bao göìm caâc chûúng trònh chùm soâc taơi gia do cöơng ăöìng khúêi xûúâng coâ sûê duơng caâc tiïuchñ xeât ăuê ăiïìu kiïơn tûúng tûơ.Nhûông lûơa choơn chñnh saâch y tïị khoâ khùn trong mö
Trang 1ngûúđi möơt nùm, thò chuâng víîn seô cao hún vađi líìn so vúâi töíng chi tiïu hađng nùm theo ăíìungûúđi vïì y tïị taơi nhiïìu nûúâc thu nhíơp thíịp Hún nûôa, liïơu phaâp chöịng retroviruât ýu cíìuphaêi coâ nhûông thíìy thuöịc ặúơc ăađo taơo vađ coâ chuýn mön cao tiïịn hađnh cöng viïơc trongmöơt cú súê y tïị coâ trang thiïịt bõ töịt, coâ kinh nghiïơm trong viïơc thûơc hiïơn möơt loaơt caâc xeâtnghiïơm vađ thuê tuơc tinh vi, tíịt caê nhûông thûâ nađy ăïìu ăang thiïịu thöịn nghiïm troơng taơihíìu hïịt caâc nûúâc ăang phaât triïín.
Trong trûúđng húơp caâc víịn ăïì vïì chi phñ vađ haơ tíìng cú súê coâ thïí giaêi quýịt ặúơc, viïơctuín thuê chíịp hađnh cuêa bïơnh nhín víîn seô tiïịp tuơc gíy ra nhûông trúê ngaơi lúân Nhûông
Liïìu duđng hađng ngađy (mg)
Thaâi Lan Anh hoùơc Myô Thaâi Lan Anh hoùơc Myô
Caâc líìn khaâm ngoaơi tru
Töíng cöơng cho liïơu phaâp
ba loaơi thuöịc (a)
Chi phñ hađng ngađy hoùơc chi phñ ăúnvõ Chi phñ hađng nùm
Baêng 4.2 Chi phñ hađng nùm cho liïơu phaâp chöịng Retroviruât, Thaâi Lan vađ Anh hoùơc Myô
Söị liïơu khöng coâ hoùơc khöng aâp duơng
a Liïơu phaâp ba-loaơi-thuöịc bao göìm hai trong nhoâm thuöịc thûâ nhíịt cöơng vúâi möơt trong nhoâm thûâ hai cöơng vúâi theo doôi giaâm saât Thuöịc ặúơc cho duđng hađng ngađy Ba loaơi thuöịc nađo cíìn kïịt húơp vúâi nhau lađ möơt víịn ăïì hiïơn ăang ặúơc nghiïn cûâu vađ coâ thïí khaâc nhau giûôa caâc bïơnh nhín.
Nguöìn: Baâo caâo phuơ trúơ, Perriens 1996, Prescott vađ nhûông ngûúđi khaâc 1997; vađ Moore vađ Barlett 1996.
Trang 2bïơnh nađo tiïịn hađnh liïơu phaâp ba-loaơi-thuöịc buöơc phaêi nuöịt túâi 20 viïn thuöịc möơt ngađytheo möơt thúđi gian biïíu phûâc taơp coâ liïn quan túâi giúđ nguê vađ giúđ ùn Viïơc khöng chíịp hađnhặúơc thúđi gian biïíu duđng thuöịc men lađm tùng cú höơi cho viruât trúê nïn khaâng thuöịc hoùơcbïơnh nhín seô trúê nïn quaâ öịm ýịu vúâi thuöịc men nïn khöng thïí tiïịp tuơc ăiïìu trõ ặúơc nûôa.Thíơm chñ ngay caê vúâi caâc bïơnh nhín coâ giaâo duơc töịt vađ ặúơc höî trúơ lím sađng töịt víîn gùơpkhoâ khùn vúâi viïơc tuín thuê chùơt cheô liïơu phaâp ăođi hoêi cao nhû víơy; hún nûôa, caâc bïơnhnhín úê vađo caâc giai ăoaơn ăíìu cuêa nhiïîm HIV ăöi khi khöng sùĩn sađng uöịng nhûông thuöịckhiïịn hoơ buöìn nön khi mađ khöng bõ bïơnh vađ cođn khoeê maơnh Trong caâc cuöơc thûê nghiïơmlím sađng taơi caâc nûúâc cöng nghiïơp, vñ duơ chó coâ hai mûúi saâu phíìn trùm söị bïơnh nhíntuín thuê caâc chó thõ quy ắnh (Stewart 1997) Caâc víịn ăïì tuín thuê chíịp hađnh cuêa bïơnhnhín coâ chiïìu hûúâng cođn töìi tïơ hún taơi caâc nûúâc thu nhíơp thíịp do trònh ăöơ hoơc víịn thíịphún vađ nhiïìu víịn ăïì khaâc mađ nhûông ngûúđi ngheđo taơi caâc nûúâc ăang phaât triïín phaêi ăöịimùơt.
Thíơm chñ vúâi tíịt caê nhûông khoâ khùn vađ bíịt trùưc nađy, nhiïìu bïơnh nhín taơi caâc nûúâcăang phaât triïín seô ýu cíìu caâc thíìy thuöịc cuêa mònh cho ăiïìu trõ theo liïơu phaâp ba-loaơi-thuöịc, cuông giöịng nhû caâc bïơnh nhín ăaô cöị gùưng ăïí coâ ặúơc thuöịc AZT Caâc chñnh phuêăïịn lûúơt mònh seô phaêi ăöịi mùơt vúâi sûâc eâp phaêi mua nhûông thuöịc nađy vađ phaêi bao cíịp chocaâc dõch vuơ lím sađng cíìn thiïịt Khi coâ ríịt ñt ngûúđi bõ AIDS, töíng caâc chi phñ cuông seô thíịptûúng ăöịi vúâi caâc chi tiïu khaâc cuêa chñnh phuê Nhûng khi dõch tiïịn triïín, con söị caâctrûúđng húơp AIDS vađ chi phñ cho bao cíịp seô leo thang nhanh choâng vađ huât vïì mònh caâcnguöìn lûơc khoêi caâc nhu cíìu xaô höơi cíịp baâch khaâc Túâi möơt thúđi ăiïím nađo ăoâ, seô trúê thađnhhiïín nhiïn lađ bao cíịp nhû víơy khöng thïí chõu ặơng ặúơc vađ cuông khöng cöng bùìng ăöịi vúâinhiïìu ngûúđi mađ vò nhiïìu lyâ do khaâc nhau muöịn ặúơc chñnh phuê giuâp nhûng laơi khöng bõnhiïîm HIV
Caâc chi phñ ăiïìu trõ caâ nhín cho AIDS thò cao, thíơm chñ taơi caâc nûúâc ngheđo
Chuâng ta ăaô thíịy rùìng caâc ăaâp ûâng y hoơc ăöịi vúâi HIV/AIDS töịn tûđ mûâc chó vađi ăöìng xucho ăïịn hađng ngađn ăö la Möơt ăíịt nûúâc coâ thïí thûơc sûơ chi tiïu bao nhiïu ăïí ăiïìu trõ möơttrûúđng húơp AIDS tuyđ thuöơc vađo nhiïìu nhín töị khaâc nhau, ngoađi chi phñ ăíìu vađo khaâcnhau cho chùm soâc y tïị Ăiïìu quan troơng nhíịt trong söị nhûông víịn ăïì nađy lađ khöịi lûúơngăiïìu trõ mađ ngûúđi bõ nhiïîm HIV, gia ằnh anh ta hay chõ ta, vađ bíịt kyđ möơt bïn thûâ bathanh toaân nađo nhû caâc cöng ty baêo hiïím hay chñnh phuê, sùĩn sađng vađ coâ khaê nùng, vađchñnh phuê bao cíịp bao nhiïu cho chùm soâc y tïị vađ ăiïìu trõ AIDS Hònh 1.8 cho thíịy rùìnggiûôa caâc nûúâc khaâc nhau khöịi lûúơng nađy coâ liïn hïơ qua laơi chùơt cheô vúâi thu nhíơp tñnh theoăíìu ngûúđi Möơt cuöơc khaêo cûâu chiïìu síu vïì chi tiïu cho AIDS taơi böịn nûúâc vađ Bang SaoPaolo cuêa Bra-xin khùỉng ắnh mö hònh chung nađy; töíng chi tiïu bònh quín cho AIDS (caêcöng vađ tû) khaâc nhau tûđ 0,6 líìn GDP trïn ăíìu ngûúđi taơi Tan-da-ni-a túâi 3,0 líìn GDP ăíìungûúđi taơi Sao Paolo; con söị bònh quín lađ tyê lïơ khoaêng 1,5 (Baâo caâo phuơ trúơ, Shepard vađnhûông taâc giaê khaâc 1996)
Caâc phûúng phaâp thay thïị cho ăiïìu trõ nöơi truâ ăùưt tiïìn
Núi coâ dõch AIDS nghiïm troơng, caâc nhađ líơp chñnh saâch y tïị bïn trong vađ bïn ngoađi chñnhphuê ăaô tòm caâch cung cíịp sûơ chùm soâc tíơn tuơy vúâi chi phñ thíịp Ba phûúng phaâp thay thïịcho ăiïìu trõ nöơi truâ ăùưt tiïìn lađ: phođng ăiïìu trõ AIDS ngoaơi truâ, chùm soâc bïơnh nhín tíơnthïị (chùm soâc taơi gia ằnh vúâi cöng nghïơ thíịp cho nhûông bïơnh nhín bõ bïơnh nùơng khöngthïí chûôa khoêi), vađ chùm soâc taơi gia
Trang 3Möơt chûúng trònh saâng taơo ăiïìu trõ vúâi chíịt lûúơng cao caâc triïơu chûâng vađ caâc bïơnh cúhöơi mađ khöng phaêi chi phñ cho nùìm bïơnh viïơn ăoâ lađ phođng ăiïìu trõ ngoaơi truâ khai trûúngvađo nùm 1989 taơi Sao Paolo, Bra-xin Nhûông cú súê khaâm chûôa bïơnh nhû víơy ăùơc biïơt phuđhúơp cho viïơc phuơc vuơ caâc bïơnh nhín HIV dûúng tñnh vađ bïơnh nhín AIDS taơi ăö thõ lađnhûông ngûúđi coâ khaê nùng rúđi khoêi nhađ mònh Sau nađy trong quaâ trònh bïơnh tiïịn triïín,bïơnh nhín ñt coâ khaê nùng ăi laơi hún, an dûúông ặúđng vađ dõch vuơ chùm soâc bïơnh nhín tíơnthïị lađ nhûông biïơn phaâp thay thïị vúâi chi phñ thíịp cho viïơc chùm soâc bïơnh nhín nöơi truâ taơimöơt bïơnh viïơn tuýịn trïn Tuy nhiïn, nhûông cú súê nhû víơy laơi tûúng ăöịi hiïịm hoi taơi caâcnûúâc ăang phaât triïín, cho nïn biïơn phaâp thay thïị chñnh cho bïơnh viïơn lađ sûơ chùm soâc taơigia.
