Thúđi gian chu chuýín cuêa tû baên lađ khoaêng thúđi gian tûđ khi tû baên ûâng ra dûúâi möơt hònh thûâc nhíịt ắnh ăïịn khi noâ trúê vïì hònh thûâc ăoâ nhûng coâ thïm giaâ trõ thùơng dû..
Trang 1Giai ăoaơn III, tû baên mang hònh thûâc tû baên hađng hoâa vúâi chûâc nùng thûơc hiïơn giaâ trõ vađ giaâ trõ thùơng dû
T-H .Sx H’-T’
Slă
Giai ăoaơn I Giai ăoaơn II Giai ăoaơn III
- Sûơ víơn ăöơng cuêa tû baên qua ba giai ăoaơn, töìn taơi dûúâi ba hònh thûâc, thûơc hiïơn ba chûâc nùng, röìi quay vïì hònh thûâc xuíịt phaât cuêa noâ, goơi lađ tuíìn hoađn cuêa tû baên
2 Chu chuýín cuêa tû baên
Nïịu ặúơc xem xeât nhû lađ quaâ trònh ắnh kyđ ăöíi múâi diïîn ra liïn tuơc, lùưp ăi lùưp laơi, thò sûơ tuíìn hoađn cuêa tû baên saên xuíịt ặúơc goơi lađ chu chuýín cuêa tû baên Chu chuýín cuêa tû baên noâi lïn töịc ăöơ víơn ăöơng cuêa tû baên nhanh hay chíơm
- Nhín töị lađm tùng töịc ăöơ chu chuýín cuêa tû baên
Nghiïn cûâu töịc ăöơ chu chuýín cuêa tû baên, chuâng ta cíìn nghiïn cûâu thúđi gian chu chuýín cuêa tû baên Thúđi gian chu chuýín cuêa tû baên lađ khoaêng thúđi gian tûđ khi tû baên ûâng ra dûúâi möơt hònh thûâc nhíịt ắnh ăïịn khi noâ trúê vïì hònh thûâc ăoâ nhûng coâ thïm giaâ trõ thùơng dû Nhû víơy, ăïí chu chuýín möơt vođng, tû baên phaêi traêi qua hai giai ăoaơn lûu thöng vađ möơt giai ăoaơn saên xuíịt Do ăoâ, muöịn tùng töịc ăöơ chu chuýín cuêa tû baên phaêi giaêm búât thúđi gian lûu thöng vađ thúđi gian saên xuíịt cuêa noâ Muöịn giaêm búât thúđi gian lûu thöng, phaêi coâ phûúng tiïơn giao thöng víơn taêi töịt, ăíìy ăuê vađ thuíơn tiïơn; ăöìng thúđi, caâc saên phíím saên xuíịt ra phaêi coâ giaâ trõ sûê duơng cao, giaâ thađnh haơ, húơp thõ hiïịu ngûúđi tiïu duđng Muöịn giaêm thúđi gian saên xuíịt phaêi tùng nùng suíịt lao ăöơng, giaêm thúđi gian giaân ăoaơn bùìng caâch ûâng duơng khoa hoơc kyô thuíơt v.v
Trang 2- Nghiïn cûâu chu chuýín cuêa tû baên, cíìn hiïíu ặúơc viïơc chu chuýín hai böơ phíơn giaâ trõ cuêa tû baên saên xuíịt lađ tû baên cöị ắnh vađ tû baên lûu ăöơng
+ Tû baên cöị ắnh lađ böơ phíơn cuêa tû baên saên xuíịt (nhađ xûúêng, thiïịt bõ, maây moâc) tham gia toađn böơ vađo quaâ trònh saên xuíịt, nhûng giaâ trõ cuêa noâ ặúơc chuýín díìn díìn vađo saên phíím Tû baên cöị ắnh sûê duơng líu dađi vađ bõ hao mođn díìn Coâ hai loaơi hao mođn: hao mođn hûôu hònh vađ hao mođn vö hònh Hao mođn hûôu hònh lađ hao mođn vïì giaâ trõ sûê duơng, do quaâ trònh sûê duơng vađ do taâc ăöơng cuêa tûơ nhiïn mađ bõ hao mođn Cođn hao mođn vö hònh lađ hao mođn vïì giaâ trõ do quaâ trònh hiïơn ăaơi hoâa cuêa khoa hoơc kyô thuíơt, nhiïìu maây moâc múâi ặúơc saên xuíịt ra töịt hún vúâi giaâ reê hún, lađm cho maây moâc cuô ăang ặúơc sûê duơng bõ giaêm giaâ trõ ban ăíìu
