Nghiên cứu thực trạng đau thắt lưng ở công nhân nhà máy luyện thép thái nguyên và áp dụng một số giải pháp can thiệp

Van Duijvenbode IC, Jellema P.

L U TH THU HÀ

NGHI£N CøU THùC TR¹NG §AU TH¾T L¦NG

ë C¤NG NH¢N NHμ M¸Y LUYÖN THÐP TH¸I NGUY£N

Vμ ¸P DôNG MéT Sè GI¶I PH¸P CAN THIÖP

THÁI NGUYÊN - 2011

ây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Tôi xin đ m

b o nh ng s li u và k t qu trong lu n án này là trung th c, khách quan và ch a có ai công b trong b t k m t công trình nghiên c u nào khác

TÁC GI

L u Th Thu Hà

BP B ph n CSTL C t s ng th t l ng CSHQ Ch s hi u qu

TL au th t l ng

HQCT hi u qu can thi p KAP Knowledge, Attitude, Practice

T V N 1

Ch ng 1 T NG QUAN TÀI LI U 3

1.1 Phân lo i b nh kh p 3

1.1.1 Các b nh kh p do viêm 3

1.1.2 Các b nh kh p không do viêm 3

1.1.3 B nh kh p do nguyên nhân ngoài kh p 3

1.1.4 Th p ngoài kh p 4

1.2 Tình hình r i lo n c x ng trong công nhân 4

1.2.1 Tình hình r i lo n c x ng trong công nhân th gi i 4

1.2.2 Tình hình đau c x ng trong công nhân Vi t Nam 5

1.3 Nguyên nhân và các y u t liên quan v i đau th t l ng 7

1.3.1 Nguyên nhân đau th t l ng 8

1.3.2 Nh ng nghiên c u v các y u t liên quan TL trong lao đ ng 9

1.4 Các gi i pháp can thi p đau th t l ng 12

1.4.1 S l c v các ph ng pháp đi u tr TL 12

1.4.2 Nh ng nghiên c u can thi p TL trên th gi i 13

1.4.3 Nh ng nghiên c u can thi p TL t i Vi t Nam 19

1.5 M t s đ c đi m v nhà máy Luy n thép 21

1.5.1 c đi m nhà máy Luy n thép L u xá 21

1.5.2 c đi m nhà máy Luy n cán thép Gia Sàng 23

Ch ng 2 I T NG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 25

2.1 i t ng nghiên c u 25

2.2 Ph ng pháp nghiên c u 25

2.2.3 Ph ng pháp ch n m u 28

2.2.4 Các ch s nghiên c u 28

2.2.5 Ph ng pháp thu th p s li u 30

2.2.6 Ph ng pháp thu th p s li u v các y u t liên quan v i TL 37

2.2.7 Các bi n pháp can thi p 37

2.3 Th i gian và đ a đi m nghiên c u 42

2.3.1 Th i gian nghiên c u 42

2.3.2 a đi m nghiên c u 42

2.4 X lý s li u 43

2.4.1 X lý s li u 43

2.4.2 Ph ng pháp kh ng ch sai s 43

2.5 V n đ đ o đ c trong nghiên c u 44

Ch ng 3 K T QU NGHIÊN C U 45

3.1 Th c tr ng đau th t l ng c a công nhân Luy n thép Thái Nguyên 45

3.2 Xác đ nh m t s y u t liên quan v i đau th t l ng 53

3.3 K t qu c a các gi i pháp can thi p 57

3.3.1 K t qu th c hi n các ho t đ ng can thi p t i c ng đ ng 57

3.3.2 K t qu c i thi n KAP c a đ i t ng nghiên c u 58

3.3.3 K t qu ph c h i ch c n ng đau th t l ng 65

Ch ng 4 BÀN LU N 74

4.1 Th c tr ng đau th t l ng c a công nhân Luy n thép Thái Nguyên 74

4.1.1 Các đ c đi m c a đ i t ng nghiên c u 74

4.1.2 Th c tr ng đau th t l ng c a công nhân Luy n thép Thái Nguyên 75

4.3.1 Hi u qu c i thi n KAP c a công nhân Luy n thép L u Xá 89

4.3.2 Hi u qu ph c h i ch c n ng TL 95

4.3.3 ánh giá hi u qu c a các gi i pháp can thi p t i c ng đ ng 101

4.3.4 S ch p nh n c a c ng đ ng v i mô hình truy n thông, can thi p phòng ch ng đau th t l ng t i đ a đi m nghiên c u 103

4.3.5 óng góp m i v khoa h c và giá tr th c ti n c a đ tài 103

K T LU N 105

KI N NGH 108

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

B ng 2.1 ánh giá t m v n đ ng kh p (t i đa đ t 40 đi m ) 36

B ng 2.2 ánh giá kh n ng th c hi n các ch c n ng trong sinh ho t (t i đa đ t 35 đi m) 36

B ng 2.3 Ho t đ ng giám sát 39

B ng 3.1 M t s đ c đi m chung c a đ i t ng nghiên c u 45

B ng 3.2 T l r i lo n c x ng c a công nhân Luy n thép TN 46

B ng 3.3 T l r i lo n c x ng theo gi i c a công nhân Luy n thép TN 47 B ng 3.4 Phân b t l r i lo n c x ng theo nhóm tu i 47

B ng 3.5 Phân b t l r i lo n c x ng theo phân x ng s n xu t 48

B ng 3.6 Th i gian m c đau th t l ng 48

B ng 3.7 T n su t đau th t l ng trong n m 49

B ng 3.8 Th i gian ngh vi c do đau th t l ng 50

B ng 3.9 Th i đi m xu t hi n đau th t l ng 51

B ng 3.10 T l các bi n ch ng c a đau th t l ng 51

B ng 3.11 Liên quan gi a TL v i các ho t đ ng trong lao đ ng 53

B ng 3.12 Liên quan gi a TL v i gánh n ng trong công vi c 54

B ng 3.13 Liên quan gi a TL v i làm vi c t th đ ng và cúi 54

B ng 3.14 Liên quan gi a TL và th c hành v t th ng i 55

B ng 3.15 Liên quan gi a TL và th c hành v t th bê v t n ng 55

B ng 3.16 Liên quan gi a TL và th c hành v t th xách v t n ng 56

B ng 3.17 Liên quan gi a TL v i m t đ x ng n công nhân 56

B ng 3.18 K t qu tham gia c a các thành viên ch ng trình 57

B ng 3.21 K t qu c a can thi p ki n th c v nguyên nhân gây TL 59

B ng 3.22 K t qu can thi p ki n th c v các y u t ngh nghi p, lao đ ng làm t ng TL 59

