Đề tài " Sự di chuyển lao động từ khu vực công sang khu vực tư ở Việt Nam " pot

Các tiêu chí phân biệt khu vực Nhà nước và khu vực tư nhân Có 3 tiêu chí phân biệt giữa hai khu vực Nhà nước và khu vực tư nhân:  Chế độ sở hữu  Mục đích hoạt động  Nguồn vốn  Chế độ

GVBM:Nguyễn Ngọc Tuấn Trang 1



ĐỀ TÀI

Sự di chuyển lao động từ khu vực công sang khu vực

tư ở Việt Nam

Giáo viên hướng dẫn : Nguyễn Ngọc Tuấn Sinh viên thực hiện : Huỳnh Thị Tú Văn

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn chủ đề

Trong thời đại hiện nay, khi mà hầu hết các nước trên thế giới đang hướng đếnmột nền kinh tế năng động và phát triển, nền kinh tế đa thành phần đang là một ưu thế Ởnền kinh tế đa thành phần đó luôn tồn tại hai khu vực: “khu vực kinh tế Nhà nước”( khuvực công) và khu vực kinh tế Tư nhân( khu vực tư) Trong đó, kinh tế nhà nước đóng vaitrò chủ lực và kinh tế tư nhân là động lực phát triển của nền kinh tế Hai khu vực kinh tếnày chính là hai nhân tố chính đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế, cũng như chiếm một

tỉ trọng rất cao trong GDP và trong việc

Và bao giờ cũng vậy, để phát triển kinh tế thì không thể không nói đến yếu tố

“nguồn lao động” Rõ ràng, đây là một yếu tố có ảnh hưởng rất lớn Nếu nguồn lao động

có chất lượng cao thì quá trình phát triển kinh tế cũng sẽ thuận lợi và dễ dàng hơn Tuynhiên, một thực tế đang trở thành vấn nạn hiện nay đó chính là sự di chuyển của cácnguồn lao động, đặc biệt là nguồn lao động có chất lượng ( lực lượng tri thức)

Ở phạm vi trong nước, đó chính là sự di chuyển của lực lượng lao động từ khuvực này sang khu vực khác, hay từ ngành này sang ngành khác Nổi bật nhất vẫn là sự dichuyển của các nguồn lực lao động từ khu vực công ( khu vực kinh tế nhà nước) sangkhu vực tư ( khu vực kinh tế tư nhân) hoặc ngược lại

Có thể hiểu vấn đề trên là một hệ quả tự nhiên của sự phát triển Tất cả chúng tabao gồm cán bộ công nhân viên chức đều muốn có một cuộc sống tốt đẹp hơn, được pháttriển, đóng góp nhiều cho xã hội, vì vậy ở đây không có gì là sai khi họ rời khỏi nhà nước

để tạo điều kiện sống tốt hơn cho mình Nhưng nếu việc làm này ngày càng phổ biến, độingũ cán bộ công chức hoạt động trong Nhà nước có nguy cơ bị thiếu hụt hay không đảmbào chất lượng thì nó sẽ trở thành một vấn đề lớn cần được quan tâm một cách nghiêmtúc Vì vậy chúng ta phải tự hỏi: tại sao họ lại chuyển từ khu vực công sang khu vực tư ?Những yếu tố nào đã tác động đến họ? Đặc biệt, hiện tượng này có những ảnh hưởng tíchcực và tiêu cực như thế nào đối với quá trình phát triển kinh tế của các nước đang tồn tài

vấn nạn này? Để từ đó xem xét xem có giải pháp và chính sách nào để có thể hạn chếhiện tượng này? Để có câu trả lời, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu thực hiện đề tài: “ Sự dichuyển lao động từ khu vực công sang khu vực tư ở Việt Nam”

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của bài tiểu luận nhằm hiểu một cách sâu sắc hơn các vấn

đề cụ thể như sau:

 Cơ sở lý luận chung và thực trạng của thị trường lao động trong nước

 Phân biệt giữa khu vực Nhà nước và khu vực ngoài Nhà nước trong nềnkinh tế

 Thực trạng dao động cung cầu giữa các khu vực kinh tế, cũng như nhữngtác động do sự di chuyển từ khu vực Nhà nước sang các khu vực ngoài

Trên cơ sở đó đưa ra một số ý kiến đóng góp về hạn chế sự di chuyển lao động

từ khu vực công sang khu vực tư, đảm bảo cân đối giữa các khu vực kinh tế

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của bài tiểu luận là thực trạng tình hình di chuyển laođộng từ khu vực Nhà nước sang các khu vực khác và những tác động do sự dao động trênđối với nền kinh tế chung

Phạm vi nghiên cứu: đi sâu vào thực trạng cụ thể tại địa bàn thành phố Hồ ChíMinh

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài tôi có sử dụng kiến thức thông qua việc nghiêncứu các loại tài liệu, nghiên cứu bằng các phương pháp như: phương pháp trao đổi trựctiếp, phương pháp thống kê, phương pháp tổng hợp và phương pháp phân tích số liệu

5 Nguồn số liệu

Nguồn số liệu được thu thập dựa trên :

•Báo cáo thường niên của Bộ Lao Động, Thương Binh-Xã hội về số laođộng di chuyển giữa các khu vực kinh tế

•Nguồn ADB do Bộ Tài Chính cung cấp về mức thu nhập giữa các khu vựckinh tế.

•Các số liệu khác thu thập trên các website có liên quan

6 Kết cấu

Với đề tài nghiên cứu cụ thể về sự di chuyển lao động giữa khu vực Nhà nướcsang các khu vực ngoài, đồng thời trong phạm vi nghiên cứu học tập nên bài tiểu luận góigọn trong phần nội dung gồm 3 chương:

 Chương 1: Cơ sở lý luận chung

 Chương 2: Thực trạng sự di chuyển lao động từ khu vực Nhà nước sang cáckhu vực Tư nhân

 Chương 3: Giải pháp nhằm hạn chế sự di chuyển lao động từ khu vực Nhànước sang các khu vực khác

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG



1.1 Khu vực Nhà nước (Khu vực công)

Khu vực Nhà nước được xem là một khái niệm quan trọng trong các học thuyếtkinh tế-chính trị

Xét ở góc độ kinh tế thì khu vực Nhà nước là một bộ phận quan trọng trong nềnkinh tế thị trường Nó bao gồm các bộ phận sản xuất và phân phối được tài trợ bởi các cơquan Nhà nước

Xét ở góc độ chính trị thì khái niệm “công” thường liên quan đến các hoạt độnghoặc các đặc điểm của Nhà nước nói chung, đặc biệt là Chính phủ Xét theo nghĩa này thìkhu vực Nhà nước bao gồm chính quyền Trung Ương, chính quyền địa phương và cácdoanh nghiệp Nhà nước

Tóm lại, có thể nói khu vực Nhà nước là tổng thể các tổ chức kinh tế, văn hóa,

xã hội, an ninh, quốc phòng…thuộc sở hữu Nhà nước do Nhà nước đầu tư, cấp phát tàichính toàn bộ hay bộ phận quan trọng nhất, do Nhà nước trực tiếp quản lý, tổ chức nhằmtạo ra những sản phẩm vật chất-tinh thần, những dịch vụ công cộng phục vụ đời sốngnhân dân và lợi ích toàn xã hội