+ Tû baên lûu ăöơng lađ böơ phíơn cuêa tû baên saên xuíịt (nguýn liïơu, nhiïn liïơu, víơt liïơu phuơ ) ặúơc tiïu duđng hoađn toađn trong möơt chu kyđ saên xuíịt vađ giaâ trõ cuêa noâ ặúơc chuýín toađn böơ vađo saên phíím
- Nghiïn cûâu chu chuýín cuêa tû baên lađ víịn ăïì coâ yâ nghôa thûơc tiïîn trong viïơc sûê duơng tiïìn vöịn trong saên xuíịt vađ kinh doanh húơp lyâ, nhùìm ăaơt hiïơu quaê kinh tïị cao Cíìn tùng töịc ăöơ chu chuýín tû baên cöị ắnh, tíơn duơng töịi ăa cöng suíịt maây moâc, thiïịt bõ Phaêi ăííy nhanh töịc ăöơ xíy dûơng ăïí ặa cöng trònh vađo saên xuíịt cađng súâm cađng töịt
15 Thïị nađo lađ lúơi nhuíơn vađ tyê suíịt lúơi nhuíơn? Chuâng coâ quan hïơ
gò vúâi giaâ trõ thùơng dû vađ tyê suíịt giaâ trõ thùơng dû?
1 Lúơi nhuíơn vađ quan hïơ giûôa lúơi nhuíơn vúâi giaâ trõ thùơng dû
- Lúơi nhuíơn:
Hao phñ lao ăöơng thûơc tïị cuêa xaô höơi ăïí saên xuíịt hađng hoâa lađ c +
v + m Nïịu goơi G lađ giaâ trõ hađng hoâa thò: G = c+v+m
Chi phñ saên xuíịt tû bín chuê nghôa lađ c+v Nïịu kyâ hiïơu chi phñ
Trang 3K = c + v → G = K+ m Khi c +v chuýín thađnh K thò söị tiïìn nhađ tû baên thu ặúơc tröơi hún so vúâi chi phñ saên xuíịt tû baên chuê nghôa Söị tiïìn tröơi hún ăoâ ặúơc quan niïơm lađ sûơ tùng lïn cuêa toađn böơ tû baên ûâng trûúâc vađ goơi lađ lúơi nhuíơn, kyâ hiïơu lađ P
Nïịu hađng hoâa baân ăuâng giaâ trõ thò G = K+m seô chuýín hoâa thađnh G = K+P Nhòn bïì ngoađi, tûúêng nhû vúâi lûúơng tû baên ûâng trûúâc (c+v), nhađ tû baên thu ặúơc lúơi nhuíơn, tûâc lúơi nhuíơn lađ do toađn böơ tû baên ûâng trûúâc taơo ra
- Múâi nhòn thò P=m, coâ khaâc nhau thò chó lađ úê chöî khi noâi giaâ trõ thùơng dû lađ hađm yâ so saânh vúâi tû baên khaê biïịn (v); cođn khi noâi lúơi nhuíơn laơi hađm yâ so saânh vúâi tû baên ûâng trûúâc (c+v)
Vïì thûơc chíịt, lúơi nhuíơn lađ hònh thûâc biïịn tûúâng cuêa giaâ trõ thùơng dû Lúơi nhuíơn che díịu baên chíịt boâc löơt cuêa chuê nghôa tû baên Nguöìn göịc cuêa lúơi nhuíơn chñnh lađ giaâ trõ thùơng dû do lao ăöơng söịng cuêa cöng nhín lađm thú taơo ra; lúơi nhuíơn lađ hònh thûâc biïíu hiïơn cuêa giaâ trõ thùơng dû