B ng 3.23 K t qu c a can thi p ki n th c v h u qu c a TL 60

B ng 3.24 K t qu can thi p đ n thái đ v khám b nh khi đau th t l ng 60

B ng 3.25 K t qu can thi p đ n thái đ v đi u tr đau th t l ng 61

B ng 3.26 K t qu can thi p đ n thái đ v đi u tr d phòng đau th t l ng 61

B ng 3.27 K t qu c a can thi p đ n th c hành d phòng TL 62

B ng 3.28 K t qu c a can thi p đ n th c hành t th ng i 63

B ng 3.29 K t qu c a can thi p đ n th c hành t th bê v t n ng 63

B ng 3.30 K t qu c a can thi p đ n th c hành t th xách v t n ng 64

B ng 3.31 K t qu can thi p đ n t l đau th t l ng 64

B ng 3.32 K t qu ph c h i t m v n đ ng c t s ng 65

B ng 3.33 K t qu ph c h i tình tr ng đau 65

B ng 3.34 K t qu ph c h i các ho t đ ng trong sinh ho t 66

B ng 3.35 K t qu ph c h i đ giãn c t s ng 67

B ng 3.36 K t qu ph c h i các đi m đau c nh c t s ng 67

B ng 3.38 K t qu ph c h i c c nh c t s ng 68

B ng 3.39 K t qu ph c h i đ cong sinh lý c t s ng 69

B ng 3.40 Hi u qu ph c h i ch c n ng đau th t l ng 70

Bi u đ 1 Ki n th c c a các đ i t ng nghiên c u v nguyên nhân TL

Hình 1 Mô hình đo n v n đ ng c a c t s ng 7

S đ 1 S đ k t c u s n xu t c a Nhà máy Luy n thép L u Xá 22

S đ 2 Mô hình can thi p có đ i ch ng 26

nh 1: B th c đo TV kh p c a hãng Ito (Nh t B n) dùng trong NC 33

nh 2: Hình nh t p v n đ ng c a công nhân 40

nh 3: Hình nh công nhân đ c phát và h ng d n chu n b túi ch m nhi t 41

nh 4: Hình nh l p t p hu n 58

l cao [20], [78], ch riêng M , có 21 tri u ng i m c b nh thoái kh p, t

l m c viêm kh p d ng th p chi m 0,5% dân s Châu Âu và kho ng 0,17 – 0,3% các n c Châu Á [32] T i Vi t Nam, t l m c b nh x ng kh p

c a huy n Tân Tr ng (H i D ng) là 0,23% dân s [28] b nh vi n B ch Mai, b nh nhân đ n khám và đi u tr b nh x ng kh p chi m 10,4% t ng s [31] Do t m quan tr ng và nh h ng to l n c a các b nh x ng kh p đ i

v i toàn xã h i, th p niên 2000 - 2010 đã đ c hàng tr m t ch c t g n 40

qu c gia trên th gi i g i là Th p niên X ng và Kh p theo đ x ng c a Lars Lidgren (Th y i n)

au th t l ng là m t b nh lý c a vùng c t s ng th t l ng có t l m c cao nh t trong nhóm các b nh kh p, 60 – 90% dân s trong cu c đ i đã t ng đau th t l ng, kho ng 50% s ng i đ tu i lao đ ng b đau th t l ng/

n m, [74], [83], [84] T l đau th t l ng đi u tra t i m t th i đi m giao

đ ng t 12 – 30% [18] Theo s li u c a T ch c Y t Th gi i, đau th t

l ng là nguyên nhân th ng g p gây tình tr ng m đau và m t s c lao đ ng

ng i d i 45 tu i [19], th i gian ngh vi c do đau th t l ng chi m 63%

t ng s ngày ngh m c a nh ng ng i lao đ ng Chi phí cho đi u tr đau

th t l ng khá cao, theo c tính M , t ng chi phí đ đi u tr , đ n bù s c lao đ ng và thi t h i v s n ph m lao đ ng do đau th t l ng gây ra kho ng

63 – 80 t USD Anh, m i n m có 1,1 tri u ng i đau th t l ng và chi phí cho y t kho ng 500 tri u USD [19]

Lao đ ng trong các nhà máy công nghi p có đ c đi m n ng nh c, t th gò

bó, t n xu t ho t đ ng cao, đ ng tác ho t đ ng l p đi l p l i, đ rung l n… ây là

nh ng y u t làm t ng gánh n ng có th d n t i đau th t l ng nói riêng và r i lo n

c x ng nói chung nh t l đau th t l ng công nhân l p ráp xe t i là 65% [75]; công nhân là h i 45,8% [16]; lái xe 59,5% [19] T l r i lo n c x ng công nhân xi m ng là 4,36%, công nhân khai thác đá 2,96% [25], công nhân c khí 13,5%, công nhân nhà máy h p kim 15% [39]…

Nhà máy Luy n thép L u Xá và nhà máy Luy n cán thép Gia Sàng thu c T ng công ty Thép Vi t Nam đ c xây d ng t nh ng n m 60 - 70 c a

th k XX, nhà máy đã t ng là ni m t hào c a Vi t Nam khi chuy n t m t

n c nông nghi p l c h u thành n c có công nghi p hi n đ i T đó đ n nay, các thi t b s n xu t dù đã đ c c i t o, nâng c p nh ng không đ ng b ,

ph n l n công nhân ph i lao đ ng tr c ti p và làm các công vi c n ng nh c, theo báo cáo c a Y t c s , s công nhân ngh vi c do các b nh kh p khá cao, tuy nhiên ch a có nghiên c u nào đ c th c hi n đ xác đ nh t l r i

lo n c x ng và các v n đ có liên quan Xu t phát t nh ng v n đ trên, chúng tôi nghiên c u đ tài “Nghiên c u th c tr ng đau th t l ng công nhân nhà máy Luy n thép Thái Nguyên và áp d ng m t s gi i pháp can thi p” v i

ba m c tiêu sau:

1 Mô t th c tr ng đau th t l ng c a công nhân Luy n thép Thái Nguyên

2 Xác đ nh m t s y u t liên quan đ n đau th t l ng c a công nhân Luy n thép Thái Nguyên

3 ánh giá hi u qu m t s gi i pháp can thi p nh m gi m thi u đau

th t l ng công nhân Luy n thép Thái Nguyên

- Viêm kh p do th p: th p kh p c p hay th p tim, viêm kh p d ng

th p, viêm c t s ng dính kh p, viêm kh p m n tính thi u niên, viêm kh p

ph n ng hay viêm kh p sau nhi m khu n, viêm kh p v y n n…

- Viêm kh p do vi khu n: lao kh p và c t s ng, do t c u, liên c u,

xo n khu n, do n m, ký sinh v t, do virut…

1.1.3 B nh kh p do nguyên nhân ngoài kh p

- B nh h th ng: Luput ban đ h th ng, x c ng bì toàn th , viêm

da c , viêm đa c …

- B nh chuy n hoá: gút da s m, vôi hóa s n kh p

- B nh máu: Hemophili, Schonlien Henoch

- B nh kh p tiêu hóa, b nh kh p th n kinh, b nh kh p c n ung th

1.1.4 Th p ngoài kh p

- Viêm gân và bao gân

- Viêm dây ch ng, bao kh p: viêm quanh kh p (vai, háng), h i ch ng

đ ng h m c tay, ngón lò so

- Viêm cân c , t ch c d i da

T b ng phân lo i trên cho ta th y s đa d ng c a các b nh kh p, tuy nhiên các tr ng h p đau c , x ng, kh p, th n kinh do các ho t đ ng trong lao đ ng r t khó đ xác đ nh trong phân lo i b nh theo ph ng pháp truy n

th ng Do v y, Liên minh châu Âu đã đ a ra ph ng pháp phân lo i b nh cho các tr ng h p này và g i chung là “r i lo n c x ng” Nh v y nh ng r i

lo n gây đau các kh p trong c th do ho t đ ng trong lao đ ng, ho t đ ng ngh nghi p đ u n m trong nhóm “r i lo n c x ng” và đau th t l ng là m t trong nh ng b nh n m trong nhóm này [22], [38], [48], [64], [79]

1.2 Tình hình r i lo n c x ng trong công nhân

1.2.1 Tình hình r i lo n c x ng trong công nhân th gi i

Gangopadhyay S nghiên c u 50 nam công nhân làm vi c t i Baruipur, Calcutta th y công nhân b nh h ng b i r i lo n c x ng nh đau các kh p bàn tay 40%, đau kh p vai 30%, kh p c tay 20% và c t s ng

c 20%, đ c bi t đau l ng có t l r t cao chi m t i 100% Nghiên c u c ng cho th y có s t ng quan gi a m c đ đau và t th làm vi c c a ng i lao

