TẠP CHÍ KHOA HỌC, đại học Huế, Số 66, 2011 LÝ THUYẾT đẠO đỨC VỀ SỰ QUAN TÂM - MỘT đIỂN HÌNH CỦA CÁCH TIẾP CẬN NỮ QUYỀN TRONG đẠO đỨC HỌC Nguyễn Văn Hòa Trung tâm đào tạo Từ xa, đại họ
Trang 1TẠP CHÍ KHOA HỌC, đại học Huế, Số 66, 2011
LÝ THUYẾT đẠO đỨC VỀ SỰ QUAN TÂM - MỘT đIỂN HÌNH
CỦA CÁCH TIẾP CẬN NỮ QUYỀN TRONG đẠO đỨC HỌC
Nguyễn Văn Hòa Trung tâm đào tạo Từ xa, đại học Huế
Nguyễn Việt Phương Trường đại học Khoa học, đại học Huế
TÓM TẮT
Vào nửa sau thế kỷ XX, ở phương Tây ựã hình thành một cách tiếp cận mới trong nghiên cứu ựạo ựức - cách tiếp cận nữ quyền Khi nghiên cứu về các vấn ựề ựạo ựức, các nhà
tư tưởng nữ quyền ựã ựề xuất một lý thuyết ựạo ựức mới dựa trên sự quan tâm với tư cách là loại hình ựối chọn với lý thuyết ựạo ựức về công lý mà theo họ là ựậm màu ựịnh kiến giới Trong bài viết này, chúng tôi tập trung phân tắch nội dung của lý thuyết ựạo ựức về sự quan tâm ựể qua ựó thấy ựược nét ựặc sắc của cách tiếp cận nữ quyền trong ựạo ựức học
1 đặt vấn ựề
đạo ựức học hay triết học ựạo ựức là lĩnh vực học thuật ựã có lịch sử hình thành phát triển khá lâu ựời ở phương Tây, song lại hiếm khi chú ý ựến tiếng nói về nữ giới
Nữ giới hầu như vắng mặt trong truyền thống ựạo ựức học phương Tây Sự vắng mặt ấy cũng phần nào chứng minh một sự thật là các lý thuyết ựạo ựức của nam giới ựã thống trị trong suốt chiều dài lịch sử phát triển của nền văn minh phương Tây, cả về mặt phương pháp lẫn khái niệm Sự thống trị ấy ựã gây nên những bất cập trong việc giải quyết các vấn ựề ựạo ựức để giải quyết bất cập này, vào thập niên 60 thế kỷ XX, ở phương Tây ựã xuất hiện một cách tiếp cận mới trong nghiên cứu các vấn ựề của ựạo ựức học - cách tiếp cận nữ quyền (feminist approach) Ngay từ khi ra ựời, cách tiếp cận
này ựã giới thiệu một lý thuyết ựạo ựức về sự quan tâm (ethics of care) với tư cách là
một ựiển hình của lý thuyết ựạo ựức mới ựối chọn với lý thuyết ựạo ựức về công lý mà nam giới ựã xây dựng nên
2 Nội dung
Lý thuyết ựạo ựức về sự quan tâm ngay từ khi mới ra ựời ựã gây ra một tiếng vang trong giới học thuật lúc bấy giờ Người ựầu tiên ựề xướng lý thuyết ựạo ựức về sự quan tâm là nhà tâm lý học, nhà triết học ựạo ựức Mỹ Carol Gilligan với tác phẩm nổi
tiếng Từ một tiếng nói khác (In a different voice) Sau ựó, lý thuyết ựạo ựức về sự quan
tâm ựã ựược các nhà triết học nữ quyền bàn luận, phát triển và ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực của ựời sống xã hội như bảo vệ sức khỏe cộng ựồng, giáo dục, chắnh trị,
Trang 2pháp luật và quan hệ quốc tế Sự phát triển về mặt triết học của lý thuyết ñạo ñức về sự
quan tâm tập trung làm rõ khả năng ñem lại một loại ñạo ñức ñối chọn với các lý thuyết ñạo ñức về công lý (ethics of justice) ñang chi phối nền ñạo ñức học phương Tây, tiêu
biểu nhất là ñạo ñức học của Kant và lý thuyết ñạo ñức của chủ nghĩa công lợi (utilitarianism)
Khi ñề xuất khái niệm "sự quan tâm" trong ngữ cảnh ñạo ñức học, các nhà tư tưởng nữ quyền lưu ý rằng, sự quan tâm ở ñây không ñơn thuần là vấn ñề thuộc về tình cảm, mà còn bao hàm phương diện nhận thức Trong cách hiểu này, lý thuyết ñạo ñức
về sự quan tâm có thể cho phép cảm xúc và sự ñồng cảm thực hiện vai trò quan trọng ñối với việc thiết lập một quyết ñịnh ñạo ñức ðây là vấn ñề ñã bị loại bỏ trong truyền thống triết học ñạo ñức về công lý