Trong thûơc tïị, nhiïìu trûúđng húơp cuơ thïí, lúơi nhuíơn vađ giaâ trõ thùơng dû coâ thïí khöng truđng khúâp vúâi nhau Lúơi nhuíơn coâ thïí lúân hún hoùơc nhoê hún giaâ trõ thùơng dû, do noâ phuơ thuöơc vađo giaâ baân cuêa hađng hoaâ cao hoùơc thíịp do quan hïơ cung — cíìu quy ắnh
Nhûng, xeât trïn phaơm vi toađn xaô höơi, töíng söị lúơi nhuíơn bùìng töíng söị giaâ trõ thùơng dû
2 Tyê suíịt lúơi nhuíơn vađ quan hïơ giûôa noâ vúâi tyê suíịt giaâ trõ thùơng
dû
- Tyê suíịt lúơi nhuíơn lađ tyê lïơ phíìn trùm giûôa giaâ trõ thùơng dû vađ toađn böơ tû baên ûâng trûúâc, kyâ hiïơu bùìng p' ặúơc xaâc ắnh bùìng cöng thûâc:
Trang 4m
c + v
- Tyê suíịt lúơi nhuíơn (p') khaâc vúâi tyê suíịt giaâ trõ thùơng dû (m')
+ Nïịu xeât vïì lûúơng, p' luön luön nhoê hún m'
p' = ————————— x 100%, cođn m' = ————— x 100%
+ Nïịu xeât vïì chíịt, p' noâi lïn mûâc ăöơ doanh lúơi cuêa tû baên ăíìu tû vađ chó ra cho caâc nhađ tû baên thíịy ăíìu tû vađo ngađnh nađo coâ lúơi hún
Cođn m' biïíu hiïơn mûâc ăöơ boâc löơt cuêa tû baên ăöịi vúâi lao ăöơng lađm thú
16 Tû baên thûúng nghiïơp vađ tû baên cho vay ặúơc hònh thađnh nhû thïị nađo? Baên chíịt cuêa lúơi nhuíơn thûúng nghiïơp vađ lúơi tûâc lađ gò?
- Tû baên thûúng nghiïơp lađ möơt böơ phíơn tû baên ặúơc taâch ra khoêi
tû baên cöng nghiïơp, hoaơt ăöơng trong lônh vûơc lûu thöng hađng hoâa
Noâ lađ cíìu nöịi liïìn saên xuíịt vađ tiïu duđng, phuơc vuơ cho quaâ trònh thûơc hiïơn hađng hoâa cuêa tû baên cöng nghiïơp vađ coâ vai trođ quan troơng trong taâi saên xuíịt tû baên xaô höơi noâi chung vađ tû baên cöng nghiïơp noâi riïng Tû baên thûúng nghiïơp ûâng thïm tû baên giuâp nhađ
tû baên cöng nghiïơp hoaơt ăöơng trong khíu thûơc hiïơn giaâ trõ thùơng
dû, do ăoâ, tû baên cöng nghiïơp khöng phaêi ăíìu tû böí sung tû baên, hoùơc giaêm quy mö saên xuíịt ăïí hoaơt ăöơng lûu thöng mađ coâ ăiïìu kiïơn tíơp trung tû baên, chuýn mön hoâa, múê röơng saên xuíịt Ăoâ lađ nguýn nhín khiïịn tû baên cöng nghiïơp phaêi "nhûúđng" möơt böơ phíơn giaâ trõ thùơng dû cho tû baên thûúng nghiïơp Tû baên thûúng nghiïơp khöng taơo ra giaâ trõ vađ giaâ trõ thùơng dû, nhûng víîn thu ặúơc
Trang 5Tû baên cöng nghiïơp "nhûúđng" möơt phíìn giaâ trõ thùơng dû cho tû baên thûúng nghiïơp theo tyê suíịt lúơi nhuíơn bònh quín (p) vađ ặúơc thûơc hiïơn bùìng thu chïnh lïơch giûôa giaâ mua vađ giaâ baân Víơy baên chíịt lúơi nhuíơn thûúng nghiïơp lađ möơt phíìn giaâ trõ thùơng dû do cöng nhín taơo ra trong quaâ trònh saên xuíịt
Nhûng hònh thûâc lúơi nhuíơn thûúng nghiïơp lađm cho ngûúđi ta dïî tin tûúêng lûu thöng sinh ra lúơi nhuíơn vađ nguöìn göịc giaâ trõ thùơng