đ ng [67]

M t nghiên c u c t ngang đ c Hussain T ti n hành 461 công nhân

l p ráp xe t i, k t qu 79% s ng i đ c đi u tra có các tri u ch ng r i lo n

c x ng trong 12 tháng qua Các tri u ch ng r i lo n c x ng ph bi n

nh t là đau th t l ng (65%), đau c t s ng c (60%), đau vai (57%) Các r i

lo n c x ng có liên quan đ n tu i tác, tu i ngh và nhóm lao đ ng [76]

Tác gi Dunning KK và c ng s th ng kê các d li u t trung tâm b i

th ng công nhân Ohio trong th i gian t n m 1999-2004 th y r ng r i lo n

c x ng là m t gánh n ng c a các nhà qu n lý công nghi p Hoa K trong đó

có t i 50% các khi u ki n đòi b i th ng do đau th t l ng, ch có 26,9% các khi u ki n do đau c t s ng c và 21,7% do h i ch ng c vai cánh tay [61]

Qua th ng kê t 52 nghiên c u 65 nhóm đ i t ng g m nh ng ng i lao đ ng th công, nhân viên v n phòng, chuyên gia y t , công nhân s n xu t, công nhân công nghi p, nhân viên quân s và ngh s bi u di n, Briggs AM cho bi t t l hi n m c đau c t s ng l ng dao đ ng t 3,0% - 55,0% [53] Nghiên c u c a Mostafa G cho bi t t l đau th t l ng c a n công nhân công nghi p I Ran là 27%, t l đau th t l ng c a nam công nhân là 20% [93]

Nagasu M và c ng s nghiên c u v tình tr ng đau th t l ng c a các

đ u b p Nh t B n cho bi t t l đau th t l ng c p là 72,2% nam gi i và

n là 74,7% [96]

N m 2003, Zejda JE, Stasiów B nghiên c u 685 phim x-quang c t

s ng công nhân m than th y 188 tr ng h p h p khe kh p c t s ng (26,9%)

và thoái hóa c t s ng là 332 tr ng h p chi m 47,5% [131]

1.2.2 Tình hình đau c x ng trong công nhân Vi t Nam

ánh giá gánh n ng lao đ ng công nhân là h i c a các công ty may Nguy n ình D ng, Lê Thu Nga và c ng s cho bi t t l t l r i lo n c

x ng t i m t th i đi m là 90,8%, t l đau th t l ng là 45,8%, đau m i kh p vai sau lao đ ng là 57,7%, đau m i gáy là 50,5%, khu u tay 38,7%, c tay 27,3%, bàn tay 26,1% [16]

Nghiên c u nh h ng c a rung toàn thân t i công nhân lái xe t i l n,

xe máy thi công, Nguy n Th Toàn cho bi t t l đau th t l ng c a công nhân lái xe là 72,2% cao g p 5,69 l n nh ng ng i không lái xe 92,8% có hình nh

Xquang c t s ng b t th ng trong đó có 14/360 ng i b x p đ t s ng và 6/360 ng i b bi n d ng hình thang đ t s ng L2 [37]

Tr n Thanh Hà và c ng s nghiên c u tác h i ngh nghi p ng i

ch n gia súc gia c m th y t l r i lo n c x ng nh ng ng i ch n nuôi gà 36,8%, ch n nuôi gia súc 30,7%, ng i tr ng và ch bi n th c n là 43,2% trong đó đau th t l ng có t l cao nh t 30 - 40%, công nhân v t s a bò có t

l đau m i kh p c tay, bàn tay t i 37,8% c bi t, nghiên c u so sánh t l đau các kh p tr c và sau lao đ ng cho th y đ c đi m lao đ ng ngh nghi p

có tác đ ng rõ r t đ n các kh p c a công nhân ví d đau kh p c tay, bàn tay công nhân v t s a bò tr c và sau lao đ ng là 8,9% - 37,8%, t l đau th t

l ng c a ng i ch bi n th c n ch n nuôi tr c gi lao đ ng là 54,5%, sau lao đ ng là 81,8% [21]

Ph m Th Thúy Hoa và c ng s vi n V sinh d ch t Tây Nguyên nghiên c u môi tr ng lao đ ng và b nh t t c a 1965 công nhân m t s ngành ngh Tây Nguyên n m 2006 th y t l r i lo n c x ng công nhân

xi m ng là 4,36%, công nhân khai thác đá 2,96%, công nhân đi n, th y đi n 1,08% và các ngành ngh khác là 11,77% [25]

Nghiên c u v môi tr ng và s c kh e t i nhà máy c khí và nhà máy

h p kim s t Thái Nguyên, àm Th ng Th ng và c ng s cho bi t 51% công nhân nhà máy c khí và 93% công nhân nhà máy h p kim có t th lao

1.3 Nguyên nhân và các y u t liên quan v i đau th t l ng

* S l c v gi i ph u và sinh lý c t s ng th t l ng

C t s ng th t l ng g m 5 đ t s ng, đ c đánh s t L1 đ n L5, có 4

đ a đ m và 2 đ a đ m chuy n đo n (ng c - th t l ng và th t l ng – cùng) C t

s ng th t l ng có c u t o gi i ph u phù h p ch c n ng là tham gia v n đ ng

v i đ ng tác có biên đ r ng, linh ho t nh g p, du i, nghiêng và xoay, đ ng

th i còn có ch c n ng ch u l c nâng đ n a trên c th Trong t ng đo n c t

s ng có nhi u đ n v ch c n ng g i là đo n v n đ ng, theo khái ni m c a Junghanns và Schmorl đo n v n đ ng là m t đ n v c u trúc và ch c n ng

v n đ ng c a c t s ng g m các thành ph n: n a ph n thân đ t s ng lân c n, dây ch ng tr c, sau, dây ch ng vòng, kh p đ t s ng và t t c ph n m m,

1.3.1 Nguyên nhân đau th t l ng

* Nguyên nhân t i c t s ng

- Nguyên nhân có ngu n g c t đ a đ m

+ Thoái hoá đ a đ m (h đ a đ m) là nguyên nhân hay g p, có th chi m t i 85% các tr ng h p [5] Các thay đ i thoái hoá ho c l i đ a đ m

ít nh t 1 đ a đ m th t l ng g p 35% b nh nhân trong đ tu i 20 - 39 và h u

nh g p t t c các b nh nhân trên 50 tu i

+ Rách vòng s i c a đ a đ m, do m t ph n ba ngoài c a đ a đ m có các dây th n kinh nên khi rách vòng s i vùng này có th gây đau l ng và chi d i

+ Thoát v đ a đ m gây tri u ch ng chèn ép r th n kinh

- Nguyên nhân do dây ch ng: b nh nhân thoái hoá n ng các dây

ch ng tr nên dày và m t tính đàn h i, khi n cho ng s ng có th h p l i khi

c t s ng t th du i do dây ch ng l i vào trong ng s ng [24]

- H đ t s ng (thoái hoá đ t s ng): thoái hoá thân s ng là các thay đ i thoái hoá không do viêm nhi m x y ra thân s ng

- Loãng x ng: loãng x ng có th là nguyên phát ng i l n tu i (týp II), ph n sau mãn kinh (týp I) ho c loãng x ng th phát do b t đ ng lâu, do b nh v chuy n hoá hay do dùng corticoid kéo dài

- Nguyên nhân do b t th ng b m sinh c t s ng

Các r i lo n ngu n g c phôi thai c a c t s ng, r i lo n liên quan đ n quá trình đóng ng s ng, v o c t s ng…là nh ng nguyên nhân b m sinh gây TL