Trong cách nhìn của các nhà tư tưởng nữ quyền, bản thân khái niệm "sự quan tâm" là một khái niệm "mở" ñối với những kiến giải và phân tích Nel Noddings cho rằng, sự quan tâm là ngôn ngữ tự nhiên của nữ giới Bà hiểu thuật ngữ "quan tâm" không phải trong ngữ cảnh các cá thể riêng biệt mà trong ngữ cảnh "cặp ñôi" (pair), trong ñó bao gồm người quan tâm (one-caring) và người ñược quan tâm (one-cared) Một số nhà tư tưởng nữ quyền khác thì lại "mở" sự quan tâm ñến một khái niệm rộng
hơn là "sự quan tâm ñến những người khác" ("caring for others") Ở ñây, người khác
không có sự phân biệt về mặt giới tính, chủng tộc, dân tộc, ñịa vị xã hội
Các công trình nghiên cứu về ñạo ñức từ góc nhìn nữ quyền chỉ ra rằng, trong lĩnh vực triết học ñạo ñức, nam giới có khuynh hướng dựa vào những nguyên lý trừu tượng và truy tìm những mục ñích phổ quát Ngược lại, nữ giới thường chú ý hơn ñến những vấn ñề ñạo ñức mang tính riêng tư và cụ thể như sự quan tâm (care), các mối quan hệ cá nhân và vấn ñề không làm tổn thương người khác, sự cảm thông giữa các nhân vị và những vấn ñề ñạo ñức thường nhật khác như phân biệt ñối xử ñối với nữ giới, vai trò của giới tính, bạo lực gia ñình, cưỡng bức tình dục, hôn nhân bất bình ñẳng
Cách tiếp cận mới này chỉ ra rằng, nữ giới có những ñặc tính riêng, và chúng không hề thấp kém hơn so với các ñặc tính của nam giới, thậm chí nhiều khi còn có giá trị ưu trội hơn Tuy nhiên, vấn ñề ở ñây không phải ở chỗ nữ giới chối bỏ cơ hội ñạt ñến những kinh nghiệm và ñặc trưng tính cách của nam giới mà là ở chỗ xã hội ñã thất bại trong việc tiếp nhận những giá trị chỉ có trong những ñặc trưng tính cách của nữ giới Theo lối tư duy như thế, nam giới thực sự trở thành "thước ño của vạn vật" như cách nói của nhà triết học Protagoras, còn nữ giới thì ngược lại chỉ là "chiếc thước lệch" so với
"chiếc thước chuẩn" nam giới ðể giải quyết vấn ñề này, từ nỗ lực tìm kiếm những cơ hội ñể nữ giới cạnh tranh với quan ñiểm truyền thống của nam giới, các nhà tư tưởng nữ quyền muốn kêu gọi sự bình ñẳng trong các vấn ñề ñạo ñức và sự tôn trọng ñối với những mối bận tâm ñặc trưng của nữ giới Cách tiếp cận nữ quyền trong ñạo ñức ñã mang lại một nội dung rất phong phú và ñặc sắc, trong ñó ñiển hình là lý thuyết ñạo ñức
về sự quan tâm Lý thuyết này bao hàm những nội dung cụ thể sau:
Trang 3Thứ nhất, lý thuyết ñạo ñức về sự quan tâm ñặc biệt chú ý ñến ý nghĩa quan
trọng về mặt ñạo ñức của việc ñáp ứng nhu cầu của những người có quan hệ thân thuộc mà chúng ta phải có trách nhiệm quan tâm như con cái, cha mẹ, anh chị em trong gia ñình… Lý thuyết ñạo ñức về sự quan tâm thừa nhận, con người luôn gắn liền vào cuộc sống của mình và những tuyên bố ñạo ñức về ñiều ñó cũng tuỳ thuộc vào việc chúng ta nhấn mạnh sự quan tâm, cũng như tầm quan trọng của những khía cạnh ñạo ñức trong quá trình phát triển các mối quan hệ quan tâm cho phép một con người sống tốt hơn và tiến bộ hơn bởi lẽ mọi người ñều cần ñến sự quan tâm trong quá trình tồn tại và phát triển của mình
