Một khu vực khác cũng là một đối thủ cạnh tranh đáng kể với DNNN là các doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế có vốn đầu tư của nước ngoài, các doanh nghiệp này có ưu thế hơn các DNNN về
Trang 1
ngành sản xuất không đòi hỏi vốn đầu tư lớn thì tư nhân
đang lấn dần thị phần của DNNN Một khu vực khác cũng
là một đối thủ cạnh tranh đáng kể với DNNN là các doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế có vốn đầu tư của nước ngoài, các doanh nghiệp này có ưu thế hơn các DNNN về vốn, công nghệ hiện đang được nhà nước ta khuyến khích
và ưu đãi, đang len lỏi vào một số các lĩnh vực kinh tế lớn của nước ta như: dầu khí, chế biến thuỷ hải sản, xây dựng công nghiệp, sản xuất hoá chất, xi măng…đáng chú ý hơn cả là năm 2000 tốc độ tăng trưởng của DNNN chỉ có 11% thì doanh nghiệp tư bản tư nhân tăng 14% và doanh nghiệp
có vốn đầu tư nước ngoài tăng trên 20%, do đó trong thời gian tới nếu nước ta không có biện pháp để củng cố sức mạnh của DNNN thì DNNN sẽ bị lấn át ngay trên thị trường sân nhà
Khi chúng ta hoàn thành tiến trình ra nhập AFTA và thực hiện hiệp định thương mại Việt-Mỹ thì sức cạnh tranh
sẽ cụ thể hoá bằng cạnh tranh hàng hoá, hay yếu tố quan trọng nhất là chất lượng hàng hoá và giá cả hảng hoá Hiện tại ngoài một số mặt hàng như hoá mỹ phẩm, đồ nhựa, than, một số hoá chất cơ bản Giá của ta rẻ hơn của nước ngoài,
Trang 2
còn lại một số mặt hàng như giấy, phân bón, xi măng, hàng
điện tử, hàng cơ khí Thì hàng của ta đều cao hơn hàng nước ngoài từ 20-40%
Hai cuộc cạnh tranh trên đây chính là vấn đề cấp bách
và nghiêm trọng đối với các DNNN Trong thời gian tới nước ta cần phải đẩy mạn việc cải tổ, xây dựng, sắp xếp để KTNN giữ được vai trò chủ đạo, dẫn dắt các thành phần kinh tế khác phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa
V Những giải pháp cải cách, đổi mới và phát triển kinh tế nhà nước
Việc cải cách đổi mới thành phần KTNN nói chung và các DNNN nói riêng trong giai đoạn hiện nay là cực kỳ cần thiết và cấp bách trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội
đất nước Để tổ quốc vững bước trên con đường CNH - HĐH, tại hội nghị lần thứ 3 ban chấp hành Trung ương
Đảng khoá IX đã thông qua nghị quyết về việc tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả của DNNN Trên cơ sở đó, nhằn tăng cường vai trò chủ đạo của KTNN
Trang 3
trong nền kinh tế quốc dân, việc định hướng sắp xếp phát triển DNNN trong thời gian tới bao gồm những giải pháp lớn sau:
1 Về định hướng sắp xếp, phát triển doanh nghiệp nhà nước hoạt động kinh doanh và hoạt động công ích
1.1 Đối với doanh nghiệp hoạt động kinh doanh
Nhà nước giữ 100% vốn đối với các doanh nghiệp hoạt
động kinh doanh trong lĩnh vực độc quyền nhà nước, bao gồm: vật liệu nổ, hoá chất độc, chất phống xạ, hệ thống truyền tải điện quốc gia, mạng trục thông tin quốc gia, sản xuất thuốc lá điếu
Nhà nước giữ cổ phần chi phối hoặc giữ 100% vốn đối với DNNN hoạt động kinh doanh trong các ngành và lĩnh vực: bán buôn lương thực, bán buôn xăng dầu, sản xuất
điện, khai thác các khoán sản quan trọng, sản xuất một số sản phẩm cơ khí, điện tử, công nghệ thông tin, sản xuất kim loại đen, kim loại màu, sản xuất hoá chất cơ bản, phân hoá học, thuốc bản vệ thực vật, sản xuất xi măng công nghiệp