- Các nguyên nhân khác gây t n th ng t i c t s ng

T n th ng c t s ng th t l ng do ch n th ng, các nguyên nhân do viêm, các kh i u, các tr ng h p th t b i sau ph u thu t có th gây TL

* Nguyên nhân ngoài c t s ng

Khi nghiên c u các nguyên nhân ngoài c t s ng, các tác gi th y r ng

t n th ng các t ng trong, ngoài b ng và ti u khung có th d n t i TL nh các b nh th n ti t ni u, b nh đ ng sinh d c, đ ng đ ng tiêu hóa… Tuy nhiên các tr ng h p TL này bao gi c ng k t h p v i các tri u ch ng khác

c a t ng b b nh M t s y u t khác nh y u t tâm th n, tr ng h p th p

kh p c n ung th c ng có th là nguyên nhân gây TL

1.3.2 Nh ng nghiên c u v các y u t liên quan TL trong lao đ ng

1.3.2.1 Nh ng nghiên c u v các y u t liên quan v i TL trên th gi i

Nghiên c u m t s tr ng h p TL các ngành ngh nh nông dân, lâm nghi p và đánh cá cho th y 45% các tr ng h p TL do ho t đ ng l p đi

l p l i, 11% TL do nh ng t n th ng khi làm vi c, 23% đ c cho là do c

ho t đ ng l p l i và t n th ng khi làm vi c [55]

Violante FS và c ng s th c hi n m t nghiên c u c t ngang 3.702

đ i t ng làm vi c trong các siêu th trung bình (n = 100) và đ i siêu th l n (n = 7) mi n Trung, mi n B c Italy v t l TL đ trên c s đó có nh ng chính sách phù h p K t qu đi u tra cho th y t l TL là 34,5% (36,6% đ i

v i n và 30,7% đ i v i nam gi i) v i vài s khác bi t đ c tìm th y gi a các siêu th và đ i siêu th , s c ng th ng tâm th n nh không hài lòng v i công

vi c là nguyên nhân hàng đ u gây TL [118]

Có t ng c ng 352 công nhân công nghi p Chicago đ c đi u tra theo dõi d c trong vòng 12 tháng đ đánh giá s tái phát c a TL K t qu t l

TL tái phát là 24,4%; t l m i m c là 2,3% Các y u t v c ng th ng tâm

lý, kh i l ng công vi c đ c xác đ nh là y u t nguy c gây TL [89]

M t nghiên c u đã đ c Nagasu M và c ng s thu th p v tình tr ng

TL c a các đ u b p Nh t b n [96] K t qu trong s 5.835 ng i tham gia nghiên c u v i 1.010 nam đ tu i trung bình là 41,4 và 4.825 ph n đ tu i trung bình là 47,5, t l TL trong kho ng th i gian 1 tháng là 72,2% nam

gi i và n là 74,7% Qua phân tích th y có s liên quan gi a TL v i m t

s y u t nh môi tr ng nhà b p, chi u cao c a thi t b n u n ng g n li n

v i s ph bi n c a b nh đau th t l ng S c ng th ng t i n i làm vi c, tài chính khó kh n, lo l ng v t ng lai đ c xác đ nh có liên quan v i TL

th nghi m gi thuy t công vi c liên quan đ n c khí và các y u t tâm lý có th gây TL, Harkness E F nghiên c u trên 1186 công nhân t i 2

th i đi m 12 và tháng 24 sau khi đ c tuy n d ng vào làm vi c, k t qu m t vài công vi c liên quan đ n c khí nh nâng tr ng l ng n ng v i m t ho c hai tay, nâng kh i l ng n ng trên vai, kéo tr ng l ng n ng, qu ho c ng i

x m 15 phút ho c lâu h n có th gây kh i phát TL Trong s các y u t tâm

lý đ c ki m tra, làm vi c c ng th ng và nhàm chán c ng gây TL Ngoài ra,

đi u ki n làm vi c nóng c ng đ c d đoán gây kh i phát TL [71]

1.3.2.2 Nh ng nghiên c u v các y u t có liên quan đ n TL Vi t Nam

D ng Th Vinh (2001) nghiên c u trên nh ng công nhân hái chè nông tr ng Thanh Ba (Phú Th ) cho bi t t l TL là 40,3%, đi u ki n lao

đ ng v t v , t th lao đ ng gò bó là y u t nguy c d n đ n t l TL cao

nh v y Có s liên quan gi a t l TL và thâm niên hái chè, nhóm có thâm niên hái chè d i 10 n m t l TL 29,76%, nhóm thâm niên trên 20 n m t

l TL cao h n rõ r t là 49,56% [45]

N m 2001 Lê Th Bi u nghiên c u tình hình TL m t s đ i t ng lao đ ng và đ n v quân đ i thu c t nh H i D ng, Qu ng Ninh th y t l

TL 27,29%, trong đó t l TL nh ng công nhân 27,11%, quân nhân làm nhi m v lái xe t i, lái xe t ng là 28,08% và h c sinh là 25,21%

Nghiên c u còn cho th y có 47,88% TL sau khi nâng vác n ng i u tra t i phân x ng đóng bao c a nhà máy xi m ng Hoàng Th ch và công nhân b o

qu n v khí kho KV4 th y 100% s công nhân b c vác (nâng vác và x p các bao xi m ng 50 kg lên ô tô, khiêng x p thùng đ n vào kho) đ u b TL

Có th do t i tr ng đ c đ t lên c t s ng m t cách đ t ng t đã làm t l TL cao nh v y Có 25,21% quân nhân ngh a v quân s đ o b TL, đi u ki n

s ng c a nh ng quân nhân này trong môi tr ng khí h u kh c nghi t và luôn s ng trong m t tâm lý c ng th ng vì xa nhà, xa đ t li n là nh ng y u t nguy c có th có liên quan đ n t l TL đ i t ng này [8]

Khi nghiên c u đi u li n lao đ ng đ c thù và tình hình TL công nhân lái xe Bella m than C c Sáu Qu ng Ninh (2002), Nguy n Th Thu Hà cho bi t t l TL c a công nhân t i th i đi m đi u tra là 59,5% và có 70,6% công nhân đã t ng b TL trong quá trình lao đ ng T l TL xu t hi n sau

m t ngày làm vi c t i 88,7%, do ng i công nhân lái xe có đi u ki n lao đ ng

đ c thù ph i ti p xúc v i rung t n s th p trong su t th i gian ng i lái k t h p

v i t th ng i b t bu c là nh ng y u t thu n l i c b n cho s xu t hi n

TL, đ c bi t cu i ca làm vi c [19]

Nguy n ình D ng và c ng s nghiên c u tình hình đau th t l ng công nhân may công nghi p cho bi t t l đau th t l ng công nhân may là 60,5%, cao g p 2,8 l n nhóm giáo viên (p < 0,05) Có 98,2% công nhân may

xu t hi n TL trong và cu i ca lao đ ng, TL gây nh h ng t i lao đ ng và sinh ho t c a công nhân rõ r t: ph n l n công nhân may (76,7%) và giáo viên (100%) đ u h n ch công vi c và h n ch v n đ ng do TL, s công nhân b

r i lo n gi c ng chi m t l 38,3% và h n ch tình d c 3,9%, cao h n nhóm giáo viên, 11,2% công nhân may và 2% giáo viên ph i ngh vi c vì TL T

l TL c p tính và bán c p tính là 88,7% Nguyên nhân gây TL công nhân may đ c cho r ng do lao đ ng t th gò bó [15]