Triển vọng của sự tiến bộ của con người và việc phát triển dựa trên cơ sở sự quan tâm là những ñiều cần phải nhận thức, và lý thuyết ñạo ñức về sự quan tâm nhấn mạnh tác dụng ñạo ñức của trách nhiệm ñể trả lời cho những nhu cầu lệ thuộc Những người già yếu buộc phải sống phụ thuộc trong những giai ñoạn cuối ñời, hoặc như một
số người ốm ñau hay mắc bệnh hiểm nghèo thì cần phải ñược quan tâm, chăm sóc trong hầu như toàn bộ phần ñời còn lại Những quy luật ñạo ñức ñược xác lập trên cơ
sở lý trí truyền thống hầu như không chú ý ñến thực tại của sự phụ thuộc của con người trong xã hội và những quy luật ñạo ñức của nó Lý thuyết ñạo ñức về sự quan tâm hướng sự chú ý ñến những mối quan tâm căn bản của cuộc sống con người, ñồng thời chỉ ra những giá trị ñạo ñức có liên quan Nó phản ñối việc xem xét sự quan tâm như là một lĩnh vực "bên ngoài tính ñạo ñức" (outside morality) Các nhà tư tưởng nữ quyền ñề xuất rằng, cách thức quan tâm ñến người khác nên ñược kết hợp với những
tuyên bố về công lý phổ quát từ góc ñộ ñạo ñức ðây là một vấn ñề mà theo họ, cần và hơn thế nên ñược khẳng ñịnh và nghiên cứu kỹ lưỡng
Thứ hai, trong quá trình nỗ lực nhận thức những ñiều mà tính ñạo ñức ñặt ra và
những ñiều tốt ñẹp nhất về mặt ñạo ñức mà chúng ta thực hiện, thì lý thuyết ñạo ñức về
sự quan tâm ñề cao giá trị của xúc cảm chứ không chối bỏ nó Cố nhiên, không phải toàn bộ xúc cảm ñều ñược xem xét từ góc nhìn giá trị, song trái ngược với những cách tiếp cận ñạo ñức học duy lý ñang thịnh hành, thì trong lý thuyết ñạo ñức về sự quan tâm, những trạng thái xúc cảm như sự ñồng cảm, tình yêu thương ñược nhìn nhận như là những trạng thái tình cảm ñạo ñức "cần ñược nuôi dưỡng không chỉ giúp ích trong việc
bổ sung cho tiếng nói của lý tính mà còn ñể xác ñịnh một cách chính xác hơn những ñòi hỏi của tính ñạo ñức"1 Thậm chí, giận dữ với tư cách là một thành tố của sự phẫn nộ ñạo ñức (moral indignation) cũng có thể ñược thừa nhận mỗi khi con người bị ñối xử bất công và phi nhân tính, và nó cũng có thể góp phần (chứ không phải là ngăn cản) tác thành một sự kiến giải thích hợp về những khuyết ñiểm ñạo ñức ðiều ñó không ñồng
1
See: Virginia Held, The Ethics of care: Personal, Political, and Global, New York: Oxford University
Press, 2006, page 10
Trang 4nghĩa là xúc cảm sống động cĩ thể trở thành một người dẫn đường đến tính đạo đức, song những xúc cảm ấy cần được nhận thức và giáo dục để cĩ thể phát huy được tầm quan trọng của nĩ trong đời sống đạo đức của con người
Một điểm đáng chú ý là trong viễn tượng của sự quan tâm, những nghiên cứu đạo đức hồn tồn dựa trên cơ sở những suy luận duy lý trở nên cịn khơng đầy đủ và thiếu căn cứ Trong khi các lý thuyết đạo đức duy lý phủ nhận hoặc đem những hình thái cảm xúc sống động của con người ra phán xét tại tịa án của lý tính, và sau cùng là kết tội những cảm xúc vị kỷ (egoistic feelings) ấy là kẻ gây phá hoại hoặc kìm hãm đối với những chuẩn mực đạo đức phổ quát, thì ngược lại, trong lý thuyết đạo đức về sự quan tâm, những xúc cảm và năng lực liên hệ được định đúng như giá trị của chúng, qua
đĩ cho phép những cá nhân được sống một cách tự do trong ngữ cảnh liên nhân vị (interpersonal situation) và cĩ thể hiểu được những gì là tốt nhất đối với họ Tuy nhiên, rắc rối là ở chỗ, trong thực tế những xúc cảm đơi khi cũng cĩ thể trở nên lầm lạc và tồi
