Tuy cođn coâ nhûông haơn chïị, nhûng chuê nghôa xaô höơi khöng tûúêng - phï phaân thïị kyê XIX víîn ặúơc thûđa nhíơn lađ nguöìn göịc lyâ luíơn cuêa chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc do Maâc
Trang 1phï phaân lađ úê chöî:
+ Hoơ ăaô nghiïm khùưc lïn aân sûơ bíịt cöng vađ vaơch ra nhûông töơi aâc
do chuê nghôa tû baên gíy ra
+ Caâc nhađ xaô höơi khöng tûúêng - phï phaân ăaô ăïì xuíịt viïơc xíy dûơng möơt xaô höơi múâi thûơc sûơ cöng bùìng vađ tiïn ăoaân möơt caâch thiïn tađi nhiïìu chín lyâ mađ tñnh ăuâng ăùưn cuêa noâ ăaô ặúơc Maâc vađ Ùngghen chûâng minh bùìng khoa hoơc Ăoâ lađ: xoaâ boê naơn ngûúđi boâc löơt ngûúđi, lïn aân chïị ăöơ tû hûôu (Öoen), biïịn nhađ nûúâc thađnh cú quan thuíìn tuyâ quaên lyâ saên xuíịt vađ phaât triïín saên xuíịt theo möơt kïị hoaơch húơp lyâ, lađm hađi hoađ caâc quan hïơ xaô höơi, taơo ăiïìu kiïơn cho con ngûúđi phaât triïín toađn diïơn, xoaâ boê sûơ ăöịi líơp giûôa thađnh thõ vađ nöng thön, giaêi phoâng phuơ nûô
+ Nhòn chung, tû tûúêng cuêa caâc nhađ xaô höơi chuê nghôa khöng tûúêng vađ nhíịt lađ khöng tûúêng - phï phaân ăíìu thïị kyê XIX ăaô mang nhûông ýịu töị cuêa chuê nghôa nhín ăaơo coâ taâc duơng thûâc tónh yâ thûâc ăíịu tranh cuêa quíìn chuâng lao ăöơng trong möơt thúđi kyđ lõch sûê nhíịt ắnh
- Bïn caơnh nhûông cöịng hiïịn lúân lao, caâc nhađ xaô höơi chuê nghôa khöng tûúêng - phï phaân cođn coâ nhûông haơn chïị lõch sûê nhíịt ắnh: + Tuy coâ phï phaân gay gùưt chuê nghôa tû baên nhûng hoơ ăaô khöng vaơch ra ặúơc baên chíịt vađ caâc quy luíơt víơn ăöơng cuêa noâ
+ Khöng thíịy ặúơc lûơc lûúơng xaô höơi coâ khaê nùng xoaâ boê chuê nghôa tû baên vađ xíy dûơng chuê nghôa cöơng saên lađ giai cíịp cöng nhín hiïơn ăaơi
+ Con ặúđng caêi taơo xaô höơi tû baên chuê nghôa, xíy dûơng chïị ăöơ xaô höơi múâi cuêa hoơ mang tñnh chíịt caêi lûúng, aêo tûúêng, bùìng tuýn truýìn, thuýịt phuơc hoùơc bùìng thûơc nghiïơm xaô höơi
- Nguýn nhín cuêa nhûông haơn chïị lõch sûê ăoâ lađ do:
+ Thúđi kyđ íịy phûúng thûâc saên xuíịt tû baên chuê nghôa chûa phaât triïín ăïịn ăöơ chñn muöìi, do ăoâ, chûa böơc löơ hïịt nhûông mùơt baên chíịt
Trang 2síu xa vađ nhûông míu thuíîn vöịn coâ cuêa noâ
+ Giai cíịp cöng nhín hiïơn ăaơi chûa phaât triïín vúâi tû caâch lađ möơt
giai cíịp ăaô trûúêng thađnh, cuöơc ăíịu tranh cuêa hoơ cođn úê trònh ăöơ tûơ
phaât
+ Caâc nhađ khöng tûúêng nađy ăïìu xuíịt thín tûđ tíìng lúâp trïn, chûa
thoaât khoêi hïơ tû tûúêng tû saên
Tuy cođn coâ nhûông haơn chïị, nhûng chuê nghôa xaô höơi khöng tûúêng
- phï phaân thïị kyê XIX víîn ặúơc thûđa nhíơn lađ nguöìn göịc lyâ luíơn
cuêa chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc do Maâc vađ Ùngghen saâng líơp
Chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc ra ăúđi vađ trúê thađnh vuô khñ lyâ luíơn
cuêa giai cíịp cöng nhín trong cuöơc ăíịu tranh chöịng giai cíịp tû saên
Tûđ ăoâ vïì sau moơi sûơ tuýn truýìn chuê nghôa xaô höơi mang tñnh chíịt
khöng tûúêng ăïìu trúê thađnh laơc híơu, thíơm chñ lađ phaên ăöơng ăöịi vúâi
phong trađo ăíịu tranh cuêa giai cíịp cöng nhín chöịng laơi sûơ thöịng trõ
vađ boâc löơt cuêa giai cíịp tû saên
3 Ăíu lađ sûơ ra ăúđi vađ caâc giai ăoaơn phaât triïín chuê ýịu cuêa chuê
nghôa xaô höơi khoa hoơc?
a) Nhûông ăiïìu kiïơn vađ tiïìn ăïì ra ăúđi cuêa chuê nghôa xaô höơi khoa
hoơc
Chuê nghôa Maâc noâi chung vađ chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc noâi riïng ra
ăúđi trïn nhûông tiïìn ăïì vađ ăiïìu kiïơn sau:
- Nhûông tiïìn ăïì kinh tïị - xaô höơi quýịt ắnh cho sûơ ra ăúđi cuêa chuê
nghôa xaô höơi khoa hoơc lađ sûơ phaât triïín cuêa phûúng thûâc saên xuíịt
tû baên chuê nghôa vađ sûơ trûúêng thađnh cuêa giai cíịp cöng nhín
+ Vađo nhûông nùm 40 cuêa thïị kyê XIX, nïìn ăaơi cöng nghiïơp úê nhiïìu
nûúâc tû baên chuê nghôa ăaô phaât triïín maơnh, chuê nghôa tû baên ăaô böơc
löơ roô baên chíịt vađ nhûông míu thuíîn vöịn coâ cuêa noâ Ăoâ lađ míu thuíîn
giûôa lûơc lûúơng saên xuíịt ăaô ặúơc xaô höơi hoaâ cao vúâi chïị ăöơ chiïịm hûôu
tû nhín tû baên chuê nghôa vïì tû liïơu saên xuíịt Míu thuíîn ăoâ ngađy
cađng trúê nïn khöng ăiïìu hoađ vađ ặúơc biïíu hiïơn ra ngoađi xaô höơi lađ
Trang 3míu thuíîn giûôa giai cíịp cöng nhín vađ giai cíịp tû saên ngađy cađng gay gùưt
+ Trong thúđi kyđ nađy, giai cíịp vö saên ăaô trûúêng thađnh vađ bûúâc lïn vuô ăađi vúâi tû caâch lađ möơt lûơc lûúơng chñnh trõ ăöơc líơp trong cuöơc ăíịu tranh chöịng giai cíịp tû saên Tiïu biïíu lađ nhûông cuöơc khúêi nghôa cuêa cöng nhín Liöng úê Phaâp nùm 1831-1834, cöng nhín dïơt Xilïdi úê Ăûâc nùm 1844 vađ ăùơc biïơt lađ phong trađo Hiïịn chûúng úê Anh (1838-1848) lađ phong trađo caâch maơng to lúân ăíìu tiïn, thíơt sûơ coâ tñnh chíịt quíìn chuâng vađ coâ hònh thûâc chñnh trõ Nhûông phong trađo ăoâ ăaô cung cíịp nhûông bađi hoơc cho sûơ khaâi quaât lyâ luíơn, ăöìng thúđi cuông ăùơt ra ýu cíìu bûâc thiïịt phaêi xíy dûơng möơt hïơ thöịng lyâ luíơn khoa hoơc, caâch maơng ăïí soi ặúđng cho sûơ phaât triïín cuêa phong trađo
- Tiïìn ăïì tû tûúêng - lyâ luíơn: Ba trađo lûu tû tûúêng xuíịt hiïơn vađo thïị kyê XIX nhû triïịt hoơc cöí ăiïín Ăûâc, kinh tïị chñnh trõ hoơc Anh vađ chuê nghôa xaô höơi khöng tûúêng - phï phaân Phaâp lađ nhûông tiïìn ăïì lyâ luíơn cho sûơ ra ăúđi cuêa chuê nghôa Maâc Maâc vađ Ùngghen ăaô tiïịp thu möơt caâch coâ phï phaân caâc lyâ luíơn nađy, khùưc phuơc nhûông haơn chïị cuêa chuâng vađ chûâng minh bùìng khoa hoơc caâc tiïn ăoaân thiïn tađi cuêa caâc
võ tiïìn böịi
- Tiïìn ăïì khoa hoơc: nhûông phaât kiïịn vïì khoa hoơc tûơ nhiïn, ăùơc biïơt lađ hoơc thuýịt vïì tïị bađo, ắnh luíơt baêo toađn vađ chuýín hoaâ nùng lûúơng, thuýịt tiïịn hoaâ cuêa Ăaâcuyn ăaô cung cíịp nhûông cú súê khoa hoơc ăïí khùỉng ắnh thïm nhûông nguýn lyâ cuêa chuê nghôa duy víơt biïơn chûâng vađ chuê nghôa duy víơt lõch sûê
- Ngoađi nhûông tiïìn ăïì khaâch quan, chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc ra ăúđi cođn do cöng lao cöịng hiïịn cuêa Maâc vađ Ùngghen Vúâi quan niïơm duy víơt vïì lõch sûê vađ hoơc thuýịt giaâ trõ thùơng dû cuêa Maâc, chuê nghôa xaô höơi ăaô tûđ khöng tûúêng trúê thađnh khoa hoơc
Nhûông tû tûúêng cú baên cuêa chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc ăaô ặúơc Maâc vađ Ùngghen trònh bađy trong "Tuýn ngön cuêa Ăaêng cöơng saên"
Trang 4- vùn kiïơn coâ tñnh chíịt cûúng lônh ăíìu tiïn cuêa phong trađo cöơng
saên vađ cöng nhín quöịc tïị
b) Nhûông giai ăoaơn phaât triïín chuê ýịu cuêa chuê nghôa xaô höơi
khoa hoơc
Chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc phaât triïín qua ba giai ăoaơn chuê ýịu
sau ăíy:
- Giai ăoaơn Maâc - Ùngghen (tûđ giûôa nhûông nùm 40 ăïịn 1894):
+ Hai öng ăaô ăùơt nïìn moâng vađ phaât triïín nhûông nguýn lyâ cú
baên cuêa chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc: lyâ luíơn vïì sûâ mïơnh lõch sûê cuêa
giai cíịp vö saên, vïì vïì caâch maơng xaô höơi chuê nghôa, vïì chuýn
chñnh vö saên, vïì caâc giai ăoaơn cuêa hònh thaâi kinh tïị - xaô höơi cöơng
saên chuê nghôa, vïì víịn ăïì dín töơc, tön giaâo Nhúđ cöng lao cuêa hai
öng, chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc ăaô xím nhíơp vađo phong trađo cöng
nhín, ặa ăïịn sûơ ra ăúđi cuêa Quöịc tïị I (1864 - 1876), Quöịc tïị II
(1889 - 1914), caâc ăaêng cöơng saên vađ cöng nhín úê caâc nûúâc tû baên
chuê nghôa - haơt nhín laônh ăaơo phong trađo caâch maơng úê caâc nûúâc vađ
phong trađo caâch maơng quöịc tïị
- Giai ăoaơn Lïnin (1894 - 1924): Thúđi kyđ nađy, chuê nghôa tû baên ăaô
phaât triïín sang giai ăoaơn ăïị quöịc chuê nghôa
+ Lïnin, möơt mùơt, ăíịu tranh khöng khoan nhûúơng chöịng laơi
moơi chuê nghôa cú höơi vađ xeât laơi, mùơt khaâc, phaât triïín nhiïìu luíơn
ăiïím cuêa Maâc trong ăiïìu kiïơn lõch sûê múâi Ăoâ lađ lyâ luíơn vïì caâch
maơng xaô höơi chuê nghôa trong thúđi ăaơi ăïị quöịc chuê nghôa, vïì caâch
maơng khöng ngûđng, nhûông víịn ăïì vïì chiïịn lûúơc, saâch lûúơc caâch
maơng cuêa phong trađo cöơng saên vađ cöng nhín quöịc tïị
+ Sau Caâch maơng Thaâng Mûúđi, Lïnin phaât triïín lyâ luíơn vïì thúđi kyđ
quaâ ăöơ, nhûông nguýn lyâ vïì caêi taơo vađ xíy dûơng chuê nghôa xaô höơi,
hoơc thuýịt vïì xíy dûơng ăaêng kiïíu múâi, lyâ luíơn vïì nhađ nûúâc xaô höơi
chuê nghôa vađ dín chuê xaô höơi chuê nghôa
Cöịng hiïịn cuêa Lïnin trong viïơc phaât triïín lyâ luíơn cuông nhû biïịn
Trang 5noâ thađnh hiïơn thûơc ặúơc thûđa nhíơn nhû möơt bûúâc phaât triïín múâi cuêa chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc
- Giai ăoaơn tûđ sau khi Lïnin míịt cho ăïịn nay:
+ Trong giai ăoaơn nađy, caâc ăaêng cöơng saên vađ cöng nhín, phong trađo caâch maơng cuêa giai cíịp cöng nhín úê caâc nûúâc tû baên chuê nghôa vađ phong trađo giaêi phoâng dín töơc ăaô phaât triïín röơng raôi, chuê nghôa xaô höơi ăaô vûúơt ra khoêi phaơm vi möơt nûúâc vađ trúê thađnh hiïơn thûơc úê chíu Íu, AÂ, Phi vađ Myô Latinh Lyâ luíơn chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc tiïịp tuơc ặúơc böí sung, phaât triïín vađ víơn duơng vađo ăiïìu kiïơn cuơ thïí tûđng nûúâc trong quaâ trònh ăíịu tranh caâch maơng vađ xíy dûơng chuê nghôa xaô höơi
+ Nhûng, do bïơnh chuê quan duy yâ chñ, khöng biïịt kïị thûđa nhûông thađnh tûơu tiïịn böơ mađ nhín loaơi ăaô taơo ra trong thúđi ăaơi
tû baên khöng tön troơng quy luíơt khaâch quan, muöịn ăöịt chaây giai ăoaơn phaât triïín, nïn viïơc cuơ thïí hoaâ vađ ặa lyâ luíơn cuêa chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc vađo cuöơc söịng khöng phaên aânh ăuâng nhûông tû tûúêng cuêa Maâc, Ùngghen vađ Lïnin Vò víơy ăaô taơo nïn nhûông mö hònh chuê nghôa xaô höơi hiïơn thûơc mang nùơng tñnh quan liïu, bao cíịp, tíơp trung cûâng nhùưc keâo dađi nhiïìu nùm Ăöìng thúđi lyâ luíơn chuê nghôa xaô höơi khoa hoơc cuông khöng ặúơc phaât triïín kõp vúâi sûơ thay ăöíi nhanh choâng vađ ngađy cađng phûâc taơp cuêa tònh hònh thïị giúâi vađ sûơ phaât triïịn cuêa thúđi ăaơi
Ăoâ chñnh lađ nguýn nhín síu xa díîn ăïịn sûơ khuêng hoaêng, keâo dađi ăïí cuöịi cuđng díîn ăïịn sûơ suơp ăöí úê möơt söị nûúâc xaô höơi chuê nghôa nhû Liïn Xö nhûông nûúâc xaô höơi chuê nghôa úê Ăöng ÍU trong nhûông nùm
80 thïị kyê XX
Ngađy nay trong giai ăoaơn caâch maơng thïị giúâi taơm thúđi úê thúđi kyđ thoaâi trađo, chuê nghôa xaô höơi ăang ặâng trûúâc nhûông khoâ khùn, thûê thaâch gay gùưt, tònh hònh ăoâ ăođi hoêi caâc ăaêng cöơng saên vađ giai cíịp cöng nhín möîi nûúâc phaêi tûơ ăöíi múâi, khöng ngûđng níng cao trònh ăöơ lyâ luíơn, nùưm vûông phûúng phaâp luíơn vađ víơn duơng saâng taơo
Trang 6nhûäng luêån àiïím cú bẫn cuãa chuã nghơa Mấc-lïnin vâo thûåc tiïỵn àïí
giẫi quyïët nhûäng nhiïåm vuå àang àùåt ra cuãa cấch mẩng nûúác mịnh
4 Àêu lâ àưëi tûúång vâ phûúng phấp nghiïn cûáu cuãa chuã nghơa xậ
hưåi khoa hổc?
a) Chuã nghơa Mấc-lïnin bao gưìm ba bưå phêån húåp thânh: triïët hổc
Mấc - Lïnin, kinh tïë chđnh trõ Mấc-Lïnin vâ chuã nghơa xậ hưåi khoa
hổc Triïët hổc vâ kinh tïë chđnh trõ hổc lâ cú súã lyá luêån cuãa chuã
nghơa xậ hưåi khoa hổc, côn chuã nghơa xậ hưåi khoa hổc lâ sûå phất
triïín têët yïëu, húåp lưgđc cuãa hai bưå phêån trïn
+ Àiïím chuã yïëu nhêët cuãa chuã nghơa xậ hưåi khoa hổc lâ lâm sấng rộ
vai trô lõch sûã cuãa giai cêëp cưng nhên
+ Vïì tđnh thưëng nhêët cuãa ba bưå phêån cêëu thânh cuãa chuã nghơa
Lïnin: tđnh thưëng nhêët thïí hiïån úã hẩt nhên cuãa chuã nghơa
Mấc-Lïnin lâ phếp biïån chûáng duy vêåt, úã tđnh thưëng nhêët vïì muåc àđch àïìu
nhùçm luêån chûáng toân diïån cho vai trô lõch sûã cuãa giai cêëp cưng nhên
+ Cấc bưå phêån cố tđnh àưåc lêåp tûúng àưëi, mưỵi bưå phêån cố àưëi
tûúång nghiïn cûáu, phûúng phấp nghiïn cûáu cấc phẩm truâ, quy luêåt
riïng cuãa mịnh
b) Àưëi tûúång nghiïn cûáu cuãa chuã nghơa xậ hưåi khoa hổc
- Phên biïåt àưëi tûúång nghiïn cûáu cuãa mưn chuã nghơa xậ hưåi khoa
hổc vúái nhûäng mưn khoa hổc khấc
+ Chuã nghơa duy vêåt lõch sûã nghiïn cûáu nhûäng quy luêåt chung
cuãa xậ hưåi loâi ngûúâi vâ nhûäng biïíu hiïån cuãa chuáng úã nhûäng hịnh
thấi kinh tïë - xậ hưåi khấc nhau Côn chuã nghơa xậ hưåi khoa hổc chĩ
têåp trung nghiïn cûáu nhûäng quy luêåt chđnh trõ - xậ hưåi cuãa riïng
hịnh thấi - kinh tïë cưång sẫn chuã nghơa
+ Kinh tïë chđnh trõ hổc Mấc - Lïnin vâ chuã nghơa xậ hưåi khoa hổc
àïìu nghiïn cûáu quấ trịnh phất sinh, hịnh thânh vâ phất triïín cuãa
hịnh thấi kinh tïë - xậ hưåi cưång sẫn chuã nghơa, nhûng kinh tïë chđnh
trõ hổc nghiïn cûáu nhûäng quy luêåt kinh tïë, côn chuã nghơa xậ hưåi