1.2 Khu vực ngoài Nhà nước (Khu vực tư)

Khu vực ngoài Nhà nước bao gồm tất cả các nhà cung cấp, các công ty, dịch vụ

đã tồn tại ở bên ngoài khu vực Nhà nước Hiện nay, kinh tế tư nhân được hiểu là mộtnhóm các thành phần kinh tế, bao gồm cơ sở sản xuất, hộ nông nhân cá thể và tiểu chủ,

hộ sản xuất kinh doanh dịch vụ, thương mại ở thành thị; doanh nghiệp tu nhân

Kinh tế tư nhân dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, là bộ phận hợp thànhhữu cơ quan trọng của nền kinh tế của các quốc gia và ngày càng tỏ rõ sự năng độngcũng như tính hiệu quả của nó trong nền kinh tế thị trường

Ba hình thức tham gia của khu vực tư nhân tồn tại đó là : cho lợi nhuận, khôngphải cho lợi nhuận và doanh nghiệp xã hội

Trong quá trình phát triển kinh tế đất nước, khu vực kinh tế tư nhân không thểtránh khỏi những hạn chế nhất định Quá trình phát triển đa dạng các thành phần kinh tếngày càng được mở rộng thì tất yếu nó sẽ gây ra một số trở ngại nếu như nền kinh tế

không được kiểm soát một cách chặt chẽ Tuy nhiên, không thể vì thế mà chúng ta phủnhận vai trò không kém phần quan trọng của khu vực kinh tế này.

2 Các tiêu chí phân biệt khu vực Nhà nước và khu vực tư nhân

Có 3 tiêu chí phân biệt giữa hai khu vực Nhà nước và khu vực tư nhân:

 Chế độ sở hữu

 Mục đích hoạt động

 Nguồn vốn

 Chế độ quản lý

STT Tiêu chí Khu vực kinh tế Nhà nước Khu vực kinh tế tư nhân

1 Chế độ sở hữu Sở hữu toàn dân do Nhà

nước đại diện

Sở hữu tư nhân

2 Mục đích hoạt

động

Vì lợi ích toàn dân Vì lợi nhuận của chính

doanh nghiệp, tổ chức, cánhân, hộ gia đình…

3 Nguồn vốn Thuế, ngân sách Nhà nước Từ nguồn vay, tích lũy tự

có…

4 Chế độ quản lý Chế độ công quản, mệnh

lệnh hành chính…

Tự quản lý, điều hành trựctiếp hoặc gián tiếp

Khu vực Nhà nước bao gồm : Các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vựcsản xuất, khinh doanh và dịch vụ, hay doanh nghiệp công tư hợp doanh với người nướcngoài…; các tổ chức tài chính tín dụng công đặc biệt là ngân sách Nhà nước và các Ngânhàng Nhà nước; các tổ chức, cơ quan làm công tác liên quan đến tài nguyên đất nước,khoáng sản, kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội; các cơ sở văn hóa-xã hội công; hệ thống về tổchức các hoạt động của bộ máy Nhà nước…

Khu vực kinh tế tư nhân chính thức và không chính thức bao gồm : Các tổ chức,tổng công ty, các cá nhân cung cấp dịch vụ; các hiệp hội chuyên nghiệp, bên cạnh đó còn

có quốc gia và các tổ chức phi chính phủ quốc tế và một số tổ chức từ thiện…

Trong nền kinh tế của một quốc gia, bên cạnh khu vực kinh tế Nhà nước thì khuvực kinh tế tư nhân là một thành phần không thể thiếu được Cả hai khu vực kinh tế đều

là hai cánh tay đắc lực, hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình đưa nền kinh tế đất nước đi lên

3 Các lý thuyết về di chuyển nguồn nhân lực

3.1 Mô hình Lewis

Theo mô hình của Lewis, nền kinh tế được chia thành hai khu vực đối lập nhau

là nông nghiệp (khu vực truyền thống) và công nghiệp (khu vực hiện đại) và ông chủ yếunghiên cứu quá trình di chuyển lao động giữa hai khu vực trên Trong đó, khu vực nôngnghiệp là khu vực lạc hậu, dư thừa lao động, có năng suất biên bằng không còn khu vựccông nghiệp lại thiếu lao động Vì vậy, khu vực công nghiệp phải lôi kéo lao động từnông thôn bằng cách trả mức lương cao hơn mà theo Lewis thì mức tiền lương phải trảcao hơn khoảng 30% so với mức tiền lương tối thiểu Việc lao động từ khu vực nôngnghiệp chuyển sang khu vực công nghiệp không làm giảm tổng sản phẩm nông nghiệp

Mô hình hai khu vực của Lewis cho thấy, mức chênh lệch tiền lương thực tế lànguyên nhân dẫn đến sự dịch chuyển lao động giữa hai khu vưc và nhu cầu thu hút laođộng lao động của khu vưc công nghiệp là theo khả năng tích lũy vốn của khu vực này

3.2 Mô hình Haris-Todaro

Đây là mô hình đầu tiên giải thích tại sao tình trạng thất nghiệp lại tồn tại ở cácnước đang phát triển và tại sao người dân từ nông thôn vẫn chuyển tới thành thị dù thấtnghiệp ở thành thị vẫn cao Giả định chính của mô hình là dân di cư tiềm năng là nhữngngười ra quyết định hợp lẽ và phản ứng theo những động cơ kinh tế Họ quyết định di cư

do sự khác biêt về tiền lương giữa nông thôn và thành thị Khả năng tìm được việc làm ởthành thị cũng liên quan trực tiếp đến tỷ lệ việc làm ở thành thị Như vậy, vấn đề di cư rathành thị có thể mang lại lợi ích cá nhân cho người nhập cư Nếu mức thu nhập của họlớn hơn thu nhập thực tế ở nông thôn thì họ vẫn di cư dù cho ở thành thị đang tồn tại tỷ lệthất nghiệp cao Xác suất tìm được việc ở thành thị tỷ lệ nghịch với tỷ lệ thất nghiệp ởthành thị Lý thuyết di dân của Harris- Todaro còn cho rằng khi chênh lệch giữa hai khuvực này tương đối lớn thì tỷ lệ di dân sẽ vượt quá tốc độ tăng trưởng việc làm ở thành thị

3.3 Lý thuyết “mới” về di dân

Katz và Start (1986) giải thích quá trình di dân như là một phương thức để giảmthiểu rủi ro Tại các nước đang phát triển có sự chênh lệch lớn ở nông thôn so với thànhthị, đặc biệt là thị trường vốn, do đó người dân muốn di cư ra thành thị để giảm thiểunhững rủi ro do sự yếu kém của nông thôn mang lại

Hai ông đưa ra khái niệm “sự thua thiệt tương đối” để phân tích hiện tượng didân ở các nước đang phát triển Một người có động cơ mạnh mẽ khi di cư từ nơi này sangnơi khác sẽ nhận thấy sự thua thiệt tương đối giảm xuống và mức độ hài lòng về nơi ởmới tăng lên Động cơ sẽ không lớn nếu sự hài lòng và thua thiệt tăng lên hay giảmxuống cùng mức Di dân cũng là một cách đa dạng hóa rủi ro Khi mức thu nhập ở cácvùng là khác nhau, một gia đình có thể giảm tổng rủi ro bằng cách gửi một thành viênđến một nơi khác