1.4 Các gi i pháp can thi p đau th t l ng

1.4.1 S l c v các ph ng pháp đi u tr TL

* Các ph ng pháp đi u tr b o t n TL: có r t nhi u ph ng pháp

đi u tr b o t n có th l a ch n đi u tr cho các tr ng h p TL

- S d ng thu c: có th s d ng các thu c ch ng viêm, gi m đau không

có nhân Steroid (non – steroid) ho c lo i có nhân steroid, các thu c giãn c an

th n và các Vitamin nhóm B

- Phong b gi m đau c nh c t s ng, phong b vào r th n kinh l ghép khi xác đ nh ch c ch n v trí đ nh ch c ho c phong b ngoài màng c ng cho các tr ng h p TL do c n nguyên đ a đ m

- Tiêm Hydrocortison vào đ a đ m: ph ng pháp này đ c Feifer HL

là ng i đ u tiên tiêm cho 18 b nh nhân n m 1956, 14 b nh nhân k t qu t t Tuy nhiên ph ng pháp này hi n nay không đ c áp d ng vì thao tác khó và nhi u bi n ch ng [43]

- Các ph ng pháp V t lý tr li u: nhi t tr li u, kéo giãn c t s ng, đi n

tr li u, xoa bóp…

- i u tr b ng ph ng pháp ông y nh châm c u, b m huy t

* i u tr b ng ph ng pháp can thi p t i thi u

Ph ng pháp đi u tr can thi p t i thi u đ c áp d ng đi u tr cho các

tr ng h p TL có nguyên nhân do đ a đ m c t s ng mà mu n tránh m t cu c

ph u thu t, có th l a ch n đi u tr b ng m t trong các ph ng pháp sau [43]:

- Li u pháp làm m t n c b ng dung d ch u tr ng

- Ph ng pháp hóa tiêu nhân

- Ph ng pháp tiêm ozon oxygen vào đ a đ m

- C t đ a đ m b ng đ ng vào phía sau

1.4.2 Nh ng nghiên c u can thi p TL trên th gi i

1.4.2.1 Can thi p b ng tác đ ng vào KAP c a đ i t ng

932 b nh nhân tu i t 18-65 đ c tham gia m t th nghi m lâm sàng can thi p v tâm lý xã h i nh m gi m thi u s lo l ng, tr m c m, c i thi n

ch t l ng cu c s ng cho nh ng ng i TL 38 Trung tâm Ch m sóc s c

kh e Barcelona Tây Ban Nha và các khu v c lân c n K t qu các đ i t ng nghiên c u đã c i thi n đáng k hi u bi t v b nh do v y gi m đ c s lo

l ng v b nh [103]

37 đ i t ng b TL c p tính và m n tính đ c Paatelma M và c ng

s đi u tr b ng t v n đ thay đ i ki n th c, thái đ và các ho t đ ng trong

đi u tr b nh, đánh giá sau đi u tr 3 tháng, 6 tháng và 1 n m th y có s c i thi n đáng k tình tr ng TL và đau th n kinh t a các đ i t ng trên [98]

Tác gi Rozenberg S cho r ng các y u t chính gây TL tr thành m n tính là nh ng y u t cá nhân, y u t tâm lý ho c các y u t xã h i ngh nghi p trong đó các y u t xã h i ngh nghi p gây nhi u nh h ng h n so

v i các y u t v t lý, các li u pháp làm thay đ i nh n th c, hành vi và tr li u

ph c h i ch c n ng có th c i thi n đáng k tình tr ng TL [104]

M t b ng th ng kê 495 tin t c t báo chí và t p chí xu t b n n m

2001-2003 và 2005-2006 Na Uy cho th y thông tin v y u t nguy c đau th t

l ng, ph ng phám khám, đi u tr và phòng ng a là ch đ đ c đ c p nhi u

nh t, 44- 62% các n ph m có h ng d n các đ ng tác đúng trong ho t đ ng

hàng ngày và trong công vi c, k t qu ng i dân có ki n th c v đau th t

l ng t t h n nh nh ng bài báo này [82]

108 b nh nhân TL m n tính t nguy n tham gia vào th nghi m lâm sàng và đ c chia ng u nhiên vào ba nhóm đi u tr : Nhóm 1 đi u tr b ng

1.4.2.2 Can thi p b ng tác đ ng vào h th ng ch m sóc s c kh e

T i Anh các bác s gia đình là n i liên h đ u tiên các b nh nhân tìm

ki m ch m sóc s c kh e, Chính ph V ng qu c Anh d đ nh r ng các bác s gia đình s có trách nhi m trong vi c qu n lý, c p gi y ch ng nh n b nh t t

và đ a ra l i khuyên đ n các b ph n qu n lý lao đ ng c a các đ i t ng trên Coole C và c ng s qua nghiên c u 441 bác s gia đình th y r ng 76,8% các bác s ch a đáp ng đ c nhi m v , do v y, m t ch ng trình ho t đ ng

nh m thay đ i nh n th c c a các bác s gia đình v vai trò c a h đ đáp ng

nh ng đ i t ng này đóng vai trò quan tr ng đ qu n lý, ch m sóc, giáo d c nâng cao ki n th c cho b nh nhân TL [122]

Vai trò c a y t c s trong ho t đ ng c a ch ng trình r t quan tr ng Werner EL th c hi n m t nghiên c u so sánh ki n th c, thái đ và th c hành

c a 1105 bác s v t lý tr li u và bác s chuyên khoa x ng kh p trong ba

qu n c a Na Uy v qu n lý và đi u tr cho nh ng b nh nhân TL K t qu nghiên c u cho th y các bác s chuyên khoa x ng kh p có s l ng b nh nhân TL l n nh t trong t ng s b nh nhân c a h nên h th hi n quan tâm

m c đ cao nh t cho nhóm b nh nhân này Không có s khác bi t c b n v

ki n th c gi a các nhóm bác s , 77% bác s v t lý tr li u s tham kh o v i bác s th n kinh nh ng tr ng h p đau th n kinh t a c p tính, trong khi ch 24% bác s chuyên khoa x ng kh p làm nh v y 65% các bác s và 10% bác s chuyên khoa x ng kh p gi i thi u b nh nhân TL m n tính đi u tr

v t lý tr li u Các bác s và bác s v t lý tr li u có s h p tác t t, trong khi các bác s chuyên khoa x ng kh p d ng nh ít khi gi i thi u b nh nhân

nh ng ph ng pháp ch a b nh khác M t ph n n m các bác s và bác s chuyên khoa x ng kh p và 13% bác s v t lý tr li u ch n đoán TL c p tính

có d a vào phim xquang R t ít bác s cho r ng có th ch a kh i TL, ngoài

ra ít ng i tin r ng có th tìm th y m t nguyên nhân chính xác cho b nh nhân

TL [124]

1.4.2.3 Can thi p b ng các ph ng pháp n i khoa

305 b nh nhân TL đ c Liu M, Huang ZM chia m t cách ng u nhiên thành hai nhóm, m t nhóm 153 b nh nhân đi u tr b ng ph ng pháp phong

b th n kinh và m t nhóm 152 b nh nhân đi u tr b ng sóng c c ng n v i dòng đi u bi n t n s trung bình ph i h p v i mát xa và t p luy n ch c n ng

K t qu sau đi u tr , m c đ đau và t m v n đ ng c t s ng th t l ng đ c c i thi n c hai nhóm và k t qu đi u tr c a nhóm phong b th n kinh t t h n nhóm đi u tr sóng c c ng n k t h p v i Massage [85]

M t báo cáo v tác d ng đi u tr c a diclofenac k t h p v i đi u tr

b ng đ ng l c quang h c cho các b nh nhân đau th t l ng kèm cao huy t áp

th y: đi u tr diclofenac đ a vào t nh m ch th i gian ng n tr c khi đi u tr

đ ng l c quang h c đã làm gi m m t cách có ý ngh a m c đ đau c a nh ng

b nh nhân TL có cao huy t áp [111]