tệ Chẳng hạn như sự quan tâm dành cho người khác một cách thái quá thì nhiều khi lại dẫn đến phiền phức và khĩ chịu vì đời sống riêng tư bị xâm phạm, hoặc dễ gây ra nơi người được quan tâm một cảm giác bị chi phối ðể tránh điều đĩ, nghiên cứu nữ quyền
về đạo đức đưa ra yêu cầu: "Sự quan tâm là cần thiết, nhưng điều chúng ta cần là một lý thuyết đạo đức về sự quan tâm, chứ khơng phải là bản thân sự quan tâm Những khía
cạnh và những kiến giải khác nhau về sự quan tâm và những mối quan hệ quan tâm cần
thiết phải được đặt thành vấn đề và đánh giá trong các khảo cứu đạo đức, chứ khơng đơn giản chỉ là quan sát và mơ tả"2 Nghĩa là, phương cách để quan tâm đạt được hiệu quả và hữu ích thì cần phải quan tâm một cách cĩ đạo đức và phải sự quan tâm ấy phải được đặt trong một ngữ cảnh đạo đức
Thứ ba, lý thuyết đạo đức về sự quan tâm bác bỏ cách xem xét của những lý
thuyết đạo đức duy lý truyền thống Theo suy nghĩ của các nhà tư tưởng nữ quyền, trong các lý thuyết đạo đức duy lý, lập luận về một vấn đề đạo đức thì càng trừu tượng càng tốt Vì thế, càng tránh xa những định kiến và sự độc đốn, thì càng tiến gần hơn đến việc đạt được tính vơ tư Lý thuyết đạo đức về sự quan tâm tự nĩ luơn tơn trọng những người cĩ mối quan hệ thân thuộc trong hiện thực Nĩ "đặt vào ngoặc" những quy tắc trừu tượng và phổ quát của các lý thuyết đạo đức duy lý Theo lý giải của các nhà tư tưởng nữ quyền, những lý thuyết đạo đức duy lý khi xem xét về những mối quan hệ thân thuộc (ví dụ như mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái) thì thường khơng nĩi bất cứ điều gì về những mối quan hệ sống động, cụ thể và hiện thực, mà xem những mối quan
hệ ấy như là điều đã được thừa nhận đồng thời dành cho chúng một địa vị ưu tiên mà
một người cĩ thể cĩ Họ cịn cĩ xu hướng thừa nhận một nghĩa vụ chung, phổ quát cho
tất cả các bậc cha mẹ trong việc quan tâm, chăm sĩc con cái Như vậy, các nhà đạo đức
2
See: Virginia Held, Ibid, page 11
Trang 5học duy lý giả định khơng cĩ sự liên hệ hiện thực nào giữa các cá nhân Khơng đồng ý với quan điểm truyền thống đĩ, quan điểm đạo đức về sự quan tâm chú trọng đến tính
cụ thể của các mối quan hệ hiện thực hơn là nghe theo tiếng gọi của một lý tính trừu tượng phổ quát So sánh hai kiểu quan điểm đạo đức này, Kittay và Mayer cho rằng, một tính đạo đức về các quyền và lý tính trừu tượng khởi đầu với một thực thể đạo đức tách biệt với người khác và thiết lập quyết định một cách độc lập với những nguyên lý đạo đức phổ quát Trái lại, một tính đạo đức về trách nhiệm và quan tâm khởi đầu với một bản ngã nằm trong một mạng lưới các mối quan hệ với người khác, và những suy
tư đạo đức cũng nhắm đến khẳng định những mối quan hệ ấy Chính những mối quan hệ này, đến lượt mình lại quy định trách nhiệm đạo đức của con người trong đời sống xã hội
Với hầu hết những người chủ trương lý thuyết đạo đức về sự quan tâm, sự kết hợp tuyên bố đạo đức về người khác cĩ thể cĩ giá trị ngay cả khi nĩ xung đột với những phán đốn đạo đức phổ quát hĩa được xây dựng bởi các lý thuyết đạo đức Vì thế, trong mối quan hệ giữa quan tâm và cơng lý, tình bằng hữu và tính vơ tư, lịng trung thành và tính phổ quát, luơn tồn tại sự xung đột tiềm tàng Nhưng với một số khác, sự xung đột