Trang 4
xây dựng, sản xuất một số hàng tiêu dùng và công nghệ thực phầm quan trọng, sản xuất hoá dược thuốc chữa bệnh, vận tải hàng không, đường sắt, viễn dương, khinh doanh tiền tệ, bảo hiểm, xổ số kiến thiết, dịch vụ viễn thông cơ bản; chủ yếu là các doanh nghiệp có quy mô lớn, có đóng góp lớn cho ngân sách, đi đầu trong việc ứng dụng công nghệ mũi nhọn công nghệ cao và góp phần quan trọng ổn
định kinh tế vĩ mô Những doanh nghiệp hoạt động kinh doanh bảo đảm nhu cầu thiết yếu cho phát triển sản xuất và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào nông thôn, đồng bào các dân tộc ở miền núi, vùng sâu, vùng xa
Nhà nước giữ cổ phần đặc biệt trong một số trường hợp cần thiết:
Chuyển các doanh nghiệp mà nhà nước giữ 100% sang hình thức công ty TNHH một chủ sở hữu là nhà nước hoặc công
ty cổ phần gồm các cổ đông là các DNNN
Căn cứ trên đây, chính phủ chỉ đạo rà soát, phê duyệt phân loại cụ thể các DNNN hiện có để chiển khai thực hiện
và từng thời kỳ xem xét điều chỉnh định hướng phân loại
Trang 5
doanh nghiệp cho phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội
Doanh nghiệp thuộc các tổ chức của Đảng thực hiện sắp xếp như đối với DNNN Doanh nghiệp thuộc các tổ chức chính trị xã hội đăng ký hoạt động theo Luật Doanh nghiệp
Việc thành lập mới DNNN hoạt động kinh doanh chủ yếu hoạt động dưới hình thức công ty cổ phần Chỉ thành lập mới doanh nghiệp 100% vốn nhà nước đối với những ngành và lĩnh vực mà nhà nước cần giữ độc quyền hoặc các thành phần kinh tế khác không muốn hay không có khả năng tham gia
1.2 Đối với doanh nghiệp hoạt động công ích
Trang 6
Nhà nước giữ 100% vốn đối với các doanh nghiệp công ích hoạt động trong các lĩnh vực: in bạc và chứng chỉ
có giá, điều hành bay, đảm bảo hàng hải, kiểm soát và phân phối tần số vô tuyến điện, sản xuất sửa chữa vũ khí, khí tài, trang thiết bị chuyên dùng cho quốc phồng, an ninh, doanh nghiệp được giao thực hiện nhiệm vụ quốc phồng đặc biệt
và các doanh nghiệp tại các địa bàn chiến lược quan trọng kết hợp kinh tế quốc phồng theo quyết định của chính phủ Các doanh nghiệp của quân đội và công an được sắp xếp và phát triển theo định hướng này
Nhà nước giữ 100% vốn hoặc cổ phần chi phối đối với những doanh nghiệp công ích đang hoạt động trong các lĩnh vực: kiểm định kỹ thuật phương tiện giao thông cơ giới lớn, xuất bản sách giáo khoa, sách báo cáo chính trị, phim thời
sự và tài liệu, quản lý bảo chì hệ thống quốc gia, sân bay, quản lý thuỷ nông đầu nguồn, trồng và bảo vệ rừng đầu nguồn thoát nước ở đô thị lớn, ánh sáng đường phố, quản lý bảo chì hệ thống đường bộ, bến xe đường thuỷ quan trọng; sản xuất sản phẩm và cung ứng dịch vụ khác theo quy định của chính phủ
Trang 7
Trong từng thời kỳ chính phủ xem xét điều chỉnh định hướng phân loại doanh nghiệp cho phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội Đối với các doanh nghiệp hoạt
động công ích hiện có, chính phủ căn cứ vào định hướng trên đây chỉ đạo rà soát và phê duy phân loại cụ thể để chuyển khai thực hiên Những doanh nghiệp công ích đang hoạt động không thuộc diện nêu trên sẽ được sắp xếp lại Việc thành lập mới do DNNN hoạt động công ích phải được xem xét chặc chẽ đúng định hướng có yêu cầu và có đủ