Vorsanger GJ đánh giá s an toàn và hi u qu c a Tramadol trong đi u

tr cho 386 b nh nhân đau th t l ng m n tính B nh nhân đ c chia thành 3 nhóm; ch n ng u nhiên n = 128 ng i đi u tr Tramadol 300 mg/l n/ngày; n

= 129 b nh nhân đi u tr Tramadol 200 mg/l n/ngày và n = 129 đi u tr gi

d c K t qu nghiên c u cho th y m c đ gi m đau c a nhóm tiêm 300 mg

t t h n nhóm đi u tr b ng gi d c v i p = 0,009, nhóm tiêm 200 mg c ng

có s c i thi n khác bi t v i nhóm dùng gi d c p = 0,052, ch t l ng gi c

ng c 2 nhóm đi u tr Tramadol c i thi n đáng k (p ≤ 0,029) so v i gi

d c K t qu nghiên c u không th y có s khác bi t v k t qu đi u tr gi a nhóm hai nhóm đi u tr Tramadol Các tác d ng không mong mu n hay g p

là bu n nôn, táo bón, nh c đ u, chóng m t, m t ng , và tiêu ch y [119]

Ph ng pháp tiêm corticosteroid - procaine ngoài màng c ng cho

b nh nhân đau l ng mãn tính do thoái hóa không đáp ng v i các thu c

ch ng viêm không steroid đ c Dulović D và c ng s đi u tr cho 60 b nh nhân tu i t 34-85 K t qu 92% b nh nhân gi m c ng đ đau đ n sau ba tháng [62]

1.4.2.4 Can thi p b ng các ph ng pháp V t lý tr li u

Các tác gi Waller B, Lambeck J, Daly D áp d ng ph ng pháp th

d c d i n c đ đi u tr cho các tr ng h p TL trong đó có nguyên nhân

TL liên quan đ n mang thai n K t qu cho th y t p th d c d i n c có tác d ng gi m TL, tuy nhiên nghiên c u c ng cho th y ph ng pháp này không t t h n các bi n pháp can thi p khác cho b nh nhân b đau th t l ng và đau th t l ng liên quan đ n có thai [121]

N m 2008, Helmhout PH và c ng s Th y S đánh giá hi u qu đi u

tr TL b ng ph ng pháp v t lý tr li u cho 127 quân nhân b ng t p th d c

và t p aerobic, m t nhóm t p v i t n xu t 2 l n/1 tu n, m t nhóm t p th ng xuyên, k t qu cho th y c hai nhóm m c đ TL gi m d n sau 10 tu n đi u

t l gi m đau đ c c i thi n 83% các đ i t ng nghiên c u [86]

K thu t đi u tr laze qua da k t h p v i h n h p O2 – O3 đ c Zhao

B, Shao GH, Yu Y áp d ng đi u tr cho 48 b nh nhân có th i gian đau kéo dài trên 6 tháng K t qu cho th y k thu t laze qua da k t h p v i h n h p O2- O3 là ph ng pháp hi u qu và an toàn trong đi u tr đau th t l ng ngu n

g c do đ a đ m [132]

N m 2008, Yousefi-Nooraie R và c ng s nghiên c u hi u qu c a laser công su t th p trong đi u tr các r i lo n c x ng nh đau l ng, nghiên

c u ch ra k t qu đi u tr ph thu c nhi u vào th i gian đi u tr , b c sóng

và li u l ng s d ng [130]

1.4.2.5 Can thi p b ng các bi n pháp khác

Muto M mô t ph ng pháp tiêm ozon (O2-O3) trong đ a đ m đ đi u

tr cho 2.900 b nh nhân d i h ng d n c a X quang (CT) K t qu 6 và 12 tháng t l thành công là 75% -80% cho các tr ng h p TL, 70% đ i

t ng thoát v m t đ a, và 55% cho thoát v t ng [95]

Dùng đai h tr th t l ng có th ng n ch n s kh i đ u đau th t l ng

ho c ng n ng a tái phát c a các tr ng h p TL (phòng ch ng) hay không,

Van Duijvenbode IC, Jellema P đánh giá hi u qu đi u tr c a ph ng pháp qua tám nghiên c u đi u tr trên 1.361 ng i, k t qu nghiên c u ch a ch ng minh rõ hi u qu c a ph ng pháp so v i các can thi p khác [115]

56 b nh nhân đ c Maurer P l a ch n đi u tr b ng nhi t đi n trong các đ a đ m, k t qu m c đ đau l ng c a b nh nhân đ c c i thi n rõ r t so

v i tr c đi u tr (p = 0,0001), kh n ng ho t đ ng nh ng i, đ ng, và đi b

c i thi n v i p = 0,0001 [87]

a đ m nhân t o đã có lúc đ c g i là "vàng" đ đi u tr đau th t l ng

và TL có đau th n kinh t a do thoái hóa đ a, tuy nhiên Mulholland RC th y đây là ph ng pháp còn có nh ng h n ch [94]

V i m c tiêu nghiên c u tính kh thi và tác d ng đi u tr c a ph ng pháp thi n, m t ch ng trình dành cho c ng đ ng ng i l n tu i b đau th t

l ng m n tính, Morone NE nghiên c u 89 ng i có đ tu i trung bình 74,9,

t l n là 57%, th i gian thi n trung bình 4,3 ngày m t tu n và trong kho ng 31,6 ngày Ch ng trình cho th y có s c i thi n đau đ n, c i thi n ch c n ng

nh ng ng i tham gia nghiên c u [92]

Các tác gi Wei J, Zhao P, Zhou W ti n hành đi u tr cho nh ng b nh nhân TL và đau th n kinh to m n tính b ng mát xa 1 l n m t tu n, m i l n kéo dài 45 phút v trí các nhóm c c nh c t s ng, c vùng th t l ng ch u, đùi

và chân K t qu cho th y đi u tr b ng Massage có hi u qu làm gi m c ng

đ đau th t l ng và làm t ng t m v n đ ng đ i v i nh ng b nh nhân này [123]

Hi u qu c a Massage trong đi u tr TL đ c Quinn F kh o sát qua

1 B nh nhân đau th t l ng kéo dài có th kèm đau chân và không đáp

r n K t qu nghiên c u cho th y h i ch ng đau có ngu n g c đ a đ m có

th đ c đi u tr b ng cách làm c ng kh p [77]

1.4.3 Nh ng nghiên c u can thi p TL t i Vi t Nam

1.4.3.1 Can thi p b ng tác đ ng vào KAP c a đ i t ng

Lê Trinh đi u tr cho 989 b nh nhân đau c t s ng th t l ng b ng các

ph ng pháp không dùng thu c: v i b nh nhân TL đ c h ng d n b t

đ ng khi đang đau nhi u, gi m đau b ng nhi t, v i b nh nhân đau bán c p

và m n tính đi u tr ph ng pháp v n đ ng tr li u k t h p v i đi u ch nh các đ ng tác trong sinh ho t và lao đ ng phù h p K t qu tình tr ng đau c a

b nh nhân đ c c i thi n đáng k , nghiên c u còn đ a ra m t s v n đ trong lao đ ng và sinh ho t c n tránh đ gi m tình tr ng đau l ng nh s quá

g ng s c khi lao đ ng, các đ ng tác đ t ng t không thích ng, các ch n

đ ng nh liên t c nh đi ô tô đ ng xa, đi xe đ p b xóc nhi u, s m n c m

c a c th ng i già v i th i ti t [41]