đĩ là khơng cần thiết nếu những phán đốn phổ quát hịa hợp với những chuẩn mực của
sự quan tâm vốn khơng được nhìn nhận trước đây
Annette Baier đã chỉ ra sự khác biệt giữa phương thức tiếp cận nữ quyền về tính đạo đức và phương thức tiếp cận trong đạo đức học của Kant, đồng thời phê phán cái nhìn của Kant cho rằng nữ giới khiếm khuyết về năng lực đạo đức do sự lệ thuộc của họ vào xúc cảm hơn là lý tính A Baier viết: "Nơi Kant kết luận 'thật tồi tệ với nữ giới', thì chúng ta cĩ thể kết luận khác rằng "thật tồi tệ với sự cứng nhắc của nam giới" về những
kỹ xảo trong những điều luật đã được soạn thảo, về đầu ĩc quan liêu của sự tơn thờ quy tắc phổ quát, và sự cường điệu hĩa của nam giới về tầm quan trọng của sự độc lập vượt qua sự phụ thuộc lẫn nhau"3
Cịn Margaret Walker (1915-1998) thì đối lập cái mà bà gọi là "sự thơng hiểu đạo đức nữ quyền" (feminist moral understanding) với cái mà về mặt truyền thống được xem là "tri thức đạo đức" (moral knowledge) Bà cho rằng, thơng hiểu đạo đức như là sự chú tâm và thấu hiểu mang tính ngữ cảnh, và là sự đồng cảm trong những suy tư đạo đức Nhận thức luận đạo đức đối chọn này chỉ ra, sự thơng hiểu đạo đức sẽ giảm đi khi hình thức của nĩ tiếp cận tính phổ quát thơng qua sự trừu tượng hĩa và khái quát hĩa
Lý thuyết đạo đức về sự quan tâm hướng đến việc hạn chế khả năng và phạm vi ứng dụng của những quy tắc trừu tượng và phổ quát trong các lĩnh vực nhất định mà ở
đĩ lý thuyết đạo đức về sự quan tâm tỏ ra phù hợp hơn như y tế, giáo dục, sức khỏe
3
See: Virginia Held, Ibid, page 11
Trang 6cộng ựồng Theo các nhà tư tưởng nữ quyền, những quy tắc như thế ựơn giản là không còn phù hợp với những hoàn cảnh trong gia ựình và tình bằng hữu, thêm nữa những mối quan hệ trong các lĩnh vực này nên ựược ựánh giá với những ựặc tắnh cá nhân và cụ thể, chứ không chỉ ựơn thuần ựược mô tả và luận giải, và vì thế tắnh ựạo ựức không nên bị hạn chế trong các quy tắc trừu tượng
Những lý thuyết ựạo ựức duy lý có xu hướng kiến giải các vấn ựề ựạo ựức như thể chúng là những sự xung ựột giữa một bên là lợi ắch cá nhân vị kỷ và bên kia là những nguyên tắc ựạo ựức phổ quát, trừu tượng Các cực "cá nhân vị kỷ" và "tắnh nhân văn" ựã ựược thừa nhận, song cái trung gian nằm giữa chúng thì thường bị bỏ quên Ngược lại, lý thuyết ựạo ựức về sự quan tâm ựặc biệt chú ý ựến "cái gì ựó" nằm giữa hai cực trên đó là những người quan tâm một cách nhiệt thành ựến người khác mà ngay từ
ựầu không màng ựến những lợi ắch cá nhân của họ Nói rõ hơn, lợi ắch của họ hòa
quyện làm một với lợi ắch của ựối tượng mà họ hướng sự quan tâm ựến
Phản ựối cái nhìn trừu tượng, trong ngữ cảnh ựạo ựức học hoàn cảnh của tư tưởng nữ quyền, những người này hành ựộng không phải vì lợi ắch của tất cả mọi người hay toàn thể loài người nói chung, mà thay vào ựó họ duy trì và không ngừng nâng cao hơn nữa mối quan hệ hiện thực giữa bản thân họ và những những con người cụ thể khác
Những con người trong mối quan hệ quan tâm ựang hành ựộng cho chắnh mình ựồng thời cũng cho người khác đặc ựiểm tắnh cách của họ vì vậy cũng không phải là vị kỷ
cũng không hoàn toàn là vị tha (altruistic) đó là những sự tuyển chọn trong một viễn tượng ựầy mâu thuẫn Tuy nhiên, sự lành mạnh của mối quan hệ quan tâm liên quan ựến