dû cađng bõ che díịu Ngoađi möơt phíìn giaâ trõ thùơng dû do nhađ tû baên cöng nghiïơp nhûúđng cho, tû baên thûúng nghiïơp cođn thu ặúơc möơt phíìn thu nhíơp cuêa ngûúđi tiïu duđng bùìng caâch mua reê baân ăùưt vađ boâc löơt lao ăöơng thùơng dû cuêa nhín viïn thûúng nghiïơp
- Tû baên cho vay lađ möơt böơ phíơn cuêa tû baên cöng nghiïơp taâch ra hoaơt ăöơng trong lônh vûơc lûu thöng tiïìn tïơ Sûơ hònh thađnh tû baên cho vay lađ kïịt quaê cuêa sûơ phaât triïín quan hïơ hađng hoâa - tiïìn tïơ ăaơt ăïịn trònh ăöơ xuíịt hiïơn tû baên tiïìn tïơ taơm thúđi nhađn röîi (caâc loaơi quyô khíịu hao, quyô mua nguýn víơt liïơu chûa duđng ăïịn, quyô lûúng chûa ăïịn kyđ traê, tiïịt kiïơm ) trong khi laơi coâ nhûông ngûúđi cíìn tû baên ăïí múê röơng saên xuíịt hoùơc thiïịu tû baên lûu ăöơng Tû baên cho vay thûơc hiïơn vai trođ möi giúâi giûôa ngûúđi cho vay vađ ngûúđi ăi vay, lađ núi tíơp trung, ăiïìu hođa, sûê duơng húơp lyâ, coâ kïịt quaê caâc nguöìn vöịn tiïìn tïơ cuêa xaô höơi, thuâc ăííy quaâ trònh taâi saên xuíịt vađ quaâ trònh xaô höơi hoâa
Phaêi chuâ yâ nhûông ăùơc ăiïím ăùơc biïơt cuêa tû baên cho vay: - quýìn súê hûôu taâch rúđi quýìn sûê duơng; ngûúđi baân khöng míịt quýìn súê hûôu;
giaâ caê do giaâ trõ sûê duơng quýịt ắnh; quan hïơ boâc löơt tû baên chuê nghôa bõ che díịu
Nïịu khöng phaêi ăi vay, tû baên cöng nghiïơp ăöơc chiïịm giaâ trõ thùơng dû; nhûng do vay vöịn nïn noâ phaêi nhûúđng möơt phíìn giaâ trõ thùơng dû cho nhađ tû baên cho vay vò ăaô sûê duơng tû baên cuêa hoơ Nhû víơy, hoaơt ăöơng trong lônh vûơc lûu thöng tiïìn tïơ, tû baên cho vay khöng taơo ra giaâ trõ vađ giaâ trõ thùơng dû, nhûng noâ ặúơc phín phöịi
Trang 6giaâ trõ thùơng dû dûúâi hònh thûâc lúơi tûâc cho vay (Z) Víơy lúơi tûâc chñnh lađ hònh thûâc biïịn tûúâng cuêa giaâ trõ thùơng dû, nguöìn göịc cuêa noâ lađ giaâ trõ thùơng dû do lao ăöơng lađm thú taơo ra trong quaâ trònh saên xuíịt Thûơc chíịt lúơi tûâc cho vay biïíu hiïơn quan hïơ boâc löơt tû baên chuê nghôa múê röơng ra trong lônh vûơc phín phöịi
Xeât vïì mùơt lûúơng, lúơi tûâc noâi chung phaêi nhoê hún lúơi nhuíơn bònh quín (P) vađ lúân hún 0: 0 < Z <P; vađ phuơ thuöơc vađo quan hïơ cung cíìu trong lônh vûơc nađy úê tûđng thúđi kyđ
17 Caâc hònh thûâc ắa tö chuê ýịu vađ baên chíịt cuêa ắa tö tû baên chuê nghôa (R) lađ gò? YÂ nghôa cuêa viïơc nghiïn cûâu ắa tö ăöịi vúâi viïơc giaêi quýịt caâc víịn ăïì ruöơng ăíịt?