1.4.3.2 Can thi p b ng các ph ng pháp khác

L u Th Hi p ph i h p châm c u và kéo giãn c t s ng th t l ng đi u

tr cho 29 b nh nhân đau c t s ng th t l ng do thoái hóa c s 3, B nh

vi n i h c Y d c thành ph H Chí Minh, l a tu i t trên 30 trong đó nam có 7 tr ng h p, n có 22 tr ng h p làm nhi u ngành ngh khác

nhau K t qu , h u h t b nh nhân có c m giác đau gi m sau 5 ngày đi u tr ,

ch có 2 tr ng h p đ ít do đi l i nhi u trong quá trình đi u tr , kh n ng

v n đ ng c a c t s ng c ng t ng rõ r t v i đ tin c y 95% [23]

28 b nh nhân l a tu i t 20 – 48, trong đó có 4 n và 24 nam b thoát

v đ a đ m c t s ng đã đ c Nguy n Xuân Th n và c ng s l a ch n ng u nhiên đi u tr 8 b nh nhân b ng b m huy t, 20 b nh nhân đi u tr b ng kéo giãn c t s ng K t qu đi u tr nhóm b nh nhân kéo giãn c t s ng có 50%

k t qu t t, không có tr ng h p nào không ti n tri n, nhóm b nh nhân

đi u tr b m huy t có 6 tr ng h p ch đ ít, 2 tr ng h p đi u tr không

k t qu [36]

Ph m V n Minh đi u tr 18 b nh nhân v o c t s ng t phát b ng đeo

áo n p ch nh hình (TLSO) trong 2 n m t tháng 1/2000 đ n tháng 12/2001

t i x ng ch nh hình b nh vi n B ch Mai (Hà N i) i t ng nghiên c u

đ c l a ch n là nh ng b nh nhân d i 17 v i n và d i 19 tu i v i nam

có v o c t s ng t phát và ch u đeo n p 16 gi /ngày K t qu nghiên c u cho th y áo n p ch nh hình TLSO có th n n ch nh đ c v o c t s ng t phát 50% các tr ng h p nghiên c u, có kh n ng phòng ng a tri n ti n

v o c t s ng [33]

N m 1997, oàn S Qu c và c ng s đã so sánh tác d ng đi u tr

gi a hai ph ng pháp đi n t tr ng và châm c u cho 61 b nh nhân đau

l ng do thoái hóa K t qu trong s 30 b nh nhân đi u tr châm c u có 16

b nh nhân đ t lo i A, 14 b nh nhân đ t lo i B Trong s 31 b nh nhân đi u

tr đi n t tr ng có 5 b nh nhân đ t lo i A, 15 b nh nhân đ t lo i B, 11

b nh nhân đ t lo i C Nh v y, châm c u có tác d ng gi m đau h n h n

đi n t tr ng, châm c u có tác d ng gi m đau ngay sau khi châm c u và

gi m rõ sau vài l n đi u tr , trái l i gi m đau c a đi n t tr ng không đ c

rõ r t nh ng đi n t tr ng có u đi m b nh nhân không ph i b c l vùng

đi u tr [35]

1.5 M t s đ c đi m v nhà máy Luy n thép

1.5.1 c đi m nhà máy Luy n thép L u xá

Nhà máy Luy n thép L u Xá (tr c đây g i là x ng Luy n thép L u Xá) là m t đ n v thành viên c a Công ty Gang thép Thái Nguyên thu c T ng công ty Thép Vi t Nam (Vietnam Steel Coporation - VSC) đ c thành l p ngày 21/11/1964 (theo Q s 2472-KH/Cty) n nay nhà máy đã ho t đ ng đ c 47

n m, m c dù dây chuy n s n xu t nhà máy đã đ c c i ti n, nh ng b n ch t v n

là nhà máy có dây chuy n s n xu t l c h u

* Hình th c t ch c s n xu t c a nhà máy

Nhà máy Luy n thép L u Xá là m t h th ng g m hai phân s n xu t chính và các phân x ng ph tr

- Hai phân x ng s n xu t chính là Phân x ng Công ngh : n u luy n

ra thép phôi và Phân x ng Nguyên li u : gia công ch bi n nguyên v t li u

ph thép, gang cung c p cho phân x ng công ngh đ n u luy n thép

- Các phân x ng, b ph n s n xu t ph tr nh phân x ng C đi n

và Phân x ng s n xu t V t li u luy n kim đ s n xu t khí nén, axetylen, vôi,

b t chèn, ch t o chi ti t ph tùng đ n gi n, cu n đ ng c , cung c p phát đi n

n c d phòng

- B ph n ph c v : hoá nghi m, v n chuy n b c x p, cung ng v t t ,

b ph n đ ng l c (oxy, đi n, n c)

- Nhà n hi n tr ng: ph c v n u n b i d ng gi a ca và đ c h i cho toàn th CBCNV trong nhà máy Ph trách v n đ v sinh an toàn th c

ph m [30]

* Các b c c b n trong quá trình công ngh

Nhà máy Luy n thép L u xá hi n nay s n xu t thép l ng t thép ph và gang (l ng ho c th i) b ng lò đi n h quang (lò SCS, SCCS+LF) và th c hi n

đúc rót thông qua h th ng máy đúc liên t c 4 dòng theo trình t các b c công ngh chính nh sau:

- Chu n b nguyên li u: gang, s t thép ph và ch t tr dung đ c t p

k t v khu v c chu n b li u, t i đây chúng đ c phân lo i, gia công ch bi n theo đúng yêu c u đ đ a sang n u luy n

- N u luy n thép: nguyên v t li u và các ch t tr dung đ c n p vào lò luy n thép Khi thép l ng đ t yêu c u v nhi t đ , thành ph n hoá h c và các yêu c u khác đ c tháo ra kh i lò và chuy n sang khâu đúc rót

- úc rót thép: thép l ng đ c đúc rót trên máy đúc liên t c 4 dòng bán kính cong 4 m phôi có ti t di n, chi u dài và mác thép tu theo k ho ch

- Nghi m thu và nh p kho: s n ph m đ c nghi m thu theo tiêu chu n quy đ nh, ph ph m, h i li u đ c đ a tr l i khâu nguyên li u đ chu n b cho

1.5.2 c đi m nhà máy Luy n cán thép Gia Sàng

Nhà máy Luy n cán thép Gia Sàng là m t đ n v thành viên thu c Công ty gang thép Thái Nguyên do n c c ng hòa dân ch c vi n tr xây

d ng ngày 23/3/1971 Sau 4 n m, ngày 1/5/1975, nhà máy đi vào ho t đ ng Cho đ n nay nhà máy đã ho t đ ng đ c 36 n m, nh ng các lò s n xu t ch

đ c nâng c p trên c s nh ng lò luy n c nên còn l c h u nhi u so v i công ngh Luy n thép c a th gi i hi n nay

* Hình th c t ch c s n xu t c a nhà máy

Hình th c t ch c s n xu t c a nhà máy Luy n cán thép Gia Sàng g n

t ng t nh hình th c t ch c s n xu t c a nhà máy Luy n thép L u Xá, trong đó thêm m t b ph n cán thép phân x ng Công ngh

* Các b c c b n trong quá trình công ngh

Nhà máy Luy n cán thép Gia Sàng hi n nay s n xu t thép l ng t thép

ph và gang b ng 4 lò đi n v i công su t 9 t n/m Dây chuy n cán thép công

su t 10 v n t n/n m Các b c công ngh t nguyên li u n u luy n thành thép

th i gi ng nhà máy Luy n thép L u Xá, sau đó thêm m t công đo n đ a thép

th i qua h th ng dây chuy n cán thành thép tròn tr n ho c thép d t có kích

th c tùy theo k ho ch

* Tình hình s d ng th i gian lao đ ng

Nhà máy Luy n cán thép Gia Sàng c ng b trí s n xu t theo ca gi ng

nh nhà máy Luy n thép L u Xá [13]

