Tr ngăT u,ăm tănhƠăphêăbìnhăv năh c,ăsauăkhiăđ căti uăthuy tăM tăng i

đưăbƠyăt ăn iăxúcăđ ngăc aămìnhăquaăb căth ăg iăchoănhƠăv năđ ăngƠyă16-11-1936:

“Anh Lê V n Tr ng

Tôi v a đ c h t b n th o truy n M tăng i c a anh Tôi thành th c cám n

anh đụ đem l i cho tôi m t l c thú tinh th n hi m có B ng m t ngh thu t mụnh

li t và nhu n nh , anh đụ g i trong lòng tôi nhi u tình c m cao quý và thu n khi t…

ảành vi c a anh s đ c ng i th c gi có tâm huy t hoan nghênh Tôi sung s ng nói v i anh nh th ”

Tr ngăChính,ătrongăcu năphêăbìnhăv năh căVi tăNamăhi năđ iăv iănhanăđ ă

D iăm tătôi,ăđưădƠnhăm tăph năgi iăthi uăv ăLêăV năTr ng.ăTácăgi ăđưăkh ngă

đ nh:ă"V i m t ngòi bút d i dào, m nh m , v i m t trí t ng t ng b ng b t, sôi

n i, v i m t ch tâm đáng quí: giác ng thanh niên, ông Lê V n Tr ng t t o

riêng m t v trí trong v n h c Vi t Nam hi n đ i" [9;121].ă V ăcu năM tăng i,

Tr ngăChínhăđưăghiănh năs ă nhăh ngăc aăt ăt ngătácăph măt iăth ăh ătr ălúcă

b yăgi : "Ra đ i gi a lúc thanh niên Vi t Nam đang th n nhiên d n b c vào con

đ ng t i l i và th n nhiên lao đ u vào đ ng bùn nh nh p c a tr y l c, M tă

ng i gây m t nh h ng sâu xa Ta nên c m n tác gi nó, m t nhà v n tâm

huy t" [9;123] B i, nhân v t Linh đụ khi n cho đ c gi th y mình nên có "đ s c

m nh, đ c ng ngh , đ lòng tin mình và t ng lai, đ s ng, đ ph n đ u và đ

th ng" [9;126]

Cu c đ iăc aăLê V năTr ngăcó nhi uăkhúc.ăK ăt ăn mă1953,ăkhiăLêăV nă

Tr ngăvƠoăthƠnh,ăcóăv ănh ăng iătaăng iănh căđ năông.ăTh iăđó,ăv năđ ăt ăt ng,ă

“nh năđ ng”ăc aăcácăv năngh ăs ăđ căđ căbi tăquanătơm.ăVi căLêăV năTr ngăvào thành - dùăm iăng iăbi tăôngăch ngălƠmăgìăt năh iăđ năcáchăm ng,ădùăbi tăôngă

v năđ ăl iăv ăconătrongăchi năkhu,ăc ngălƠălỦădoăđ ăm iăng iăđánhăgiáăl pătr ng,ă

t ăt ngăc aă“ng iăhùng”ăm tăth a nƠy.ăKhôngăch ăLêăV năTr ng,ămƠăcácăconă

c aăôngăc ngăg păkhôngăítănh ngăkhóăkh nătrongăcu căs ngăvìănh ngăsuyăngh ă uă

tr ,ăc ngănh c,ăgiáoăđi uăm tăthu : "Ng i con c là nhà v n M c Lân c đ i c ng

đụ ph ng s cho đ t n c, nh ng vì oan khiên lý l ch đành s ng đ i s ng c hàn n i

đ t B c B n thân cô Giáng Vân (con gái út c a nhà v n), m t k s canh nông c ng đụ

b “khó d ” khi còn h c tr ng ph thông, đ i h c" [59].ăLêăV năTr ngăkhiăvƠoăSƠiă

Gòn,ăph iăs ngănh ngăn măthángăkh năkhó,ăb năv năđiăl iăc ngăít.ăVƠ,ăngƠyăôngăm t,ă

b năbèălƠngăv năch ngăcóăđ căbaoănhiêu.ăC ăm tăth iăgianădƠiăsauăđó,ăcáiătênăLêăV nă

Tr ngăc ngăítăđ cănh căđ nătrênăcácădi năđƠnăv năch ng

ThanhăChơu,ăm tătrongănh ngăcơyăbútăc aăTi uăthuy tăth ăb y đ căcoi là

ng iăđ uătiênăsauăhòaăbìnhătrênămi năB căđưă“dám”ănh căđ năLêăV năTr ngătrongă

m tăs ăbáoăV năngh (trong bài Ng cădòngăthángăTám,ăs ă42-43, ngày 28/10/1989

vƠoăd păchƠoăm ngă iăh iăNhƠăv năVi tăNamăkhóaă4): “Trong s anh em, tôi r t ti c

cho s ph n m t ng i có tên tu i, nh anh Lê V n Tr ng, m t nhà v n đụ t ng

vi t h n tr m tác ph m, và còn nhi u di c o đ l i Sài Gòn(…) Mong r ng các nhà nghiên c u phê bình v n h c th i nay s công tâm đánh giá l i m t ng i có đóng góp cho v n h c m t th i, có s c lao đ ng d i dào, m c dù có h n ch v nhân sinh, v th gi i quan” [7]

Cu n LêăV năTr ngăcóăph iălƠăng iăhùng doăHoƠiăVi tăs uăt m,ăbiênă

so năđưăt păh păm tăs ăbƠiăvi tătiêuăbi uăv ăLêăV năTr ng,ăđ căNhƠăxu tăb năh iănhƠăv nă năhƠnhăn mă1992 lƠăcu năsáchăquỦăvi tăv ăti uăthuy tăgiaăh ăLê.ăTrongăbƠiă

vi t: V ătri tălỦăng iăhùng,ătri tălỦăs căm nhăc aăLêăV năTr ng, nhà phê bình

HoƠiăVi tăđưăth ăhi năquanăđi măđánhăgiá c aămình:ă“Chúng tôi ngh , không ch nói

v s l ng đ u sách, Lê V n Tr ng đụ chi m v trí hàng đ u trong v n đàn và là

m t nhà v n đ c nhi u ng i nh c đ n - dù do lòng m n m hay dè b u - thì c ng

c n đ c đánh giá cho đúng, đ th y h t đ c s đóng góp c a nhà v n đó, nh t là

nh ng tác ph m c a ông l i xu t hi n vào th i k tr ng n c c a n n v n xuôi dân

t c… i v i Lê V n Tr ng hay đ i v i ai thì c ng nên có m t thái đ nh th ”

[144;52]

Nh ngă dòngă v n đó,ă b nă thơnă nó đưă baoă hƠmă m tă s th aă nh n: Lê V nă

Tr ngăđưăcó đóngăgópăl năchoăn năv năh căn cănhƠ ,và, trongăb yălơuănay,ănhà

v n c ngălƠăm tăng iăđưăch uăthi tăthòiăv ătháiăđ ăđánhăgiáăthi uăcôngăb ngăc a

gi iăphêăbình

M căLơnă(tênăth tălƠăLêăV năLơn),ănguyênăPVăbáoăTi năPhong,ăconătraiăc ă

c aănhƠăv năLêăV năTr ngăđưăng măngùi: "C ng kha khá nh ng gi y m c v b

tôi Tôi ch a th y ai vi t v h nh tôi th y c "[149]

N mă1995,ăHoƠngăH uă n,ătrongăbƠiăvi tăNênăđánhăgiáăl iăLêăV năTr ng

côngăb ngăvƠătrungăth c,ăđưăkh ngăđ nhăgiáătr ătinhăth nămƠăLêăV năTr ngăđưă

đemăl iăchoăđôngăđ oăcôngăchúngăđ căgi đ ngăth iăquaănhơnăv tă“Ng iăhùng”ă

c aăông.ăTácăgi ăvi t:ă“Tôi không ph nh n nh ng thi u sót trong câu v n c a Lê

V n Tr ng - nh ng thi u sót không th nào tránh kh i khi ch trong 13 n m, d i ngòi bút c a Lê V n Tr ng đụ xu t hi n m t kh i l ng đ s trên d i hai tr m tác ph m Nh ng thi u sót y dù sao c ng không th làm lu m đi cái giá tr t ng quát c a m t nhà v n đụ t o ra đ c, l n đ u tiên và duy nh t trong v n h c Vi t Nam hình t ng con “Ng i hùng” đụ đ c c m t th i ch p nh n và say mê

V i các nhà v n, dù đụ qua đ i hay còn s ng, chúng ta nên công b ng và trung th c”ă[13]

M tăs th călƠ m iăkhiănh c đ năLê V năTr ng,ălƠ ng iătaănh c đ nănhơnă

v t "ng iăhùng"ăc a ông.ăNh ngăh năth n a,ăHoƠngăH u năcònăch ra: Lê V nă

Tr ngălƠ nhà v n đ uătiênăvƠ duyănh tăsángăt oăraăhìnhăt ngănhơnăv t "ng iăhùng"ătrongăv năh c.ăM tălo iăhìnhăt ngănhơnăv tăg năli năv iătênătu iăc aămình,ăđi uăđó,ăđ iă

v iăm tăđ iăv n,ălƠăm tăni măm ă c,ăvƠăkhôngăph iăaiăc ngălƠm đ c

S ăbáoăLaoăđ ngăXuơnă96ăđưăđ ngăbƠiăvi tăc aănhƠăbáoăPh ngăAnăv iăcáiă

vi tăv ăcu căđ iăc aănhƠăv năv iăm tătìnhăc măchơnăthƠnhă(vƠăc ăbi tă năn a).ăBƠiă

vi tăcóăđo n:ă“Ông( Lê V n Tr ng) và Nh t Linh là hai nhà ti u thuy t th n t ng

nh t c a tu i tr tr c cách m ng Nh ng v ph ng di n “sách best seller” thì

ông chi m v trí đ c tôn ó là nh ng Côă T ă Thung,ă M tă ng i,ă Tôiă lƠă m ,ă

Tr ngăđ i, v,v…Các th h lúc y đ u mê ti u thuy t Trung- ải u- Ti t- Ngh a

c a Lê V n Tr ng Nh ng hình t ng “ng i hùng” r t “quy t li t ngang tàng”

c a ông đụ nh h ng t i th h thanh niên th i đó r t sâu đ m” [1].ă i uăchúngă

tôiăquanătơmăđ năbƠiăvi tăc aăPh ngăAnăkhôngăch ălƠăs ăkh ngăđ nhăv ătríăđ c tôn

v ăph ngădi nădi nă“sáchăbestăseller”ăc aăLêăV năTr ngă - đi uănƠyăt tăc ăm iă

ng iăđ uăth aănh n - mƠălƠăs ăđánhăgiáăs că nhăh ngăc aăti uăthuy tăgiaăh ăLêă

v iăth ăh ăthanhăniênăm tăth i,ăth măchíăđưăcoiăôngănh ă“nhƠăti uăthuy tăth năt ngă

nh tăc a tu iătr ătr căcáchăm ng”

Trongăs ănh ngănhƠăphêăbìnhăv năh căđ ngăđ i, V ngăTríăNhƠnăcóăkháă

nhi uăbƠiăvi tăv ăLêăV năTr ng.ăTrongăbƠiăLêăV năTr ngăc aăm tătr ngăđ iă

éo le,ătácăgi ăđưăg iăti uăthuy tăgiaăLêăV năTr ngălƠă"Ông l n" m t th i khiăch ăra

m tăth căt : "Ch c n nhìn thoáng qua v xụ h i ti n chi n, ng i ta th y ngay r ng

Lê V n Tr ng thu c vào lo i nh ng tên tu i đ c nh c nh đ n nhi u nh t trong

v n h c nh ng n m 1931-1932 tr đi Ông th ng in v i s l ng b y gi coi là

l n (2-3000 b n), song v n tiêu th đ u đ u Và Lê V n Tr ng cái máy nói và máy

vi t (ch c a Lan Khai c th t n t i nh m t phong cách " [45;73].ăV ngăTríă

NhƠnăc ngăch ăraă"Ông l n" m t th i đóăcóănh ngăN iăbu năđ ăl iă(tênăm tăph nă

m cătrongăbƠiăvi tăc aătácăgi )ăvƠăđưăcóăL iăkêuăg i:ăPh iăbi tăv tăthoátăkh iă

nh ngăđ nhăki nă(Tênăm tăbƠiăvi tăkhác) Trong L iăkêuăg i đó,ăV ngăTríăNhƠnă

đưăvi t:ă"Không đ c v v p s n đón nh tác ph m c a V Tr ng Ph ng, Nguy n

Bính, ảàn M c T song m y n m qua, nhi u cu n ti u thuy t n i ti ng c a Lê V n

Tr ng đụ l c t c đ c in l i Và trong n m 1996, m t l t ng ni m 90 n m ngày sinh nhà v n đụ đ c gia đình và b n bè t ch c t i thành ph ả Chí Minh Ph i

ch ng, sau m t th i gian dao đ ng, nay là lúc giá tr th c c a Lê V n Tr ng m i

đ c xác đ nh? Và ng i ta có th nói t i nh ng bài h c rút ra qua "m t cách t n

t i trong v n h c" mà ông theo đu i" [45;77]

Trongăcu năT ăđi năv năxuôiăVi tăNamăhi năđ i,ăcácătácăgi ăđưădƠnhăgi iă

thi uă10ătácăph mătiêuăbi uătrongăgiaăs nă đ iăv nă c aă LêăV năTr ng.ăT mă nhă

h ngăvƠăs ăđóngăgópăc aăLêăV năTr ngăv iăđ iăs ngăv năh căn aăđ uăth ăk ăXXăđưăđ căcácănhƠănghiênăc uăv năh căđ ngăđ iăkh ngăđ nh.ăTri tălỦăs căm nhăvƠănhơnăv tăng iăhùngăc aăôngăđưăđ ăl iăd uă nătrongăl chăs ăv n h c.ăBíchăThuăvi t:

"Lê V n Tr ng đụ khuy n khích con ng i hụy gi l y lòng t tr ng và nhân cách

c a chính mình cho tri t lý "h nh phúc là trong hành đ ng" trong c m h ng sáng tác

c a ông" [67 ;583], "Ng i hùng không ch đ oanh li t trong nh ng tình hu ng hi m nghèo mà còn cao th ng, quân t trong các quan h tình c m, đ c bi t là trong tình

yêu."ă[67;183].ăLêăD căTúăđánhăgiá: "Lê V n Tr ng đ cao "tri t lý s c m nh" và làm

n i b t ki u nhân v t "ng i hùng" can tr ng, l i l c trong tr ng đ i v i cu c s ng

đ y phiêu l u m o hi m, có t m lòng hy sinh cao c và luôn ch n s trong s ch c a

l ng tâm" [67; 899], " nhân v t trong các ti u thuy t c a Lê V n Tr ng luôn ch n s trong s ch c a "l ng tâm trong gió l c "và có t m lòng hi sinh cao c " [4;367]

M iăđơy,ănhƠăv năTri uăXuơnăđưăvi tăl iăgi iăthi uăkhiăNhƠăxu tăb năV năh că

choăinătuy năt păLêăV năTr ngătácăph măch năl c dƠyăd năv iădungăl ngălênă

t iăg nă2000ătrang:“V n xuôi Vi t Nam giai đo n 1930-1945 n i b t lên hai v n

đoàn V n đoàn th nh t có trên d i ch c ng i, do nhà v n Nh t Linh Nguy n

T ng Tam sáng l p, mang tên T l c v n đoàn V n đoàn th hai, th c ra ch ng có đoàn nào c , ch có m t ng i, m t ng i m t cõi nghênh ngang, nh ng s l ng tác

ph m xu t b n, s l ng đ c gi say mê tìm đ c không thua kém gì v n đoàn th nh t,

y là nhà v n Lê V n Tr ng” [147;7]

Cóănh ngănhƠănghiênăc u,ăsauăm tăth iăgianădƠi,ăđưăcóănh ngăthayăđ iăcáchăđánhăgiá v ăLêăV năTr ng.ă

N mă1983,ăcu năT ăđi năv năh c l năđ uătiênăđ că năhƠnh.ăLêăV năTr ngăđưă

đ căgi iăthi u:ă“Lê V n Tr ng là cây bút ti u thuy t chi m hàng đ u v s l ng

Nh ng trong kh i l ng đ s đó, nh ng tác ph m giá tr sàng l c l i th c s

không có bao nhiêu” [50;391] Khiă y,ănh năxétăv ănhơnăv tă"Ng iăhùng"ătrongă

ti uăthuy tăc aănhƠăv năh ăLê,ăNguy năHu ăChiăđánhăgiá:ă"Ch th ng nh t c 3 lo i

tác ph m trên đây là cái tri t lý s c m nh, bi u hi n qua nhân v t “ ng i hùng”… ó là ki u ng i đụ t ng h p d n th hi u l p b n đ c tr tu i thành th

m t th i tr c Cách m ng tháng Tám, nh ng th c ch t thì ch là m t ki u ng i

gi t o, huyênh hoang, khí khái r m, và không có chút giá tr , n u không nói là

ph n đ ng"[50;391] Khiăchoăr ngănhơnăv tăng iăhùngăc aăLêăV năTr ngălƠăm tă

ki uăng iăăph n đ ng,ăd ngănh ănhƠănghiênăc uăcóăph năb tăcôngăv iăti uăthuy tă giaă h ă Lê.ă B iă haiă ch ă ph n đ ng nƠyă g nă li nă v iă ki uă quiă k tă chínhă tr ă trongă

nghiênăc uăv năh căm tăth i,ă nhăh ngăkhôngănh ăt iăs ăđánhăgiá,ăc mănh năc aă

c ăm tăth ăh ăb năđ c Còn v ăngh ăthu tăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ng,ătácăgi ă

vi t: “Lê V n Tr ng trong xây d ng nhân v t ti u thuy t đụ d dàng đi đ n l i vi t

c ng đi u Ông đ y m i cá tính nhân v t luôn luôn đ ng trong tr ng thái quá m c y." Khôngăd ngăl iă ăđó,ănhƠănghiênăc uăcònăk tălu n:ă“…nhi u khi câu chuy n

d n đ n nh ng cách gi i quy t vô lý, nh ng tình hu ng s ng s ng, l

b ch(….)ngòi bút c a ông gây ph n tác d ng tai h i V n ch ng Lê V n Tr ng nói chung c u th , tr m t s sáng tác giai đo n đ u”[391;391]

N mă2004,ăcu năT ăđi năv năh c (B ăm i) đ căxu tăb n.ăCóăm tăs ăm că

t ăđ căb ăsung,ănhi uăm căt ăđ căch nhăs a.ăSauăh năhaiăm iăn m,ănhƠănghiênă

c uăNguy năHu ăChiăđưăcóănh ngăđánhăgiáăkhácăv ăLêăV năTr ng.ăCh ăraănh ngă

đi uă cònă h nă ch ă c aă ti uă thuy tă giaă h ă Lê,ă ng iă đ că th yă ôngă nh ă nhƠngă h n:ă

" trong kh i l ng đ s đó c a ông c ng có m t ph n là lo i sách vi t đ "ki m

s ng" ch không g i g m tâm huy t c a tác gi Lê V n Tr ng th ng c ng

đi u y u t lụng m n lên quá m c khi n cho câu chuy n ít khi gi đ c s m c

th c Nh ng c ng do s thích c a ngòi bút c mu n đ y đ n thái quá nh ng nét

cá tính nào đ y, nhi u nhân v t "ng i hùng" c a tác gi th ng có nh ng hành vi

b t th ng, "quá kh " m t cách không th c" [51;845].ă Nguy nă Hu ă Chiă đưă ghiă

nh nănh ngăđóngăgópăc aăLêăV năTr ng đ iăv iăđ iăs ngăv năh căđ ngăth i:ă

"Ngòi bút c a tác gi bao gi c ng dành h t ni m yêu th ng, trân tr ng, và s

ng i ca đ i v i ki u ng i chính di n đó và có th nói ông đụ chinh ph c đ c đông đ o b n đ c m t th i, đ c bi t là l p b n đ c tr tu i thành th tr c n m

1945 Sách ông in Nxb Tân dân thu c lo i bán ch y nh t và tác gi c ng đ c tr

m c nhu n bút cao nh t"[51;845]

ưăcóăm tăs ănhƠănghiênăc uăv năh căquanătơmăvƠătìmăcáchăgi iăthíchăhi nă

t ngăv năh căLêăV năTr ng.ăV ngăTríăNhƠn,ătrongăbƠiăvi tăNh ngăti năđ ăngh ă

l iăv ăLêăV năTr ng, đ ngătrongăT păchíăv năh c,ăs ă5,ă1991,ăđưăđ aăraăm tăs ă

quanăđi măc aămình.ăTácăgi ăbƠiăvi tăđưăđ tăv năđ :ă“Trong khi ch đ i m t s ki m

kê đ y đ , đ ng th i có s đánh giá xác đáng ph n “tài s n tinh th n” mà Lê V n

Tr ng đ l i, có m t đi u ngay t bây gi chúng ta ph i t h i: “T i sao đa t p nh

v y mà Lê V n Tr ng v n t o đ c m t n t ng khá đ m trong tâm lý b n đ c?”

và “T i sao vi t kém nh v y, mà Lê V n Tr ng v n t n t i, ít nh t là su t th i gian

1935-1945 t n t i m t cách vinh quang và sáng giá?”[43;17].ăÔngăđưăđ aăcáchălỦăgi iă

dù ch xoay quanh cái tr c n đ nh c a mình (ho c c đ ng ray y mà ch y),

nh ng h v n có cái ma l c nào đó lôi cu n b n đ c, khi n cho ng i ta đ c h

không bao gi chán, c ng nh v ph n mình, h đụ không bi t chán trong vi c trình làng, t c ch ng m t ra v i m i ng i Lê V n Tr ng chính là m t ki u nhà v n

nh v y" [43;19]

Chúngătôiăth yăquanăđi măc aăV ngăTríăNhƠnăch aăth căs ăcóătínhăthuy tă

ph c.ăB iăôngăđưăđ iăl păhoƠnătoƠnăhìnhăth căv iăn iădung.ăThêmăn a,ăV ngăTríăNhƠnăc ngăch aănêuărõă"maăl c"ăc a ti uăthuy tăgiaăLêăV năTr ngălƠăgì.ăKhôngă

th ăcóăm tătácăph măn iădungăt t,ăngh ăthu tăt iăl iăcóăth ăt oăraăs ăh păd năchoăđôngăđ oăb năđ c.ăTh căt ăđưăchoăth y,ăs căh păd năc aăti uăthuy tăLêăV năTr ngă

khôngăph iănh tăth i.ă căl iăm tăs ătruy năc aăLêăV năTr ng,ătrongăgiaiăđo nă

nƠy,ănhi uăng iăv nătìmăth yăh ngăthú:ă" bây gi đ c l i m t s truy n c a Lê

V n Tr ng, ch ng h n nh ng cu n đ c nói đ n nhi u h n c nh M tăng i,ă

TôiălƠăm ,ăTr ngăđ i v v , ng i ta v n th y h ng thú" [144;56]

Chúngătôiăth yăcáchălỦăgi iăc aăNguy năV năTrungăv ăs căh păd năc aăti uăthuy tăLêăV năTr ngăcóănhi uăđi măh pălỦ,ătuyăch aăđ yăđ ăNhƠănghiênăc uăđưă

choăr ng:ă“Bao gi con ng i còn đòi h i và do đó b quy n r b i cái l lùng (le

merveileux), cái huy n bí, còn say mê ng ng m ng i hùng, v c u tinh nh ng

cu c đ u tranh gi a Thi n và Ác…nh ng truy n m o hi m, phiêu l u, ki m hi p, trinh thám v n còn đ t khách…Ng i hùng c a Lê V n Tr ng c ng là m t th huy n tho i Dù xông pha n i núi r ng đ kinh doanh, buôn bán hay chính

tr ng đ làm cách m ng (truy n Nh ngă ch pă m tă l chă s ch a xu t b n) thì

ng i hùng v n là m t ki u m u ng i khác th ng, đ c bi t vì đ c tính, hành

đ ng, do đó có s c lôi cu n làm cho ng i th ng c m ph c, ng ng m ”

[144;56]

Bênăc nhăđó,ătrongăquáătrìnhăt păh păvƠăphơnălo iănh ngăquanăđi măđánhăgiáă

v ăti uăthuy tăLêăV năTr ng,ăchúngătôiăđưăg pănh ngăỦăki năđ ăc păđ năv năđ ăliênă

quanăđ năv năđ ămôăhình.ăV ăc tătruy n,ăcóăỦăki năđánhăgiá:ă"các truy n c a ông (LêăV năTr ng- LTN) không khác nhau m y tý"ă(V ăNg căPhan);ă"Lê V n Tr ng

hay l p đi l p l i"ă(LanăKhai);ăV ăt ăt ng,ănhi uăng iăth y:ă"không bao gi ông

Lê V n Tr ng ch u b m t d p d y luân lý"ă(T ăl căv năđoƠn),ă"d ng ý luân lý r t

rõ r t trong tác ph m c a Lê V n Tr ng" (Nguy nă V nă Trung) ă Nhi uă nhƠă

nghiênăc uăcóănh căđ năs ăth ngă nh tă trongăbi uăhi nătri tălỦă s că m nhăc aăcácănhơnăv tă“ng iăhùng”ătrongăti uăthuy tăLêăV năTr ng.ăNh ngăch aăcóăaiănơngălênăthƠnhămôăhìnhăhóaăti uăthuy tăLêăV năTr ng

2.3 Ti u k t

Haiăkhuynhăh ngănh ăchúngătôiăv aănêuătuyăkhácănhauăv ăcáchăđánhăgiáă

ti uăthuy tăLêăV năTr ng,ănh ngăkhôngăhoƠnătoƠnăđ iăl pănhau.ăNg iătaăth y,ăhaiă

lo iăỦăki năđ ngă ăhaiăgócănhìnăkhácănhau:ăM tăđ ngăchêăkhiăch ăy uăbìnhăgiáăv ăngh ăthu tăc aătácăph m,ăm tăđ ngăkhenăkhiătr ngătơmăkhaiăthácăv năđ ăt ăt ngăc aănhƠăv n.ăTrongăs ănh ngăỦăki năv ăLêăV năTr ng,ăcóăkháănhi uăỦăki năg măc hai

khuynhăh ngăchêăvƠăkhen: chêăv ăngh ăthu t,ăkhenăv ăt ăt ng,ăv ătácăđ ngăxưăh i.ă(LanăKhai,ăPh măTh ăNg ,ăV ngăTríăNhƠn )

Dùăkhenăhayăchê,ăch ăth ngănh tăc aăc ăhaiăkhuynhăh ngălƠ:

Kh ngă đ nh:ă s ă l ngă tácă ph mă trongă đ iă v nă c aă ti uă thuy tă giaă Lêă V nă

Tr ngălƠă“best seller” nh t th k (ch ădùngăc aăPh ngăAn)

Côngănh năs ăh păd năc aăti uăthuy tăLêăV năTr ngăch ăy uălƠăt ngăl păcôngă

chúngătrungăl u,ăbìnhădơn,ănh ngăng iătríăth căti uăt ăs n:ă"Lê V n Tr ng là m t nhà

ti u thuy t vi t r t nhi u và đụ có th i (1935-1945) đ c đ c gi trung l u r t a

thích"; "Còn ng i hùng c a ông đụ th hi n đ c ph n nào nguy n v ng c a đa

s trung l u b t bình"[41;540]; "Tri t lý ng i hùng c a Lê V n Tr ng .thích h p v i đám đ c gi trung l u đ ng th i" [73; 80]

V nă đ ă đ tă raă ă đơyă lƠă t iă saoă ngh ă thu tă c aă ti uă thuy tă Lêă V nă Tr ngă

thu căh ngăxoƠng,ănh ngăl iăcóăl ngăđ căgi ăđôngăđ o,ăvà s th c là đụ t o nên

m t cái tên, có m t khuôn m t còn l i v i l ch s

Trongănh ngăbƠiăvi tăv ăti uăthuy tăgiaăh ăLê,ănh ngăỦăki năv ă"v năđ ăLêă

V năTr ng" cònăítăvƠăch aăcóăs căthuy tăph c.ăNh ngălỦăgi iăv ăs ăh păd năc aă

ti uăthuy tăLêăV năTr ngănóiăchungăm iăd ngăl iă ăvi căđ ăxu tăm tăcáchănhìnămƠă

ch aăcóăỦăth cătr cădi năv ăv năđ ănƠy.ăTuyăth ,ănhi uăỦăki năquỦăbáuăc aănh ngă

ng iăđiătr căđưăgiúpăchoăchúngătôiăcóăđi uăki năthu năl iăkhiăgi iăquy tăđ ătƠiăMô

hìnhăti uăthuy tăLêăV năTr ngăvƠăs căh păd năc aămôăhìnhănƠy.ă Chúng tôi

c ngăthamăkh oănh ngăquanăđi măc aăTSăNguy năTh ăTuy n- Tr ngă iăh căs ă

ph măHƠăN iăIătrongălu năánăti năs ăV năh căc aăch : Môăhìnhăti uăthuy tăT ăl că

v năđoƠnăvà th yăr ng,ăv năđ ămôăhìnhăhoáătrongăv năh căđưăđ căcácănhƠănghiênă

c uăv năh căquanătơm

3.ăM căđích,ăđ iăt ngăvƠăv năb nănghiênăc u

3.1 M c đích, đ i t ng nghiên c u

- M căđíchăc aălu năánănh măgi iăquy tăv năđ : vìăsaoăti uăthuy tăc aăLêăV nă

Tr ngăcóănhi uănh căđi măv ăngh ăthu tămƠăl iăcóăs căh păd năđ căbi tăv iăcôngăchúng,ătr ăthƠnhătr ăthƠnhănhƠăv năcóăsáchăbest seller nh tăth ăk

- Tìmăhi uănh ngăđ cătr ngăchungămangătínhăh ăth ngăđ căl păđiăl păl iătrongăcácătácăph mătiêuăbi uăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ng,ăt ăđóăd ngămôăhìnhă

ti uăthuy tăc aăông

- Phơnătích,ălỦăgi iăs căh păd năc aăti uăthuy tăLêăV năTr ngăđ iăv iăcôngăchúngăc aăôngăt ănh ngăđ căđi măc aămôăhình

- Tìnhă hìnhă côngă chúngă v nă h că giaiă đo nă 1930-1945 nói chung và công chúng riêngăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ng

3.2 V n b n nghiên c u

Lu năánăt pătrungănghiênăc uăch ăy uăcácătácăph mătrongăTuy năt păLêăV nă

Tr ng doăNXBăV năh că năhƠnhăn m 2006.ăNgoƠiăra,ăchúngătôiătìmăhi uăthêmă

m tăs ăti uăthuy tăc aăLêăV năTr ngăđ căgiaăđìnhănhƠăv năcungăc păvƠănh ngătácă

ph măđ căđ ngătrongăTi uăthuy tăth ăb yăhi năcònăl uăgi ăđ cătrongăth ăvi nă

Qu căgia

4.ăPh ngăphápănghiênăc u

Trongăquáătrìnhănghiênăc u,ăchúngătôiăv năd ngăph iăh păcácăph ngăphápăsau:ăPh ngăphápăh ăth ng,ăph ngăphápăl chăs ,ăph ngăphápăsoăsánh,ăph ngăphápăphơnălo i,ăth ngăkê, ph ngăphápăphơnătíchătácăph m,ăph ngăphápălo iăhìnhăvƠăph ngăphápăti păc năthiăphápăh c.ăTrênăc ăs ăv năd ngăph iăh păcácăph ngăphápătrên,ăquáătrìnhănghiênăc uăc aălu năánăđ căxác đ nhăb ngăm tăs ăcáchăth căc ă

th ăsauăđơy:

- Nhìnăti uăthuy tăLêăV năTr ngănh ăm tăh ăth ng,ăphátăhi năraăc uătrúcămôăhìnhăc aănó

- ăc păt iăkhôngăkhíătơmălỦăxưăh iăc ăth ,ăcoiăđóălƠămôiătr ngătácăđ ngă

tr căti păđ năs ăhìnhăthƠnh,ăv năđ ng,ăphátătri năvƠăt năt iăc aăv năh cănóiăchungă

c ngănh ăcácăhi năt ngăv năh cănóiăriêng

- Chúătr ngăđ căbi tăt iătơmălỦăti pănh nătácăph măv năh căc aăcôngăchúngăgiaiă

đo năv năh că1930-1945,ăđ căbi tălƠăcôngăchúngăc aăti uăthuy tăLêăv năTr ng

V nă đ ă môă hình,ă dùă baoă quátă đ nă đơu,ă v nă cóă nh ngă ngo iă l ă Trongă quáătrìnhăxácăl pămôăhình,ăchúngătôiăt pătrungăkhaiăthácănh ngăy uăt ămangăđ cătr ngăc ă

b năvƠăcóătínhăph ăbi nătrênănh ngătácăph mătiêuăbi uăđưăđ căch năl c,ăg tăb ă

nh ngăy uăt ăcáăbi t,ăphiăh ăth ng

5.ă óngăgópăm iăc aălu năán

5.1 Kh oă sátă h th ngă ti uă thuy tă Lê V nă Tr ng,ă phátă hi nă c uă trúcă chungă lƠmăthành mô hìnhă c aă chúngă vƠ nh ngă đ că đi mă n iă b tă c aă mô hìnhă đó,ă gópă ph nă

nh nădi năti uăthuy tăc a nhƠăv năh ăLêănƠy

5.2 T s lý gi iăh păd năc aămôăhìnhăti uăthuy tăLê V năTr ng,ătìmăhi uăm tă

s v n đ ăc a đ iăs ngăv năh căVi tăNamăgiaiăđo nă1930-1945,ăđ căbi tălƠăv n đ ăcông chúng và s phơnăhóaăc aăth hi uăcôngăchúng,ă v năđ ă tơmălỦăti pănh nătácă

ph măv năh cầ

5.3 Tácăgi ălu năánăhyăv ngăs ăgópăph năđánhăgiáăm tăcáchăcôngăb ng,ăkháchăquană

nh ngăđóngăgópăc aăLêăV năTr ngă ăth ălo iăti uăthuy tătrongăquáătrìnhăv năđ ngăvƠăphátătri năc aăv năh căVi tăNamăgiaiăđo năn aăđ uăth ăk ăXX

5.4 K tăqu ăc aălu năánăcóăth ădùngăđ ăgi ngăd yăho căthamăkh oăchoăkhoaăv nătrongăcácătr ngă iăh c,ăCaoăđ ngăvƠănh ngăaiăquanătơmăt iăv năh căVi tăNamăgiaiăđo nă1930-1945

6.ăB ăc căc aălu năán

NgoƠiăph năm ăđ uăvƠăk tălu n,ălu năánăđ cătri năkhaiăquaă4ăch ng:

Ch ngă1:ăKhái ni m mô hình và công chúng c a ti u thuy t Lê V n Tr ng

Ch ngă 2:ă Nhân v t “ng i hùng”- đ c đi m th nh t c a mô hình ti u

PH NăN IăDUNG

KHÁIăNI MăMỌăHỊNH VÀ CÔNG CHÚNG

1.1 Kháiăni mămôăhình

1.1.1 Khái ni m mô hình trong khoa h c và đ i s ng

Trongăth căt ,ămôăhìnhăđ căquanăni mănh ălƠăm tăki uăm u,ălƠăcáiăđ că

t oăraăđ táiăt oăl iănh ăth ăMôăhìnhălƠăm tăthi tăk ălỦăt ngăđ căxơyăd ngătheoă

m tă Ủă đ ă ch ă quană g nă v iă m că đíchă s nă xu tă hƠngă lo tă nh ngă s nă ph mă gi ngănhau.ă NgoƠiă nh ngă môă hìnhă trongă s nă xu tă cácă s nă ph mă côngă nghi p,ă cònă cóă

nh ngămôăhìnhăỦăt ngătrongăkinhăt ăvƠăxưăh i.ăThíăd ănh ămô hình VAC trong phát

tri năkinhăt ănôngăthôn;ămô hình công ty m , công ty con trongăs năxu t,ăkinhădoanh;ă

mô hình thác n c trongăqu nălỦăd ăán;ămô hình l p ghép trongăgiáoăd căph ăc pă

mi nănúiầ

Nóiăcáchăkhác,ăcáiăg iălƠămôăhìnhă ăđơyăbaoăg măhaiăngh a:

M tălƠăcóăm tăs ăđ cătr ngănh tăđ nh,ăcácăđ cătr ngăđóăcóăg năk tăv iănhau,ă

t oăthƠnhăm tăch nhăth ănh măth ăhi năỦăđ ăch ăquanăc aăng iăthi tăk ămôăhình Hai lƠăg năv iăm căđíchăt oăraănhi uăs năph măgi ngănhau

1.1.2 Mô hình trong ngh thu t, v n ch ng

1.1.2.1ăNóiăv ăv năch ng,ăkháiăni mămôăhìnhăcóăv ănh ăkhôngăthíchăh p.ăB iăv nă

ch ngăngh ăthu tălƠăm tăho tăđ ngăsáng t o.ăNóăkhôngăch pănh năs ăl păl i, dù là

l păl iăchínhămìnhă ăm tănhƠăv n

Nh ngă trongă lỦă lu nă v nă h că đưă t nă t iă Thi h c chuyên bi t- m tă ph ngă

phápăth căhi năvi cămiêuăt ătácăph măv năh că ăm iăc păđ ăc uătrúcăc aănóănh mă

xơyăd ngă "mô hình ngh thu t m t h th ng cá bi t nh ng đ c tính có tác đ ng

th m m c a tác ph m”[6;298].ăLƠăm tăngƠnhăc aălỦălu năv năh c,ăthiăh cănghiênă

c uăđ cătr ngăcácălo iăhìnhălo iăth ăv năh c,ăcácăquyălu tăliênăh ăvƠăquanăh ăn iăt iă

gi aăcácăc păđ ăkhácănhauăc aăch nhăth ăngh ăthu t.ăTrongăthiăh c,ăng iătaăth ngăchiaăra:ăthiăh căđ iăc ng,ăthiăh căl chăs ăvƠăthiăh căchuyênăbi t.ă i uăch ăy uăc aăthiăh căchuyênăbi tălƠămiêuăt ăt ngătácăph m,ănh ngăc ngăcóăth ămiêuăt ăkháiăquátă

h năv ănhómătácăph m.ăS ămiêuăt ă" có th đ c hình th c hoá t vi c th ng kê

các y u t xu t phát đi m c a mô hình và danh m c các quy t c k t h p chúng; vi c áp

d ng tu n t các quy t c y d ng nh là s mô ph ng quá trình xây d ng tác ph m, t

d ki n đ tài, d đ t t ng đ n s đ nh hình ngôn t chung c c" [6;299]

Nh ăv y,ătrongăv năh căv năcóănh ngăhi năt ngăcóăth ăv năd ngăkháiăni mămôăhìnhăđ ăkh oăsátăkhiănóăcóăm tăs ăl păl iănƠoăđó.ăD ănhiên,ătrongăv năch ng,ă

n uăcóăv năd ngăkháiăni mănƠyăthìăc ngăch ălƠăv năd ngăm tăcáchăt ngăđ i,ătrênă

nh ngănétăl năv ăđ ătƠi,ăch đ ,ănhơnăv t,ăk tăc u,ầăch ăkhôngăr păkhuônăđ năt ngăchiăti tănh ătrongăs năxu tăcôngăngh S ăt ngăđ ngătrênăs ăt oăraănh ngătácăph măcóăcùngăm tăki uăm u,ăngh aălƠăcùngăm tămôăhình.ăTrongălu năánăti năs ăng ăv n:ă

Môăhìnhăti uăthuy tăT ăl căv năđoƠn c a Nguy năTh ăTuy n- Tr ngă iăh căs ă

ph măHƠăN iăI,ătácăgi ăđưăđ aăraăquanăđi măv ănghiênăc uăm tăhi năt ngăv năh că

c th ăd iăgócănhìnămôăhìnhăhoá: "Mô hình xác đ nh tr c h t là m t c u trúc lý

Dùngăkháiăni mămôăhìnhăđ ănóiăv ăm tăsángătácăc aăm tănhƠăv năcóăngh aălƠă

v aăbaoăhƠmăm tănh năxétăv ăđ căđi măc aăhi năt ngăv năh c,ăv aăđánhăgiáăm tă

h năch ăc aăhi năt ngăv năh căđó.ăB i,ăv năh cănóiăriêngăc ngănh ăăngh ăthu tănóiăchungăluônălƠăm tăho tăđ ngăsángăt o

1.1.2.2ăV năd ngăkháiăni mămôăhìnhăđ ăkh oăsátăti uăthuy tăLêăV năTr ng,ăchúngătôiăchoălƠăm tăcáchăti păc n,ăm tăph ngăth cănghiênăc uăphùăh păv iăđ căđi mă

ti uăthuy tăc aănhƠăv nănƠy,ăđ ngăth iăt ăđ căđi măc aămôăhìnhănƠyăcóăth ăăgópă

ph nălỦăgi iăs căh păd năm tăth iăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ngăd iăgócăđ ătơmălỦăxưăh iăng iăti pănh n

Môăhìnhăti uăthuy tăLêăV năTr ng đ căxácăđ nhălƠăm tăthi tăk ăc uătrúcă

choăph năl năti uăthuy tăLêăV năTr ng.ă óălƠăs ăl păl iăv ăcácăph ngădi năđ ătƠi,ă

nhơnăv t,ăc tătruy n,ăk tăc u,ăgi ngăđi uăvƠăngônăng ătr nă thu t Trongăkhuônăkh ă

c aălu năán,ăchúngătôiăđ ăc păđ năbaăv năđ ăn i b tănh tătrongămôăhìnhăti uăthuy tăLêă

V năTr ng: nhơnăv tăng iăhùng,ăc tătruy năphiêuăl u,ăch ăđ ăluơnălỦăvƠăk tăthúcăcóă

h u.ă óălƠănh ngăy uăt ăđưălƠmănênăs căh păd năc aăti uăthuy tăLêăV năTr ngăđ iăv iăcôngăchúngăc aăông

1.2 Côngăchúngăc aăti uăthuy tăLêăV năTr ng

1.2.1 V n đ công chúng c a v n h c và s hình thành l p công chúng m i n a

đ u th k XX

Nh ătrênăđưănói,ămôăhìnhăti uăthuy tăLêăV năTr ngăcóăs căh păd năđ iăv iă

m tăl păcôngăchúngăđôngăđ oădoăđápă ngăđ cănh ngăyêuăc uăv ăt ăt ng, v ătơmălỦăxưăh iăc aăh ăVìăth ,ăgi iăthíchăs ăh păd năc aăti uăthuy tăLêăV năTr ng,ăph iăb tă

đ uăt ăs ătìmăhi uăcôngăchúngă yăv iănh ngăđ căđi măv ăt ăt ng,ătơmălỦăc aăh

Trongăcu n L chăs ăv năh cănh ălƠăs ăkhiêuăkhíchăđ iăv iăkhoaăh căv nă

h c, nhà nghiênăc uăJauss HansăRobetrăđưătrìnhăbƠyăquanăđi măc aămình:ă“Nh ng

m i liên k t mang tính s ki n c a v n h c tr c h t đ c chuy n ti p b i t m đón

nh n c a kinh nghi m v n ch ng n i nh ng ng i đ c đ ng th i và sau đó,

các nhà phê bình, và các tác gi Vì th , vi c có th quan ni m và mô t l ch s v n

h c trong l ch s c a chính nó hay không là ph thu c vào kh n ng khách quan hóa t m đón đ i… Tính ch t l ch s c a v n h c không d a trên s liên k t có đ c

v sau c a các “d ki n v n h c” mà là s ti p nh n tr c ng i đ c v tác

ph m v n h c”[154].ăCácănhƠănghiênăc uăv năh căth iăhi năđ iăđưăchúătr ngăt iă

vi că"chú ý t i s to sáng c a nh ng tác ph m mà vi c nh n ra chúng, tác gi đụ

gi đ nh n i b n đ c c a mình m t cách rõ ràng ho c kín đáo" [154].ăT ăđóăđ tăraă

đ tăraăv năđ :ă"N u chúng ta tái hi n m t t m đón đ i tr c đây mà ng i ta d a

vào đ sáng t o và ti p nh n m t tác ph m trong quá kh m t cách phù h p thì nh

nó, chúng ta có th đ t ra nh ng câu h i mà v n b n nh t đ nh đụ tr l i Nh v y

là chúng ta có th m ra vi c nh ng ng i đ c m t th i đụ nhìn nh n và quan ni m

nh th nào v tác ph m" [154].ăNh ăv y,ăkháchăquanăhoáăt măđónăđ iăc aăng iă

đ căđ ngăth iălƠăm tăv năđ ăvôăcùngăquanătr ngătrongăl chăs ăvƠăphêăbìnhăv năh c.ă

T măđónănh nălƠăđi uăki năđ ăđ căgi ăti pănh năm tătácăph măv năh c:ă"Nó bao

g m kinh nghi m và tri th c có đ c t trong các tác ph m đụ đ c, m c đ quen

thu c đ i v i các hình th c và th pháp v n h c khác nhau; và các đi u ki n ch quan khác nh đ a v kinh t , chính tr , trình đ đ c đào t o, s t ng tr i và kinh nghi m s ng, trình đ th ng th c và th hi u ngh thu t, h ng thú cá nhân, tính cách và các t ch t" [6;297]

V năh călƠăm tăquáătrìnhăsángăt oăbaoăg măbaăthƠnhăt :ănhƠăv n,ătácăph măvƠăcông chúng.ăNh ăđưănói,ă ăth iăkìănƠy,ăvaiătròăc aăcôngăchúngăr tăquanătr ng.ăCóă

th ănói,ăcôngăchúngăđưăt oăraănhƠăv n,ăvƠădoăđó,ăc ngăt oăraăn năv năh căv iănh ngăkhuynhăh ngăkhácănhau.ăCôngăchúngăv năh căluônăluônăbi năđ i.ăLo iăhìnhănƠyăhômănayăchi măđaăs ,ăngƠy maiăcóăth ătr ăthƠnhăthi uăs ăvƠăng căl i.ăM iănhƠăv n,ănhƠăth ,ătùyătheoăkhuynhăh ngăc aămình,ăl i cóăm tălo iăcôngăchúngăriêng.ă ăm iă

n năv năh c,ătrongăm iăgiaiăđo năl chăs ,ăc nătìmăhi uăđ cătr ngăc aăt ngănhómăng iă

đ căcóătrìnhăđ ăvƠăkhuynhăh ngăkhácănhauăkhiăth ngăngo năngh ăthu t.ăCóănh ăv y,ă

m iăcóăc ăs ăđánhăgiáăgiáătr ăd iănhi uăgócăđ ăsoiăchi uăkhácănhau.ăHansăRobertăJauss,ă

m tătrongănh ngăđ iăbi uăxu tăs căc aătr ngăpháiăKonstanz,ăvi t: "Không th quan ni m

đ i s ng c a tác ph m v n h c trong l ch s n u không có s tham gia tích c c c a

nh ng ng i mà tác ph m ph c v Chính s tác đ ng c a h s đ a tác ph m đi vào dòng ch y liên t c và sinh đ ng c a kinh nghi m v n h c, n i mà chân tr i ti p nh n không ng ng bi n đ i" [154]

S ăti pănh năv năh căc aăcôngăchúngăđưăđ căcácănhƠălỦălu năg iălƠă"chân

tr i ch đ i" ơyălƠăthu tăng ăđ căcácăKarlăMannhemim,ănhƠătri tăh căvƠăxưăh iă

h căng iă căđ ăxu t.ăChân tr i ch đ i c aăng iăđ căcóănh ngăchu năm căvƠă

h ăquyăchi uăph ăthu căvƠoăt ngăth iăđi măl chăs ănh tăđ nh.ăTh iăđ iăthayăđ iăthìă

t măđónănh năc ngăđ iăthay,ăbi năhóa

LỦăthuy tăti pănh năđưăkh ngăđ nhăng iăđ căkhôngăch ălƠăch ăth ăti pănh nă

v năh cămƠăcònăcóăvaiătròătíchăc căvƠăch ăđ ngătrongătoƠnăb ăti nătrìnhăv năh c.ăThƠnhăph năng iăđ căchi măt ăl ăápăđ oătrongăs ăl ngăcôngăchúngăc aăth ătr ngă

v nă h că lƠă ng iă đ că ph ă thông.ă NhƠă v nă khôngă th ă khôngă b ă chiă ph iă tr că s ă

l ngăđ căgi ăđôngăđ oănƠy.ăB iăb tăk th i đ iănƠoănhƠ v năc ngăđ uăs ngătrongă

m tă t tr ngă đ iă s ngă vƠ v nă hóaă c th ă H khôngă th thoátă kh iă s quyă đ nhă

có tính xã h iăậ v năhóa y Th căt ăc ngăđưăchoăth y,ăkhôngăph iăb tăc ătácăph mănƠoăđ căđánhăgiáăcaoăv ăm tăngh ăthu tăc ngăđ căs ăđónănh năt ngăx ngăc aă

kh iăđ căgi ănƠyăvƠăng căl i

Trongăcu n Tri tălíăv năhoáăvƠătri tălu năv năch ng, (NhƠăxu tăb năGiáo

d c- HƠăN i,ă2006),ănhƠănghiênăc uăHoƠngăNg căHi năđưăd năm tăhi năt ngătrênă

sơnăkh uăPhápăth ăk ăXIX:ăV ăk chăHaiăcôăgáiăm ăcôi c aăAdolpheăd’ăEnneryăv nă

b ă đánhă giáă r tă xoƠngă l iă đ că côngă chúng hoană nghênhă nhi tă li t,ă m nă m ă h nă

nhi uăsoăv iăv ăk chăHernani c aăVictorăHugoălƠăm tăđ nhăsángăchóiăc aăsơnăkh uă

Pháp- tácăph mămƠăm iăcu năsáchăl chăs ăv năh căchínhăth ngă ătr ngăph ăthôngă

c ngănh ă ătr ngăđ iăh căđ uăghiănh n.ăL yăc ăs ăđ ăgi iăthíchăhi năt ngănƠy,ăôngăHoƠngăNg căHi năđưătríchăl iăc aăJeanăYvesăMollieră(Giáoăs ătr ngă iăh căVersaille):“Th k XẤX, Pháp đụ hoan nghênh trên sân kh u v Haiăcôăgáiăm ăcôi nhi t li t h n v Hernani c a Victor ảugo, vi c này không có ngh a là v th nh t- m t

mélodrame- nh t thi t ph i hay h n v th ha i- m t drame l ch s - nh ng vi c này

khi n chúng ta, chí ít, ph i đ c c hai tác ph m, c tìm hi u vì sao dân chúng l i có th

nh n ra mình thông qua m t v mélodrame h n là thông qua m t v drame trong khi đó

đ i h c truy n th ng đụ xoá s v Haiă côă gáiă m ă côi ra kh i l ch s chính th ng”

[21;41].ăTi uăthuy tăLêăV năTr ngăc ngăcóăs ăph nănh ăV ăk chăHaiăcôăgáiăm ăcôi c aă

Adolpheăd’ăEnneryăv y

B căsangăth k XX,ăxưăh iăVi tăNamăchuy năt ăch ăđ ăphongăki năsangă

ch ăđ ăth cădơnăt ăs n.ăQuá trìnhăhi n đ iăhóaăt ngăb cădi năraătrongăh uăkh păcácăl nhăv cătrênăc ăs ăđ iăs ngăđôăth ăhoáă ăcácăthƠnhăph ,ăth ăxư,ăth ătr nầăNh ă

m tăl ăt tănhiên,ăv năh căn mătrongădòngăch yăkhôngăth ăc ngăl iă y.ăKinhăt ăth ă

tr ngăđưăkhi năvi tăv nătr ăthƠnhăm tăngh ăchuyênănghi p.ăNóăkhôngăcònălƠă“ngh ă

ch i”ăc aăcácănhƠănhoătaoănhưăngƠyăx aămƠăthƠnhăm tă“ngh ăs ng”ăc aăcácănhƠăv n.ă

S năph măc aăv năh căđ căcoiălƠăhƠngăhóa,ăđ cămua - bánătùyătheoăgiáătr ăMu nă

s ngăđ c b ngăngh ăc aămình,ănhƠăv năph iăthíchă ngănhanhăv iăyêuăc uăng iă

đ c.ă i uă nƠyă c ngă cóă ngh aă m nhă đ tă nuôiă s ngă v nă h că lƠă côngă chúng.ă Côngăchúng tr ăthƠnhăđ iătácăch ăy uăvƠăđ ngăth iălƠăl căl ngăquanătr ngănh tăquy tă

đ nhăs ăt năt iăc aăcácăho tăđ ngăv năhóaăngh ăthu tănóiăchungăvƠăc aăsángăt oăv nă

h cănóiăriêng.ăVƠoăth iătrungăđ i,ăng iăsángătácăkhôngăvi tăvìăcôngăchúngăđôngă

đ oămƠăch ănh măt iăm tăvƠiăng iătriăơm,ătriăk ăD ngăKhuêăm t,ăNguy năKhuy nă

vi tăbƠiăth ăkhócăb n,ătrongăđóăb căb chăn iăchánăch ngăăkhôngămu nălƠmăth ,ă

b i:ă“Vi t đ a ai, ai bi t mà đ a”.ăTh iă y,ăchuy năv năch ngăch ăthuăh pătrongă

môiătr ngăc aăm tăs ătríăth căHánăh cătƠiăhoa.ă năth iăhi năđ i,ăv năch ngăh ngă

t iăcôngăchúngăđôngăđ o.ăM tălo tăcácăcơyăbútăchuyênănghi păxu tăhi n:ăNam Cao, NguyênăH ng,ăTôăHoƠi,ăV ăTr ngăPh ng,ăLêăV năTr ng v.v

Côngă chúngă c aă v nă h că vi tă giaiă đo nă 1930-1945ă ch y uă lƠ t ngă l pă th ădơnă ăcácăđôăth ăcóătínhăch tăt ăb năch ăngh aăraăđ iădoăs ăthơmănh păc aăch ăngh aă

th cădơn.ăNh ngăt ngăl pănƠyăcóănhuăc uăv năhóa,ăth măm ăm i.ăH ăt oăthƠnhăm tăcông chúngăv năh căngƠyăcƠngăđôngăđ o.ăChoăđ năn mă1945,ă95%ădơnăs ăn cătaă(ch ăy uălƠănôngădơn)ămùăch ăVìăth ,ănôngădơnănóiăchungăđ ngăngoƠiăđ iăs ngăv nă

ch ngăth iăPhápăthu c.ăTrongăT tăđèn c aăNgôăT tăT ,ănhơnăv tăNgh ăQu ă- đ iă

bi uăc aădơnămƠăcònămùăch ă(lƠmăgi yăt ,ă năđiêuă năh ngăc aăaiăđ uăph iăthuêăm tăôngăgiáoăvi t)

L păcôngăchúngăth ădơnănóiătrên,ăđ iăth ăcóăth ăchiaălƠmăhaiălo i:

M tălƠălo iăquanăl i,ăcôngăch căcaoăc p,ătríăth căth ngăl u,ăt ătúătƠiătr ălên,ă

ch ăy uăđ căsáchăbáoăb ngăti ngăPháp.ăV ăv năh căb năx ,ăh ăch ă“chi uăc ”ăđ călo iă

v năc aătríăth cănh ăv năch ngăT ăl căv năđoƠn,ăvà v năc aăcácăcơyăbútă"tríăth c"ăcóă bài in trong các báo Phongăhóa,ăNgƠyănay,ăTaoăđƠn,ăTriăTơn,ăThanhăNgh ầ

HaiălƠălo iăcôngăchúngăđôngăđ oăh n,ănh ngăc ngă“tápănham”ăh nă(ch ădùngă

c aăV ngăTríăNhƠn)ăbaoăg măcácălo iăti uăth ng,ăti uăch ,ăh căsinh,ăgiáoăviênă

ti uăh c,ăcôngăch căloƠngăxoƠng,ăm tăs ăítădơnănghèo,ăm tăs ăítăbƠăn iătr ăbi tăch ă

qu căng ầăCóăth ăg iăchungălƠăcácăt ngăl pătrungăl uăvƠăbìnhădơnă ăcácăđôăth ,ăth ă

tr n,ăth ăt ăth iăđó.ăMangăd uă năc aăđ iăs ngăthƠnhăth ăv aăm iăhìnhăthƠnh,ăg căgácă

v nălƠăng iănhƠăquê,ăb ăm tătinhăth năc aăh ăphaăt p.ăCu căs ngăc aăh ăkhôngăđ nă

n iăkh năqu n,ănh ngăc ngăđ yăb păbênh,ăbi năc ,ăchuaăxót,ăđ ngăcayầ

ơyă lƠă côngă chúngă vƠă c ngă lƠă nh ngă cơyă bútă ch ă y uă c aă tu nă báoă Ti uă

thuy tăth ăb y,ăc aăPh ăthôngăbánănguy tăsan,ăc aăHƠăN iăbáo,ăcôngăchúngăc aă

nh ngăNguy năCôngăHoan,ăV ăTr ngăPh ng,ăNguyênăH ng, Tô Hoài, Lan Khai, Thanhă Chơu,ă Nguy nă ìnhă L p vƠă c aă Lêă V nă Tr ng.ă Trongă s ă nƠy,ă Lêă V nă

Tr ngăthu călo iă năkháchăh năc ă i uăđóăcóăngh a,ăcôngăchúngăv năh căc aăLêă

V năTr ngăđ căxácăđ nhăch ăy uă ălo iănƠy.ă ơyălƠălo iăcôngăchúngăcóăs ăl ngăăđôngăđ oănh tătrongăgiaiăđo năv năh cănh ngăn mă30-45ăc aăth ăk ăXX.ă

1.2.2 Công chúng c a ti u thuy t Lê V n Tr ng

LêăV năTr ngătr ăthƠnhăti uăthuy tăgiaăl ngăl yăm tăth iăc aănh ngăn mă30-45 th ăk ătr căb iăôngăđưăđ căs ăđónănh năc aăm tăl p công chúng riêng

đôngăđ o.ăNhƠ phê bìnhăV ngăTrí Nhàn trong bài Nh ngăti năđ ăngh ăl iăv ă

LêăV năTr ng đưăvi t:ă“N u không nhìn Lê V n Tr ng b ng con m t v n h c

thu n túy, mà nhìn ông nh m t hi n t ng xụ h i…thì hi n t ng Lê V n Tr ng cho th y nh ng đ ng nét r t thú v ” [43;17] “Nh ngă đ ngă nétă thú v ”ă c a Lê

V năTr ngăch ăcóăth ănh năraărõărƠngănh tăkhiăphơnătíchăv năđ ăcôngăchúngăv nă

h c,ăs ăti pănh năvƠăt măđónăđ iăc aăh ăv iătácăph măv năh c.ă

Nh ătrênăđưăch ăra,ăcôngăchúngăv năh căc aăLêăV năTr ngăch ăy uălƠăl pătrungăl uăvƠăbìnhădơnă ăthƠnhăth ă

V ăv năđ ăcôngăchúngăc aăti uăthuy tăgiaăLêăV năTr ng,ăcóăkháănhi uănhƠă

nghiênăc uăđ ăc păđ n.ăPh măTh ăNg ,ătrongăcu năVi tăNamăv năh căs ăgi nă că

tân biên vi t: "Lê V n Tr ng là m t nhà ti u thuy t vi t r t nhi u và đụ có th i

(1935-1945) đ c đ c gi trung l u a thích" [41;540].ăÔngălỦăgi i:ă"Con ng i hùng c a ông (Lê V n Tr ng) đụ th hi n đ c ph n nào nguy n v ng c a đa s trung l u b t bình v i nh ng trói bu c hay ghê t m tr c nh ng sa đ a c a xụ h i

th c dân, mu n v n lên tìm m t l i thoát cho tâm h n" [41;541]

V ăNg căPhan,ătrongăcu năNhƠăv năhi năđ i,ăkhiănóiăv ăluơnălỦătrongăti uă

thuy tăLêăV năTr ng,ăđưăk tălu n:ă" cái luân lý y c ng c m đ ng đ c nhi u

ng i thu c đám th ng nhân trong xụ h i"[55;293]

Ngui nă Nguă ệ,ă trongă Cơuă chuy nă v nă ch ng,ă đưă k ă raă m tă cáchă t ă m :ă

"ảoan nghênh anh, là nh ng ông già bà c tân ti n ph n nào thích nh ng cái

"trung, hi u, ti t, ngh a" c a th i mình đang s ng ảoan nghênh anh, là nh ng

ng i đ ng tu i, tuy an ph n, trong m t hoàn c nh nào đó, nh ng lòng v n m

nh ng chuy n phiêu l u kì thú, nh ng đám nhân v t vùng lên ảoan nghênh anh là

nh ng cô con gái đ n thì, ng i bên song c a, ng i sau c a hàng, ng i c nh b ng đen, t ng đ n nh ng chàng trai ngang tàng, khí phách, th y chung, th a tàn b o đ tát mình đ n ch y n c m t, nh ng c ng d thi t tha đ g c vào lòng mình khóc n

non"[25;144].ăNh ngăông già bà c tân ti n,ănh ngăng i trung tu i an ph n,ănh ngăcô

gái ng i sau c a hàng c ngăch ălƠăcáchăg iăkhácăđiăc aăl pătríăth căbìnhădơn

V ngăTríăNhƠn,ăkhiănóiăv ătri tălỦăng iăhùngăc aăLêăV năTr ng,ăđưăđánhăgiá: "nó thích h p v i đám đ c gi trung l u đ ng th i" [45;80]

Côngăchúngăv năh căc aăLêăV năTr ngătrôngăch ăt ngăs ăbáoăTi uăthuy tă

th ă b y cóă đ ngă truy nă c aă ôngă đ ă theoă dõiă s ă ph nă nhơnă v tă mƠă h ă yêuă m n,ă

ng ngăm ăB i h ătìmăth yănétăđ ngăc nh nƠoăđóăgi aămìnhăv i nhơnăv t trongăđó.ăCóănhi uăng iănh năđ nhăr ng,ăcùngăm tăth iăk ,ăđ căgi ăc aăLêăV năTr ngăkhácă

bi tăv iăđ căgi ăc a T ăl căv năđoƠn.ă căgi ăc aă T ăl căv năđoƠn th ngălƠă

nh ngătríăth căcóăh căv năcaoă(túătƠi,ăcaoăđ ng).ăCònăđ căgi ăc aăLêăV năTr ngăthu căthƠnhăph năth păh n.ăTh ngăh ăch ălƠănh ngăng iăđ căthôngăvi tăth oăch

qu că ng ă ho că cóă b ngă ti uă h c: " c gi Ti uă thuy tă th ă b y không m y khi

cùng hoàn c nh s ng, hay tâm tr ng nh đ c gi báo Ngày nay ó là ch bán

hàng ch ng Xuân, cô gái nh y ti m đ ng xinh mê ti u thuy t, ông kí ga

đ ng r ng xa thành ph , ông h c trò đang t p đánh máy ch đ xin vi c Ngoài

ta c ng có m t s ti u th con nhà d d t r i nhàn, m t s ít sinh viên, trí th c

mu n tìm đ c gi i trí, hay tìm hi u "v n ch ng An- nam khi chán đ c nh ng sách c a

v n ch ng Pháp" [8].ăNh ăth ,ăcóăth ăth yărõ,ăti uăthuy tăLêăV năTr ngăđưătìm cho

mìnhăm tălo iăcôngăchúngăriêngăvƠăđưăcóăcáchăti păc năphùăh păv iă“t măđónăđ i”,ătho ămưnă căv ng,ătơmălỦăvƠăs ăc mănh năv năch ngăc aăh

V ngăTríăNhƠnăđưăđ ăngh ăm iăng iă"ngh l i v Lê V n Tr ng": "Không

ph i m i l i chê trách Lê V n Tr ng v ngh thu t đ u đụ đúng c Ti u thuy t Lê

V n Tr ng là ti u thuy t đ ng báo, thì th v n thông t c, d hi u là h p v i nó

h n c " [43;15] Trongăth căt ăv năh c,ăt năt iălo iăti uăthuy tăđ ngăbáo.ă ăđó,ănhƠă

v năvi tăch ătơmădi năỦ,ăítăd ngăcôngăch măchútăngônăt ă ưăcóănhi uăỦăki năchêăbai,ăg iălo iăv nănƠyălƠăth ăv năr ăti n,ăti uăthuy tăbaăxu,ănh ngănóăv năt năt i,ăc ă

ph ngă ôngă c ngă nh ă ph ngă Tơy,ă t oă nênă nh ngă hi nă t ngă trongă v nă h c.ă

Nh ngătácăph măthu călo iăki măhi p,ătrinhăthám,ăch ngầth iănƠoăc ngăv năcóă

m tăl ngăđ căgi ăđôngăđ o

L ngă căThi p,ă khiăbƠnăv ă S cătháiăLêă V năTr ng,ăđưăvi t:ă"Nh ng

nhân v t trong ti u thuy t Lê V n Tr ng tuy gi t o song đụ có đ công d ng đem

đ c ý t ng luân lý, lý lu n, tri t lý đ th a mụn đ c c v ng b d n ép, gi i quy t đ c th c m c tinh th n c a m t t ng l p ti u t s n đang c n tìm m t gi i

thoát" [73;213]

Ônăl iă10ăn mălƠmăvi căv iătu năbáo Ti uăthuy tăth ăb y,ănhƠăv năThanhă

Chơuăđưăt ngăk t: "T i sao đ c gi l i tìm đ c Ti uăthuy tăth ăb y đông h n báo

khác? Có l vì báo bán r , h n n a đó là t báo duy nh t chuyên đ ng truy n ng n,

ti u thuy t Mà truy n c a Ti uăthuy tăth ăb y ch khiêm t n ph n ánh cu c đ i,

s ph n c a ng i dân th ng nh th y giáo, ông công ch c, ông ti u th ng, ông

dân cày b quan l i, c ng hào b t n t Ng i đ c Ti uăthuy tăth ăb y tìm th y

mình nh ng nhân v t nghèo thành th hay nông thân su t đ i thi u th n, cay c c,

nh ng ph n b l làng, nh ng thanh niên th t nghi p, nh ng cô gái b ép duyên,

nh ng chàng trai b t đ c chí Không khí truy n đây ít mùi v "vui v tr trung"

c a t ng l p trên đ c xụ h i u đụi Cái công chúng đông đ o trung thành v i

Ti uăthuy tăth ăb y đó đụ nuôi s ng t báo t n m 1934 cho đ n n m 1945, trong

khi vô s t báo khác ch t đi s ng l i "[8].ăLêăV năTr ngălƠăcơyăbútăch ăl căc aă

Ti uăthuy tăth ăb y vìăs căthuăhútăđ căbi tăc aăti uăthuy tăc aăôngăđ iăv iălo iă

công chúng này

NhƠăv năNg căGiao - th ăkíătoƠăso năbáoăTơnăDơnăđưăkh ngăđ nh: "Nh ng s

báo c a Tân Dân: Ti uăthuy tăth ăb y;ăTruy năbá;ăệchăh u;ăTaoăđƠn;ăNh ngă

tácăph măhay;ăPh ăthôngăbánănguy tăsan, t t c nh ng lo i trên, không in quá

con s 2000 cu n, riêng ti u thuy t Lê V n Tr ng in 3000 cu n”[50].ăTrongăm tă

h iăkỦămangătênăCh ănhƠăin,ănhƠăxu tăb năTơnăDơn- ôngăV ă ình Long, ină ă

T păchíăV năh c,ăs ă1,ă1991,ăôngăđưăk ăl i:ă“Nhà xu t b n Tân Dân thành l p n m

1930, t i 93 ảàng Bông Trong đ i ng y, anh em v n h u c a NXB Tân Dân su t Nam Trung B c t p h p cung c p v n ph m cho ông Long đ u đ n… Lê V n Tr ng,

“ti u thuy t ng i hùng” vi t kho nh t, nhi u đ c gi nh t mi n Nam c ng nh

mi n B c" [18]

T n mă 1934ă (lƠ n mă tu nă báoă Ti uă thuy t th ă b y raă đ i)ă choă đ nă g nă

Cáchăm ngăthángăTámă1945,ăđ căgi ăc aăbáoăTân Dân khôngăm yăngƠyălƠăkhôngă

th yă qu ngă cáoă trênă t ă báo nƠyă ho că trênă lo iă sáchă Ph ă thôngă bánă nguy tă san,

nh ngătênăsáchăc aăLêăV năTr ng.ăTi uăthuy tăth ăb y,ăPh ăthôngăbánănguy tă

san- ti ngălƠăt ăbáo- nh ngăch ăinăăti uăthuy t,ătruy năng n.ăB năđ cătrôngăch ăt ngă

s ăbáoăc aăTơnăDơnăđ ăđónăđ căLêăV năTr ng Ti uăthuy tăc aăôngăđưătr ăthƠnhă

m tăth ă“hƠngăhoá”ăđ căth ătr ngă aăchu ng.ăTh ăt ,ăđi nătínăc aăcácăđ iălỦăsáchă

t ăSƠiăgòn,ăPhnômăPênh,ămi năTrung,ăNam,ăB căluônăg iăv ătòaăso năc aăTơnăDơnă

đ ăđòiăl yăthêmăsáchăc aăLêăV năTr ng.ăTh iă y,ăng iătaăđưăg iăLêăV năTr ngălƠă“conăgƠăđ ătr ngăvƠng”ăc aăôngăch ăbútăV ă ìnhăLong.ăNg căGiao,ăđưănóiăđ năcáiăkhéoăgi ăng i tƠiăc aăV ă ìnhăLong,ătrongăđóăcóăs ăgi ăLêăV năTr ng: "Ông

(V ình Long) n i ti ng là ng i chi ti n nhu n bút ch t ch , nh ng đ i v i nh ng

ng i có tri n v ng, thu hút khách hàng nhi u nh là Lê V n Tr ng, Nguy n Công ảoan, thì ông t ra r ng rụi có ch ng m c, có th đ n vay ti n tr c khi có tác

ph m, có th chi nhu n bút khá h n nh ng anh em "[19] Ng căGiaoăđưăcoiăLê

V năTr ngălƠă ng i đụ "bán linh h n cho báo ".ăThanhăChơuăkh ngăđ nh:ă"Th i

ti n chi n 1930- 1945, k v s l ng tác ph m, Lê V n Tr ng là m t nhà v n l n Theo tôi nh , ông có t i 60 ti u thuy t dài, không nói khá nhi u truy n nh đ ng trên các báo kh p ba mi n trong n c mi n Nam, nh t là t i Sài gòn, t sách nào c ng có Lê V n Tr ng" [8]

CáiătênăLêăV năTr ngătrongănh ngăs ăbáoă đưăđ căcoiănh ă m tăth ăb oăhƠnhăchoăs ăđ tăhƠngăc aăôngăch ăTơnăDơn.ă i uăđóăc ngăcóăngh aăti uăthuy tăLêă

V năTr ngăđưăđápă ngăđ cănhuăc uăc aăcôngăchúng

Nhi uăng iătrongăchúngătaăph i đ tăraăcơuăh i:ăT iăsao,ătheoăđánhăgiá c aăkhá nhi uănhƠ phê bình, Lê V năTr ngăvi tăti uăthuy tăvƠoăh ngăxoƠng,ănh ngăv nă

t nă t i,ă h nă n a,ă “t nă t iă m tă cáchă vinhă quang,ă sángă giá”ă (ch dùngă c aă V ng Trí NhƠn)ă trongă su tă kho ngă th iă giană 1930-1945.ă Trongă cu nă Lêă V nă Tr ng-

m ătƠiăli uăchoăv nă- s ăVi tăNam,ăLanăKhaiăchoăr ng:ă“Ông (Lê V n Tr ng-

LTN) đụ nh y x vào làng v n, nh lu ng gió, làm b t tung cánh c a, ùa vào trong nhà Ông đụ v t lên trên t t th y các v n s đ ng th i b ng cái kh i sách cao

ng t, b ng s n i danh ch p nhoáng và b ng cái s l n đ c gi c a ông” [26;3]

LêăV năTr ngă“đưăkhi năn iăthiênăh ăchúăỦăđ nămình”,ădùăđóălƠăthiên h

c aănh ngăng iăti uăt ăs n.ăNh ngăchínhăthiên h ăc aănh ngăt ngăl păbìnhădơnăthƠnhăth ăđóăđưălƠmănênăm tăph năđ iăs ngăv năch ngăc aăm tăgiaiăđo năr căr ăc aă

n năv năh căVi tăNam.ăLu năbƠnăv ăs ăh păd năc aăti uăthuy tăLêăV năTr ng,ăTu ă

Lưngăđưăđ aăraăỦăki n:ă" b ng m t cu c đ i “giang h ” thu c lo i b c nh t trong

v n gi i x Vi t, b ng cách ngh c a m t ng i tr i nghi m sâu s c nh t “tr ng

đ i”, ông (Lê V n Tr ng- LTN) đụ kh i dòng cho m t chi h v n ch ng đ i

chúng, đó là v n ch ng tiêu dùn." [155]

Nhà phê bình V năGiá, khi nói v ăhi năt ngăLêăV năTr ngăđưătrìnhăbƠyă

quanăđi măc aămình:ă“Trong đ i s ng v n ch ng c a th i nào c ng v y, đi u hoà

gi a tinh hoa và đ i chúng r t khó gi i quy t Khi thì tinh hoa n i tr i, khi thì đ i chúng m nh…Nh ng không nên ph nh n cái đ i chúng, nó có v trí quan tr ng

c a nó v i th hi u và bi t đâu trong nh ng tác ph m y có th n i tr i m t đi u gì

đó n i b t.” [152]

Th iăhoƠngăkimăc aăti uăthuy tăgiaăh ăLêăkhôngălơu.ăNóăkéoădƠiăkho ngăh nă

m tăth p k ,ăkho ngăt ăn mă1932ăđ năngoƠiănh ngăn mă40ăc aăth ăk ăXX.ăSauăđó,ă

ti uăthuy tăc aăôngăítăđ cănh căđ n.ă

Trongăđ iăs ngăv năh c,ăánhăhƠoăquangăsángăchóiăr iăv tăt tăc aăm tănhƠăv nă

nh ăLêăV năTr ngăkhôngăph iălƠăcáăbi t.ăNóăt năt iă ănh ngăn năv năh căkhácă

nhauătrongănh ngăth iăkhácănhau.ăNhómăT ăl căv năđoƠn v iănh ngăH năb mă

m ă tiên,ă o nă tuy t,ă N aă ch ngă xuơnầđưă l yă n că m tă c aă khôngă ítă đ că gi ă

đ ngăth i.ăNh ngăch ăsauăkho ngăhaiăth păk ,ănh ngăthiênădi mătìnhălơmălyăkhôngă

th căs ăălƠmăm iăng iăh ngăthú.ă

G năđơyănh tălƠătr ngăh păNguy năM nhăTu n.ăTh păk ă80,ăđ uă90ăc aăth ă

k ătr c,ănh ngăhìnhă nhănôngăthônăNamăb ătrongăCù lao chàm, nh ngăng iăđánhă

cáăvùngăbi năV ngăTƠuătrongă ngătr căbi n,ănh ngăng iănuôiăbòăs aătrongă

Ph năh n, dân cà phê trong Yêuănh ălƠăs ng,…c aăôngăđưălƠmăkhu yăđ ngăđ i

s ngă v nă h c.ă Nguy nă M nhă Tu nă sángă tácă kháă nhanh,ă ti uă thuy tă nƠyă ch aă k pă

l ngăxu ng,ăti uăthuy tăkhácăđưăraăđ i,ămƠăti uăthuy tănƠoăc ngăđ căđ căgi ăđónă

nh năn ngănhi t.ăC ăm tăth iăk ăđ iăm iăc aăxưăh iăVi tăNam,ănh ngăv năđ ăb căxúcăth iăs ăđ căghiăl iătrênănh ngătrangăv năc aăNguy năM nhăTu n.ăNh ngăsauă

h năm tăth păk ălƠmăm aălƠmăgióătrênăv năđƠn,ăcu iănh ngăn mă90ătr ăđi,ăng iătaăítănh căđ năcácătácăph măc aăông,ăđ căgi ăđiătìmăngu năc măxúcăm i,ătrongănh ngătácăph măm i,ăv iănh ngăđ ătƠiăm i.ă

V ăhi năt ngănƠy,ăôngăL ngă căThi păgi iăthích,ădoăhoƠnăc nhăchi nătranh,ă

đ căgi ăc aăLêăV năTr ngăb ăcu năhútăvƠoănh ngăv năđ ăkhácăthi tăthơnăvƠăb că

xúcăh n.ăÔngăvi t:ă"Lê V n Tr ng đụ đ i di n th y chung cho đ ng c p ti u t

s n đụ th a mụn nhu c u xụ h i c a đ ng c p y gi a lúc xụ h i t m g i là thái bình và n n kinh t t m cho là n đ nh c ch đ ng trong xụ h i, danh ti ng ông lan r ng Nh ng, b ng "gi a tr i đ t n i c n gió b i" n n binh l a t đâu đ n làm

cho cu c s ng v t ch t tr thành khó kh n Bao nhiêu th c m c v tâm tình ph i

d p l i m t bên đ nh ng ch cho th c m c v t ch t c p bách h n ng c p ti u

t s n v n ch có nh ng ph ng ti n sinh ho t m ng manh d b d n m nh vào ch

bí v i cái nguy c b phá s n n a Tình tr ng sinh ho t này làm đ o l n c tâm

tr ng c a l p d i trong đ ng c p ti u t s n mà v n ch ng là m t ph n nh tri

th c trung thành nh t

B ng m t chân đ ng trong đ ng c p đang bi n hóa, v n tài c a Lê V n

Tr ng đụ th y lu m Tác ph m c a ông kém đ c hoan nghênh" [73;215]

M t lỦădoăkhácăn a: sauăn mă1945,ăsáchăLêăV năTr ngăkhôngăđ căđ că

m tăph nădoăv năđ ăchínhătr ăvƠăđ ngăl iăv năngh ăc aă ngătaălúcăb yăgi ăSau cáchăm ngăthángăTámăvƠătr căđ iăm i,ăxuăh ngăv năh călưngăm nătr ăthƠnhăsáchă

c m.ăTi uăthuy tăT ăl căv năđoƠn,ătruy năđ ngăr ng c aăLanăKhai,ăTchuya,ătácă

ph măc aăV ăTr ngăPh ng,ăti uăthuy tăLêăV năTr ng,ăTh ăm i đ uăb ăcoiălƠătiêuă

c c,ăcóăh iăchoăcáchăm ng.ăCácănhƠăv năT ăl căv năđoƠn,ăV ăTr ngăPh ng b ăquyă

k tăchínhătr ăkháăn ng.ăRiêngăLêăV năTr ng,ăng iătaăchoălƠăôngăb ăkhángăchi n,ădinh tê (vào thành) - m cădùăôngăvƠoăđ ăch aăb nhăvƠăv năđ ăl iătoƠnăb ăv ăconă ăkhángăchi n!ăTìnhăhìnhătrên,ămưiăđ nă iăh iăVIăc aă ngă(1986),ăm iăth tăs ăđ căxemăl i.ăG năn aăth ăk ătrongăs ălưngăquên!ăN mă1989,ătr căth mă iăh iăNhƠăv nă

Vi tăNamăkhoáă4,ăcáiătênăLêăV năTr ngăm iăcóăng iănh căđ n.ăThanhăChơuăhiă

v ngăr ng: " các nhà nghiên c u phê bình v n h c th i nay s công tâm đánh giá

l i m t ng i (t c Lê V n Tr ng- LTN) có đóng góp cho v n h c m t th i"

1.3 Ti uăk tăch ngă1

Kháiă ni mă môă hìnhă th ngă đ că dùngă trongă cácă s nă ph mă côngă ngh ă vƠă

nh ngăỦăt ngăkinhăt ,ăxưăh i.ăV năch ngăngh ăthu tălƠăm tăho tăđ ngăsángăt o,ănênăv năđ ămôăhìnhăcóăv ănh ăkhôngăthíchăh p.ăNh ngătrongăth căt ,ăcóănh ngănhƠă

v năđưăl păl iănh ngănétăl năv ăđ ătƠi,ăch ăđ ,ănhơnăv t,ăk tăc u, ătrongăh ăth ngăcácătácăph m,ăhìnhăthƠnhănênăm tăc uătrúcăchungăchoăcácăsángătácăc aămình.ăTi uăthuy tăgiaăLêăV năTr ngălƠăm tăvíăd ăMôăhìnhăti uăthuy tăLêăV năTr ngăđ căxácăđ nhălƠăm tăthi tăk ăc uătrúcăchoăph năl năti uăthuy tăc aăông.ăDùngăkháiăni mămôăhìnhăđ ănóiăv ăm tăsángătácăc aăm tănhƠăv n,ăv aăbaoăhƠmănh năxétăv ăđ căđi mă

c aăhi năt ngăv năh c,ăv aăđánhăgiáăm tăh năch ăc aăhi năt ngăv năh căđó

LêăV năTr ng - đưătr ăthƠnhăti uăthuy tăgiaăl ngăl yăc aăv năh căVi tăNamă

nh ngăn mă30- 40ăc aăth ăk ătr căb iăl păcôngăchúngăriêngăđôngăđ oăc aăông.ăTácă

ph măLêăV năTr ngăluônătrongătìnhătr ngănhƠăxu tăb năđ iăvi tăxongăđ ăin,ăđ căgi ă

đ iăphátăhƠnhăđ ăđ c.ăCó nhi uălu ngăỦăki năđánhăgiáăkhácănhauăv ăLêăV năTr ng,ă

nh ngăkhôngăth ăph ănh năti uăthuy tăgiaăh ăLêălƠăconăgƠăđ ătr ngăvƠngăc aănhƠă

xu tăb năTơnăDơn.ăHi năt ngăv năh căLêăV năTr ngăch ăđ călỦăgi iăm tăcáchăkháchăquanăkhiăđánhăgiáăgiáătr ătácăph măbênăc nhăs ăphơnătíchăv năđ ăcôngăchúngă

v năh c,ăs ăti pănh năvƠăt măăđónăđ iăc aăh ă

Trongăsu tăm tăth iăgianădƠi,ăLêăV năTr ngă"đụ khi n n i thiên h chú ý

đ n mình" (Lan Khai) Thiên h c aăLêăV năTr ngălƠăt ngăl păbìnhădơnăthƠnhăth ,ă

"đám trung l u đ ng th i ".ăCu căs ngăc aăh ăkhôngăđ năn iăkh năqu n,ănh ngă

đ yăb păbênh,ănhi uăbi năc ,ăchuaăxót,ăđ ngăcay.ăH ăđưătìmăđ năv iăti uăthuy tăLêă

V nă Tr ngă b iă ă đóă h ă đ că th aă mưnă nh ngă că v ngă c aă mình.ă Ngh ă v nă

khôngăcònălƠăm tăngh ch i,ămƠătr ăthƠnhăm t ngh s ng.ăCôngăchúngăv năh călƠă

m tătrongănh ngănhơnăt ăquy tăđ nhăs ăt n t i hay không t n t i c aăm tăcơyăbútă

nóiăriêngăvƠăm tătrƠoăl uăsángătácănóiăchung.ăLêăV năTr ngăđ căcoiălƠăng iăđưă

kh iădòngăchoăm tăchiăh ăv năch ngăđ iăchúng,ăđóălƠăv năch ngătiêuădùng