Ăùơc ăiïím nöíi bíơt cuêa quan hïơ saên xuíịt tû baên chuê nghôa trong nöng nghiïơp lađ chïị ăöơ ăöơc quýìn ruöơng ăíịt Caâc ýịu töị cíìn thiïịt cho saên xuíịt nöng nghiïơp tû baên chuê nghôa thuöơc ba chuê súê hûôu khaâc nhau (ắa chuê ăöơc quýìn ruöơng ăíịt, tû baên nöng nghiïơp súê hûôu caâc tû liïơu saên xuíịt khaâc, nhû maây moâc , cođn cöng nhín nöng nghiïơp súê hûôu sûâc lao ăöơng)
Quan hïơ xaô höơi ăöịi vúâi ruöơng ăíịt cuông bao göìm ba giai cíịp ăoâ
Tû baên kinh doanh nöng nghiïơp phaêi thú ruöơng ăíịt; thú cöng nhín ăïí saên xuíịt, do ăoâ, phaêi trñch möơt phíìn giaâ trõ thùơng dû cho ắa chuê dûúâi daơng ắa tö Baên chíịt cuêa ắa tö tû baên chuê nghôa khaâc vúâi ắa tö phong kiïịn Ăõa tö tû baên chuê nghôa lađ hònh thûâc biïịn tûúâng cuêa giaâ trõ thùơng dû, lađ möơt phíìn giaâ trõ thùơng dû do cöng nhín nöng nghiïơp taơo ra mađ nhađ tû baên kinh doanh nöng nghiïơp phaêi traê cho ắa chuê Do sûơ taâch rúđi quýìn súê hûôu vúâi quýìn sûê duơng ruöơng ăíịt, giai cíịp ắa chuê, vúâi tû caâch lađ ngûúđi súê hûôu, thu ắa tö, nhađ tû baên lađ ngûúđi kinh doanh ruöơng ăíịt - ngûúđi sûê duơng ăíịt ăai, thu ặúơc lúơi nhuíơn
Ăõa tö tû baên chuê nghôa lađ böơ phíơn lúơi nhuíơn siïu ngaơch ngoađi söị lúơi nhuíơn bònh quín (P) cuêa tû baên ăíìu tû trong nöng nghiïơp do
Trang 7ắa tö sau:
- Ăõa tö chïnh lïơch (Rcl) lađ phíìn lúơi nhuíơn phuơ thïm, ngoađi lúơi nhuíơn bònh quín, thu ặúơc trïn ruöơng ăíịt coâ ăiïìu kiïơn saên xuíịt thuíơn lúơi hún (vïì ăöơ mađu múô vađ võ trñ thuíơn lúơi) Ăoâ chñnh lađ söị chïnh lïơch giûôa giaâ caê saên xuíịt chung cuêa nöng phíím saên xuíịt trïn ruöơng ăíịt xíịu nhíịt vađ giaâ caê saên xuíịt caâ biïơt cuêa nöng phíím trïn ruöơng ăíịt töịt vađ trung bònh
Ăõa tö chïnh lïơch Rcl ặúơc chia thađnh hai loaơi:
+ Rcl I: lađ ắa tö thu ặúơc trïn ruöơng ăíịt coâ ăöơ mađu múô tûơ nhiïn vađ võ trñ thuíơn lúơi hún
+ Rcl II: lađ ắa tö thu ặúơc gùưn liïìn vúâi ăíìu tû thïm tû baên cho viïơc thím canh tùng nùng suíịt ăïí thu lúơi nhuíơn siïu ngaơch Trong thúđi gian húơp ăöìng thú ăíịt, Rcl II thuöơc nhađ tû baên
- Ăõa tö tuýơt ăöịi lađ lúơi nhuíơn siïu ngaơch ngoađi lúơi nhuíơn bònh quín ( ) hònh thađnh do cíịu taơo hûôu cú ( ) cuêa tû baên trong nöng nghiïơp thíịp hún trong cöng nghiïơp Psn = (c+v+m) - (c+v+ ) Ăõa
tö tuýơt ăöịi gùưn liïìn vúâi súê hûôu ruöơng ăíịt nhíịt thiïịt phaêi nöơp cho ắa chuê, duđ ruöơng ăíịt ăoâ thuöơc loaơi xíịu nhíịt
- Ăõa tö ăöơc quýìn thu ặúơc trïn nhûông khu ăíịt tröìng ặúơc caâc cíy quyâ hiïịm, hoùơc coâ võ trñ ăùơc biïơt vïì cöng nghiïơp, thûúng maơi, dõch vuơ
Nghiïn cûâu ắa tö tû baên chuê nghôa, ngoađi muơc ăñch vaơch roô quan hïơ saên xuíịt tû baên chuê nghôa trong nöng nghiïơp, chuâng ta cođn ruât ra
cú súê lyâ luíơn ăïí ăïì ra caâc ặúđng löịi, chñnh saâch ăöịi vúâi nöng nghiïơp nhùìm kñch thñch nöng nghiïơp phaât triïín, kïịt húơp hađi hođa caâc lúơi ñch trong nöng nghiïơp cuông nhû giûôa nöng nghiïơp vúâi caâc ngađnh khaâc
Thñ duơ, xíy dûơng chñnh saâch thúị nöng nghiïơp ăuâng ăùưn húơp lyâ nhùìm khai thaâc ặúơc moơi tiïìm nùng úê nöng thön; traânh ăöơc quýìn trong phín phöịi ruöơng ăíịt, taơo ăiïìu kiïơn cho caơnh tranh trong nöng nghiïơp vađ giûôa nöng nghiïơp vúâi caâc ngađnh saên xuíịt khaâc; víơn duơng
Trang 8lyâ luíơn vïì ắa tö chïnh lïơch ăïí khuýịn khñch moơi ruöơng ăíịt ặúơc khai thaâc baêo ăaêm cöng bùìng xaô höơi (Rcl I); ăïì ra chñnh saâch giao quýìn sûê duơng ruöơng ăíịt líu dađi ăïí khuýịn khñch ngûúđi nöng dín ăíìu tû thím canh, caêi taơo ăíịt ăai (Rcl II)