sự lành mạnh có tắnh chất hợp tác của những con người cụ thể trong các mối quan hệ và cũng là của chắnh bản thân các mối quan hệ ựó
Lý thuyết ựạo ựức về quan tâm ựặc biệt thừa nhận giá trị ựạo ựức và tầm quan trọng của các mối quan hệ gia ựình và bằng hữu, cũng như nhu cầu về một sự chỉ dẫn ựạo ựức trong những lĩnh vực này ựể hiểu ựược cách thức trong ựó các mối quan hệ hiện hành biến ựổi và những mối quan hệ mới nảy sinh Trên cơ sở ựó góp phần giữ gìn
và phát huy những giá trị truyền thống tốt ựẹp, xây dựng những giá trị mới của con người phù hợp với sự tiến bộ và công bằng của xã hội Nghiên cứu giá trị của những mối quan hệ trong các hoàn cảnh với tư cách là những mối quan hệ mang tắnh chất cá nhân, lý thuyết ựạo ựức quan tâm thường tập trung soi xét những trật tự chắnh trị và xã hội dưới ánh sáng của những giá trị ấy
Trong một hình thức phát triển cao hơn, lý thuyết ựạo ựức về sự quan tâm với tư cách là một ựiển hình của nghiên cứu nữ quyền về ựạo ựức yêu cầu ựưa ra những kiến nghị nhằm biến ựổi triệt ựể xã hội hiện hành Lý thuyết này không chỉ ựòi hỏi sự bình ựẳng cho nữ giới trong cấu trúc xã hội, mà xa hơn ựòi hỏi một sự nhìn nhận ựúng ựắn hơn, công bằng hơn và nhân văn hơn từ phắa nam giới về những trải nghiệm ựặc trưng của nữ giới, ựể từ ựó có thể khám phá những giá trị phong phú, tầm quan trọng và ý nghĩa ựạo ựức của sự quan tâm
Trang 7Thứ tư, lý thuyết đạo đức về sự quan tâm đặt lại vấn đề về sự phân chia đời sống
xã hội thành hai lĩnh vực tách biệt: cơng cộng (public) và riêng tư (private) Trong các
lý thuyết đạo đức duy lý truyền thống thì phạm vi gia đình thuộc về lĩnh vực riêng tư Lĩnh vực này khơng liên quan đến chính trị, mà chủ yếu dựa trên nguyên tắc tự nguyện chứ khơng phải ép buộc Các nhà tư tưởng nữ quyền đã chỉ ra rằng, nam giới ngày càng
sử dụng những phương cách tế vi hơn khi dựa vào quyền lực văn hĩa, kinh tế, chính trị
và xã hội của mình để cấu trúc lĩnh vực "riêng tư" này nhằm kìm hãm nữ giới trong tình trạng lệ thuộc hồn tồn về mặt kinh tế và do đĩ cũng lệ thuộc về các phương diện khác (chính trị, văn hĩa, xã hội, giáo dục…) Về điều này, Virginia Held cho rằng, "luật pháp can thiệp một cách khơng do dự vào những quyết định riêng tư của nữ giới liên quan đến sinh sản nhưng lại khơng nhiệt tình lắm trong việc ngăn chặn những hành động thực thi quyền lực độc đốn của đàn ơng bên trong thành trì của họ (gia đình - Tg)"4 Trên cơ
sở vạch ra những hạn chế trong các lý thuyết đạo đức truyền thống mang màu sắc duy
lý, các nhà tư tưởng nữ quyền đã gĩp phần làm rõ chức năng xã hội của gia đình cũng như mối quan hệ chặt chẽ giữa gia đình và xã hội, hơn nữa lên án định kiến giới, và mở
ra điều kiện cho nữ giới tham gia ngày càng nhiều hơn vào các hoạt động mang tính xã hội
Các nhà tư tưởng nữ quyền khơng chỉ tập trung kiến giải về mặt lý thuyết các vấn đề đạo đức về sự quan tâm, mà cịn chú ý đến lĩnh vực ứng dụng của nĩ, hay nĩi cách khác, họ chú ý đến cái gọi đạo đức học ứng dụng (applied ethics) Trong lĩnh vực các mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, giữa gia đình và xã hội, lý thuyết đạo đức về sự quan tâm được các nhà tư tưởng nữ quyền ứng dụng vào việc phân tích các vấn đề như bạo lực trong gia đình, chăm sĩc trẻ em, y tế cộng đồng, phúc lợi xã hội, phát triển giáo dục, dân số, chính sách đối với phụ nữ đĩ là những vấn đề thiết thân của nữ giới, của mọi gia đình và của mọi quốc gia
Một đất nước sẽ giàu mạnh hơn, dân chủ hơn, cơng bằng hơn, văn minh hơn khi
nữ giới được gia tăng về quyền lực và tiếng nĩi của họ được lắng nghe Chúng ta khĩ cĩ thể chấp nhận một sự áp đặt của giới này nhằm hạn chế quyền của giới khác và duy trì quyền lực bằng cách cưỡng bức Sự đồng thuận cĩ lẽ là một phương án khả quan và dễ được chấp nhận hơn Hơn nữa, tính đa dạng luơn mang lại nhiều khả năng cho sự phát
triển hơn tính đơn nhất và độc đốn Các giới phải và nên đối thoại với nhau để qua đĩ
cĩ thể tìm ra phương án tối ưu nhất cho sự phát triển hay nĩi cách khác tư duy khoa học
hiện đại là tư duy phức hợp và đa hệ thống Chính cách tiếp cận nữ quyền trong đạo đức
học đã phần nào nĩi lên điều đĩ
4
See: Virginia Held, Ibid, page 12
Trang 83 Kết luận
Ngay từ khi hình thành, cách tiếp cận nữ quyền ñã ñược vận dụng vào nghiên cứu và ñánh giá lại di sản triết học ñạo ñức truyền thống Trên cơ sở ñó, các nhà tư tưởng nữ quyền ñã giới thiệu về một lý thuyết ñạo ñức mới, chú trọng ñến sự quan tâm với tư cách là một lý thuyết ñối chọn với lý thuyết ñạo ñức công lý Mặc dù có những cách nhìn nhận khác nhau về lý thuyết ñạo ñức quan tâm, song những giá trị của nó cả
về lý luận và thực tiễn là không thể phủ nhận Những giá trị ñó ñến nay vẫn tràn ñầy hơi thở và nhịp ñập của cuộc sống Ngoài những giá trị nêu trên, lý thuyết ñạo ñức về sự quan tâm còn cung cấp một phương thức tiếp cận ñộc ñáo và ñầy tính nhân văn về những vấn ñề ñạo ñức ñương ñại ñặt trong mối quan hệ với những trải nghiệm ñặc thù của nữ giới Lý thuyết về ñạo ñức quan tâm thật gần gũi với cuộc sống của chúng ta Tiếp tục nghiên cứu về nó sẽ góp phần vào việc thực hiện thắng lợi chiến lược quốc gia
về bình ñẳng giới và tiến bộ của phụ nữ trong thời kỳ ñẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện ñại hóa và hội nhập quốc tế Chúng ta sẽ không bao giờ ñạt ñược sự tiến bộ khi nửa dân
số bị gạt ra lề xã hội, bị ngăn trở trong việc hiện thực hóa tiềm năng của họ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Carol Gilligan, In a different voice: Psychological theory and women's development,
Cambrigde: Harvard University Press, 1982
[2] Virginia Held, The Ethics of care: Personal, Political, and Global, New York: Oxford
University Press, 2006
[3] Susan Sherwin, Ethics: Toward a feminist approach, Canadian Woman Studies, Vol 6,
No 2 (1985), 21-23
ETHICS OF CARE - A TYPICAL OF FEMINIST APPROACH IN ETHICS
Nguyen Van Hoa Distance Training Center, Hue University
Nguyen Viet Phuong College of Sciences, Hue University
SUMMARY
Since the second half of the twentieth century, a new approach in ethics has arisen in the West - feminist approach Upon researching on ethical issues, feminist thinkers proposed a new ethics based on caring as an alternative mode of ethics of justice that contained gender bias In this paper, we would focus on analyzing the content of ethics of care in order to introduce the special features of feminist approach in ethics