4 Di chuyển lao động trên thị trường lao động Việt Nam

4.1 Các yếu tố tác động đến việc di chuyển nguồn nhân lực

Hoạt động của cung cầu lao động trên thị trường lao động thúc đẩy di chuyển laođộng, làm thay đổi cung cầu lao động trên các loại thị trường khác nhau Các dòng dichuyển lao động trên thị trường có tính quy luật, chịu sự tác động của nhiều yếu tố như:

• Môi trường làm việc: ở đâu môi trường làm việc tốt, thoải mái, giá trị lao

động cao, phù hợp với năng lực và trình độ của mình thì ở đó thu hút lực lượng lao độngtới

• Nhân tố việc làm: nơi nào kiếm được việc làm dễ dàng thì chắc chắn lực

lượng lao động sẽ tập trung cao hơn

• Khả năng phát triển trong tương lai: Nơi nào bảo đảm cho người lao động

có khả năng thăng tiến dễ dàng hơn, thuận lợi cho cuộc sống trong tương lai thì có luồng

di chuyển nhân lực đến

• Thu nhập: Nơi nào cáo mức lương và thu nhập cao, đảm bảo cho cuộc

sống thì lao động tập trung cao

• Điều kiện tự nhiên: Là những nơi có điều kiện khí hậu thuận lợi, nguồn

• Phong tục tập quán-sự quản lý của địa phương: Nơi có sự quản lý dễ dãi,

phong tục tập quán thân thiện với người từ nơi khác đến cũng là một trong những yếu tốthu hút dòng di chuyển đến đây nhiều

• Nguyên nhân chủ quan xuất phát từ 2 phía doanh nghiệp và người lao động:

 Doanh nghiệp: Doanh nghiệp có môi trường làm việc thoải mái, thân

thiện, được sự quan tâm, chú ý nhiều từ cấp trên thì chắc chắn cũng sẽ thuhút một lượng lao động đến đây

 Người lao động: vì một số lý do cá nhân, gia đình hoặc sở thích… nên di

chuyển đến nơi khác làm việc

4.2 Các dòng di chuyển cơ bản trên thị trường lao động trong nước

4.2.1 Dòng di chuyển lao động nông thôn đi xây dựng kinh tế mới

Trước những năm 90, dòng di chuyển dân cư và lao động lớn nhất là dòng dichuyển theo các chương trình của Chính Phủ đi xây dựng vùng kinh tế mới ở miền núi,hải đảo, nhằm giảm bớt áp lực dân số và lao động ở các vùng đồng bằng đông dân ít đất

Di dân và lao động khai hoang phát triển nông nghiệp, hình thành các điểm kinh tế mới,nhằm khai thác hiệu quả hơn nguồn lao động xã hội và các tiềm năng thiên nhiên của đấtnước, gắn với củng cố và bảo vệ an ninh quốc phòng

Dòng di chuyển này chịu tác động chủ yếu từ các chính sách, kế hoạch củaChính Phủ, di chuyển lao động không phải do tác động của quy luật cung cầu lao độngtrên thị trường Vì vậy, hiệu quả chung của di chuyển cung lao động và điều tiết cung-cầulao động giữa các vùng, các địa phương còn thấp

4.2.2 Dòng di chuyển lao động nông thôn đến thành thị

Trước đổi mới (1986), dòng di chuyển lao động nông thôn đến thành thị bị hạnchế và số lượng không đáng kể Những năm sau 1986, các chính sách cải cách khu vựcnông nghiệp, xóa bỏ chế độ bao cấp trong phân phối, tiền tệ hóa tiền lương, tốc độ đô thịhóa được đẩy nhanh, cải cách chế độ hộ khẩu…đã có tác dụng thúc đẩy dòng di chuyển

từ nông thôn nhập cư vào các thành phố làm việc

Dòng di chuyển nông thôn đến thành thị mang tính quy luật, do sự chi phối củaquy luật cung cầu lao động trên thị trường lao động Dòng di chuyển này có xu hướngphát triển nhanh trong tương lai, đặc biệt ở địa bàn đang đẩy nhanh quá trình đô thị hóa,công nghiệp hóa.

4.2.3 Dòng di chuyển Bắc-Nam

Dòng di chuyển lao động từ miền Bắc vào miền Nam và từ miền Nam ra miềnBắc khá phát triển từ 1991 trở lại đây Nguyên nhân thúc đẩy dòng di chuyển này do:mức tiền lương, thu nhập ở miền Nam cao hơn; tập trung các khu công nghiệp, khu chếxuất tại miền Nam nhiều hơn; đối với miền Bắc thì phát triển một số ngành nghề mới nêncũng thu hút một lượng lao động miền Nam ra làm việc

Di chuyển lao động Bắc-Nam là hiện tượng có tính quy luật, do quan hệ cungcầu trên thị trường lao động quyết định Quy mô và mức độ sôi động của dòng di chuyểnlao động này phản ánh mức độ phát triển và năng động của thị trường lao động

4.2.4 Dòng di chuyển lao động từ khu vực kinh tế Nhà nước sang khu vực kinh

tế khác.

Dòng di chuyển lao động từ khu vực Nhà nước sang các khu vực kinh tế khácdiễn ra khá sôi động, bắt đầu trong những năm 1990-1996 Trong đó dòng di chuyển vớiquy mô lớn hơn là sang khu vực kinh tế tư nhân và khu vực kinh tế có nguồn vốn đầu tưnước ngoài

Từ 1986 trở lại đây, dòng di chuyển này có cường độ thấp hơn do quy mô laođộng trong khu vực Nhà nước thu hẹp và bộ phận lao động làm việc trong khu vực kinh

tế Nhà nước nâng cao được tiền lương, thu nhập do các doanh nghiệp Nhà nước thíchứng dần với môi trường kinh doanh cơ chế thị trường, nâng cao được hiệu quả hoạt động

CHƯƠNG II

THỰC TRẠNG DI CHUYỂN LAO ĐỘNG TỪ KHU VỰC NHÀ

NƯỚC SANG KHU VỰC TƯ NHÂN



1 Ảnh hưởng của khu vực Nhà nước đến phát triển kinh tế đất nước

1.1 Vai trò của khu vực kinh tế Nhà nước

Từ xưa đến nay, nền kinh tế nhà nước luôn là một thành phần kinh tế vô cùngquan trọng ở bất cứ một quốc gia nào Nó tạo ra một lượng lớn của cải vật chất phục vụcho xã hội đặc biệt là các sản phẩm mang tính chất công cộng và dịch vụ như đường sá,

cơ sở hạ tầng, các công trình giao thông công cộng, giáo dục, y tế… mà ở các thành phầnkinh tế khác không hoặc rất hiếm khi tham gia vào quá trình sản xuất hay tạo ra

Đại hội VI (12-1986) gắn vai trò quốc doanh với việc “chiếm tỷ trọng lớn cảtrong sản xuất và lưu thông”; Hội nghị Trung ương 6 Khóa VI (3-1989) vẫn đặt quốcdoanh vào vị trí chủ đạo nhưng “không cần thiết chiếm tỷ trọng lớn trong mọi ngành,nghề”

Cương lĩnh 1991 chỉ nêu gọn “Kinh tế quốc doanh giữ vai trò chủ đạo trong nềnkinh tế” Đến Chiến lược 1991 nói rõ hơn “Kinh tế quốc dân được củng cố và phát triểntrong những ngành và lĩnh vực then chốt, nắm những doanh nghiệp trọng yếu và đảmđương những hoạt động mà các thành phần khác không có điều kiện hoặc không muốnđầu tư kinh doanh…Những cơ sở không cần giữ hình thức quốc doanh thì Nhà nướcchuyển hình thức kinh doanh, hình thức sở hữu hoặc giải thể, đồng thời có chính sáchgiải quyết việc làm và đời sống cho người lao động”

Quan điểm này một mặt tạo tiền đề cho sự phát triển khu vực kinh tế ngoài nhànước, nhất là kinh tế tư nhân; mặt khác không coi vai trò chủ đạo của kinh tế quốc doanh

là điều mặc nhiên mà phải gắn với việc “sắp xếp lại, đổi mới công nghệ và tổ chức quản

lý, kinh doanh có hiệu quả, liên kết và hỗ trợ các thành phần kinh tế khác, thực hiện vaitrò chủ đạo và chức năng của một công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước Các xí nghiệpquốc doanh hoạt động theo nguyên tắc tự chủ kinh doanh, tự trang trãi và tích lũy trongmôi trường hợp tác, cạnh tranh; Nhà nước chỉ tài trợ có hạn cho một số cơ sở thật sự cầnthiết”

Tuy nhiên, khu vực quốc doanh chưa thật sự đảm nhiệm được vai trò chủ đạo vìnhìn chung kém hiệu quả hơn các khu vực khác, vẫn còn dựa dẫm, ỷ lại vào các chínhsách ưu đãi của Nhà nước dưới nhiều hình thức và còn bị rang buộc bởi cơ chế “chủquản” của cơ quan hành chính

1.2 Ảnh hưởng tích cực của khu vực kinh tế Nhà nước

1.2.1 Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Khu vực công có vai trò rất lớn trong quá trình thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.Như chúng ta đã biết, khu vực công bao gồm nhiều khu vực khác nhau trong đó bao gồm

khu vực tài chính Khu vực kinh tế công thông qua các khu vực khác nhau đó kể cả khuvực tài chính sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Theo quan điểm của trường phái kinh tế mới (lý thuyết tăng trưởng kinh tế nộisinh), Mankiw (1992), King và Levine (1993) nhấn mạnh rằng một khu vực tài chínhvững mạnh có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dài hạn, đổi mới công nghệ (TFP), nghiêncứu và phát triển (R&D) thông qua các kênh cung cấp tài chính cho các doanh nghiệp và

hộ kinh tế gia đình Hơn thế nữa, một khu vực tài chính vững mạnh không chỉ giới hạnchức năng huy động các nguồn vốn trong nước mà còn có chức năng rất lớn tới thu hút

và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn vốn bên ngoài nền kinh tế như vốn đầu tư trựctiếp nước ngoài (FDI) và vốn đầu tư gián tiếp (FPI) Trong khi đó các nhà kinh tế theoquan điểm lý thuyết ngân hàng (the bank-based theory) cho rằng các ngân hàng thươngmại có thể phân bổ nguồn vốn một cách hiệu quả, giảm thiểu các rủi ro tài chính, và tránhtạo ra các cú sốc về tài chính đối với các nền kinh tế đang phát triển Tuy nhiên, để khuvực tài chính hoạt động hiệu quả và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong dài hạn thì theocác nhà nghiên cứu theo quan điểm Lý thuyết về luật và tài chính như Levine (1999);Rajan và Zingales (1998), cần có một môi trường pháp lý hiệu quả Lý thuyết này nhấnmạnh vai trò của Ngân hàng Nhà nước đặc biệt là các chính sách tiền tệ trong nền kinh tế

Như vậy, chỉ mới lấy đơn cử một khu vực nhỏ trong khu vực công là khu vực tàichính, chúng ta đã thấy được phần nào tầm quan trọng của nó trong quá trình thúc đẩytăng trưởng kinh tế Nếu thiếu đi khu vực kinh tế công này thì quá trình phát triển kinh tếcủa toàn xã hội nói chung sẽ gặp rất nhiều khó khăn

1.2.2 Bình ổn thị trường

Như chúng ta biết thị trường là nơi mà cầu và cung biến động không ngừng Chỉcần một chút bất ổn trong hai yếu tố này có thể dẫn đến tình trạng khủng hoảng hàng hóa(dư cung hoặc dư cầu) từ đó làm cho giá cả của hàng hóa có thể tăng vọt hoặc giảm mộtcách đáng kể Để giúp bình ổn tình trạng đó, khu vực công chính là một bộ phận quantrọng Thông qua đặc quyền của mình trong quá trình sản xuất, khu vực công của nhànước sẽ quyết định sản xuất bao nhiêu cho phù hợp với cầu của thị trường

Chẳng hạn trong tình trạng cầu tăng vọt làm cho sản phẩm cung ứng trên thịtrường không đủ, giá cả hàng hóa tăng lên các doanh nghiệp trong khu vực này sẽ tăngthêm khối lượng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Bên cạnh đó, khu vực công còn ổn định thị trường thông qua một số các công cụkhác như quy định giá trần, giá sàn nhằm giúp bình ổn giá cả các sản phẩm tránh tìnhtrạng tăng đột ngột gây thiệt hại cho người tiêu dùng hoặc tình trạng giá giảm nhiều làmcho các công ty sản xuất thua lỗ Một biện phát không kém phần hiệu quả đó là áp dụngchế độ độc quyền ở một số các mặt hàng hết sức cần thiết như điện, nước

1.2.3 Kiềm chế lạm phát

Lạm phát hiện nay đang là một vấn đề đau đầu của hầu hết các quốc gia Lạmphát có nhiều mức độ khác nhau Đây là tình trạng khối lượng tiền trên thị trường dư thừatrong khi khối lượng hàng hóa vẫn giữ nguyên hậu quả là giá cả hàng hóa tăng nhanh.Đứng trước tình trạng đó, các doanh nghiệp trong khu vực công sẽ là bộ phận chủ lựctrong việc cung ứng thêm sản phẩm ra thị trường, giúp ổn định giá cả

Song song với việc làm đó, khu vực tài chính, ngân hàng của khu vực công sẽ lànhững bộ phận chủ chốt trong việc điều tiết lạm phát bằng cách sử dụng các công cụ nhưlãi suất, các công cụ thị trường tự do như bán cổ phiếu ra…để giảm bớt lượng tiền cungứng trên thị trường Theo quy luật, khi tình trạng lạm phát tăng càng cao thì rõ ràng nguy

cơ xảy ra tình trạng suy thoái, khủng hoảng kinh tế cũng sẽ dễ dàng hơn Như vậy, nếunhư các doanh nghiệp, bộ phận trong khu vực công không làm tốt nhiệm vụ, chức năngcủa mình và không có những biện pháp kịp thời để giải quyết thì nền kinh tế sẽ dễ dàng

đi vào tình trạng suy thoái mà hậu quả nặng hơn là có thể gây ra các cuộc khủng hoảngkinh tế kéo dài

1.3 Ảnh hưởng tiêu cực của khu vực kinh tế Nhà nước

1.3.1 Vấn đề chính sách, chế độ bao cấp, ưu tiên, độc quyền và bảo hộ

Có thể nói chính sự bao cấp, ưu tiên, độc quyền và bảo hộ không hợp lý của nhànước đã gây một kết quả trái với mong đợi, biến các doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) trở

thành “những đứa con được quá nuông chiều”, luôn nhũng nhiễu và thường tỏ ra kém cỏikhi phải đối mặt với những khó khăn, thách thức của thực tế

Sự bao cấp, ưu tiên, độc quyền của nhà nước là nguyên nhân cơ bản làm cho cácDNNN không được điều hành theo đúng cơ chế thị trường và hậu quả là các DNNN mấtsức cạnh tranh luôn phải cậy nhờ vào sức mạnh và sự can thiệp vốn rất hạn hẹp của Nhànước Trong xu thế hội nhập, nếu không nhanh chóng xoá bỏ chế độ bao cấp, ưu tiên, độcquyền thì DNNN khó có thể có được sức mạnh thực sự để cạnh tranh có kết quả với cácdoanh nghiệp trên thị trường trong nước và quốc tế chứ chưa nói đến vai trò chủ đạo của

nó, nghĩa là nó phải kinh doanh có hiệu quả nhất, có sức cạnh tranh lớn nhất và gươngmẫu đi đầu trước mọi thách thức trong quá trình hội nhập

Ta có thể thấy căn bệnh độc quyền dẫn tới những phi lý về giá cả làm thiệt hạiđến lợi ích người tiêu dùng và ảnh hưởng tới sự cạnh tranh và sự phát triển lành mạnhcủa chính các doanh nghiệp nhà nước Giá sản phẩm và dịch vụ của các công ty độcquyền bất hợp lý làm biết bao doanh nghiệp khốn đốn và mất sức cạnh tranh một cáchoan uổng Những ưu tiên, độc quyền kiểu này chính là nguyên nhân dẫn đến nhữngnghịch lý đang tồn tại như một căn bệnh di căn làm trở ngại sự phát triển bình thường của

cả nền kinh tế Rõ ràng là việc xoá bỏ những ưu tiên, độc quyền cho các DNNN khôngchỉ có tác dụng làm cho chính các doanh nghiệp này trở nên vững mạnh và có sức cạnhtranh lớn hơn mà quan trọng hơn, nó còn là một điều kiện tiên quyết để cho cả nền kinh

tế phát triển ổn định theo những quy luật thông thường

1.3.2 Vấn đề đầu tư

Hiện nay, ở một số nước, nhất là các nước đang phát triển trong đó có cả ViệtNam, có một thực trạng là các DNNN hiện sử dụng một tỷ lệ lớn các nguồn lực nhưnglại tạo ra quá ít việc làm và có mức tăng năng suất lao động thấp Đầu tư, phát triển sảnxuất của các DNNN thiếu hiệu quả do không gắn với thị trường và thiếu chiến lược đầu

tư hợp lý Các DNNN đầu tư mua thiết bị, máy móc, công nghệ, lạc hậu hàng chục năm

so với các nước phát triển nhưng trầm trọng hơn nếu các DNNN được đầu tư dàn trải và

sai định hướng Chúng ta chạy theo sự đầu tư dàn trải vào các ngành, các lĩnh vực trongkhi ngân sách nhà nước khá hạn chế

1.3.3 Vấn đề sử dụng nhân lực và chính sách tiền lương

Tại một số nước hiện nay, nhất là ở các nước đang trong tình trạng ở các giaiđoạn đầu của quá trình thực hiện nền kinh tế theo chế độ đa dạng hóa các thành phầnkinh tế thì sự yếu kém của các DNNN một phần là do không thu hút được lực lượng laođộng có chuyên môn cao Một thực tế là ngày nay lực lượng chất xám trong đó có nhiềusinh viên tốt nghiệp xuất sắc, có xu hướng bị thu hút về khối doanh nghiệp có vốn đầu tưnước ngoài, nơi có tiền lương và thu nhập cao hơn Về bản chất đây là hiện tượng bìnhthường của kinh tế thị trường, các DNNN với tiền lương thấp hơn đương nhiên khó lòngthu hút được đội ngũ lao động có chất lượng cao Kết quả là các DNNN vốn dĩ yếu kémcàng ngày càng mất đi sức mạnh cạnh tranh về chất lượng đội ngũ lao động của mình

Thực tế cũng cho thấy, các DNNN chỉ có thể thực sự có vai trò chủ đạo khi nó làmột mô hình kinh doanh năng động, có hiệu quả, có sức cạnh tranh cao và gương mẫu điđầu trong nhiệm vụ cạnh tranh và hội nhập quốc tế đầy khó khăn ngày nay Vì vậy, đổimới DNNN phải là thực hiện những giải pháp khắc phục những thiếu sót cơ bản kể trênchứ không thể chỉ đổi mới thông qua các giải pháp mang tính tổ chức, tình thế

1.4 Tác động của khu vực kinh tế Nhà nước đến quá trình phát triển kinh tế của đất nước

Ở Việt nam, trong quá trình phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo địnhhướng xã hội chủ nghĩa, bộ phận kinh tế nhà nước (khu vực công) vẫn là bộ phận chủ lực

và không thể thiếu được Cụ thể, Tính đến 31/12/2005, cả nước có 3067 công ty nhà nước(bằng 58,2% số lượng công ty nhà nước năm 2000) và 944 doanh nghiệp có cổ phần chiphối của Nhà nước Tuy nhiên, có một thực tế đó là số lượng các công ty công ở nước tahiện nay đang có xu hướng giảm Quan sát bảng ở bên dưới chúng ta có thể thấy đượcđiều này:

Nguồn: Cục Tài chính doanh nghiệp

Quy mô vốn trung bình của một doanh nghiệp nhà nước đã được nâng lên, sovới thời điểm 1/1/2001, vốn nhà nước tại công ty nhà nước tăng trên 50%, quy mô vốncủa công ty nhà nước tăng 1,08 lần, đầu tư tài sản cố định tăng 15,8%/ năm

Kết quả sản xuất kinh doanh và các chỉ tiêu cơ bản như doanh thu, lợi nhuận,nộp ngân sách của cả khu vực doanh nghiệp nhà nước tiếp tục có sự tăng trưởng; cụ thểlà: số doanh nghiệp kinh doanh có lãi chiếm 79,4%, hòa vốn chiếm 5,4% và thua lỗ là15,2%; doanh thu tăng bình quân 11,2%/ năm trong giai đoạn 2001-2005, tỷ suất lợinhuận trên vốn năm 2005 đạt 15,4%

Căn cứ tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động của công ty nhà nước, theo báo cáochưa đầy đủ thì kết quả phân loại năm 2004 đối với 2.848 công ty nhà nước gồm: 42%xếp loại A, 41% xếp loại B và 17% xếp loại C Đồng thời, khu vực doanh nghiệp nhà

nước vẫn giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân và vẫn là “lực lượng quan trọng trong thực hiện các chính sách xã hội, khắc phục hậu quả thiên tai và bảo đảm nhiều sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu cho xã hội, quốc phòng, anh ninh” (Nghị

quyết Trung ương ba khoá IX)

Nhìn lại hơn 20 năm đổi mới, thu nhập của nhân dân đã có bước cải thiện đáng

kể Năm 1995, GDP bình quân đầu người mới đạt 289 USD; năm 2005: 639 USD; năm

6.052 6.052 5.800

5.600 5.400 5.266 5.438

4.773 4.273 3.808 3.067

0 1.000 2.000 3.000 4.000 5.000 6.000 7.000

1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005

Số lượng doanh nghiệp Nhà nước qua các năm

2007: 835 USD Năm 2008, GDP bình quân theo đầu người đã đạt trên 1.000 USD Vớimức thu nhập này, Việt Nam vượt qua ngưỡng nước thu nhập thấp(2)…

Vai trò của bộ phận kinh tế Nhà nước ta đối với kinh tế càng bộc lộ rõ nét trongviệc ban hành, thực thi các chính sách khắc phục tình trạng suy giảm kinh tế gần đây.Trên cơ sở tiên định những diễn biến xấu có thể xảy ra, Nhà nước đã đưa ra 8 nhóm giảipháp cấp bách, và bằng việc tổ chức thực hiện có hiệu quả các giải pháp đó, các công tycông cùng với Nhà nước đã góp phần tích cực vào việc kiềm chế lạm phát, chỉ số giá tiêudùng không ngừng giảm: tháng 9-2008 tăng 0,18%, tháng 10 giảm 0,19%, tháng 11 giảm0,76%, tháng 12 giảm 0,68% Kinh tế vĩ mô ổn định: thu chi ngân sách được cân đối;tổng thu ngân sách nhà nước vượt mức dự toán cả năm, tăng 26,3% so với năm 2007.Kim ngạch xuất khẩu đạt 62,9 tỉ USD, vượt kế hoạch đề ra; kim ngạch nhập khẩu đạt80,4 tỉ USD, tăng 28% so với năm 2007 Những thành tựu này có vai trò to lớn trong việcgiữ vững ổn định xã hội, tạo môi trường thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế

Tuy nhiên, việc phát huy vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển nền kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay cũng còn những hạn chế đángkể:

• Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn chưa được xâydựng đồng bộ, vận hành suôn sẻ

• Quản lý nhà nước về kinh tế còn nhiều bất cập

• Chưa có giải pháp mang tầm đột phá để kinh tế nhà nước thực sự hoànthành tốt chức năng chủ đạo trong nền kinh tế

• Kinh tế tập thể còn rất yếu kém

• Năng lực cạnh tranh của nền kinh tế thấp

• Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môitrường…

Lấy ví dụ cụ thể hơn, trong thời gian gần đây, khi mà nền kinh tế nước nhà ởtrong tình trạng lạm phát tăng cao, Chỉ trong vòng một thời gian ngắn, việc tăng giá cácmặt hàng liên tục đã tạo một sức ép lớn lên chỉ số tiêu dùng (CPI), tuy nhiên chúng tathấy không nhiều những nỗ lực của các DNNN trong việc bình ổn giá Đơn cử một vài

Chúng ta nghe đến việc các doanh nghiệp xăng dầu kêu lỗ nhưng Tổng công tyxăng dầu Việt Nam khi báo cáo lại có kết quả kinh doanh lãi đến vài trăm tỷ đồng.

Chúng ta nghe đến chuyện Tổng công ty Hàng không Việt Nam đề nghị tăng giá

vé để bù đắp chi phí nhưng theo thống kê thì tiền lương của các nhân viên trong doanhnghiệp này thuộc loại cao nhất trong các lĩnh vực kinh tế Hay chuyện Tập đoàn ThanKhoáng sản đề nghị tăng giá than vì hiện tại đang bán với giá thấp hơn giá thế giới nhiềunhưng nhiều công ty than niêm yết báo cáo có mức lợi nhuận lên đến 100% vốn điều lệ

Trong khi Chính phủ kêu gọi các doanh nghiệp bình ổn giá, nỗ lực kìm chế lạmphát … thì chính giá bán hàng và sản phẩm dịch vụ của các Tập đoàn, Tổng công ty Nhànước lại “tiên phong” thông báo tăng giá

Rõ ràng đây là những bất cập cần đáng lưu ý của khu vực kinh tế nhà nước củaViệt Nam chúng ta mà chúng ta cần phải xem xét lại

2 Ảnh hưởng của khu vực tư nhân đến phát triển kinh tế đất nước

2.1 Vai trò của khu vực kinh tế tư nhân

Ngày nay, khu vực kinh tế tư nhân, trong đó có các hộ kinh doanh thương mại,các công ty tư nhân đã có vị trí, tiếng nói trong hệ thống doanh nghiệp, doanh nhân ViệtNam Theo thống kê, hiện có khoảng 3 triệu hộ sản xuất kinh doanh, hơn 23.000 công ty

tư nhân so với vài ba ngàn tổ hợp công ty tư nhân cách đây gần 20 năm về trước, từ thànhphần kinh tể nhỏ bé đóng góp vào GDP không đáng kể ngày nay khu vực này đóng góptrên 40% tổng sản phẩm quốc nội (GDP)

Trên con đường đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, khu vực kinh tế tư nhânViệt Nam ngày càng thể hiện vai trò to lớn đối với sự phát triển của nền kinh tế đất nướcthông qua khả năng tạo việc làm, thiết lập mạng lưới phân phối rộng khắp, thúc đẩy sựsáng tạo và cạnh tranh của nền kinh tế, năng động, linh hoạt, biết tận dụng cơ hội đónggóp vào sự phát triển của đất nước

Khu vực kinh tế tư nhân nói chung trong đó có các doanh nghiệp thương mại nóiriêng rất linh hoạt trong sản xuất, dịch vụ kinh doanh, đáp ứng nhanh nhạy nhu cầu củathị trường, góp phần rất quan trọng bảo đảm cung cầu hàng hóa trên thị trường làm chothị trường đa dạng hơn, phong phú hơn Các chủ doanh nghiệp tư nhân đa phần là trẻ, cótrình độ, có kiến thức, tiếp cận với thị trường nhanh, tiếp thu công nghệ, kinh nghiệmnghề nghiệp để lập nghiệp tốt, nhiều doanh nghiệp tư nhân đã thành đạt trong kinh doanh,trong hoạt động sản xuất nhập khẩu, và đã mạnh dạn có ý kiến đóng góp cho các cơ quanhoạch định chính sách liên quan đến lĩnh vực dịch vụ thương mại như luật thương mạisửa đổi, pháp lệnh chống bán phá giá, luật cạnh tranh, luật doanh nghiệp và nhữngnghị định, quyết định của Chính Phủ điều hành hoạt động thương mại trong thời kỳ thựcthi các cam kết trong WTO đặc biệt là những quyết định liên quan đến cơ chế thủ tụchành chính, các lĩnh vực thuế quan liên quan đến từng lĩnh vực cụ thể trong hoạt độngthương mại dịch vụ trong thời gian vừa qua.

Khu vực kinh tế tư nhân nói chung và các doanh nghiệp thương mại nói riêngngày nay đã trở thành đối tác quan trọng trong liên doanh, liên kết, hợp tác kinh doanhdịch vụ của hệ thống doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài, là cầu nốigiữa sản xuất với thị trường trong và ngoài nước, thực hiện hội nhập kinh tế quốc tế vàkhu vực Quan trọng hơn khu vực này nói chung và các doanh nghiệp thương mại thực sự

là cầu nối nền kinh tế Việt Nam với nền kinh tế thế giới và khu vực Khi tổng kim ngạchXNK vào Việt Nam đạt đến từ 1,3 đến 1,5 lần tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thì vai trò

hệ thống khu vực kinh tế tư nhân nói chung và các doanh nghiệp thương mại nói riêngcũng giữ một vị trí quan trọng nó quyết định tốc độ tăng trưởng GDP và là nhân tố quantrọng bình ổn thị trường kiềm chế lạm phát như giai đoạn hiện nay

Khu vực kinh tế tư nhân ngày nay đã trở thành lực lượng quan trọng trong việcthực hiện các chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước đồng thời khu vực kinh tế tưnhân cũng là môi trường khách quan, phản ánh trung thực tính thực thi, hiệu quả, hiệu lựccủa các chủ trương, chính sách kinh tế Việt Nam trong mỗi giai đoạn cụ thể Từ đó các cơ

sách của mình cho phù hợp với thực tế, nhằm ngày càng tạo ra hành lang pháp lý tốt hơngiúp khu vực kinh tế tư nhân phát triển nhanh hơn, hoạt động có hiệu quả hơn, đóng góplớn hơn cho chủ trương xây dựng Việt Nam thành quốc gia dân giàu nước mạnh, xã hộicông bằng, dân chủ, văn minh.

Với tình trạng tăng nhanh như vậy của khu vực tư, có phải thật sự khu vực nàyđang đóng góp rất nhiều cho quá trình phát triển kinh tế? bên cạnh mặt tích cực của nó,

nó còn tồn tại những hạn chế nào? Để giải quyết những câu hỏi đó, chúng ta cần tìm hiều

cụ thể về những ảnh hưởng tích cực cũng như những ảnh hưởng tiêu cực của nó đối vớiquá trình phát triển kinh tế

2.2 Ảnh hưởng tích cực của khu vực kinh tế tư nhân

2.2.1 Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giảm tình trạng độc quyền, góp phần bình

ổn thị trường, kiềm chế lạm phát

Song song với khu vực kinh tế nhà nước, khu vực kinh tế tư nhân cũng đã đónggóp không ít vào tỉ trọng GDP của các nước hiện nay (đóng góp trên 48% tổng sản phẩmquốc nội năm 2010) Với cơ cấu kinh tế năng động, lực lượng lao động dồi dào, khu vực

tư đã góp phần làm ra một lượng lớn của cải cho xã hội, số lượng hàng hóa, mặt hàng trởnên phong phú và đa dạng hơn Bên cạnh đó, với sự ra đời lớn mạnh của mình, các công

ty, doanh nghiệp tư nhân đã cạnh tranh khốc liệt đối với các doanh nghiệp công cũng nhưcạnh tranh với nhau trong nội bộ khu vực tư Chính điều đó đã là động lực rất lớn thúcđẩy các doanh nghiệp không ngừng nâng cao cải tiến kỹ thuật, công nghệ, đổi mới trangthiết bị cũng như nghiên cứu, chế tạo ra các sản phẩm mới…Và từ đó, đời sống xã hộikhông ngừng được đổi mới và nâng cao

Nếu trong công cuộc cạnh tranh khốc liệt đó, doanh nghiệp nào không chịu chạytheo cho phù hợp với xu thế của thị trường thì tất nhiên, doanh nghiệp đó sẽ bị bỏ lại xaphía sau Cái kết cục xấu nhất cho sự trì trệ này chính là tình trạng phá sản của hàng loạtcác doanh nghiệp Hơn thế, trong quá trình cạnh tranh với các doanh nghiệp công, cáccông ty tư nhân đã góp phần giải quyết bớt tình trạng độc quyền ở một số loại mặt hàng

mà các công ty nhà nước đang nắm giữ Trên cơ sở đó, sẽ làm cho giá cả hàng hóa của

một số loại mặt hàng được giảm bớt, tránh tình trạng tăng giá quá cao của các công tyđộc quyền.

2.2.2 Giải quyết tình trạng thất nghiệp

Trong nền kinh tế hiện nay, khi mà trình độ khoa học kỹ thuật ngày càng pháttriển, đòi hỏi một lực lượng lao động ngày càng có chuyên môn kỹ thuật cao hơn, cơ cấulao động trên thế giới ngày càng biến đổi mạnh Bên cạnh đó, nền kinh tế thị trường hoạtđộng diễn biến vô cũng phức tạp, lạm phát diễn ra nhiều nơi…thì quá trình thất nghiệpngày càng diễn ra dễ dàng hơn Chỉ cần một biến động nhỏ trên thị trường, cũng có thểdẫn đến tình trạng công nhân bị sa thải, thất nghiệp và rõ ràng, khi quá trình thất nghiệpdiễn ra quá phức tạp thì nó gây ra những hậu quả không ích cho xã hội, không chỉ về mặtkinh tế mà còn về các mặt khác như ảnh hướng văn hóa,nảy sinh các tệ nạn xã hội…

Trong bối cảnh đó, khu vực tư là một thành phần quan trọng trong việc giảiquyết vấn đề thất nghiệp cũng như quá trình cắt giảm nhân công Với số lượng các công

ty công ngày càng tăng nhanh ở các nước hiện nay, các thành phần kinh tế ngày càngđược đa dạng hóa, nhu cầu lao động sẽ tăng lên một cách đáng kể Bên cạnh đó, bản thânngười lao động cũng có nhiều chọn lựa hơn cho công việc của mình, không phải nhấtthiết tập trung vào khu vực kinh tế công

Trên thị trường lao động, hàng năm, Việt Nam có khoảng 1,4 đến 1,5 triệu ngườigia nhập Nhưng các doanh nghiệp nhà nước cũng chỉ cung cấp chưa tới 7% tổng số việclàm, do đó, sự phát triển khu vực kinh tế tư nhân là khả năng duy nhất có thể giải quyếtcông ăn việc làm cho người dân và mở lối ra cho lao động dư dôi ở khu vực nông nghiệp,đặc biệt là phụ nữ trẻ Trong giai đoạn 2000-2004, các doanh nghiệp nhà nước chỉ tiếpnhận 5% trên tổng số 4 triệu lao động gia tăng, trong khi đó có 60% lao động được thunhận bởi các doanh nghiệp tư nhân trong nước, 25% bởi các hộ kinh doanh và các doanhnghiệp tư nhân không đăng ký, và 12% bởi các doanh ngiệp FDI Như thế, rõ ràng nó sẽgiải quyết rất nhiều cho vấn đề thất nghiệp, một trong những vấn đề không kém phần nangiải của các quốc gia hiện nay

Ngày nay, khi mà xu hướng toàn thế giới đang hướng đến một thế giới phẳng,không có biên giới giữa các quốc gia, loại hình các công ty tư nhân xuyên quốc gia đangtrở nên khá phổ biến Với loại hình này, các công ty tư nhân đã góp phần rất lớn trongviệc tạo ra một lượng lớn của cải vật chất cho toàn xã hội Các công ty này, dưới nhiềuhình thức phát triển đa dạng như : hợp tác giữa các nhà cung cấp với nhau, giữa các nhàphân phối với nhau, hay mô hình franchise, hệ thống các công ty xuyên quốc gia cũng đãgóp phần rất lớn trong việc gia tăng thu nhập cũng như của cải của người nghèo

Có thể dễ dàng lý giải cho điều này vì với một hệ thống phân phối lớn và sâu tớinhiều khu vực khắp nơi, các loại mô hình này có thể dễ dàng biết được nhu cầu, của cảicũng như khả năng của người nghèo và từ đó có thể đáp ứng cho họ dễ hơn, từ đó quátrình gắn kết giữa kinh doanh và người nghèo cũng thuận tiện hơn Bên cạnh đó, các

công ty này còn có các chiến lược bổ sung (complementary strategies), góp phần trong

việc gia tăng thu nhập đầu người, cải thiện đời sống của người dân thông qua các chươngtrình huấn luyện, xây dựng các đơn vị chức năng của công ty trong các tổ chức phi chínhphủ, chính phủ, các tổ chức kinh doanh ở địa phương Các công ty này, thông qua việcđầu tư cho xã hội, các tổ chức gây quỹ cho các hoạt động này cũng đã góp phần rất lớntrong việc cải thiện đời sống của dân nghèo, tăng thu nhập đầu người

2.3 Ảnh hưởng tiêu cực của khu vực kinh tế tư nhân

2.3.1 Vấn đề khó khăn trong cải tiến do thiếu vốn

Hiện nay kinh tế tư nhân (KTTN) đang gặp phải một cản trở rất lớn đến sự pháttriển sản xuất kinh doanh và là hiện tượng phổ biến đối với toàn bộ các doanh nghiệpthuộc khu vực KTTN đó là tình trạng thiếu vốn để sản xuất và mở rộng sản xuất Quy môcủa doanh nghiệp hầu hết là nhỏ, một số ít có quy mô vừa, số có quy mô lớn rất ít Thực

tế những năm gần đây Chỉ tiêu hiệu quả của doanh nghiệp tư nhân rất thấp, tỷ suất lợinhuận/ vốn rất thấp quá xa so với lãi suất ngân hàng, đặc biệt là của khu vực hộ cá thểcòn thấp hơn nữa, chủ yếu là gia công (nếu sản xuất) hoặc đại lý (nếu bán hàng) nên lấycông làm lãi là chính Điều này chứng tỏ khả năng tích tụ và huy động vốn của KTTNtrong toàn xã hội còn thấp Hầu hết, lượng vốn tự có của các doanh nghiệp chỉ đáp ứng từ

20% đến 30% yêu cầu Các doanh nghiệp thiếu vốn dẫn đến việc họ không có điều kiệnđầu tư khoa học công nghệ hiện đại

Nhiều nhà doanh nghiệp ban đầu có ý định phát triển sản xuất nhưng do thiếuvốn nên đã gặp nhiều khó khăn lúng túng trong việc triển khai và nhiều khi họ phải hủy

bỏ hợp đồng đã ký với đối tác Điều đó giải thích tại sao khu vực KTTN thường tập trungvào lĩnh vực thương mại dịch vụ, những ngành nghề đòi hỏi vốn ít, thời gian thu hồi vốnnhanh, thu lãi ngay chứ chưa đủ sức đầu tư vào những ngành nghề, lĩnh vực quan trọngđòi hỏi nhiều vốn, có công nghệ tiên tiến

Còn với các nhà sản xuất, trong ba hình thức tổ chức kinh doanh (doanh nghiệp

tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần) thì loại hình doanh nghiệp tưnhân được họ ưa chuộng, phổ biến hơn cả Tính chất sản xuất nhỏ vẫn tồn tại trong khuvực này Lý giải cho vấn đề này chủ yếu là do các doanh nghiệp tư nhân đang gặp phải sựkhó khăn khi vay vốn từ các ngân hàng thuộc khu vực nhà nước Bởi lẽ:

• Thứ nhất, về vấn đề thế chấp, cầm cố, bảo lãnh: Theo các quy định hiệnhành khi các doanh nghiệp sử dụng tài sản để thế chấp, cầm cố, bảo lãnh thì rất khó khăntrong việc xử lý các thủ tục như: đăng ký quyền sở hữu tài sản, khó khăn trong việc xácđịnh giá trị của tài sản thế chấp nhất là tài sản thế chấp là đất, nhà

• Thứ hai, đa số các doanh nghiệp thường không đủ điều kiện để vay vốn tínchấp tại ngân hàng như: chưa có tín nhiệm với ngân hàng trong việc sử dụng vốn vay vàtrả nợ đầy đủ, đúng hạn (cả gốc và lãi), không ít doanh nghiệp lừa đảo, chậm trả nợ; hiệuquả sản xuất kinh doanh kém, không rõ ràng về sổ sách

Chính vì thế đã dẫn đến tình trạng thiếu vốn trong các doanh nghiệp tư nhân và

từ đó gây khó khăn cho họ trong việc cải tiến, đổi mới khoa học kỹ thuật cũng như tiếp

cận thị trường, cung ứng sản phẩm mới, khó khăn trong việc linh hoạt cung ứng đến các

thị trường nhỏ…

2.3.2 Chỉ chấp nhận đầu tư khi thấy lợi

Hầu hết, các doanh nghiệp thuộc khu vực tư chỉ chấp nhận đầu tư vào những lĩnh

lĩnh vực dịch vụ Chính điều này cũng đang tạo ra một sự thiếu cân bằng trên thị trường.một số ngành bên cạnh đó lại thiếu sự đầu tư, nhất là các ngành nằm ngoài khu vực dịch

vụ và có vốn đầu tư khá cao Kết quả là các ngành đó vẫn còn trong tình trạng độc quyền

từ phía nhà nước hoặc là ít được cạnh tranh nhiều nên giá cả của các loại mặt hàng nàyvẫn còn cao

Hơn nữa, chính vì mặt lợi nhuận, nên các công ty thuộc khu vực tư ít chú ý đếnmặt lợi ích của xã hội Chẳng hạn như các công trình công cộng như đường sá, dịch vụcông cộng như phương tiện giao thông… Vẫn còn rất ít doanh nghiệp tư nhân đầu tư cholĩnh vực này chứ đừng nói đến là họ sẽ bỏ ra để đóng góp cho xã hội Nếu có đầu tư thìcũng chỉ là một số lượng rất nhỏ, và giá cả của các dịch vụ này vẫn còn rất cao

Một vấn đề nữa là do không đủ khả năng chi trả nên nhiều doanh nghiệp khôngthể thuê được những người có khả năng lãnh đạo có chất lượng cao Lực lượng lãnh đạo

là một trong những bộ phận chủ chốt Lực lượng này giỏi thì doanh nghiệp mới tốt màtrong khi đó, ở các doanh nghiệp này lại thiếu vắng những người tài thì rõ ràng là mộthạn chế rất lớn Tuy nhiên, đó chỉ là tình trạng ở các nước đang phát triển Vậy còn ở cácnước phát triển thì sao? Theo thống kê của nhiều nguồn cho thấy, đa số mọi người dân ởcác nước phát triển như Mỹ, Canada… lại rất ít làm cho khu vực tư Câu trả lời của hầuhết những người này đó là do mức lương, cũng như các dịch vụ khác như ưu đãi cho