18 Thïị nađo lađ cöng ty cöí phíìn vađ thõ trûúđng chûâng khoaân? Vai trođ cuêa chuâng trong nïìn kinh tïị hađng hoâa?
Cöng ty cöí phíìn ra ăúđi do lûơc lûúơng saên xuíịt phaât triïín maơnh meô, ăoâ lađ hònh thûâc tíơp trung vöịn ăïí múê röơng saên xuíịt, giađnh lúơi thïị trong caơnh tranh
- Cöng ty cöí phíìn lađ loaơi xñ nghiïơp lúân mađ tû baên cuêa noâ ặúơc hònh thađnh tûđ sûơ liïn kïịt nhiïìu tû baên caâ biïơt vađ tiïịt kiïơm cuêa caâc caâ nhín bùìng viïơc mua cöí phiïịu
+ Cöí phiïịu lađ möơt thûâ chûâng khoaân coâ giaâ ghi nhíơn quýìn súê hûôu vađ quýìn hûúêng möơt phíìn thu nhíơp cuêa cöng ty dûúâi hònh thûâc lúơi tûâc cöí phíìn Lúơi tûâc cöí phíìn phuơ thuöơc mûâc doanh lúơi cuêa cöng ty cöí phíìn Cöí phiïịu míịt giaâ trõ khi cöng ty bõ phaâ saên
+ Cöí ăöng lađ nhûông ngûúđi mua cöí phiïịu Cöí ăöng ặúơc tham gia ăaơi höơi cöí ăöng, bíìu cûê ban quaên trõ vađ thöng qua caâc quýịt ắnh cuêa cöng ty
Trong chuê nghôa tû baên, chó cíìn nùưm ặúơc möơt söị cöí phiïịu ăaâng kïí lađ ăaô khöịng chïị, thao tuâng caê cöng ty
+ Traâi khoaân lađ hònh thûâc vay tiïìn do cöng ty phaât hađnh Ngûúđi mua traâi khoaân hûúêng lúơi tûâc cöị ắnh vađ ặúơc hoađn traê
- Thõ trûúđng theo nghôa thöng thûúđng lađ töíng húơp caâc ăiïìu kiïơn thûơc hiïơn hađng hoâa; lađ töíng húơp caâc möịi quan hïơ lûu thöng hađng hoâa vađ lûu thöng tiïìn tïơ
Thõ trûúđng chûâng khoaân hònh thađnh trong nïìn kinh tïị thõ trûúđng hay trong nïìn kinh tïị hađng hoâa ăaô phaât triïín cao Thõ trûúđng chûâng khoaân lađ núi giao dõch mua baân caâc loaơi chûâng
Trang 9Thõ trûúđng chûâng khoaân nhaơy beân nhanh vúâi caâc biïịn ăöơng trong ăúđi söịng, lađ "phong vuô biïíu" cuêa nïìn kinh tïị Búêi vò, thõ giaâ cöí phiïịu, giaâ caê caâc chûâng khoaân liïn quan ăïịn tònh hònh kinh doanh cuêa caâc cöng ty, ăïịn tyê suíịt lúơi tûâc ngín hađng mađ caâc chûâng khoaân mang laơi thu nhíơp cho ngûúđi súê hûôu noâ Giaâ caê chûâng khoaân tùng lïn lađ biïíu hiïơn cuêa nïìn kinh tïị ăang phaât triïín; nïịu ngûúơc laơi, lađ biïíu hiïơn sûơ sa suât hay khuêng hoaêng cuêa nïìn kinh tïị
Trong chuê nghôa tû baên, thõ trûúđng chûâng khoaân trúê thađnh lônh vûơc ăíìu cú lađm giađu cuêa nhûông nhađ tû baên lúân
Ăöịi vúâi nûúâc ta, vúâi chuê trûúng ăííy maơnh nïìn kinh tïị hađng hoâa nhiïìu thađnh phíìn, viïơc nghiïn cûâu vađ sûê duơng cöng ty cöí phíìn vađ thõ trûúđng chûâng khoaân coâ vai trođ ríịt quan troơng
Chuâng coâ taâc duơng:
- Lađ ăođn bííy ăïí tíơp trung caâc nguöìn vöịn nhađn röîi trong moơi tíìng lúâp nhín dín, trong caâc ăún võ tíơp thïí trong nûúâc cuông nhû ngoađi nûúâc
- Kïịt húơp chùơt cheô caâc lúơi ñch kinh tïị
- Gùưn víịn ăïì súê hûôu vúâi quýìn sûê duơng
- Kïịt húơp sûâc maơnh cuêa caâc hònh thûâc súê hûôu, caâc thađnh phíìn kinh tïị
- Taơo caâc möịi liïn kïịt vađ ăa daơng hoâa caâc hònh thûâc kinh tïị
- Huy ăöơng vöịn ăöìng thúđi tùng töịc ăöơ chu chuýín ăöìng vöịn vađ giaêm tiïìn mùơt trong lûu thöng
19 Vò sao coâ sûơ chuýín biïịn tûđ chuê nghôa tû baên tûơ do caơnh tranh sang chuê nghôa tû baên ăöơc quýìn? Caâc hònh thûâc chuê ýịu vađ baên chíịt kinh tïị cuêa chuê nghôa tû baên ăöơc quýìn lađ gò?
Chuê nghôa tû baên ăöơc quýìn lađ giai ăoaơn phaât triïín cao cuêa chuê nghôa tû baên Noâ xuíịt hiïơn vađo cuöịi thïị kyễ XIX ăíìu thïị kyê XX, lađ
Trang 10sûơ phaât triïín tíịt ýịu tûđ chuê nghôa tû baên tûơ do caơnh tranh Ăoâ lađ vò:
Möơt lađ, vúâi sûơ phaât triïín cuêa khoa hoơc tûơ nhiïn, nhûông phaât minh kyô thuíơt ặúơc aâp duơng lađm cho lûơc lûúơng saên xuíịt cuöịi thïị kyê XIX coâ nhûông bûúâc nhaêy voơt nhû phûúng phaâp luýơn kim múâi, maây cùưt goơt kim loaơi, nhûông ăöơng cú ăöịt trong vađ nhûông phûúng tiïơn víơn taêi múâi ra ăúđi Muöịn sûê duơng nhûông thađnh tûơu noâi trïn cuêa khoa hoơc - kyô thuíơt, cíìn coâ nguöìn vöịn lúân Ăiïìu nađy ăođi hoêi sûơ tíơp trung tû baên vađ tíơp trung saên xuíịt
Hai lađ, trong cuöơc caơnh tranh khöịc liïơt, tû baên vûđa vađ nhoê bõ phaâ saên hađng loaơt, cođn caâc nhađ tû baên lúân thò phaât ăaơt, tû baên ặúơc tíơp trung vúâi quy mö ngađy cađng lúân
Ba lađ, khuêng hoaêng kinh tïị cuêa thïị giúâi tû baên chuê nghôa, ăùơc biïơt lađ cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị nùm 1873, cađng ăííy nhanh sûơ tñch tuơ, tíơp trung tû baên vađ tíơp trung saên xuíịt
Sûơ tíơp trung saên xuíịt ặúơc thûơc hiïơn bùìng caâch thön tñnh líîn nhau giûôa nhûông xñ nghiïơp lúân vađ nhoê vađ bùìng caâch tûơ nguýơn thoêa thuíơn giûôa caâc nhađ tû baên
Tñch tuơ vađ tíơp trung saên xuíịt ăïịn mûâc ăöơ nađo ăoâ tíịt ýịu díîn ăïịn ăöơc quýìn, vò söị ñt caâc xñ nghiïơp lúân dïî thoêa hiïơp thöịng nhíịt vúâi nhau hún lađ nhiïìu xñ nghiïơp nhoê Mùơt khaâc, sûơ caơnh tranh giûôa caâc xñ nghiïơp quy mö lúân seô gay gùưt hún, ăïì ra khuynh hûúâng thoêa hiïơp ăïí nùưm ăöơc quýìn
Múâi ăíìu, caâc töí chûâc ăöơc quýìn phaât triïín trong möơt söị ngađnh nhíịt ắnh; sau ăoâ, theo möịi liïn hïơ díy chuýìn, noâ ặúơc múê röơng
ra caâc ngađnh khaâc, vúâi caâc hònh thûâc chuê ýịu:
+ Caâc-ten lađ loaơi liïn minh ăöơc quýìn vïì giaâ caê, thõ trûúđng; caâc thađnh viïn trong töí chûâc ăöơc quýìn nađy víîn ăöơc líơp caê trong saên xuíịt líîn lûu thöng