điều kiện cần thiết Khuyến khích nhân dân và doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế sản xuất những sản phẩn dịch vụ công ích mà xã hội cần và pháp luật không cần
2 Về việc sửa đổi, bổ sung cơ chế chính sách
2.1 Đối với doanh nghiệp hoạt động kinh doanh
Doanh nghiệp tự chủ quyết định kinh doanh theo quan
hệ cung cầu theo cơ chế thị trường phù hợp với mục tiêu
Trang 8
thành lập và điều lệ hoạt động Xoá bỏ bao cấp đối với doanh nghiệp Thực hiện chính sách ưu đãi đối các ngành vùng, các sản phẩm dịch vụ cần ưu tiên hoặc khuyến khích sản xuất không phân biệt thành phần kinh tế Ban hành luật cạnh tranh để bảo vệ và khuyến khích các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế cạnh tranh, hợp tác bình đẳng trong khuôn khổ pháp luật chung Đối vớ DNNN hoạt động trong lĩnh vực độc quyền cần có quy định kiểm soát giá và
điều tiết lợi nhuận và cần tổ chức một số DNNN cùng cạnh tranh bình đẳng
Nhà nước ban hành tiêu chí đánh giá hiệu quả và cơ chế giám sát DNNN
Đổi mới chế độ kế toán kiểm toán, chế độ báo cáo, thông tin, thực hiện công khai hoạt động kinh doanh và tài chính doanh nghiệp
-Về vốn : doanh nghiệp(DN) được tiếp cân và thu hút
các nguồn vốn trên thị trường để phát triển kinh doanh;
được chủ động xử lý các tài sản dư thừa, hàng hoá ứ đọng
Trang 9
Nhà nước có cơ chế để trong 5 năm 2001- 2005 cơ bản tạo dủ vốn điều lệ cho doanh nghiệp Không thu thuế sử dụng vốn ngân sách, chuyển hình thức cấp vốn sang đầu tư vốn Thí điểm lập công ty đầu tư tài chính nhà nước để thực hiện đầu tư và quản lý vốn nhà nước tại DN Nghiên cứu ban hành luật sử dụng vốn nhà nước vào đầu tư và kinh doanh
DN được tự chủ trong việc phân phối và trích lập các quỹ từ lợi nhuận để lại theo khung quy định chung Nhà nước có chính sách đối với những tài sản do DN đầu tư bằng vốn vay và đã trả hết nợ bằng nguồn khấu hao cơ bản
và lợi nhuận do chính tài sản dó làm ra theo hướng thực hiện hài hoà các lợi ích, phù hợp với đặc điểm của từng ngành nghề, từng lĩnh vực cụ thể khuyến khích DN tiếp tục tái đầu tư phát triển
-Về đầu tư: tăng thêm quyền và trách nhiệm của
DNNN trong quyết định đầu tư trên cơ sở chiến lược, quy hoạch phát triển được phê duyệt
Trang 10
-Về đổi mới: hiện đại hoá công nghệ: DN được áp
dụng chế độ ưu đãi đối với người có đóng góp vào đổi mới công nghệ mang lại hiệu quả thiết thực cho DN; chi phí này
được hạch toán vào giá thành sản phẩm Nhà nước có chính sách khuyến khích, hỗ trợ DN đầu tư đổi mới công nghệ
-Về lao động, tiền lương: DN quyết định việc tuyển
chon lao động và chịu trách nhiệm giải quyết chế độ đối với người lao động do mình tuyển dụng không có việc làm bằng các nguồn kinh phí của DN; được tự chủ trong việc trả tiền lương và tiền thưởng trên cơ sở năng suất lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN
-Về cán bộ quản lý DN: DN chủ động lựa chọn và bố
chí cán bộ quản lý theo hướng chủ yếu là thi tuyển; cơ quan nhà nước và tổ chức có thẩm quyền ra quyết đinh bổ nhiệm cán bộ chủ chốt của DN Nhà nước có cơ chế khuyến khích vật chât, tinh thần, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cán
bộ quản lý DN
-Về thanh tra kiểm tra: hàng năm DN phải được kiểm
toán, kết quả kiểm toán là căn cứ pháp lý về tình hình tài