1.5.3 M t s đ c đi m v thi t k v trí lao đ ng và ecogonomic nhà máy Luy n thép

Sau khi quan sát, đánh giá theo tiêu chu n c a OWAS, chúng tôi th y

v trí lao đ ng c a công nhân các nhà máy Luy n thép có nhi u y u t có th

có liên quan t i đau th t l ng và r i lo n c x ng nh : t th lao đ ng c a

l ng cúi, v n; t th lao đ ng c a tay trên m c b vai; chân làm vi c t

th khu u, qu , đ ng và đi l i nhi u; ph i nâng nh c các v t n ng nh thép

ph , thi t b máy móc có tr ng l ng trên 10 kg; môi tr ng làm vi c nóng Ngoài ra, kh i l ng công vi c ng i công nhân ph i hoàn thành trong m t

ca s n xu t cao, trung bình m t ca ph i luy n t 250 - 270 t n phôi thép hoàn thành kh i l ng công vi c nh v y, m i phân x ng s n xu t ph i hoàn thành ph n công vi c theo đ c thù c a phân x ng, trong đó đ c bi t phân x ng Nguyên li u ph i chu n b kh i l ng nguyên li u c ng t 250-

270 t n gang và thép ph , nhi u công đo n công nhân làm th công r t n ng

nh c Nh ng v n đ trên là lý do chúng tôi l a ch n nhà máy là đ a đi m nghiên c u và chúng tôi s làm rõ v n đ này h n trong ph n xác đ nh các

y u t liên quan t i đau th t l ng c a công nhân

Qua t ng quan tài li u trên th gi i và trong n c cho th y công nhân làm vi c các nhà máy công nghi p có t l r i lo n c x ng, trong đó n i

b t lên là t l đau th t l ng cao, liên quan đ n đi u ki n lao đ ng, m c đ

hi u bi t v phòng ch a b nh c a ng i công nhân C ng đã có nh ng nghiên

c u làm gi m thi u b nh thông qua truy n thông và áp d ng m t s bi n pháp can thi p Tuy nhiên, nhà máy Luy n thép Thái Nguyên ch a có đ tài nào nghiên c u m t cách toàn di n v đau th t l ng, đ c bi t là nghiên c u v m i liên quan gi a đ c thù ngh nghi p v i đau th t l ng và đ a ra các gi i pháp can thi p phù h p ây chính là c s đ chúng tôi tri n khai đ tài này

Ch ng 2

2.1 i t ng nghiên c u

i t ng nghiên c u là nh ng cán b công nhân viên ch c và lao

đ ng trong đ tu i lao đ ng, có th i gian làm vi c trên 2 n m, hi n đang làm

vi c t i nhà máy Luy n thép L u Xá và nhà máy Luy n cán thép Gia Sàng

Lo i kh i nghiên c u nh ng ng i đang có b nh c p tính ho c đang

đi u tr t i các c s y t , nh ng ng i không h p tác ho c không đ ng ý tham gia nghiên c u

2.2 Ph ng pháp nghiên c u

2.2.1 Thi t k nghiên c u và c m u

Trong nghiên c u chúng tôi áp d ng ph ng pháp: Nghiên c u mô t ,

ph ng pháp đi u tra ph ng v n và nghiên c u can thi p có đ i ch ng

Nghiên c u mô t c t ngang xác đ nh:

- T l r i lo n c x ng và đau th t l ng t i nhà máy Luy n cán thép Gia Sàng và Luy n thép L u Xá

- M t s y u t liên quan v i đau th t l ng c a công nhân nhà máy Luy n cán thép Gia Sàng và Luy n thép L u Xá

Nghiên c u can thi p xác đ nh:

- ánh giá k t qu tr c và sau can thi p

- So sánh k t qu can thi p vói nhóm ch ng

p: t l b nh kh p = 0,3 (T l m c các b nh kh p theo nghiên c u c a Tr n Thanh Hà là 30,7% [21])

q = 0,7 Sau khi tính toán có: n = 880

C ng thêm 15% d tr , ta có c m u t i thi u c n ph i đi u tra là 930

ng i, th c t chúng tôi đi u tra 1033 ng i

2.2.2.2 C m u can thi p

* C m u can thi p v Ki n th c - Thái đ - Th c hành: Ch n m u có

ch đích, c m u toàn b ng i lao đ ng làm vi c t i Nhà máy Luy n thép

L u Xá, Công ty Gang thép Thái Nguyên (615 ng i)

* C m u can thi p đau th t l ng

l m c TL m c trung bình 30%)

p2 = 0,1 (mong mu n sau can thi p t l TL 10%)

q1 = 1- p1 ; q2 = 1- p2

Sau khi tính toán ta có: n = 108

Nh v y, c m u t i thi u đ can thi p cho các tr ng h p đau th t

l ng là 108 ng i, làm tròn là 110 ng i

2.2.3 Ph ng pháp ch n m u

- Ch n nhóm can thi p: chúng tôi l p danh sách nh ng ng i đau th t l ng

c a nhà máy Luy n thép L u Xá, ch n theo ph ng pháp ng u nhiên đ n l y 110

ng i vào nhóm can thi p

- Ch n nhóm ch ng: t s b nh nhân c a nhóm can thi p, chúng tôi ch n

110 ng i theo ph ng pháp ghép c p, t l 1: 1 là 110 ng i t ng ng nhà máy Luy n cán thép Gia Sàng vào nhóm ch ng

Các đ i t ng nghiên c u c a nhóm can thi p và nhóm đ i ch ng có s

t ng đ ng v i nhau v gi i, tu i ngh , tu i đ i và phân x ng s n xu t

2.2.4 Các ch s nghiên c u

2.2.4.1 Ch s nghiên c u cho nghiên c u mô t

* Ch s thông tin chung v đ i t ng nghiên c u

- Thái đ c a đ i t ng nghiên c u v h ng ng phòng ch ng TL + V th c hành

- Th c hành d phòng TL

- Th c hành t th đúng trong sinh ho t và lao đ ng

* Ch s nghiên c u v đau th t l ng c a đ i t ng nghiên c u

- M i liên quan gi a TL v i ho t đ ng trong lao đ ng

- M i liên quan gi a TL v i gánh n ng trong công vi c

- M i liên quan gi a TL v i làm vi c t th đ ng và cúi

- M i liên quan gi a TL v i t th ng i

- M i liên quan gi a TL v i t th bê v t n ng

- M i liên quan gi a TL v i t th xách v t n ng

- M i liên quan gi a TL v i m t đ x ng n công nhân

2.2.4.3 Ch s nghiên c u hi u qu can thi p

* Ch s v ho t đ ng: s bu i truy n thông, s l t ng i tham gia mô hình can thi p, s tài li u truy n thông

* K t qu c i thi n KAP c a đ i t ng nghiên c u

- K t qu c a can thi p ki n th c v bi u hi n c a TL

- K t qu c a can thi p ki n th c v nguyên nhân gây TL

- K t qu c a can thi p ki n th c v các y u t môi tr ng làm t ng TL

- K t qu ph c h i s thay đ i đ cong sinh lý c t s ng

- Hi u qu ph c h i ch c n ng đau th t l ng sau can thi p

* Ch s hi u qu can thi p trong nghiên c u đ nh tính đ đánh giá s

b phi u thi t k s n, k t h p quan sát đánh giá đ i t ng nghiên c u trong

đi u ki n làm vi c c th (ph l c1) Cách thu th p s li u v KAP v i phòng

ch ng đau th t l ng gi a tr c - sau can thi p và gi a nhóm can thi p - nhóm

ch ng là nh nhau

* Các khái ni m v KAP

+ Ch tiêu v ki n th c đ c chia làm 2 m c đ đ so sánh: