Tíịt caê nhûông ăiïìu coâ thïí noâi cho caâc baơn nghe lađ sûơ lûơa choơn ăöịi tûúơng, sûơ tiïịn böơ trong sûơ phaât triïín khaât duơc sau giai ăoaơn naâc xñt coâ thïí tiïịn hađnh theo h
Trang 1bïơnh luýịn aâi thûúđng tònh Vò thïị cho nïn khi muöịn traânh möơt khuynh hûúâng ăöìng tñnh luýịn aâi quaâ maơnh, ngûúđi ta thûúđng quay vïì bïơnh naâc xñt möơt caâch dïî dađng hún Cho túâi nay töi chûa coâ dõp noâi cho caâc baơn nghe vïì nïìn moâng cuêa ăúđi söịng aâi tònh nhûng ngay bíy giúđ töi cuông chûa thïí líịp chöî tröịng ăoâ ặúơc Tíịt caê nhûông ăiïìu coâ thïí noâi cho caâc baơn nghe lađ sûơ lûơa choơn ăöịi tûúơng, sûơ tiïịn böơ trong sûơ phaât triïín khaât duơc sau giai ăoaơn naâc xñt coâ thïí tiïịn hađnh theo hai giai ăoaơn khaâc nhau: hoùơc theo loaơi naâc xñt, caâi töi cuêa ặúng sûơ ặúơc thay thïị bùìng möơt caâi töi nađo ăoâ giöịng noâ nhíịt; hoùơc theo loaơi múê röơng, nhûông ngûúđi ặúơc choơn lađm ăöịi tûúơng cho khaât duơc lađ nhûông ngûúđi trúê nïn cíìn thiïịt vò giuâp vađo viïơc thoêa maôn nhûông nhu cíìu khaâc cuêa ăúđi söịng Khi nađo khaât duơc choơn ăöịi tûúơng theo loaơi naâc xñt, töi cho rùìng khaât duơc thuöơc thađnh phíìn nhûông keê hûúâng vïì ăöìng tñnh luýịn aâi nhiïìu hún
Trong möơt bađi hoơc trûúâc ăíy töi coâ noâi chuýơn cho caâc baơn nghe vïì trûúđng húơp cuêa ngûúđi ăađn bađ coâ thoâi ghen tuöng Bíy giúđ sùưp ăïịn luâc bađi hoơc chíịm dûât chùưc caâc baơn tođ mođ muöịn biïịt töi giaêi thñch möơt thoâi quen nhû thïị nađo ặâng vïì phûúng diïơn phín tím hoơc Töi tiïịc lađ chó coâ thïí noâi cho caâc baơn nghe vïì ăiïím nađy ñt hún nhûông ăiïìu baơn chúđ ăúơi úê töi Súê dô chuâng ta khöng thïí duđng lyâ luíơn vađ kinh nghiïơm ăïí cùưt nghôa nhûông hònh aênh tûúng tûơ trong bïơnh aâm aênh lađ vò coâ nhûông liïn quan cuêa noâ vúâi vö thûâc mađ chñnh
yâ tûúêng aâm aênh vađ caâi thoâi quen kyđ cuơc nađy laơi ăaơi diïơn cho vö thûâc vađ chïị ngûơ noâ Hai bïơnh nađy chó khaâc nhau vïì mùơt ngoađi vađ tñnh caâch söịng ăöơng thöi
Cuông nhû trong bïơnh voơng tûúêng chuâng ta cuông tòm thíịy trong bïơnh buöìn ríìu u uíịt möơt vïịt raơn giuâp cho ta lúđi traâch moâc khöng thûúng haơi mađ nhûông keê buöìn ríìu u uíịt thûúđng ặa ra ăïí tûơ gaân cho mònh thûơc ra aâp duơng cho möơt ngûúđi khaâc, ăöịi tûúơng tònh duơc mađ hoơ ăaô míịt hay khöng cođn kñnh phuơc nhû trûúâc nûôa Chuâng ta ăaô ăi ăïịn kïịt luíơn lađ nïịu ngûúđi buöìn ríìu u uíịt ăaô ăaânh rúi ăöịi tûúơng cuêa khaât duơc thò ăöịi tûúơng ăoâ seô trúê vađo trong caâi töi sau möơt diïîn biïịn mađ ngûúđi ta goơi lađ möơt sûơ ăöìng nhíịt hoâa coâ tñnh caâch naâc xñt Töi chó coâ thïí hiïịn cho caâc baơn möơt hònh aênh cuêa sûơ ăoâ thöi chûâ khöng thïí cho möơt sûơ mö taê vïì bïn ngoađi cuông nhû vïì tñnh caâch söịng ăöơng Luâc ăoâ caâi töi ặúơc ăöịi xûê nhû möơt ăöịi tûúơng
bõ boê rúi, chõu moơi sûơ tíịn cöng vađ thuđ hùìn mađ noâ gaân cho ăöịi tûúơng Dûơa vađo quan niïơm nađy chuâng ta coâ thïí dïî dađng cùưt nghôa mûu toan tûơ tûê thûúđng thíịy úê con ngûúđi u uíịt vò ngûúđi bïơnh nhíịt
Trang 2ắnh huyê boê cuđng möơt luâc chñnh mònh vađ ăöịi tûúơng vûđa ýu vûđa gheât Trong bïơnh u uíịt cuông nhû caâc bïơnh naâc xñt khaâc, thûúđng phaât hiïơn ra möơt ăùơc tñnh cuêa ăúđi söịng tònh caêm mađ chuâng ta goơi lađ song ặúđng Ăoâ lađ sûơ coâ mùơt cuêa nhûông tònh caêm thín thiïơn vađ thuđ nghõch ăöịi vúâi möơt ngûúđi khaâc Khöng may lađ töi laơi khöng coâ
cú höơi ăïí noâi chuýín cho caâc baơn nghe vïì sûơ song ặúđng nađy
Caơnh sûơ ăöìng nhíịt naâc xñt cođn coâ möơt sûơ ăöìng nhíịt trong naâo loaơn thíìn kinh mađ chuâng ta biïịt roô tûđ líu Töi muöịn chó roô cho caâc baơn xem giûôa hai sûơ ăöìng nhíịt nađy coâ nhûông khaâc biïơt nhúđ vađo míịy thñ duơ ặúơc lûơa choơn cíín thíơn Vïì hònh thûâc ắnh kyđ vađ chu kò cuêa bïơnh u uíịt, töi coâ thïí noâi cho caâc baơn nghe möơt ăiïìu mađ chùưc caâc baơn ríịt thñch Nïịu coâ ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi chuâng ta coâ thïí duđng löịi noâi chûôa chaơy theo phín tím hoơc trong nhûông thúđi gian giûôa khi nöíi cún ngùn caên khöng cho tònh traơng u uíịt trúê laơi duđ dûúâi khña caơnh tònh caêm nađo Ngûúđi ta seô nhíơn ra rùìng trong bïơnh
u uíịt cuông nhûông trong thoâi quen kyđ cuơc ăïìu coâ caâch giaêi quýịt möơt cuöơc xung ăöơt coâ tñnh caâch ăùơc biïơt mađ caâc ýịu töị ăïìu giöịng y nhû trong caâc bïơnh thíìn kinh khaâc Caâc baơn thíịy ngay lađ tím lñ hoơc cođn coâ nhiïìu dûô kiïơn phaêi thu lûúơm ặúơc trong phaơm vi nađy
Töi cuông ăaô noâi cho caâc baơn biïịt rùìng, chuâng ta coâ thïí nhúđ phín tím hoơc thu lûúơm ặúơc nhiïìu ăiïìu hiïíu biïịt liïn quan ăïịn caâi töi, ăïịn nhûông ýịu töị cíịu thađnh cuêa noâ Chuâng ta cuông ăaô bùưt ăíìu nhòn thíịy sûơ cíịu thađnh nađy, nhûông ýịu töị nađy Khi phín tñch thoâi quen kyđ cuơc quan saât, chuâng ta tûúêng ăaô coâ thïí kïịt luíơn ặúơc rùìng trong caâi töi quaê coâ möơt caâi gò quan saât chó trñch, so saânh maôi khöng biïịt mïơt vađ chöịng ăöịi laơi nhûông phíìn khaâc cuêa caâi töi Vò thïị cho nïn töi cho rùìng ngûúđi bïơnh ăaô noâi sûơ thûơc — möơt sûơ thûơc mađ chuâng ta khöng quan tím ăïịn möơt caâch xûâng ăaâng — khi phađn nađn rùìng möîi bûúâc ăi cuêa anh ta ăïìu bõ quan saât rònh mođ, möîi yâ nghô ăïìu bõ veân mađn bñ míơt vađ chó trñch Ăiïìu líìm ăöơc nhíịt cuêa ngûúđi bïơnh lađ ăùơt caâi ăöơng lûơc khoâ chõu ăoâ úê bïn ngoađi Ngûúđi bïơnh thíịy trong mònh coâ möơt caâi gò ăang ăo lûúđng caâi töi hiïơn thúđi cuêa mònh vađ möîi sûơ phaât biïíu cuêa caâi töi ăoâ theo möơt caâi töi lyâ tûúêng mađ anh ta tûơ taơo ra trong quaâ trònh phaât triïín Töi nghô rùìng sûơ tûơ taơo ăoâ ặúơc thûơc hiïơn vúâi yâ muöịn líơp laơi sûơ tûơ bùìng lođng mònh, möơt sûơ tûơ bùìng lođng mònh ăi liïìn vúâi tñnh caâch naâc xñt luâc sú khai thúđi thú íịu ăaô bõ biïịt ăau biïịt bao nhiïu röịi loaơn vađ ăau buöìn Caâi gò ăang rònh mođ ăoâ, chuâng ta biïịt roô: ăoâ chñnh lađ con ngûúđi kiïím duýơt cuêa caâi töi: yâ thûâc con ngûúđi Chñnh yâ thûâc nađy kiïím duýơt
Trang 3caâc giíịc mú, ăoâ chñnh lađ núi xuíịt phaât cuêa nhûông sûơ döìn eâp caâc ham muöịn khöng thïí chíịp nhíơn ặúơc Chõu aênh hûúêng cuêa thoâi quen hay quan saât, yâ thûâc bõ tan raô vađ cho ngûúđi ta biïịt roô nguöìn göịc cuêa noâ: ăoâ lađ nhûông aênh hûúêng cuêa cha meơ, nhûông nhađ giaâo duơc, bíìu khöng khñ giaâo duơc xung quanh; ăöìng hoaâ vúâi möơt vađi ngûúđi mađ ta chõu aênh hûúêng
Ăoâ lađ möơt vađi kïịt quaê thu lûúơm ặúơc nhúđ sûơ aâp duơng phín tím hoơc cho caâc bïơnh thíìn kinh naâc xñt Töi cöng nhíơn nhûông kïịt quaê nađy khöng nhiïìu lùưm, khöng ặúơc roô rađng lùưm tuy sûơ roô rađng nađy chó coâ thïí coâ ặúơc khi chuâng ta quen díìn vúâi phaơm vi múâi nađy Súê dô ăaơt ặúơc nhûông kïịt quaê ăoâ lađ nhúđ chuâng ta ăaô duđng ăïịn khaâi niïơm vïì sûơ khaât duơc naâc xñt vađ chñnh khaâi niïơm nađy ăaô giuâp cho chuâng ta múê röơng ăïịn caâc bïơnh naâc xñt nhûông ăiïìu ăaô khaêo saât ặúơc trong bïơnh thíìn kinh hoaân chuýín Vađ bíy giúđ chùưc caâc baơn tûơ hoêi khöng biïịt chuâng ta coâ thïí ăaơt ặúơc möơt kïịt quaê theo ăoâ thò tíịt caê moơi sûơ röịi loaơn naâc xñt vađ caâc chûâng bïơnh vïì tím lñ ăïìu bùưt nguöìn úê khaât duơc caê khöng, vađ khöng biïịt coâ phaêi ýịu töị khaât duơc trong ăúđi söịng tinh thíìn chõu traâch nhiïơm vïì sûơ phaât triïín sinh ra bïơnh thíìn kinh mađ khöng coâ möơt sûơ thay ăöíi nađo trong sûơ hoaơt ăöơng cuêa caâc baên nùng tûơ baêo töìn khöng? Töi cho rùìng luâc nađy chûa cíìn traê lúđi cíu hoêi ăoâ vađ noâ cuông ăuê chñn ăïí chuâng ta ặa ra Chuâng ta haôy chúđ ăúơi cho khoa hoơc tiïịn triïín thïm nûôa Möơt ngađy kia töi seô khöng ngaơc nhiïn nïịu thíịy nhûông khuynh hûúâng khaât duơc chiïịm ăöơc quýìn trong viïơc phaât sinh ra bïơnh thíìn kinh vađ thíịy thuýịt vïì khaât duơc toađn thùưng trong moơi lônh vûơc tûđ nhûông bïơnh thíìn kinh hiïơn taơi ăún giaên nhíịt cho túâi bïơnh ăiïn khuđng nùơng nhíịt ăöịi vúâi con ngûúđi Chuâng ta ăaô chùỉng thíịy rùìng ăiïìu biïíu thõ cho sûơ khaât duơc chñnh lađ sûơ tûđ chöịi khöng chõu khuíịt phuơc thûơc tïị trong cuöơc ăúđi cuêa noâ sao? Nhûng töi coâ caêm tûúêng rùìng nhûông khuynh hûúâng cuêa caâi töi, bõ caâc sûơ thuâc ăííy cuêa khaât duơc löi cuöịn, cuông caêm thíịy nhûông böịi röịi trong khi hoaơt ăöơng, Vađ nïịu möơt ngađy kia töi ặúơc tin rùìng trong caâc bïơnh tím lñ nùơng nhûông khuynh hûúâng cuêa caâi töi coâ thïí coâ nhûông cöng trònh khaêo cûâu cuêa phín tím hoơc ăaô ăi laơc hûúâng Nhûng ăoâ chó lađ víịn ăïì trong tûúng lai, ñt nhíịt cuông ăöịi vúâi caâc baơn Caâc baơn haôy cho pheâp töi quay trúê laơi sûơ lo súơ möơt chuât ăïí ruô boê möơt ăiïím chûa ặúơc roô rađng Chuâng
ta ăaô noâi rùìng vò nhûông liïn quan roô rađng giûôa sûơ lo súơ vađ khaât duơc, chuâng ta khöng thïí chíịp nhíơn ặúơc rùìng sûơ lo súơ khi ặâng trûúâc möơt möịi nguy hiïím laơi lađ sûơ phaât biïíu cuêa nhûông baên nùng tûơ baêo töìn — víơy mađ ăiïìu ăoâ laơi khöng thïí nađo chöịi caôi ặúơc Coâ thïí
Trang 4nađo traơng thaâi tònh caêm do sûơ biïíu thõ laơi khöng bùưt nguöìn úê nhûông baên nùng ñch kó cuêa caâi töi mađ bùưt nguöìn úê sûơ khaât duơc cuêa caâi töi khöng? Sûơ thûơc lađ traơng thaâi lo súơ khöng húơp lñ möơt chuât nađo vađ tñnh bíịt húơp lñ ăoâ xuíịt hiïơn cađng roô hún khi noâ ăaơt túâi mûâc ăöơ cao hún Lo súơ luâc ăoâ lađm röịi loaơn hađnh vi cuêa con ngûúđi, hađnh
vi chaơy tröịn hay hađnh vi tûơ baêo vïơ, hađnh vi ăöơc nhíịt húơp lñ ăïí tûơ baêo töìn Vò thïị cho nïn khi chuâng ta gaân caâi phíìn tònh caêm trong sûơ lo súơ thûơc sûơ cho sûơ khaât duơc cuêa caâi töi, vađ gaân hađnh vi phaât hiïơn trong dõp ăoâ cho baên nùng tûơ bao töìn, chuâng ta ăaô gaơt boê ặúơc nhûông khoâ khùn vïì lyâ thuýịt Caâc baơn khöng tin möơt caâch ăuâng ăùưn rùìng — töi hy voơng nhû thïị — ngûúđi ta lo súơ vađ chaơy tröịn chó vò ngûúđi ta lo súơ chûâ? Khöng, ngûúđi ta lo súơ vađ chaơy tröịn vò möơt nguýn cúâ: ăoâ lađ vò ngûúđi ta thíịy möịi nguy hiïím hiïơn ra Nhûông ngûúđi ăaô gùơp nhiïìu sûơ nguy hiïím ghï ghúâm kïí laơi rùìng hoơ khöng hïì lo súơ mađ chó hađnh ăöơng bùìng caâch chôa khñ giúâi vïì phña con víơt Chùỉng haơn, ăoâ quaê thûơc lađ möơt phaên ûâng khöng gò húơp lñ hún ặúơc
27 Sûơ hoaân chuýín
Vò nhûông bađi hoơc nađy sùưp ăïịn thúđi kyđ chíịm dûât nïn chùưc caâc baơn ăang chúđ ăúơi möơt sûơ gò mađ noâ khöng ặúơc pheâp trúê thađnh möơt möịi thíịt voơng Caâc baơn seô tûơ nhuê lađ nïịu töi hûúâng díîn caâc baơn ăi vađo möơt chi tiïịt lúân nhoê trong phín tím hoơc, chùưc khöng phaêi ăïí tûđ biïơt caâc baơn mađ khöng noâi gò ăïịn caâch trõ liïơu lađm nïìn taêng cho moơi hoaơt ăöơng cuêa phín tím hoơc Töi khöng thïí líín traânh víịn ăïì ăoâ búêi leô lađm nhû thïị tûâc lađ khöng cho caâc baơn biïịt vïì möơt sûơ kiïơn múâi giuâp cho caâc baơn böí tuâc nhûông ăiïìu ăaô hoơc
Tíịt nhiïn caâc baơn khöng chúđ ăúơi töi hiïịn cho caâc baơn caâch aâp duơng kyô thuíơt, caâch phín tñch vúâi muơc ăñch trõ liïơu Caâc baơn chó muöịn biïịt möơt caâch töíng quaât vïì phûúng saâch hoaơt ăöơng cuêa mön tinh thíìn trõ liïơu trong phín tím hoơc thöi vađ kïịt quaê cuêa noâ ra sao Caâc baơn coâ quýìn ăoâ, khöng ai phuê nhíơn ặúơc nhûng töi khöng muöịn noâi cho caâc baơn biïịt gò hïịt, muöịn ăïí caâc baơn tûơ tòm ra phûúng saâch ăoâ vađ kïịt quaê cuêa noâ bùìng phûúng tiïơn riïng cuêa caâc baơn
Caâc baơn thûê nghô xem caâc baơn biïịt hïịt nhûng ăiïìu cíìn biïịt cuêa chûâng bïơnh, nhûông ýịu töị aâp duơng phûúng saâch ăöịi vúâi ngûúđi bïơnh Coâ veê nhû möơt phûúng phaâp trõ liïơu chùỉng cíìn coâ mùơt lađm gò nûôa Trûúâc hïịt ăíy lađ sûơ di truýìn, chuâng ta khöng noâi ăïịn sûơ viïơc nađy luön, ngûúđi khaâc ăaô noâi ăïịn möơt caâch cûúng quýịt röìi vađ chuâng ta khöng coâ gò múâi ăïí thïm vađo nhûông ăiïìu hoơ noâi Caâc baơn
Trang 5ặđng cho rùìng töi phuê nhíơn tíìm quan troơng cuêa noâ! Chuâng ta súê
dô biïịt ăïịn sûâc maơnh cuêa tñnh di truýìn chñnh lađ vúâi tû caâch cuêa möơt ngûúđi chuýn trõ liïơu Chuâng ta chùỉng thay ăöíi ặúơc gò vađo ăoâ caê: bao giúđ sûơ di truýìn nađy ăöịi vúâi chuâng ta cuông nhû möơt ăiïìu ăaô coâ sùĩn, nhû möơt ăöơng lûơc ặa ra nhûông giúâi haơn cho sûơ cöị gùưng cuêa chuâng ta Röìi nhûông aênh hûúêng cuêa nhûông biïịn cöị trong thúđi thú íịu ăíìu tiïn mađ chuâng ta ăaô quen dađnh cho möơt chöî ngöìi töịt nhíịt cho viïơc phín tñch; chuâng thuöơc vïì quaâ khûâ vađ chuâng ta khöng thïí coi nhû khöng coâ chuâng ặúơc Sau cuđng chuâng ta coâ tíịt caê nhûông caâi gò mađ chuâng ta goơi chung lađ “möơt sûơ tûđ boê thûơc sûơ” moơi sûơ ăau khöí trïn ặúđng ăúđi bùưt buöơc con ngûúđi phaêi tûđ boê tònh aâi, gíy ra biïịt bao ăiïìu ăau ăúân, bao sûơ bíịt hoađ trong gia ằnh, bao cuöơc hön nhín khöng cín xûâng ăoâ lađ chûa noâi ăïịn nhûông ăiïìu kiïơn khoâ khùn trong xaô höơi vađ nhûông sûơ ăođi hoêi khùưt khe vïì luín lyâ mađ ai cuông phaêi chõu aâp lûơc Tíịt nhiïn ăoâ cuông lađ con ặúđng múê röơng ăïí ặa laơi möơt sûơ trõ liïơu hûôu hiïơu, nhûng lađ trõ liïơu theo löịi cuêa hoađng ăïị Joseph, theo nhû möơt huýìn thoaơi úê thađnh Vienne; möơt sûơ can thiïơp cuêa möơt con ngûúđi coâ uy quýìn cûơc maơnh bùưt moơi ngûúđi khuíịt phuơc trûúâc yâ chñ cuêa mònh vađ san bùìng moơi khoâ khùn Nhûng chuâng ta lađ ngûúđi nhû thïị nađo ăïí coâ thïí ặa ra möơt phûúng phaâp trõ liïơu nhû thïị? Chuâng ta lađ nhûông ngûúđi ngheđo khöng coâ möơt uy quýìn gò trong xaô höơi, phaêi hađnh nghïì mađ söịng, chuâng ta khöng thïí khöng chûôa chaơy khöng cöng cho nhûông ngûúđi ngheđo trong khi nhûông baâc sô khaâc theo löịi chûôa chaơy khaâc laơi ăuê phûúng tiïơn ăïí giuâp ăúô ngûúđi ngheđo trong khi chuâng ta khöng lađm ặúơc Löịi trõ liïơu cuêa chuâng ta lađ möơt löịi trõ liïơu líu dađi, phaêi míịt nhiïìu thò giúđ lađm múâi coâ hiïơu quaê Coâ thïí khi duýơt laơi nhûông ýịu töị ăaô kïí caâc baơn coâ thïí ăùơc biïơt chuâ troơng ăïịn möơt ýịu töị nađo ăoâ vađ cho rùìng ýịu töị ăoâ coâ thïí duđng lađm ắa ăiïím aâp duơng phûúng phaâp trõ liïơu cuêa chuâng ta Nïịu xaô höơi bùưt buöơc con ngûúđi phaêi úê trûúâc möơt giúâi haơn nađo ăoâ vïì luín lyâ vađ chñnh caâi giúâi haơn ăoâ lađm cho ngûúđi bïơnh ăau khöí, thò taơi sao chuâng ta laơi khöng chûôa chaơy bùìng caâch khuýịn khñch hoơ ruô boê nhûông sûơ giúâi haơn nađy, tòm caâch thoaê maôn vađ líịy laơi sûâc khoeê mađ khöng theđm ăïí yâ gò ăïịn sûơ theo ăuöíi möơt lyâ tûúêng mađ xaô höơi ăùơt ra trong khi chñnh xaô höơi cuông khöng theo Ăiïìu ăoâ coâ nghôa lađ ngûúđi bïơnh seô khoêi bïơnh nïịu söịng hoađn toađn tûđ ăíìu ăïịn cuöịi ăúđi tònh duơc cuêa mònh Nïịu sûơ chûôa chaơy phaêi ăi ăïịn chöî ăoâ thûơc thò ngûúđi ta seô traâch lađ noâ ăaô ăi traâi laơi con ặúđng luín lyâ töíng quaât cuêa xaô höơi vò noâ ăaô cho caâ nhín con ngûúđi caâi mađ noâ ăaô líịy ăi cuêa tíơp thïí
Trang 6Nhûng caâc baơn ăaô líìm Viïơc khuýn ngûúđi ta söịng hoađn toađn ăíìy ăuê cuöơc ăúđi tònh duơc cuêa mònh khöng liïn can gò hïịt sûơ trõ liïơu trong phín tím hoơc vađ duđ rùìng töi ăaô coâ líìn noâi rùìng trong ngûúđi bïơnh luön luön coâ xung ăöơt giûôa khuynh hûúâng khaât duơc vađ sûơ döìn eâp tònh duơc, giûôa khña caơnh tònh duơc vađ khña caơnh luín lyâ cuêa ngûúđi bïơnh Chuâng ta khöng giaêi quýịt cuöơc xung ăöơt bùìng caâch giuâp cho bïn noơ thùưng bïn kia Ăöịi vúâi nhûông ngûúđi tinh thíìn bíịt
an thò lađ luín lyâ ăaô thùưng vúâi híơu quaê lađ khuynh hûúâng tònh duơc seô ặúơc ăïìn buđ bùìng sûơ xuíịt hiïơn triïơu chûâng bïơnh thíìn kinh Traâi laơi, nïịu khña caơnh tònh duơc cuêa con ngûúđi thùưng tríơn thò khña caơnh luín lyâ seô bõ döìn eâp vađ cuông seô tòm caâch tûơ ăïìn buđ bùìng sûơ xuíịt hiïơn cuêa caâc triïơu chûâng Hai giaêi phaâp nađy ăïìu khöng thïí chíịm dûât cuöơc xung ăöơt vò thïị nađo cuông coâ möơt bïn khöng thoaê maôn Nhûông trûúđng húơp trong ăoâ cuöơc xung ăöơt ýịu ăïịn nöîi chó cíìn coâ sûơ cam thiïơp cuêa baâc sô lađ giaêi quýịt ặúơc ngay ríịt hiïịm, vađ noâi thûơc ra nhûông trûúđng húơp nhû thïị thò khöng cíìn ăïịn sûơ chûôa chaơy cuêa phín tím hoơc Nhûông ngûúđi coâ thïí dïî dađng chõu aênh hûúêng nhû thïị cuêa baâc sô coâ thïí ăaơt ặúơc kïịt quaê mađ khöng cíìn ăïịn baâc sô Khi möơt ngûúđi bõ thiïịu soât tònh duơc ăi tòm sûơ thoaê maôn bùìng ăuê moơi caâch, hoơ ăíu coâ cíìn xin pheâp öng baâc sô hay nhađ phín tím hoơc
Ngûúđi ta thûúđng khöng chuâ troơng ăïịn möơt ăiïím quan troơng cíìn thiïịt trong víịn ăïì nađy, ăoâ lađ möơt xung ăöơt gíy bïơnh thíìn kinh khöng thïí ăem so saânh vúâi sûơ xung ăöơt thûúđng coâ giûôa caâc khuynh hûúâng tinh thíìn, ăöịi vúâi nhûông ngûúđi bïơnh thíìn kinh thò sûơ xung ăöơt xaêy ra giûôa nhûông ăöơng lûơc trong ăoâ möơt vađi ăöơng lûơc ăaô tiïịn ăïịn giai ăoaơn tiïìn yâ thûâc vađ yâ thûâc trong khi nhûông ăöơng lûơc khaâc chûa ra khoêi giai ăoaơn vö thûâc Chñnh vò thïị nïn cuöơc xung ăöơt khöng thïí tiïịp xuâc bùìng möơt giaêi phaâp ặúơc Hai bïn ăöịi thuê khöng dađn mùơt nhau nhû con gíịu trùưng vađ con caâ voi trong thñ duơ mađ tíịt caê caâc baơn ăïìu biïịt Möơt giaêi phaâp thûơc sûơ chó coâ thïí ăaơt ặúơc khi caê hai bïn ăöịi thuê ăïìu ra mùơt tríơn Töi cho rùìng phûúng phaâp trõ liïơu duy nhíịt lađ lađm sao cho hoơ dađn mùơt ra vúâi nhau ăïí gùơp mùơt nhau
Caâc baơn seô líìm nûôa nïịu tin rùìng phín tím hoơc coâ thïí thađnh cöng ặúơc bùìng caâch khuýn baêo vađ hûúâng díîn Traâi laơi chuâng ta chó muöịn coâ möơt ăiïìu lađ lađm sao cho ngûúđi bïơnh tûơ quýịt ắnh líịy
Vò thïị cho nïn chuâng ta khuýn ngûúđi bïơnh haôy chúđ ăïịn khi khoêi bïơnh haôy quýịt ắnh vïì nhûông víịn ăïì quan troơng nhû choơn nghïì
Trang 7buön baân, lađm ùn cûúâi xin hay ly dõ Caâc baơn phaêi cöng nhíơn rùìng caâc baơn hùỉn khöng nghô ăïịn ăiïìu ăoâ Chó khi nađo ngûúđi bïơnh ríịt treê, khöng biïịt tûơ baêo vïơ, chûa chùưc chùưn, chuâng ta múâi ăoâng vai trođ cuêa öng baâc sô hay nhađ giaâo duơc Nhûng luâc ăoâ chuâng ta vò yâ thûâc ặúơc traâch nhiïơm cuêa mònh nïn cađng phaêi cíín troơng hún nhiïìu
Khi thíịy töi, trong viïơc trõ liïơu, khöng muöịn thuâc ăííy ngûúđi bïơnh söịng ăíìy ăuê cuöơc ăúđi tònh duơc cuêa hoơ, caâc baơn ặđng cho rùìng töi bïnh vûơc luín lyâ xaô höơi Cöng viïơc nađy cuông nhû cöng viïơc trïn, chuâng ta khöng hïì muöịn lađm Thûơc ra chuâng ta khöng phaêi lađ nhûông ngûúđi muöịn caêi caâch mađ chó lađ nhûông ngûúđi biïịt quan saât thöi Nhûng cuông khöng thïí chó quan saât mađ khöng phï bònh chó trñch: vò thïị nïn chuâng ta khöng thïí bïnh vûơc nïìn luín lyâ cuêa xaô höơi vïì tònh duơc, taân thađnh phûúng caâch mađ xaô höơi ặa ra ăïí giaêi quýịt víịn ăïì ăúđi söịng tònh duơc Ăiïìu xaô höơi goơi lađ luín lyâ cuêa xaô höơi ăođi hoêi nhiïìu sûơ hy sinh khöng ặa laơi nhûông kïịt quaê cín xûâng, xaô höơi thiïịu caê khöng ngoan líîn thađnh thûơc Chuâng ta khöng ngíìn ngaơi gò mađ khöng noâi cho ngûúđi bïơnh nghe nhûông ăiïìu vûđa noâi, lađm cho hoơ quen díìn vúâi sûơ suy nghô vïì nhûông sûơ kiïơn tònh duơc mađ khöng coâ thađnh kiïịn cuông nhû ăöịi vúâi moơi sûơ kiïơn khaâc, ăïí röìi sau khi chûôa chaơy xong, nïịu hoơ trúê nïn ăöơc líơp vađ choơn möơt giaêi phaâp dung hoađ giûôa möơt ăúđi söịng tònh duơc buöng thaê vađ möơt ăúđi söịng khöí haơnh tuýơt ăöịi thò chuâng ta chùỉng coâ gò ăaâng höí theơn trong lûúng tím Keê nađo, sau khi ăaô chöịng laơi chñnh mònh, tiïịn ăïịn sûơ thûơc cuêa cuöơc ăúđi, keê ăoâ seô traânh ặúơc hïịt moơi hiïím nguy cuêa moơi sûơ vö luín vađ hiïịn cho mònh möơt bíơc thang giaâ trõ vïì luín lyâ khaâc vúâi bíơc thang thûúđng aâp duơng vai trođ cuêa sûơ kòm haôm tònh duơc trong viïơc phaât sinh ra bïơnh thíìn kinh Chó trong ríịt ñt trûúđng húơp lađ chuâng ta coâ thïí chíịm dûât tònh traơng bïơnh hoaơn do sûơ thiïịu thöịn tònh duơc vađ tñch luyô khaât duơc gíy nïn bùìng caâch thoaê maôn nhûông ăođi hoêi tònh duơc bùìng giao cíịu
Víơy caâc baơn khöng thïí cùưt nghôa taâc duơng trõ liïơu cuêa phín tím hoơc bùìng caâch noâi rùìng phûúng phaâp nađy cho pheâp ngûúđi ta söịng hoađn toađn vađ ăíìy ăuê ăúđi söịng tònh duơc Caâc baơn haôy tòm möơt caâch cùưt nghôa khaâc Biïịt ăíu khi giaêi caâc ăiïìu sai líìm cuêa caâc baơn töi laơi chùỉng ăaô ăùơt caâc baơn lïn möơt con ặúđng töịt Caâc baơn nghô rùìng phín tím hoơc súê dô coâ ñch búêi vò ăaô tòm caâch thay thïị vö thûâc bùìng hûôu thûâc, diïîn taê vö thûâc bùìng hûôu thûâc ăuâng ăùưn Ăûa vö thûâc vađo hûôu thûâc chuâng ta huyê boê ặúơc sûơ döìn eâp, boê ặúơc nhûông
Trang 8ăiïìu kiïơn phaât sinh ra triïơu chûâng, biïịn cuöơc xung ăöơt gíy bïơnh thađnh möơt cuöơc xung ăöơt bònh thûúđng duđ sao cuông coâ thïí giaêi quýịt ặúơc bùìng caâch nađy hay caâch khaâc, chuâng ta khöng lađm gò hún lađ lađm cho ngûúđi bïơnh coâ sûơ thay ăöíi trong tinh thíìn mađ khi ăaơt ặúơc kïịt quaê ăoâ thò ngûúđi bïơnh seô khoêi Khi khöng huyê boê ặúơc sûơ döìn eâp hay nhûông diïîn biïịn tinh thíìn cuđng loaơi thò phûúng phaâp trõ liïơu cuêa chuâng ta thíịt baơi
Chuâng ta coâ thïí diïîn taê muơc tiïu cuêa chuâng ta dûúâi nhiïìu hònh thûâc: chuâng ta coâ thïí noâi chuâng ta muöịn lađm cho vö thûâc thađnh hûôu thûâc, hay huyê boê sûơ döìn eâp hay líịp chöî tröịng trong bïơnh míịt trñ nhúâ, tíịt caê moơi hònh thûâc nađy ăïìu coâ giaâ trõ nhû nhau Nhûng lúđi xaâc nhíơn nađy khöng lađm cho caâc baơn hađi lođng Caâc baơn hiïíu ngûúđi bïơnh theo möơt yâ khaâc, coâ baơn muöịn noâi rùìng sau khi khoêi bïơnh hoơ trúê thađnh möơt ngûúđi khaâc hùỉn; víơy mađ töi laơi baêo rùìng hoơ súê dô khoêi bïơnh chó vò hoơ coâ thïm möơt vađi yâ thûâc, míịt
ăi möơt vađi vö thûâc hún trûúâc thöi Caâc baơn cho rùìng thay ăöíi nhû thïị chùỉng coâ lúơi gò Ngûúđi bïơnh sau khi khoêi bïơnh trúê thađnh möơt ngûúđi khaâc, cöị nhiïn, nhûng thûơc ra anh ta víîn nhû trûúâc, nghôa lađ trûúâc khi bõ bïơnh vúâi nhûông ăiïìu kiïơn khaê quan hún thöi Thïị lađ nhiïìu lùưm röìi Caâc baơn cho rùìng thay ăöíi chuât ñt thïị thò ùn thua gò nhûng caâc baơn seô khöng cođn nghi ngúđ vïì tíìm quan troơng cuêa sûơ khaâc nhau chuât ñt ăoâ trong tinh thíìn ngûúđi bïơnh möơt khi thíịy chuâng ta phaêi míịt bao nhiïu cöị gùưng, lađm biïịt bao nhiïu chuýơn múâi ăaơt ặúơc kïịt quaê ăoâ
Töi muöịn hoêi caâc baơn coâ biïịt gò vïì möơt phûúng phaâp mađ ngûúđi ta goơi lađ trõ liïơu bùìng caâch huyê caâc nguýn nhín gíy bïơnh khöng Phûúng phaâp nađy khöng ăaânh thùỉng vađo caâch phaât sinh cuêa bïơnh mađ tòm caâch huyê boê nhûông nguýn nhín gíy ra bïơnh Phûúng phaâp trõ liïơu trong phín tím hoơc coâ tòm caâch huyê boê nguýn nhín gíy ra bïơnh hay khöng? Cíu traê lúđi khöng giaên ăún
tñ nađo nhûng seô giuâp chuâng ta thíịy cíu hoêi ăoâ ăùơt ra thûơc khöng ăuâng luâc Khi phûúng phaâp trõ liïơu phín tím hoơc khöng ăùơt cho mònh muơc tiïu gíìn nhíịt lađ phaêi huyê boê ngay tûâc khùưc nhûông triïơu chûâng thò phûúng phaâp nađy quaê coâ tòm caâch huyê boê nguýn nhín gíy bïơnh nhûng dûúâi möơt khña caơnh khaâc phûúng phaâp nađy laơi khöng coâ tñnh caâch ăoâ Tûđ líu chuâng ta ăaô theo doôi sûơ liïn tuơc cuêa caâc nguýn nhín tûđ sûơ döìn eâp ăïịn nhûông tñnh di truýìn vađ baên nùng, tûđ nhûông cûúđng ăöơ tûúng ăöịi cuêa chuâng trong ngûúđi bïơnh ăïịn nhûông ặúđng ăi sai laơc cuêa chuâng trong quaâ trònh phaât triïín
Trang 9bònh thûúđng Bíy giúđ giaê duơ nhû chuâng ta coâ thïí duđng möơt chíịt hoaâ hoơc gò can thiïơp vađo cíịu taơo con ngûúđi, lađm tùng lïn hay giaêm
ăi chíịt lûúơng khaât duơc trong möơt luâc nađo ăoâ, tùng cûúđng möơt baên nùng nađy lađm ýịu ăi möơt baên nùng khaâc: ăoâ chñnh lađ möơt mön trõ liïơu tíơn göịc, ăi tûđ caâc nguýn nhín theo nghôa ăen cuêa nhûông chûô nađy, möơt phûúng phaâp mađ phín tím hoơc ăaô duđng trong giai ăoaơn tòm hiïíu ăíìu tiïn cíìn thiïịt Víơy mađ caâc baơn hùỉn biïịt rùìng luâc nađy khöng phaêi lađ luâc mònh tòm caâch aênh hûúêng túâi sûơ hoaơt ăöơng cuêa khaât duơc; phûúng phaâp cuêa chuâng ta ăaânh vađo möơt vođng nhoê trong xíu chuöîi nguýn nhín ăoâ; nïịu caâi vođng nhoê nađy khöng phaêi lađ thađnh phíìn cuêa nhûông cöơi rïî cuêa caâc hiïơn tûúơng mađ chuâng ta coâ thïí nhòn thíịy ặúơc, khöng phaêi vò thïị mađ khöng ríịt xa vúđi ăöịi vúâi caâc triïơu chûâng vađ súê dô chuâng ta biïịt ặúơc chñnh lađ nhúđ nhûông trûúđng húơp hïịt sûâc thuíơn tiïơn
Ăiïìu chuâng ta biïịt vïì vö thûâc khöng truđng húơp vúâi ăiïìu mađ ngûúđi bïơnh biïịt vïì vö thûâc khi ta cho ngûúđi bïơnh biïịt nhûông ăiïìu
ta biïịt, ngûúđi bïơnh khöng hïì thay thïị vö thûâc bùìng nhûông ăiïìu vûđa ặúơc cho biïịt mađ chó ăùơt nhûông ăiïìu vûđa biïịt caơnh vö thûâc thöi vađ nhû thïị lađ khöng coâ thay ăöíi gò caê Chuâng ta phaêi gaân cho caâi vö thûâc nađy möơt hònh aênh cuơ thïí bïn ngoađi, tòm vö thûâc trong nhûông ăiïìu noâ nhúâ laơi trong khi noâ ặúơc thađnh líơp sau khi xaêy ra möơt sûơ döìn eâp Chuâng ta chó cíìn huyê diïơt sûơ döìn eâp lađ vö thûâc líơp tûâc ặúơc thay thïị bùìng hûôu thûâc Nhûng lađm thïị nađo ăïí huyê diïơt ặúơc sûơ döìn eâp? Giai ăoaơn thûâ hai trong cöng viïơc cuêa chuâng ta bùưt ăíìu Trûúâc hïịt phaêi tòm xem coâ sûơ döìn eâp khöng röìi sau ăoâ múâi tòm caâch huyê diïơt sûơ ăïì khaâng giuâp cho sûơ döìn eâp ặúơc töìn taơi Lađm thïị nađo huyê diïơt ặúơc sûơ ăïì khaâng? Cuông bùìng caâch veân mađn bñ míơt ăùơt noâ trûúâc mùưt ngûúđi bïơnh, nghôa lađ sûơ ăïì khaâng cuông bùưt nguöìn úê möơt sûơ döìn eâp, hoùơc sûơ döìn eâp mađ ta ăang tòm hoùơc möơt sûơ döìn eâp xuíịt hiïơn ăöơt ngöơt trûúâc ăoâ Sûơ ăïì khaâng phaât sinh ra möơt hoaơt ăöơng phaên cöng coâ muơc ăñch döìn eâp khuynh hûúâng tuơc tôu Víơy trong luâc nađy chuâng ta laơi lađm cöng viïơc luâc ăíìu: giaêi thñch, khaâm phaâ, cho ngûúđi bïơnh biïịt roô nhûông ăiïìu khaâm phaâ nađy nhûng líìn nađy lađm ăuâng chöî hún líìn trûúâc Sûơ phaên cöng hay sûơ ăïì khaâng khöng thuöơc vö thûâc mađ thuöơc caâi töi, ngay caê khi sûơ ăïì khaâng khöng coâ trong yâ thûâ ÚÊ ăíy thûơc ra hai chûô “vö thûâc” coâ hai nghôa: vö thûâc nhû möơt hiïơn tûúơng, vađ vö thûâc nhû möơt hïơ thöịng Ăiïìu nađy coâ veê khoâ hiïíu, khöng roô rađng, nhûng thûơc ra noâ khöng phaêi lađ hai thûâ giöịng nhau sao? Chuâng ta ăaô chuíín bõ tûđ líu röìi Chuâng ta hi voơng rùìng ngay khi ăùơt trûúâc mùưt ngûúđi bïơnh sûơ ăïì
Trang 10khaâng, sûơ phaên cöng nađy thò líơp tûâc caê hai phaêi biïịn míịt ngay Trong nhûông trûúđng húơp ăoâ chuâng ta lađm viïơc vúâi nhûông ăöơng lûơc nađo? Chuâng ta tröng mong vađo chöî chñnh ngûúđi bïơnh cuông muöịn khoêi bïơnh vađ vò muöịn thïị nïn múâi nhúđ chuâng ta chûôa; chuâng ta tröng mong vađo trñ thöng minh cuêa anh ta trong khi chuâng ta can thiïơp ăïí níng ăúô trñ thöng minh ăoâ Nïịu coâ chuâng ta giuâp vađo tíịt nhiïn trñ thöng minh cuêa ngûúđi bïơn seô nhíơn ra ngay sûơ ăïì khaâng vađ tòm ặúơc xem caâi gò ăaô bõ döìn eâp Nïịu töi baêo caâc baơn: “Haôy nhòn lïn trúđi seô thíịy möơt caâi phi cú”, tíịt nhiïn baơn seô tòm thíịy roô rađng phi cú ăoâ hún lađ nïịu töi chó baêo baơn nhòn lïn trúđi khöng thöi mađ khöng noâi roô phaêi tòm thíịy gò Ngûúđi sinh viïn líìn ăíìu tiïn nhòn vađo kñnh hiïín vi seô khöng thíịy gò caê nïịu khöng ặúơc öng thíìy cho biïịt phaêi nhòn gò
Röìi chuâng ta laơi coâ nhûông sûơ kiïơn trong nhiïìu bïơnh nhû bïơnh naâo loaơn thíìn kinh, bïơnh lo súơ, bïơnh bõ aâm aênh, nhûông tiïìn ăïì cuêa chuâng ta ăaô ặúơc chûâng nghiïơm Bùìng caâch khaêo cûâu vïì sûơ döìn eâp, khaâm phaâ ra sûơ ăïì khaâng, tòm ra caâi gò ăaô bõ döìn eâp, chuâng
ta ăaô giaêi quýịt ặúơc víịn ăïì, thùưng ặúơc sûơ ăïì khaâng, huyê diïơt ặúơc sûơ döìn eâp, biïịn vö thûâc thađnh hûôu thûâc, chuâng ta thíịy roô rađng möîi khi cíìn thùưng möơt ăïì khaâng, trong tím höìn ngûúđi bïơnh thûúđng diïîn ra möơt sûơ tranh ăíịu ghï gúâm, möơt sûơ ăíịu tranh vïì tinh thíìn bònh thûúđng, trïn phûúng diïơn tím lyâ giûôa nhûông ăöơng lûơc traâi ngûúơc, möơt ăùìng muöịn giûô cho sûơ phaên cöng ặúơc töìn taơi, möơt ăùìng muöịn huyê diïơt noâ Nhûông ăöơng lûơc trïn lađ nhûông ăöơng lûơc cuô kyô gíy ra sûơ döìn eâp; nhûông ăöơng lûơc dûúâi lađ nhûông ăöơng lûơc ăöơt nhiïn xuíịt hiïơn múâi ăíy coâ veê nhû phaêi quýịt ắnh cuöơc xung ăöơt theo yâ chuâng ta muöịn vò thïị chuâng ta ăaô thađnh cöng trong viïơc ăaânh thûâc díơy cuöơc xung ăöơt cuô ăaô gíy ra sûơ döìn eâp vađ xeât laơi möơt víịn ăïì tranh chíịp coâ veê nhû ăaô giaêi quýịt xong tûđ líu Nhûông sûơ kiïơn múâi xuíịt hiïơn ăïí bïnh vûơc sûơ xeât laơi nađy lađ chuâng ta nhùưc cho ngûúđi bïơnh biïịt rùìng trûúâc khi ăaô coâ möơt quýịt ắnh nađo ăoâ lađm cho bïơnh phaât ra, muöịn khoêi bïơnh cíìn coâ möơt quýịt ắnh khaâc vađ tûđ khi bïơnh phaât ra cho túâi bíy giúđ, caâc ăiïìu kiïơn ăaô thay ăöíi ríịt nhiïìu Vađo thúđi kyđ bïơnh phaât ra caâi töi öịm ýịu, íịu trô vađ ăaô coâ ăuê lyâ do ăïí tûđ khûúâc nhûông ăođi hoêi cuêa khaât duơc vò súơ xaêy ra nguy hiïím Ngađy nay caâi töi khoeê hún, coâ kinh nghiïơm hún vađ nhíịt lađ ặúơc baâc sô höî trúơ möơt caâch trung thađnh vađ tíơn tím Vò thïị cho nïn chuâng ta coâ quýìn chúđ ăúơi cuöơc xung ăöơt ngađy xûa ặúơc ăùơt laơi trïn bađn möí seô ặúơc giaêi quýịt thoaê ăaâng hún ngađy xûa luâc múâi phaât sinh vađ gíy ra sûơ döìn eâp, nhûông sûơ thađnh cöng cuêa chuâng ta trong