Loaơi chùm soâc taơi gia nađo lađ coâ hiïơu quaê nhíịt? Möơt cöng trònh phín tñch phñ cuêa taâmchûúng trònh chùm soâc taơi gia úê Dam-bi-a phaât hiïơn rùìng nhûông chûúng trònh nađo ặúơcbùưt ăíìu tûđ cöơng ăöìng thò coâ hiïơu quaê hún vađ ăúô töịn keâm hún nhiïìu so vúâi caâc chûúng trònhbùưt ăíìu tûđ bïơnh viïơn (Chela vađ nhûông taâc giaê khaâc 1994; Martin, Van Praag, vađ Msiska1996) Giaê ắnh rùìng bïơnh nhín AIDS trung bònh seô töìn taơi ặúơc saâu thaâng vúâi bíịt kyđloaơi hònh chùm soâc nađo, caâc lúơi ñch cuêa viïơc chùm soâc cíìn phaêi ặúơc ăo lûúđng bùìng nhûôngsûơ giaêm búât vïì chi phñ nùìm viïơn; giaêm búât viïơc ăi laơi ăïịn bïơnh viïơn cho bïơnh nhín vađnhûông ngûúđi chùm soâc bïơnh nhín; níng cao sûơ hađi lođng vađ sûơ dïî chõu cuêa bïơnh nhín; caâclúơi ñch phuơ ăöịi vúâi cöơng ăöìng, vñ duơ nhû níng cao hiïíu biïịt vïì nhûông caâch phođng ngûđaAIDS vađ giaêm búât kyđ thõ vúâi nhûông ngûúđi HIV dûúng tñnh Do nghiïn cûâu phaât hiïơn rarùìng nhûông bïơnh nhín nađo tiïịp nhíơn sûơ chùm soâc taơi gia ăaô giaêm búât viïơc vađo viïơn trûúâckhi ăi ăïịn caâi chïịt ặúơc coâ hai ngađy mađ thöi, chi phñ cho caâc chûúng trònh chùm soâc taơi gia
do bïơnh viïơn khúêi xûúâng khoaêng 312 ăö la (6 thaâng nhín vúâi 2 chuýịn thùm khaâm bïơnhnhín vúâi 26 ăö la cho möîi chuýn thùm khaâm) thò ăaô cao hún nhiïìu so vúâi khoaên tiïịtkiïơm 14,50 ăö la vïì viïơn phñ (2 ngađy nhín vúâi 7,25 ăö la) Mùơt khaâc caâc chi phñ cuêa saâuthaâng chùm soâc taơi nhađ do cöơng ăöìng khúêi xûúâng trung bònh úê mûâc 26 ăö la, ñt hún möơtphíìn mûúđi cuêa chi phñ cuêa chûúng trònh do bïơnh viïơn khúêi xûúâng, vađ coâ thïí híìu nhû biïơngiaêi ặúơc chó cíìn dûơa trïn cú súê giaêm búât sûê duơng bïơnh viïơn thöi
Sûơ khaâc nhau túâi mûúđi líìn vïì chi phñ giûôa caâc chûúng trònh chùm soâc taơi gia do bïơnhviïơn khúêi xûúâng vađ do cöơng ăöìng khúêi xûúâng lađ do chi phñ lúân hún cho ăi laơi vađ cho thúđigian lađm viïơc cuêa caân böơ nhín viïn lađm trong caâc chûúng trònh dûơa vađo bïơnh viïơn Vñ duơ,vađo möơt ngađy nhíịt ắnh möơt ăöơi y taâ ặúơc ăađo taơo cuêa bïơnh viïơn chó coâ thïí thùm khaâmặúơc tûđ böịn ăïịn taâm bïơnh nhín mađ thöi, möơt phíìn tû trong söị hoơ xa nhađ khi töịp y taâ túâi.Kïịt quaê lađ töịp y taâ cuêa bïơnh viïơn trung bònh dađnh khoaêng hai giúđ ăöìng höì trïn ặúđng ăiăïí coâ ặúơc khoaêng mûúđi lùm phuât khaâm bïơnh nhín Ngûúơc laơi, caâc ăöơi lađm taơi cöơng ăöìngchó ăi vađi phuât vađ lûu laơi chöî bïơnh nhín trung bònh hai giúđ
Nïịu nhû chi phñ thíịp cuêa chûúng trònh chùm soâc taơi gia do cöơng ăöìng khúêi xûúâng taơiDam-bi-a coâ thïí khaâi quaât hoaâ ặúơc cho caâc böịi caênh khaâc, thò coâ thïí noâi rùìng sûơ chùm soâcnhû víơy coâ thïí ặúơc tađi trúơ búêi caâc bïơnh nhín, gia ằnh vađ cöơng ăöìng cuêa hoơ Quaê thûơc,caâc chûúng trònh cuêa Dam-bi-a do cöơng ăöìng khúêi xûúâng hoaơt ăöơng töịt búêi vò coâ sûơ höî trúơmaơnh meô cuêa nhûông ngûúđi tònh nguýơn tûđ caâc cöơng ăöìng súê taơi Do caâc lúơi ñch cuêa chûúngtrònh bao göìm caê caâc lúơi ñch cöng cöơng vïì viïơc níng cao nhíơn thûâc vïì phođng ngûđa HIV vađgiaêm búât sûơ kyđ thõ, cho nïn chñnh phuê coâ thïí coâ vai trođ trong viïơc tađi trúơ caâc chûúng trònhnhû víơy, ñt nhíịt cho túâi khi mađ caâc lúơi ñch caâ nhín cuêa caâc chûúng trònh nađy ăöịi vúâi giaằnh bïơnh nhín ặúơc nhíơn thûâc ăíìy ăuê ăïí caâc gia ằnh vađ cöơng ăöìng tûơ mònh höî trúơ chonhûông chûúng trònh nhû víơy Taơi nhûông núi coâ caâc chûúng trònh nhùìm taơo thuíơn lúơi chonhûông ngûúđi ngheđo tiïịp cíơn vúâi dõch vuơ chùm soâc y tïị, chuâng cíìn phaêi ặúơc múê röơng ăïí
Trang 4bao göìm caâc chûúng trònh chùm soâc taơi gia do cöơng ăöìng khúêi xûúâng coâ sûê duơng caâc tiïuchñ xeât ăuê ăiïìu kiïơn tûúng tûơ.
Nhûông lûơa choơn chñnh saâch y tïị khoâ khùn trong möơt dõch bïơnh AIDS nghiïm troơng
Phíìn trïn ăaô mö taê taâc ăöơng cuêa AIDS ăöịi vúâi caâ nhín nhûông ngûúđi nhiïîm HIV vađ chothíịy rùìng viïơc chûôa trõ haơn chïị ăöịi vúâi caâc triïơu chûâng vađ caâc bïơnh cú höơi, ăùơc biïơt lađ khithûơc hiïơn möơt phíìn búêi caâc chûúng trònh chùm soâc taơi gia ằnh do cöơng ăöìng ăïì xûúâng, coâthïí chùm soâc vò tònh thûúng vúâi chi phñ khaâ thíịp ÚÊ phíìn nađy, ýu cíìu duy trò caâc chi phñthíịp cađng trúê nïn roô rađng khi chuâng ta múê röơng phaơm vi tûđ caâ nhín möơt ngûúđi nhiïîmHIV sang caâc nhu cíìu chùm soâc y tïị cho tíịt caê moơi ngûúđi úê möơt quöịc gia Ăïí hiïíu síu húnnhûông lûơa choơn ặúơc míịt khoâ khùn coâ liïn quan, trûúâc hïịt chuâng ta phaêi ûúâc tñnh ặúơcphaơm vi taâc ăöơng cuêa AIDS ăöịi vúâi khu vûơc y tïị, vađ sau ăoâ múâi thaêo luíơn xem caâc chñnhsaâch cuêa chñnh phuê coâ thïí giaêm nheơ taâc ăöơng ăoâ nhû thïị nađo
HIV/AIDS aênh seô hûúêng ăïịn khu vûơc y tïị nhû thïị nađo
AIDS seô aênh hûúêng ăïịn khu vûơc y tïị theo 2 hûúâng: lađm tùng caâc ýu cíìu vïì chùm soâc y tïịvađ lađm giaêm chíịt lûúơng chùm soâc y tïị hiïơn coâ vúâi chi phñ hiïơn hađnh Tûâc lađ möơt söị ngûúđicoâ kïịt quaê HIV ím tñnh, nïịu khöng coâ cùn bïơnh nađy, thò ăaô khöng phaêi lađm loaơi xeâtnghiïơm ăoâ, vađ töíng chi phñ cho chùm soâc sûâc khoeê seô tùng lïn, xeât caê vïì söị tuýơt ăöịi cuôngnhû theo tyê lïơ töíng saên phíím quöịc dín2
Lađm tùng caâc ýu cíìu chùm soâc y tïị Híìu hïịt nhûông ngûúđi mùưc bïơnh AIDS lađ
nhûông ngûúđi lúân úê ăöơ tuöíi sung sûâc Nïịu khöng coâ cùn bïơnh AIDS thò nhoâm tuöíi tûđ 15 ăïịn
50 nađy chó chiïịm tûđ 10 ăïịn 20% töíng söị ngûúđi chïịt úê caâc nûúâc ăang phaât triïín Nhûngnhûông tûê vong nađy laơi thûúđng taơo ra möơt tyê lïơ khöng cín xûâng trong töíng caâc nhu cíìu
Tyê lïơ hiïơn nhiïîm HIV
Thúđi gian trung võ tûđ khi nhiïîm ăïịn khi chïịt
Ghi chuâ: Tyê lïơ tûê vong úê cöơt 2 vađ 3 ặúơc ûúâc tñnh bùìng caâch nhín tyê lïơ hiïơn nhiïîm cuêa cöơt 1 vúâi 20 (2M-1), trong ăoâ M lađ thúđi gian trung bònh tûđ khi nhiïîm bïơnh ăïịn khi chïịt Cöng thûâc tñnh nađy giaê ắnh 1 tònh traơng dõch bïơnh öín ắnh trong ăoâ tyê lïơ nhiïîm múâi lađ cöị ắnh vađ 1 tyê lïơ 1/(2M) cuêa nhûông ngûúđi nhiïîm trong 1 nùm cöị ắnh chïịt trong möîi möơt 2M caâc nùm sau ăoâ Nïịu khögn coâ HIV, tyê lïơ tûê vong lađm cú súê trïn 1.000 ngûúđi lúân úê ăöơ tuöíi sung sûâc (tûđ 15 ăïịn 50) nùìm trong khoaêng tûđ 0,8% úê caâc nûúâc cöng nghiïơp vađ lïn ăïịn 5% úê möơt söị vuđng thuöơc Cíơn Xa-ha-ra.
Baêng 4.3 Tûê vong trïn 1.000 ngûúđi do nhiïîm HIV vúâi tyê lïơ cöị ắnh.
Trang 5chùm soâc y tïị (Over, Ellis, vađ Solon 1992; Sauerborn, Berman, vađ Nougtara 1996) Húnnûôa, vò möơt söị nghiïn cûâu cho rùìng nhûông ngûúđi lúân tuöíi mùưc bïơnh AIDS trûúâc khi tûêvong sûê duơng dõch vuơ y tïị nhiïìu hún nhûông ngûúđi chïịt vò caâc nguýn nhín khaâc vađ thíơmchñ caê nhûông ngûúđi mùưc bïơnh keâo dađi, cho nïn tyê lïơ tùng vïì ýu cíìu chùm soâc y tïị chonhûông ngûúđi lúân úê ăöơ tuöíi sung sûâc mùưc bïơnh AIDS dûúđng nhû vûúơt quaâ tyê lïơ tùng vïì tûêvong cuêa hoơ do AIDS gíy ra Do hai nhín töị trïn, úê möơt nûúâc coâ ngûúđi lúân úê ăöơ tuöíi sungsûâc sûê duơng 1/4 toađn böơ dõch vuơ y tïị trûúâc khi chuýín sang bïơnh AIDS thò tyê lïơ tùng vïìnhu cíìu chùm soâc y tïị vöịn coâ cuêa ăöịi tûúơng nađy seô lađm tùng toađn böơ caâc nhu cíìu vúâi tyê lïơ
ñt nhíịt lađ 1/4 Chùỉng haơn, tyê lïơ tûê vong cuêa ngûúđi lúân úê ăöơ tuöíi sung sûâc do AIDS tùng40% seô lađm tùng töíng söị nhu cíìu chùm soâc y tïị ñt nhíịt lađ 10%, tuy rùìng tyê lïơ tûê vong chótùng tûđ 4 ăïịn 8%3 Nïịu caâc bïơnh nhín AIDS sûê duơng caâc liïơu phaâp chöịng retroviruât thònhu cíìu vïì y tïị cođn tùng lïn ríịt nhiïìu
Töíng nhu cíìu chùm soâc y tïị tùng nhû thïị nađo tuyđ thuöơc vađo sûơ tùng lïn cuêa tyê lïơ tûêvong cuêa ngûúđi lúân úê ăöơ tuöíi sung sûâc, vađ ăiïìu ăoâ laơi phuơ thuöơc vađo mûâc ăöơ hiïơn nhiïîmHIV vađ thúđi gian trung bònh tûđ khi nhiïîm HIV ăïịn khi tûê vong (baêng 4.3) Tyê lïơ hiïơnnhiïîm öín ắnh 5% trong söị ngûúđi lúân úê ăöơ tuöíi sung sûâc seô lađm tùng tyê lïơ tûê vong hađngnùm vađo khoaêng 5 ngûúđi/1000 ngûúđi nïịu thúđi gian trung bònh tûđ khi nhiïîm ăïịn khi chïịtlađ 10 nùm, hoùơc khoaêng 10 ngûúđi/1000 ngûúđi nïịu thúđi gian trung bònh tûđ khi nhiïîm ăïịnkhi chïịt lađ 5 nùm4 Tyê lïơ hiïơn nhiïîm 30% nhû úê Lu-xa-ca, Dam-bi-a seô lađm tùng söị ngûúđichïịt lïn trong khoaêng tûđ 30 ăïịn 60 ngûúđi/1000 ngûúđi tuyđ theo khoaêng thúđi gian tûđ khinhiïîm ăïịn khi chïịt ÚÊ vuđng Cíơn Xa-ha-ra cuêa chíu Phi, núi tyê lïơ tûê vong úê nhoâm tuöíi nađyăaô lađ 5/1000 ngûúđi trûúâc khi coâ dõch AIDS, thíơm chñ chó cíìn 5% söị ngûúđi nhiïîm HIV cuôngăaô lađm cho tyê lïơ tûê vong úê ngûúđi lúân lađ 1/1000, cuông vúâi mûâc ăöơ líy nhiïîm HIV nhû trïnseô lađm tùng tyê lïơ tûê vong úê ngûúđi lúân úê ăöơ tuöíi sung sûâc lïn gíịp 5 hoùơc 10 líìn
Vúâi caâc thöng söị trïn, bïơnh dõch nađy seô lađm tùng ýu cíìu vïì y tïị lïn bao nhiïu? ÚÊ möơt
nûúâc coâ 1/4 söị ngûúđi lúân coâ ýu cíìu chùm soâc y tïị trûúâc thúđi kò AIDS, vúâi tyê lïơ hiïơn nhiïîm HIV öín ắnh trong ngûúđi lúân tuöíi lađ 5%, vúâi thúđi gian trung bònh tûđ khi nhiïîm HIV ăïịn khi chïịt lađ 10 nùm, vađ vúâi tyê lïơ tûê vong cú súê úê ngûúđi lúân úê ăöơ tuöíi sung sûâc lađ 5/1000 thò bïơnh dõch nađy seô lađm tùng 26% caâc ýu cíìu ăöịi vúâi moơi loaơi dõch vuơ chùm soâc y tïị5 Nïịu tyê
lïơ hiïơn nhiïîm cao hún, thúđi gian tûđ luâc nhiïîm bïơnh ăïịn khi chïịt ngùưn hún, hoùơc tyê lïơ tûêvong cú súê úê ngûúđi lúân úê ăöơ tuöíi sung sûâc thíịp hún, thò tyê lïơ tùng vïì ýu cíìu chùm soâc y tïịseô tùng lïn tûúng ûâng
Möơt ýịu töị quan troơng sau cuđng coâ thïí lađm tùng nhu cíìu chùm soâc y tïị lađ baêo hiïím ytïị Baêo hiïím coâ thïí dûúâi daơng tû nhín hay chûúng trònh baêo hiïím do chñnh phuê quaên lyâ,hoùơc thöng thûúđng hún lađ chùm soâc y tïị thöng qua thúị noâi chung Vò möơt phíìn caâc chiphñ y tïị thûúđng do möơt hay nhiïìu caâc hònh thûâc baêo hiïím trïn chi traê nïn tiïìn mađ caâcbïơnh nhín phaêi chi traê cho chùm soâc y tïị thûúđng chó chiïịm möơt phíìn nhoê Do baêo hiïímcho pheâp caâc bïơnh nhín sûê duơng nhiïìu dõch vuơ y tïị hún khaê nùng cuêa hoơ, noâ lađm tùng caâcýu cíìu vïì chùm soâc sûâc khoeê úê bíịt kïí mûâc ăöơ bïơnh tíơt nađo; do ăoâ lađm tùng thïm cún söịtvïì giaâ caê chûôa bïơnh cuêa möơt dõch bïơnh AIDS Vñ duơ, nïịu phíìn chi phñ cho y tïị do caâc bïơnhnhín traê (tûâc lađ tyê lïơ ăöìng baêo hiïím) lađ 25% thò hoơ seô giaêm töịi ăa lađ 1/4 viïơc sûê duơng dõchvuơ trûúâc viïơc chi phñ tùng nïịu hoơ phaêi traê toađn böơ söị chi phñ tùng ăoâ
Lađm giaêm viïơc cung cíịp caâc dõch vuơ chùm soâc y tïị: Ngoađi viïơc lađm tùng caâc ýu
cíìu y tïị, AIDS seô lađm giaêm cung cíịp y tïị hiïơn coâ vúâi chi phñ hiïơn hađnh theo 3 hûúâng.Phaơm vi cuêa caâc aênh hûúêng nađy, ặúơc thaêo luíơn úê phíìn dûúâi ăíy, noâi chung seô röơng hún
úê caâc nûúâc ngheđo nhíịt vúâi mûâc ăöơ bïơnh dõch cao nhíịt
Trang 6AÊnh hûúêng ăíìu tiïn vađ lúân nhíịt lađ lađm tùng caâc chi phñ ăïí duy trò mûâc ăöơ an toađn ăöịivúâi caâc quy trònh ăiïìu trõ hiïơn hađnh Thíơm chñ nïịu khöng coâ AIDS thò caâc bïơnh viïơn vađcaâc traơm xaâ úê caâc nûúâc ngheđo coâ thïí gíy ruêi ro vïì sûâc khoeê Kim tiïm vađ caâc duơng cuơ y tïịkhaâc khöng phaêi luâc nađo cuông ặúơc tiïơt truđng, caâc phođng bïơnh thûúđng quaâ ăöng bïơnhnhín vađ khöng thoaâng khñ, vađ nhín viïn y tïị thò thiïịu gùng tay cao su vađ coâ núi thiïịu caêxađ phođng Nïịu khöng coâ caâc ngín hađng maâu hiïơn ăaơi, viïơc truýìn maâu coâ thïí lađm ngûúđinhíơn maâu nhiïîm bïơnh viïm gan B Vúâi tònh traơng nhû víơy, caâc bïơnh truýìn nhiïîm líylan nhanh choâng; möơt söị chûâng bïơnh, trong ăoâ thûúđng lađ viïm phöíi, coâ thïí díîn ăïịn tûêvong Tuy nhiïn, trûúâc khi coâ HIV, caâc bïơnh líy nhiïîm ặúơc phaât hiïơn taơi bïơnh xaâ haybïơnh viïơn hiïịm khi gíy tûê vong cho caâc bïơnh nhín chûa úê vađo tònh traơng nguy kõch6.
Do AIDS tùng ríịt lúân sûơ ruêi ro cho caâc bïơnh nhín ăang theo caâc quy trònh ăiïìu trõhiïơn taơi, chó viïơc duy trò mûâc ăöơ an toađn ăaô coâ trûúâc khi coâ HIV cuông ăaô ăoêi hoêi phaêi tùngcûúđng ăiïìu kiïơn vïơ sinh vađ sađng loơc maâu, mađ caê hai viïơc nađy ăïìu lađm tùng chi phñ cho ytïị ÚÊ caâc nûúâc coâ thu nhíơp tûđ trung bònh ăïịn thu nhíơp cao, núi viïơc sađng loơc maâu vađ vötruđng caâc duơng cuơ tiïm luön lađ tiïu chuíín, taâc ăöơng cuêa AIDS chó giúâi haơn úê chöî lađ lađmtùng thïm chi phñ cho 1 xeât nghiïơm HIV böí sung thïm vađo caâc xeât nghiïơm hiïơn hađnh, sûêduơng gùng tay cao su vađ mùơt naơ trong caâc trûúđng húơp trûúâc ăíy khöng sûê duơng ÚÊ nhûôngnûúâc ngheđo, trûúâc khi coâ AIDS, núi viïơc sađng loơc maâu vađ vö truđng kim tiïm khöng ặúơcthûơc hiïơn thò caâc nguöìn lûơc cíìn ăïí duy trò chíịt lûúơng dõch vuơ y tïị trûúâc nguy cú cuêa dõchbïơnh AIDS nađy lađ ríịt lúân Chùỉng haơn, ngín saâch hađng nùm chi cho cú quan Dõch vuơTruýìn maâu cuêa U-gan-ăa, ặúơc thađnh líơp ăïí ăöịi phoâ vúâi AIDS vađ ăaâp ûâng caâc ýu cíìucuêa toađn böơ hïơ thöịng y tïị quöịc gia cuêa nûúâc nađy vïì maâu saơch, ûúâc tñnh vađo khoaêng 1,2triïơu ăö la, bao göìm chi ăíìu tû vađ chi thûúđng xuýn Khoaên nađy chiïịm khoaêng 2% toađn böơcaâc chi phñ cho y tïị cöng cöơng vađ chiïịm khoaêng 1% trïn toađn böơ caâc chi phñ y tïị cuêa toađnquöịc (Uyê ban Chíu Íu 1995 a) Bíịt chíịp caâc khoaên chi phñ to lúân tiïìm tađng cho viïơc sađngloơc maâu, HIV ăaô cuêng cöị maơnh meô luíơn cûâ cho möơt vai trođ cuêa chñnh phuê trong viïơc ăaêmbaêo cung cíịp maâu an toađn Tuy víơy, khöng coâ lyâ do thuýịt phuơc cho viïơc chñnh phuê baocíịp toađn böơ caâc chi phñ cho dõch vuơ (cung cíịp maâu, ND) nađy vö thúđi haơn (xem khung 4.1).Sađng loơc maâu vađ caêi tiïịn caâc thuê tuơc líịy maâu seô baêo vïơ ặúơc caê ngûúđi hiïịn maâu vađ ngûúđinhíơn maâu Tuy nhiïn, do söị ngûúđi hiïịn vađ söị ngûúđi nhíơn noâi chung khöng coâ liïn quanăïịn ăöịi tûúơng coâ quan hïơ tònh duơc khöng ặúơc baêo vïơ vúâi nhiïìu baơn tònh khaâc cho nïn möơtngûúđi bõ líy nhiïîm khi cho hay nhíơn maâu khöng coâ khaê nùng gíy líy nhiïîm cho nhiïìungûúđi Do víơy, úê caâc nûúâc ăang phaât triïín, núi chi phñ ăïí xíy dûơng möơt hïơ thöịng cung cíịpmaâu an toađn ríịt cao, viïơc sađng loơc maâu khöng nùìm trong söị caâc phûúng phaâp tiïịp cíơn coâhiïơu quaê vïì chi phñ nhùìm ngùn chùơn möơt bïơnh dõch lan truýìn qua ặúđng tònh duơc (xemkhung 4.2)
Ăïí chùưc chùưn, sađng loơc maâu vađ ăiïìu kiïơn vïơ sinh caêi thiïơn seô giuâp ngùn sûơ lan truýìncuêa caâc bïơnh truýìn nhiïîm khaâc ngoađi AIDS Caâc biïơn phaâp ăoâ cuông lađm giaêm caâc ruêi ronghïì nghiïơp do AIDS vađ caâc bïơnh khaâc gíy ra cho caâc caân böơ y tïị, vađ do víơy cuông giuâplađm giaêm caâc chi phñ böí sung cíìn ăïí giaêi quýịt caâc ruêi ro ăoâ - möơt víịn ăïì mađ chuâng töi seônïu úê phíìn dûúâi Möơt tñnh toaân kyô lûúông vïì tíịt caê caâc chi phñ baêo vïơ caâc bïơnh nhín khöng
bõ nhiïîm HIV thöng qua sađng loơc maâu cíìn phaêi tñnh ăïịn caâc lúơi ñch böí sung nađy, mađ caâcsöị liïơu vïì chuâng laơi khöng coâ Tuy nhiïn, dûúđng nhû ngay caê khi caâc lúơi ñch nađy ặúơc tñnhăïịn thò caâc chi phñ cođn laơi cho loơc maâu vađ caêi thiïơn ăiïìu kiïơn vïơ sinh ăïí baêo vïơ bïơnh nhínkhoêi HIV/AIDS víîn seô lađm tùng ăaâng kïí chi phñ ăún võ cuêa caâc dõch vuơ y tïị
Trang 7Dõch bïơnh HIV/AIDS ăaô lađm gia tùng tíìm quan troơng cuêa maâu saơch Trong khi líy nhiïîm phöí biïịnnghiïm troơng nhíịt mađ möơt söị ngûúđi nhíơn truýìn maâu trûúâc ăíy phaêi súơ do maâu chûa ặúơc sađngloơc lađ bïơnh viïm gan B – cùn bïơnh ñt gíy tûê vong vađ lan truýìn chó trong 2,5% caâc ca truýìn maâukhöng qua sađng loơc Hiïơn nay úê möơt söị nûúâc, ngûúđi nhíơn maâu ăang chõu möơt ruêi ro lađ 1/4 söị catruýìn lađ bõ nhiïîm HIV (Emmanuel, Töí chûâc Y tïị Thïị giúâi, trñch trong Fransen, thöng tin caâ nhín).
Do híơu quaê cuêa HIV/AIDS, viïơc truýìn maâu cíìn cho thuê thuíơt phíîu thuíơt hay sinh ăeê úê möơt nûúâcăang phaât triïín caâch ăíy 10 nùm coâ thïí vöịn lađ cöng viïơc thûúđng nhíơt nay ăođi hoêi phaêi coâ sûơ ăaêmbaêo vïì maâu saơch cuông an toađn nhû nhau
Vai trođ cuêa chñnh phuê trong viïơc cung cíịp maâu an toađn lađ gò? Deơp víịn ăïì ăoâi ngheđo sang möơtbïn - víịn ăïì ăaô ặúơc ăïì cíơp trong phíìn lúđi cuêa saâch, coâ thïí xaâc ắnh 5 lyâ do ăïí cho chñnh phuê baocíịp, hoùơc nïịu khöng thò cuông ăoâng vai trođ trong viïơc cung cíịp maâu, lađ: (1) ngùn chùơn sûơ lan truýìnHIV sang nhûông ngûúđi nhíơn maâu; (2) ngùn sûơ lan truýìn trong caâc baơn tònh cuêa nhûông ngûúđi nhíơnmaâu; (3) traânh khöng ăïí bíịt chúơt xaêy ra trong cöơng ăöìng sûơ ruêi ro vïì sûâc khoeê do nguýn nhínmaâu truýìn khöng ặúơc sađng loơc; (4) ăaêm baêo möơt lúơi thïị kinh tïị nhúđ quy mö lúân cho möơt dõch vuơngín hađng maâu; vađ (5) traânh khoâ khùn mađ möơt cöng dín coâ thïí gùơp khi nhíơn ắnh vïì chíịt lûúơngcuêa möơt ngín hađng maâu
Trong khi möơt ngín hađng maâu coâ chíịt lûúơng cao seô hiïín nhiïn coâ hiïơu quaê trong viïơc ngùnchùơn truýìn maâu nhiïîm viruât, vađ do víơy cuông ngùn khöng cho caâc bïơnh viïơn gíy cho nhûông ngûúđinhíơn maâu bõ nhiïîm viruât, viïơc nađy, baên thín noâ khöng coâ nghôa lađ chñnh phuê cíìn ăoâng vai trođ trongcung cíịp maâu saơch Deơp caâc cín nhùưc tûđ thûâ (2) ăïịn thûâ (5) sang möơt bïn thò viïơc cung cíịp maâusaơch cuông coâ tíìm quan troơng nhû lađ cung cíịp kim tiïm saơch, böng bùng saơch, vađ caâc bađn tay saơchcuêa caâc y taâ khi thay bùng cho bïơnh nhín Bíịt kyđ líơp luíơn nađo cho sûơ tađi trúơ cuêa chñnh phuê ăïí ăaêmbaêo chíịt lûúơng, bao göìm caê ăiïìu kiïơn vïơ sinh cùn baên ăöịi vúâi bïơnh viïơn, ăïìu coâ thïí aâp duơng chovíịn ăïì maâu saơch Nïịu moơi ngûúđi thûđa nhíơn yâ kiïịn rùìng chùm soâc úê bïơnh viïơn lađ ýu cíìu cùn baêncíìn ặúơc sûơ bao cíịp lúân cuêa chñnh phuê thò yâ kiïịn ăoâ cuông aâp duơng cho víịn ăïì maâu saơch Tuynhiïn, nïịu ngûúđi ta cho rùìng khöng coâ möơt lyâ do roô rađng uêng höơ viïơc chùm soâc chûôa bïơnh hún lađcaâc nhu cíìu cú baên khaâc nhû quíìn aâo, nhađ cûêa vađ nûúâc saơch thò maâu saơch seô phaêi nhíơn ặúơc ñttrúơ cíịp cuêa chñnh phuê nhû lađ caâc dõch vuơ y tïị chûôa bïơnh khaâc
Nhûng ngay caê nhûông ai tin rùìng híìu hïịt caâc dõch vuơ chûôa bïơnh nhíơn ñt trúơ cíịp ăïìu thûđa nhíơnrùìng viïơc ăiïìu trõ caâc bïơnh líy nhiïîm mang laơi caâc taâc ăöơng ngoaơi vi tñch cûơc, vađ do víơy cíìn ặúơctrúơ cíịp Ăiïìu nađy ặa chuâng ta ăïịn ăaânh giaâ cín nhùưc thûâ hai Giaê ắnh rùìng nhûông ngûúđi nhíơnmaâu bõ líy nhiïîm ặúơc bònh phuơc sau liïơu trònh chûôa trõ vađ sau ăoâ bùưt ăíìu coâ hoaơt ăöơng tònh duơc,thò viïơc ngùn sûơ líy nhiïîm cuêa hoơ coâ thïí ngùn hoơ khöng gíy líy nhiïîm sang nhûông ngûúđi khaâc.Nhûông taâc ăöơng ngoaơi vi tñch cûơc nađy lúân nhû thïị nađo? Ăöịi vúâi 1 nûúâc lađ U-gan-ăa, khung 4.2 chothíịy 1 chûúng trònh coâ hiïơu quaê cao ngùn chùơn 517 trûúđng húơp líy nhiïîm thûâ phaât nùm 1994 ăaô chiphñ tíơn 1.684$ cho möîi trûúđng húơp Tuy chi phñ nađy thíịp hún ríịt nhiïìu so vúâi chi phñ ăiïìu trõ suöịt ăúđicho 1 bïơnh nhín nhiïîm HIV úê 1 nûúâc cöng nghiïơp, con söị ûúâc tñnh nađy lađ hoađn toađn coâ lyâ Do víơy,viïơc ngùn chùơn caâc trûúđng húơp líy nhiïîm thûâ phaât toê ra khöng ăuê ăïí biïơn minh sûơ trúơ cíịp cuêachñnh phuê cho toađn böơ caâc chi phñ cuêa chûúng trònh, tuy rùìng khoaên ăoâ thïí hiïơn sûơ bao cíịp tûđngphíìn
Cín nhùưc thûâ (3) vađ (4) ăïìu cuđng noâi ăïịn caâc líơp luíơn mang tñnh kinh tïị thûúđng duđng ăïí biïơnminh cho caâc ăíìu tû cuêa chñnh phuê vađo cú súê haơ tíìng Sûơ tùng ăöơt ngöơt nhûông ruêi ro do truýìn maâulađ möơt cuâ söịc ăöịi vúâi hïơ thöịng y tïị, quaâ nhanh ăöịi vúâi caâc caâ nhín vađ caâc cú súê tû nhín ăïí coâ thïícoâ nhûông thu xïịp ngay viïơc loơc maâu Lađ ngûúđi baêo hiïím cuöịi cuđng trûúâc nhûông thay ăöíi mang tñnhthaêm hoaơ ăöịi vúâi möi trûúđng, chñnh phuê ăoâng vai trođ höî trúơ xaô höơi ăiïìu chónh thñch ûâng vúâi caâc chiphñ múâi cao hún vađ tñnh phûâc taơp cuêa cöng taâc y tïị trûúâc sûơ coâ mùơt cuêa bïơnh AIDS Hún nûôa, nhû
Khung minh hoaơ 4.1 Vai trođ cuêa chñnh phuê trong viïơc ăaêm baêo maâu saơch
Trang 8thïí hiïơn úê hònh khung 4.1, möơt dõch vuơ truýìn maâu mang laơi nhûông lúơi thïị kinh tïị nhúđ quy mö lúân.
Vò chó cíìn möơt cú súê truýìn maâu duy nhíịt cuông coâ thïí phuơc vuơ toađn böơ caâc nhu cíìu trong nûúâc mađkhöng lađm míịt ăi lúơi thïị kinh tïị nhúđ quy mö, nïn noâ ặúng nhiïn ăoâng vai trođ lađ cú súê ăöơc quýìnmađ khöng súơ bõ caơnh tranh ăïí ăaêm baêo chíịt lûúơng dõch vuơ vúâi giaâ caê thíịp nhíịt Cú súê ăoâ coâ thïí bõeâp phaêi líịy giaâ cao hún so vúâi chi phñ biïn tïị ăïí buđ ăùưp caâc chi phñ, vađ coâ thïí líịy giaâ cao hún caâcchi phñ trung bònh nhùìm thu ặúơc lúơi nhuíơn töịi ăa Cuông nhû caâc cú súê ăiïơn lûơc vađ caâc cöng ty ăöơcquýìn tûơ nhiïn khaâc, coâ möơt lyâ leô ăaô xaâc ắnh tûđ líu cho viïơc chñnh phuê can thiïơp ăïí ăiïìu chónh,nïịu khöng súê hûôu vađ víơn hađnh chuâng, trong nhûông böịi caênh nhû víơy Tuy nhiïn, böịi caênh nađykhöng biïơn minh cho viïơc bao cíịp 100% cho maâu
Cín nhùưc thûâ (5) noâi vïì viïơc cöng chuâng khöng coâ khaê nùng ăaânh giaâ ặúơc chíịt lûúơng cuêamöơt ngín hađng maâu Líơp luíơn nađy khöng chó riïng ăöịi vúâi caâc dõch vuơ truýìn maâu búêi vò bïơnh nhíncuông khoâ coâ thúđi gian ăïí ăaânh giaâ chíịt lûúơng caâc thađy thuöịc cuêa hoơ(1) Tuy nhiïn, ngûúđi bïơnh coâthïí choơn trong nhiïìu thíìy thuöịc nhûng do víịn ăïì lúơi thïị kinh tïị nhúđ quy mö lúân hoơ khöng coâ sûơ lûơachoơn caâc ngín hađng maâu Chñnh phuê vađ nhín dín khöng nïn cho rùìng bíịt kyđ möơt cöng ty ăöơcquýìn nađo, duđ saên xuíịt ăiïơn nùng hay cung cíịp caâc dõch vuơ ngín hađng maâu, hay duđ “vò lúơi nhuíơn”hay “phi lúơi nhuíơn”, khöng nhíịt thiïịt lađ phuơc vuơ töịt nhíịt lúơi ñch cuêa nhín dín
Trong trûúđng húơp nhû víơy, coâ líơp luíơn cíìn thađnh líơp möơt höơi ăöìng ăiïìu tiïịt ăïí dõch vuơ truýìnmaâu chõu traâch nhiïơm trûúâc ăoâ(2) Ban nađy bao göìm ăaơi diïơn cuêa caâc cú súê y tïị, cuêa chñnh phuê vađngûúđi bïơnh, vađ cíìn ặa ra caâc baâo caâo thûúđng niïn vïì chíịt lûúơng cuêa dõch vuơ ngín hađng maâu Vađcaâc baâo caâo ăoâ phaêi ặúơc phöí biïịn röơng raôi trïn baâo chñ
Toâm laơi, vai trođ thñch húơp cuêa chñnh phuê trong tađi trúơ cho viïơc cung cíịp maâu trûúâc hïịt phuơthuöơc vađo quan ăiïím cuêa moơi ngûúđi vïì mûâc ăöơ tađi trúơ cuêa chñnh phuê cho caâc dõch vuơ chûôa bïơnh.Luíơn cûâ cho caâc dõch vuơ chûôa bïơnh nađy múê röơng aâp duơng trûơc tiïịp cho caê viïơc cung cíịp maâu Söịlûúơng caâc ca líy nhiïîm thûâ phaât ngùn chùơn ặúơc do maâu ặúơc sađng loơc coâ leô khöng phaêi lađ líơpluíơn coâ sûâc maơnh vïì sûơ bao cíịp cuêa chñnh phuê Mùơc díìu víơy, coâ möơt yâ kiïịn maơnh meô cho rùìngchñnh phuê phaêi khúêi sûơ vađ nuöi dûúông möơt dõch vuơ ngín hađng maâu nhû lađ möơt “ngađnh non treê” ặúơctrúơ cíịp trûúâc khi bùưt noâ phaêi chõu nhûông khoâ khùn vïì thu xïịp vïì tađi chñnh cho phíìn cođn laơi cuêa hïơthöịng chùm soâc y tïị Cuöịi cuđng, do lúơi thïị kinh tïị nhúđ quy mö lúân coâ xu hûúâng lađm cho ngín hađngmaâu trúê thađnh ăöơc quýìn úê híìu hïịt caâc nûúâc, caâc dõch vuơ ngín hađng maâu cíìn phaêi ăùơt dûúâi sûơgiaâm saât nghiïm ngùơt vïì quy chïị
Hònh khung 4.1 Chi phñ cho möơt ăún võ maâu truýìn úê U-gan-ăa
Trang 9Nguöìn: UÊy ban chíu Íu 1995a, trang 94 Trõ giaâ danh nghôa ặúơc ăöíi ra ăö la giaâ hiïơn hađnh theo tyêgiaâ 1,2 ăö la cho 1ECU vađ sau ăoâ chuýín sang ăö la giaâ nùm 1994 sûê duơng chó söị giaâ hađng tiïuduđng cuêa Myô.
(1) Thöng tin luön luön phín böí khöng ăïìu giûôa möơt cöng ty saên xuíịt vađ baân maâu vúâi bïơnh viïơn,thíìy thuöịc vađ bïơnh nhín lađ nhûông ngûúđi duđng maâu
(2) Mùơc díìu bïơnh nhín phaêi chõu möơt phíìn nhû nhau chi phñ biïn tïị cuêa möơt ăún võ maâu nhû trongtrûúđng húơp chûôa caâc bïơnh khöng truýìn nhiïîm khaâc, khöng thïí cho rùìng ngûúđi cho maâu phaêiặúơc traê tiïìn maâu Caâc quan saât cuêa Richard Titmuss (1972) vïì lúơi ñch cuêa viïơc hiïịn maâu tûơnguýơn ặúơc thíịy sûê duơng úê nhiïìu hoađn caênh quöịc gia khaâc nhau
Hiïơu quaê chi phñ cuêa viïơc loơc maâu trong phođng chöịng líy nhiïîm HIV nhû thïị nađo? Möơt cíu traê lúđicho víịn ăïì nađy coâ thïí tòm thíịy trong kïịt quaê hoaơt ăöơng cuêa Dõch vuơ Truýìn maâu cuêa U-gan-
ăa (UBTS) nùm 1993 Ăûúơc giao nhiïơm vuơ cung cíịp maâu saơch cho Cam-pa-la nùm 1991, ăïịnnùm 1993 UBTS ăaô coâ khaê nùng phuơc vuơ caê nûúâc Trong nùm ăoâ, dõch vuơ truýìn maâu ăaô ặúơccung cíịp cho 20.156 bïơnh nhín trong caê nûúâc vúâi chi phñ trung bònh khoaêng 38 ăö la möơt ăún
võ, trung bònh möîi bïơnh nhín cíìn 1/2 ăún võ, vúâi töíng söị ngín saâch khoaêng 929.900 ăö la.Baêng khung 4.2 phín tñch lúơi ñch phođng chöịng HIV cuêa loaơi hònh dõch vuơ nađy, cho thíịy dõch vuơgoâp phíìn ngùn chùơn viïơc líy nhiïîm HIV trong khoaêng 1863 ngûúđi ặúơc truýìn maâu cođn söịngsoât
Nhûng ăïí ăaânh giaâ taâc ăöơng ngoaơi vi tñch cûơc cuêa chûúng trònh nađy, tûđ ăoâ lyâ giaêi cho viïơctrúơ cíịp cuêa chñnh phuê, chuâng ta cíìn vûúơt ra ngoađi khuön khöí líy nhiïîm sú phaât ăïí xem xeâttònh hònh líy nhiïîm thûâ nhíịt Nhûông treê em bõ nhiïîm do truýìn maâu chûa chùưc coâ khaê nùngsöịng líu hún ăïí tiïịp tuơc truýìn bïơnh sang nhûông ngûúđi khaâc, nhûng möơt söị ngûúđi lúân ăaô ăuêtuöíi vađ trúê nïn bùưt ăíìu coâ hoaơt ăöơng tònh duơc ăïí tham gia vađo caâc hađnh vi tònh duơc nguy cúsau khi truýìn maâu nïịu hoơ cođn söịng Vò ríịt nhiïìu trong söị nhûông ngûúđi nađy thûúđng öịm ríịtnùơng, chûúng trònh nghiïn cûâu ăaânh giaâ dûơ tñnh rùìng möîi caâ nhín trong söị nhûông ngûúđi nađychó coâ 50% cú höơi truýìn HIV sang möơt ngûúđi khaâc (European Commission 1995) Do víơy,töíng söị trûúđng húơp nhiïîm HIV thûâ phaât ặúơc ngùn chùơn lađ 415(1) Nïịu toađn böơ luíơn cûâ chomöơt dõch vuơ cung cíịp maâu lađ ngùn ngûđa nhûông líy nhiïîm thûâ phaât nađy thò hiïơu quaê chi phñ cuêadõch vuơ nađy lađ 929.900 ăö la chia cho 415 hay 2.240 ăö la ăöịi vúâi möîi trûúđng húơp líy nhiïîm thûâphaât ặúơc ngùn chùơn Nïịu U-gan-ăa coâ möơt hïơ thöịng cung cíịp maâu öín ắnh, chi phñ phođngchöịng viïơc líy nhiïîm 415 trûúđng húơp seô chó cođn 319.894 ăö la hay 771 ăö la möîi trûúđng húơp.Con söị nhoê hún ríịt nhiïìu nađy víîn cođn lađ quaâ lúân so vúâi chi phñ phođng chöịng líy nhiïîm thûâphaât theo nhûông caâch khaâc (xem khung minh hoaơ 2.6)
Bíịt kyđ möơt líy nhiïîm thûâ phaât ặúơc ngùn ngûđa thöng qua caâc caâch trïn phaêi ặúơc cöơngthïm vađo söị 415 ăïí tñnh töíng lúơi ñch ngoaơi vi cuêa chûúng trònh
Khung minh hoơa 4.2 Chi phñ phođng chöịng líy nhiïîm HIV thûâ phaât nhúđ loơc maâu úê U-gan-ăa
(1) Caâc taâc giaê chó ra rùìng tham víịn nhûông ngûođi cho maâu coâ thïí ngùn chùơn caâc líy nhiïîm sú phaât thïm (European Commission 1995).
Trang 10Nhín töị thûâ hai lađm giaêm viïơc cung cíịp caâc dõch vuơ y tïị vúâi giaâ nhíịt ắnh lađ úê söịlûúơng cuêa caâc caân böơ y tïị khi hoơ bõ nhiïîm HIV Cuông nhû nhûông ngûúđi lúân tuöíi khaâc, caânböơ y tïị cuông coâ thïí bõ nhiïîm do quan hïơ tònh duơc hay sûê duơng duơng cuơ tiïm chñch khöngtiïơt truđng Hoơ cuông gùơp phaêi thïm möơt ruêi ro nûôa lađ bõ nhiïîm trong khi lađm viïơc; tuynhiïn, loaơi ruêi ro nađy noâi chung nhoê hún ríịt nhiïìu so vúâi loaơi ruêi ro do quan hïơ tònh duơc.
Do ăoâ liïơu tyê lïơ tûê vong do AIDS trong söị caâc nhín viïn y tïị cao hún hay thíịp hún dínthûúđng phuơ thuöơc chuê ýịu vađo taâc ăöơng cuêa thu nhíơp, giaâo duơc, ắa võ xaô höơi ăöịi vúâi caâchađnh vi tònh duơc Hai nghiïn cûâu tyê lïơ hiïơn nhiïîm HIV trong söị nhûông ngûúđi lađm cöngtaâc y tïị úê chíu Phi cho thíịy rùìng caâc baâc sô vađ y taâ ñt nhíịt coâ khaê nùng nhiïîm bïơnh nhûnhûông ngûúđi khaâc (Mann vađ caâc taâc giaê khaâc 1986; Buve vađ caâc taâc giaê khaâc 1994) Nïịuăiïìu nađy cuông ăuâng úê caâc núi khaâc, möơt ăíịt nûúâc vúâi tyê lïơ hiïơn nhiïîm HIV úê mûâc 5%, möîinùm seô coâ tûđ 0,5 ăïịn 1% caân böơ y tïị chïịt vò bïơnh AIDS; möơt nûúâc coâ 30% tyê lïơ hiïơn nhiïîmbïơnh seô míịt ăi 3 ăïịn 7% caân böơ y tïị vò dõch bïơnh Sûơ míịt maât tûđ tûê vong vò AIDS nađy coâthïí lađm gia tùng ăaâng kïí chi phñ trong lônh vûơc y tïị Vñ duơ, nïịu chi phñ lao ăöơng chiïịmmöơt nûêa töíng chi phñ y tïị, ăađo taơo vađ tuýín choơn caân böơ thay thïị ăođi hoêi möơt khoaên chitiïu möơt líìn bùìng lûúng möơt nùm cuêa caân böơ, do ăoâ míịt ăi 7% caân böơ y tïị seô lađm tùng töíngchi phñ trong khu vûơc y tïị lïn 3,5%
AIDS lađm giaêm cung cíịp caâc dõch vuơ y tïị theo caâch thûâ ba thöng qua nhûông ruêi ro mađnoâ gíy ra cho nhûông ngûúđi lađm cöng taâc y tïị Mùơc duđ híìu hïịt nhûông ngûúđi lađm cöng taâc
y tïị bõ nhiïîm bïơnh vò quan hïơ tònh duơc, nhûng trong möơt xaô höơi vúâi tyê lïơ bïơnh nhín HIVdûúng tñnh cao, cöng taâc chùm soâc y tïị seô trúê nïn nguy hiïím hún so vúâi möơt xaô höơi khöngcoâ HIV Möơt söị sinh viïn ăaâng ra seô trúê thađnh baâc sô hay y taâ vò víơy seô choơn nhûông ngađnhnghïì thay thïị, trûđ phi hoơ ặúơc buđ ăùưp vúâi möơt mûâc thuđ lao cao cho nhûông ruêi ro nađy Möơtcuöơc khaêo saât gíìn ăíy trong söị caâc sinh viïn ngađnh y vađ y taâ úê Myô cho thíịy AIDS thûơc sûơăaô lađm giaêm sûâc cuöịn huât cuêa nhûông chuýn ngađnh coâ nhiïìu khaê nùng phaêi tiïịp xuâc vúâicaâc bïơnh nhín HIV dûúng tñnh (Bernstein, Rabkin vađ Wolland 1990; Mazzullo vađ nhûôngtaâc giaê khaâc 1990) Víịn ăïì nađy coâ nguy cú nghiïm troơng hún úê nhûông nûúâc bõ dõch bïơnhhoađnh hađnh nùơng, úê ăoâ tyê lïơ hiïơn nhiïîm HIV cao hún ríịt nhiïìu vađ gùng tay cao su cuôngnhû caâc trang bõ baêo höơ khaâc thûúđng ríịt khan hiïịm Taơi Dam-bi-a, möơt söị y taâ ăaô ýu cíìumöơt mûâc thuđ lao ăùơc biïơt ăïí buđ vađo nhûông ruêi ro cao trong nghïì nghiïơp do HIV gíy ra(Buve vađ caâc taâc giaê khaâc)
Quy mö tùng chi phñ caân böơ y tïị chûa ặúơc ûúâc tñnh Nhû ăaô lûu yâ úê trïn, tùng cûúđng
Baêng khung 4.2 Hiïơu quaê truýìn maâu traânh líy nhiïîm HIV, U-gan-ăa, 1993.
Nguöìn: Dûơa trïn kïịt quaê thu ặúơc tûđ Dõch vuơ Truýìn maâu Uganda theo bao scaâo taơi Beal, Bontinck vađ
Fransen (1992); European Commission (1995a); vađ Fransen (1997, trao ăöíi caâ nhín).
Hiïơu quaê truýìn maâu Treê em Ngûúđi lúân Töíng
Lúơi ñch
Trang 11ăïì phođng trong caâc bïơnh viïơn vađ traơm xaâ coâ thïí giaêm chi phñ nađy Nhûng vò con ngûúđiphaên ûâng vúâi nhûông ruêi ro mađ hoơ nhíơn thûâc ặúơc nhiïìu hún lađ nhûông ruêi ro thûơc tïị, viïơctùng cûúđng cöng taâc ăïì phođng coâ thïí taơo ra ríịt ñt aênh hûúêng ăöịi vúâi ýu cíìu ăođi tùng mûâcthuđ lao Do ăoâ, dûúđng nhû roô rađng lađ nhíơn thûâc cuêa caâc caân böơ y tïị vïì ruêi ro nađy seô lađmtùng chi phñ y tïị.
AÊnh hûúêng chung cuêa ba kïịt quaê nađy - tùng chi phñ phođng chöịng trong caâc cú súê y tïịgiaêm caân böơ y tïị vò HIV, tùng thïm thuđ lao do caân böơ y tïị ăođi hoêi ăïí buđ ăùưp cho hoơ vònhûông ruêi ro cao - phuơ thuöơc möơt phíìn ríịt quan troơng vađo tyê lïơ hiïơn nhiïîm vađ phuơ thuöơc
vađo viïơc caâc ngín hađng maâu hiïơn ăaơi vađ tònh hònh vïơ sinh hiïơn taơi ăaô coâ chûa Ăöịi vúâi möơt
nûúâc coâ tó lïơ hiïơn nhiïîm lađ 5% trong söị nhûông ngûúđi lúân úê ăöơ tuöíi sung sûâc vađ thiïịu ngín hađng maâu vađ viïơc loơc maâu trûúâc khi coâ naơn dõch, möơt dûơ tñnh baêo thuê cho rùìng chi phñ chùm soâc y tïị vúâñ möơt söị lûúơng vađ chíịt lûúơng ắnh trûúâc seô tùng lïn 10%.
Dõch vuơ chùm soâc khan hiïịm, chi tiïu cao Kïịt húơp caê hai laơi, khi cíìu tùng vađ
cung giaêm taơo ra hai taâc ăöơng liïn quan ăïịn nhau: trûúâc tiïn, dõch vuơ chùm soâc y tïị trúênïn khan hiïịm vađ do ăoâ seô ăùưt tiïìn hún; thûâ hai, chi tiïu cho y tïị cuêa quöịc gia cuông tùng.Quy mö gia tùng chi phñ cho y tïị vađ chi tiïu ngín saâch cho y tïị phuơ thuöơc möơt phíìn vađosûơ phaên ûâng vúâi giaâ caê, hay “hïơ söị co giaôn” cuêa cíìu ăöịi vúâi cung trong y tïị Ăöịi vúâi híìu hïịtcaâc loaơi hađng hoaâ, giaâ cao lađm giaêm cíìu, vò ngûúđi tiïu duđng chuýín sang mua caâc hađnghoaâ thay thïị hoùơc boê qua khöng mua loaơi hađng hoaâ dûơ ắnh ăoâ nûôa Quy luíơt nađy cuôngxaêy ra trong lônh vûơc y tïị, nhûng sûơ phaên ûâng vúâi giaâ caê hay ăöơ co giaôn cuêa cíìu trong lônhvûơc y tïị dađnh cho ngûúđi lúân thûúđng ríịt nhoê, vò khöng coâ möơt hađng hoaâ thay thïị nađo tûúngtûơ, vađ ngûúđi ta seô bõ öịm vađ nhûông ngûúđi coâ khaê nùng thanh toaân thûúđng muöịn traê tiïìn vúâibíịt cûâ giaâ nađo ăïí khoêi bïơnh Ăïí giaê thiïịt, chuâng ta cho rùìng giaâ tùng lïn 8% seô lađm giaêmtiïu duđng xuöịng 8%, vúâi hïơ söị co giaôn cíìu lađ 0,8%
Giaâ cao cuông thûúđng lađm tùng cung Tuy nhiïn, úê ăíy baên chíịt cuêa khu vûơc y tïị aênhhûúêng ăïịn phaên ûâng cuêa cung Trong möơt thúđi gian ríịt ngùưn, coâ leô khoaêng möơt thaângcung coâ khaê nùng thay ăöíi khöng nhiïìu Nhûng sau möơt thúđi gian dađi, cung vïì thíìy thuöịcvađ ăíìu vađo trong lônh vûơc y tïị seô tùng ăïịn mûâc cíìn thiïịt Trong giai ăoaơn trung gian, ăöơkhoaêng nùm nùm hoùơc hún, chuâng ta dûơ tñnh cung trong y tïị seô phaên ûâng phíìn nađo vúâicíìu tùng vađ giaâ tùng do cíìu tùng Möơt phaên ûâng ặúơc ghi laơi úê Ca-na-ăa, Ai Cíơp, ÍỊn Ăöơ,In-ăö-nï-xi-a, vađ Phi-li-pin lađ nhûông thíìy thuöịc lađm viïơc trong khu vûơc cöng phaêi sùưp xïịplaơi lõch lađm viïơc vađ dađnh nhiïìu thúđi gian hún ăïí lađm viïơc bïn ngoađi khu vûơc tû nhín saukhi hoơ ăaô thûơc hiïơn nghôa vuơ ăöịi vúâi chñnh phuê Hïơ söị co giaôn cuêa phaên ûâng nađy dûơ tñnhlađ vađo khoaêng 0,5, coâ nghôa lađ cûâ 10% tùng giaâ seô taơo ra 5% tùng cung (Chawla 1993,1997; Bolduc, Fortin, vađ Fournier 1996)
Chuâng ta ăaô líơp luíơn trong hai phíìn trïn ăíy rùìng tó lïơ huýịt thanh dûúng tñnhkhöng ăöíi 5% úê quíìn thïí cuöịi cuđng seô lađm tùng cíìu trong y tïị lïn khoaêng möơt phíìn tû vađchi phñ cho y tïị vúâi chíịt lûúơng ắnh trûúâc lïn khoaêng 10% Ruât ra möơt giaê thiïịt trongphíìn nađy vïì hïơ söị co giaôn cíìu vađ phaên ûâng cung, giaê ắnh rùìng bïơnh nhín traê möơt nûêachi phñ chùm soâc sûâc khoeê, khung 4.3 cho biïịt töíng chi phñ y tïị quöịc gia, vađ tyê troơng cuôngnhû chi tiïu cuêa chñnh phuê seô tùng lïn 43% Sûơ gia tùng nađy seô ñt hún úê nhûông nûúâc nhûÍỊn Ăöơ, trong ăoâ chó coâ möơt phíìn nùm chi phñ y tïị ặúơc chñnh phuê thanh toaân, vađ nhiïìuhún nûôa úê nhûông nûúâc nhû Myô Latinh vađ Ăöng Íu, trong ăoâ ba phíìn tû hay nhiïìu húnnûôa chi phñ ặúơc nhađ nûúâc trúơ cíịp
Trang 12Giaâ chùm soâc y tïị thûơc tïị seô tùng lïn bao nhiïu do taâc ăöơng cuêa AIDS? Hònh khung 4.3 chó ra quy
mö gia tùng coâ thïí ặúơc tñnh toađn nhû thïị nađo trong möơt ăíịt nûúâc giaê ắnh vúâi hïơ söị co giaôn cíìu vađcung cho y tïị lađ 0,8 vađ 0,5 vađ chñnh saâch cuêa chñnh phuê trúơ cíịp möơt nûêa chi phñ cho y tïị Hai ặúđngăíơm thïí hiïơn khöịi lûúơng cung vađ cíìu dõch vuơ chùm soâc y tïị vúâi mûâc giaâ trûúâc khi coâ naơn dõch HIV.(Ăûúđng cíìu ặúơc veô vúâi hïơ söị co giaôn chó coâ 0,4 nhùìm thïí hiïơn kïịt quaê trúơ cíịp cuêa chñnh phuê ăöịivúâi ngûúđi tiïu duđng) Hònh nađy ặúơc xíy dûơng nhùìm ăïí cho mûâc cín bùìng trïn thõ trûúđng xaêy ra úêmûâc giaâ 10 ăún võ tiïìn tïơ ăöịi vúâi möîi ăún võ dõch vuơ y tïị, taơi mûâc giaâ ăoâ, 10 ăún võ y tïị ặúơc cungcíịp Töíng chi phñ cho y tïị trong quöịc gia giaê ắnh nađy seô gíịp 10 líìn 10 hay 100 ăún võ tiïìn tïơ khicoâ naơn dõch AIDS
Bíy giúđ chuâng ta giaê thiïịt möơt dõch HIV/AIDS baôo hođa úê tyê lïơ huýịt thanh dûúng tñnh khöng ăöíi5% trong quíìn thïí ngûúđi lúân Líơp luíơn trong chûúng nađy cho thíịy rùìng khöịi lûúơng dõch vuơ y tïị theoýu cíìu úê bíịt kyđ mûâc giaâ nađo cuông coâ khaê nùng tùng lïn 25%, trong khi ăoâ chi phñ mua vúâi bíịt kyđkhöịi lûúơng nađo vúâi chíịt lûúơng nhíịt ắnh seô tùng lïn 10% Hai aênh hûúêng nađy cuêa naơn dõch AIDSặúơc minh hoaơ búêi sûơ dõch chuýín sang bïn phaêi ặúđng cíìu 25% (chuýín sang ặúđng gaơch nöịinghiïng tûđ trïn xuöịng) vađ sûơ dõch chuýín lïn phña trïn cuêa ặúđng cung 10% (chuýín sang ặúđnggaơch nöịi nghiïng tûđ dûúâi lïn) AÊnh hûúêng ăöịi vúâi mûâc giaâ vađ khöịi lûúơng coâ thïí ăoơc ặúơc tûđ hònhnađy Giaâ möîi ăún võ dõch vuơ y tïị seô tùng khoaêng 30%, vađ khöịi lûúơng dõch vuơ ặúơc cung cíịp seô tùngkhoaêng 10% Töíng chi tiïu quöịc gia, giaâ möîi ăún võ nhín vúâi söị lûúơng ăún võ seô tùng 43%, lïn túâi
143 ăún võ tiïìn tïơ (vò 13 x 11 = 143)
Khung minh hoaơ 4.3 Ûúâc tñnh aênh hûúêng cuêa AIDS ăöịi vúâi khu vûơc y tïị
Hònh khung 4.3 Taâc ăöơng cuêa 5% tyê lïơ nhiïîm bïơnh lïn söị lûúơng vađ giaâ dõch vuơ chùm soâc y tïị.
Ghi chuâ: Ăûúđng cíìu vađ cung ặúơc xíy dûơng sao cho ăöơ co giaôn vïì giaâ taơi ăiïím (10, 10) lađ 0,8 vađ 0,5 tûúng ûâng Taâc ăöơng cuêa AIDS ặúơc minh hoaơ bùìng caâch dõch chuýín ặúđng cíìu sang phaêi 25% taơi möîi möơt giaâ vađ ặúđng cung lïn trïn 10% taơi möîi möơt chíịt lûúơng Xem phíìn loôi cuêa khung ăïí coâ giaêi thñch vïì nhûông giaê ắnh nađy.
Chuâng ta ăaô thíịy rùìng bïn thanh toaân thûâ ba, nhû baêo hiïím hay trúơ cíịp cuêa chñnh phuê cho viïơc ăiïìu trõ lađm cho ngûúđi
ta ñt nhaơy caêm vúâi thay ăöíi vïì chi phñ chùm soâc y tïị Bùìng caâch giaêm hïơ söị co giaôn giaâ cuêa cíìu, thanh toaân qua bïn thûâ
ba nhû víơy seô lađm cho ặúđng cíìu döịc hún, caê trûúâc vađ sau dõch AIDS.
Nhûông bùìng chûâng thûơc tïị coâ uêng höơ nhûông kïịt luíơn nađy khöng? Mùơc duđ coâ nhûôngvíịn ăïì ăaâng kïí vïì söị liïơu, cíu traê lúđi lađ coâ
Ăaânh giaâ sûơ khan hiïịm cuêa caâc dõch vuơ y tïị bùìng nhûông thay ăöíi vïì giaâ caê cuêa caâcdõch vuơ chùm soâc y tïị vúâi nhûông chíịt lûúơng nhíịt ắnh lađ víịn ăïì phûâc taơp búêi nhûông khoâkhùn trong viïơc xaâc ắnh chíịt lûúơng Ăiïìu nađy ăùơc biïơt úê trong caâc nûúâc ăang phaât triïín,
Trang 13núi viïơc thiïịu söị liïơu noâi chung laơi cađng nghiïm troơng hún trong khu vûơc y tïị do trúơ cíịpchñnh phuê vađ caâc hònh thûâc phín phöịi khííu phíìn phi giaâ caê khaâc Trong nhûông trûúđnghúơp nhû víơy, giaâ chùm soâc y tïị thûơc tïị coâ thïí tùng mùơc duđ giaâ danh nghôa víîn öín ắnh(xem khung 4.4) Hún nûôa, búêi vò khoaêng caâch giûôa nhiïîm bïơnh vađ tûê vong - thúđi giangiûôa khi ăaơt ặúơc möơt tyê lïơ hiïơn nhiïîm HIV vađ aênh hûúêng toađn diïơn cuêa tó lïơ nađy ăöịi vúâicung vađ cíìu dõch vuơ y tïị coâ thïí phaêi ăïịn 10 túâi 20 nùm Vò nhûông lyâ do nađy, chuâng takhöng thïí ăaânh giaâ möơt caâch chñnh xaâc nhûông thay ăöíi sûơ khan hiïịm dõch vuơ y tïị trongnhûông nûúâc ăang phaât triïín chó bùìng viïơc quan saât nhûông thay ăöíi giaâ danh nghôa Tuynhiïn, chuâng ta coâ thïí coâ khaâi niïơm möơt phíìn nađo vïì viïơc nhiïîm HIV lađm tùng giaâ chùmsoâc y tïị thûơc tïị bùìng viïơc nghiïn cûâu xem dõch bïơnh coâ taơo thïm khoâ khùn trong viïơc tiïịpcíơn caâc dõch vuơ chùm soâc y tïị hay khöng Nghiïn cûâu söị liïơu tiïịp nhíơn bïơnh nhín cuêa caâcbïơnh viïơn coâ thïí cho chuâng ta thíịy ăíy cuông coâ thïí lađ möơt khaê nùng.
Möơt söị ăöơc giaê coâ thïí nghô rùìng giaâ mađ bïơnh nhín thanh toaân khöng nhíịt thiïịt tùng lïn ăöịi vúâinhûông nûúâc mađ chñnh phuê baêo ăaêm chùm soâc y tïị miïîn phñ Tuy nhiïn, nhû chuâng ta coâ thïí thíịy,ngay caê khi tó lïơ hiïơn nhiïîm HIV chó coâ 5% hoùơc ñt hún, nhu cíìu chùm soâc y tïị coâ khaê nùng tùngnhanh hún khaê nùng chñnh phuê coâ thïí cung cíịp Khi ăiïìu nađy xaêy ra, caâc biïơn phaâp phín phöịi theokhííu phíìn chùm soâc sûâc khoeê ngoađi giaâ ra seô ặúơc aâp duơng Ngûúđi dín úê caâc nûúâc coâ chùm soâc
y tïị ặúơc chñnh thûâc miïîn phñ ríịt quen thuöơc vúâi nhûông cú chïị nađy Möơt söị hïơ thöịng ặa vađo thúđigian chúđ ăúơi Trong khi nhûông hïơ thöịng khaâc, khi möơt bïơnh nhín khöng hađi lođng vúâi dõch vuơ y tïị úêcaâc cú súê y tïị cöng cöơng, hoơ coâ thïí traê tiïìn ăïí ặúơc chùm soâc töịt hún tûđ caâc phođng khaâm tû cuêacaâc baâc sô Trong nhûông trûúđng húơp khaâc, traê tiïìn thïm cho caâc y taâ hay ngûúđi gaâc cûêa lađ ăiïìu ríịtcíìn thiïịt ăïí coâ thïí tiïịp cíơn dûúơc vúâi dõch vuơ y tïị miïîn phñ Giaâ chùm soâc y tïị thûơc tïị cho ngûúđi tiïuduđng lađ giaâ trõ cuêa tíịt caê sûơ hy sinh cuêa ngûúđi tiïu duđng, vïì thúđi gian vađ tiïìn baơc, cíìn thiïịt ăïí coâặúơc dõch vuơ y tïị vúâi chíịt lûúơng nhíịt ắnh Dõch AIDS tùng giaâ thûơc tïị ngay caê khi dõch vuơ chùmsoâc y tïị ặúơc coi lađ “miïîn phñ”
Khung 4.4 Giaâ chùm soâc y tïị thûơc tïị
Baêng 4.4 Bùìng chûâng vïì viïơc bïơnh nhín HIV dûúng tñnh ăííy ra ngoađi nhûông ïơnh nhín HIV ím tñnh
Thađnh phöị Bïơnh viïơn
Tó lïơ giûúđng bïơnh do bïơnh nhín HIV dûúng tñnh nùìm
a Trûúâc kia lađ Zai a
b Do Floyd vađ Gilks phaât hiïơn thíịy lađ thúđi gian nùìm viïơn trung bònh lađ nhû nhau giûôa bïơnh nhín HIV dûúng vađ ím tñnh, tyê lïơ HIV dûúng tñnh trïn töíng söị nhíơp viïơn lađ möơt ûúâc tñnh hûôu ñch tyê lïơ giûúđng bïơnh caâc bïơnh nhín HIV dûúng tñnh nùìm Do ăoâ söị nađy ặúơc tñnh tûđ hònh 4.2 bùìng 9,6/24,9.
Nguöìn: Böịn bïơnh viïơn ăíìu tiïn, Van Praag 1996; Bïơnh viïơn Kenyatta, Floyd vađ Gilks 1996; Bïơnh viïơn Rubaga, Tembo vađ caâc taâc giaê khaâc 1994.
Trang 14Nïịu caâc bïơnh viïơn hoaơt ăöơng dûúâi mûâc cöng suíịt sûê duơng trûúâc khi coâ dõch, hoơ coâ thïítiïịp nhíơn ặúơc caâc bïơnh nhín HIV dûúng tñnh mađ khöng ặúơc giaêm viïơc chùm soâc caâckhaâch hađng HIV ím tñnh Mùơc duđ khöng coâ söị liïơu vïì söị giûúđng bïơnh ặúơc sûê duơng úênhûông bïơnh viïơn noâi trïn trûúâc khi coâ dõch, tyê lïơ giûúđng bïơnh ặúơc sûê duơng trong nhûôngbïơnh viïơn nađy noâi chung lađ trïn 50% ngay caê trûúâc khi coâ dõch8.
Bùìng chûâng roô rađng nhíịt cho thíịy AIDS lađm cho nhûông ngûúđi khöng nhiïîm bïơnhkhoâ khùn hún trong viïơc tiïịp cíơn caâc dõch vuơ chùm soâc y tïị, ặúơc ruât ra tûđ möơt nghiïn cûâusíu taơi bïơnh viïơn Trung ûúng Kenyatta (KNH) - bïơnh viïơn trûúđng hoơc hađng ăíìu úê Nai-rö-
bi, Kï-ni-a Nghiïn cûâu taơi KNH so saânh tíịt caê caâc bïơnh nhín vađo viïơn trong 22 ngađynùm 1988 vađ 1989 vúâi tíịt caê caâc bïơnh nhín vađo viïơn trong 15 ngađy nùm 1992 (Floyd vađGilks 1996) Phíìn A cuêa hònh 4.2 cho thíịy khi söị lûúơng bïơnh nhín vađo viïơn trung bònhmöîi ngađy tùng tûđ 23 ăïịn 25, söị lûúơng bïơnh nhín HIV dûúng tñnh vađo viïơn tùng gíìn gíịpăöi, trong khi ăoâ söị lûúơng bïơnh nhín HIV ím tñnh vađo viïơn giaêm xuöịng 18% Vò söị ngûúđimang HIV ím tñnh trong caê bïơnh viïơn khöng thïí giaêm xuöịng nhiïìu nhû víơy, bùìng chûângnađy cho thíịy rùìng dõch bïơnh AIDS thûơc sûơ díîn ăïịn möơt söị bïơnh nhín HIV ím tñnh ăang
bõ ngùn caên hay khöng ặúơc nhíơp viïơn
Khöng coâ bùìng chûâng nađo vïì caâi gò ăaô xaêy ra ăöịi vúâi caâc bïơnh nhín HIV ím tñnhkhöng ặúơc nhíơn vađo viïơn Nhûng söí saâch trong bïơnh viïơn ăaô cho thíịy tó lïơ tûê vong trongsöị nhûông ngûúđi nađy ăaô tùng lïn trong hai thúđi kyđ, tûđ 14 ăïịn 23% (phíìn B hònh 4.2) Tyê lïơtûê vong trong söị bïơnh nhín HIV dûúng tñnh khöng tùng, vađ nhûông chó söị khaâc vïì sûơ bònhăùỉng trong y tïị khöng thay ăöíi Do ăoâ, lúđi lyâ giaêi coâ khaê nùng nhíịt cho tó lïơ tûê vong tùngtrong söị caâc bïơnh nhín HIV ím tñnh lađ chïị ăöơ ắnh xuíịt duđng ăïí phín böí söị giûúđng bïơnhngađy cađng khan hiïịm coâ taâc ăöơng thay ăöíi tyê lïơ höîn húơp caâc bïơnh nhín HIV ím tñnh theo
Söị liïơu cuêa bïơnh viïơn quöịc gia Kenyatta vïì nhíơp viïơn vađ tûê vong cho thíịy rùìng nhu cíìu chùm soâc ngûođi nhiïîm HIV tùng lïn lađm giaêm möơt söị bïơnh nhín HIV ím tñnh mađ leô ra nhûông ngûúđi nađy ặúơc chùm soâc.
Nguöìn: Floyd vađ Gilkss 1996.
Hònh 4.2: Taâc ăöơng cuêa AIDS lïn tyê lïơ sûê duơng vađ tyê lïơ tûê vong taơi bïơnh viïơn quöịc gia Kenyatta, Nai-rö-bi, 1988/89 vađ 1992.
Baêng B Tyê lïơ tûê vong taơi bïơnh viïơn giûô khögn thay ăöíi ăöịi vúâi beneơh nhín HIV - dûúng tñnh nhûn tùng 60% ăöịi vúâi bïơnh nhín HIV - ím tñnh giûôa hai nùm 1998 vađ 1992.
Baêng A Tyê lïơ sûê duơng tùng ăöịi vúâi caâc bïơnh nhín
HIV- dûong tñnh nhûng giaêm ăöịi vúâi caâc bïơnh nhín
HIV - ím tñnh giûôa hai nùm 1988 vađ 1992
Trang 15hûúâng nhûông bïơnh nhín öịm nùơng hún Duđ viïơc ắnh xuíịt do nhín viïn bïơnh viïơn ăïì rahay lađ phaên ûâng cuêa bïơnh nhín trûúâc caêm nhíơn cuêa hoơ ăöịi vúâi giaâ dõch vuơ thûơc tïị cao hún(khung 4.4), nhûng noâ ăaô loaơi ra möơt söị bïơnh nhín mađ bïơnh viïơn coâ khaê nùng cûâu söịng.
Vò nhûông ngûúđi nhiïîm HIV chiïịm möơt phíìn lúân trong söị nhûông ngûúđi mang bïơnh úêmöơt ăíịt nûúâc bõ dõch taâc ăöơng nghiïm troơng, ăiïìu dïî hiïíu lađ hoơ seô chiïịm phíìn ngađy cađngtùng söị giûúđng bïơnh vađ tiïu töịn phíìn ngađy cađng tùng nguöìn lûơc dađnh cho y tïị Tíịt caê caâccöng dín, duđ coâ nhiïîm HIV hay khöng, seô caêm thíịy ặúơc aâp lûơc nađy Tuy nhiïn, mûâc ăöơchuýín nguöìn lûơc dađnh cho chùm soâc y tïị khoêi caâc bïơnh HIV ím tñnh coâ thïí ăaô bõ phoângăaơi lïn, nhû ăaô xaêy ra taơi bïơnh viïơn Kenyatta, nïịu chñnh phuê trúơ cíịp ăùơc biïơt cho nhûôngngûúđi nhiïîm HIV9 Chuâng töi thaêo luíơn víịn ăïì nađy, vađ víịn ăïì röơng hún nûôa, lađ trúơ cíịp ytïị cuêa chñnh phuê aênh hûúêng nhû thïị nađo ăïịn nhu cíìu chùm soâc y tïị vađ chi tiïu cho y tïịtrong phíìn tiïịp theo
Chñnh saâch giaêm nheơ taâc ăöơng túâi khu vûơc y tïị
Caâc dõch vuơ chùm soâc y tïị ăùưt tiïìn vađ khan hiïịm vađ töíng chi tiïu dađnh cho y tïị tùngcao ăùơt trûúâc xaô höơi nhiïìu lûơa choơn khoâ khùn Vò phíìn lúân chi tiïu gia tùng nađy chuê ýịuặúơc tađi trúơ bùìng caâc nguöìn thu tûđ thúị, caâc chñnh phuê vađ caâc cûê tri seô phaêi lûơa choơn ñtnhíịt theo ba hûúâng:
• Ăiïìu trõ bïơnh AIDS hay phođng chöịng líy nhiïîm HIV
• Ăiïìu trõ bïơnh AIDS hay ăiïìu trõ caâc bïơnh khaâc
• Chi tiïu cho y tïị hay chi tiïu cho caâc muơc tiïu khaâc
Sûơ cíìn thiïịt phaêi ặúng ăíìu vúâi nhûông lûơa choơn khoâ khùn nađy coâ thïí giaêm ăi phíìnnađo nïịu chñnh phuê möơt nûúâc coâ quýịt tím vađ coâ khaê nùng tùng nguöìn thu tûđ thúị Nhûngkhöng míịy nûúâc coâ thïí traânh ặúơc hoađn toađn nhûông lûơa choơn nađy, ăùơc biïơt lađ caâc nûúâcăang phaât triïín ăang ăöịi mùơt vúâi möơt dõch bïơnh nghiïm troơng Khöng coâ khaê nùng chi traêcho moơi thûâ, chñnh phuê cuêa híìu hïịt caâc nûúâc seô phaêi tađi trúơ cho möơt söị hađng hoaâ vađ dõchvuơ nhiïìu hún nhûông thûâ khaâc, do ăoâ ăem laơi lúơi ñch khöng cín ăöịi cho caâc nhoâm cöng dínkhaâc nhau trong xaô höơi
Khi söị lûúơng caâc trûúđng húơp mùưc bïơnh AIDS gia tùng, chñnh phuê coâ xu hûúâng bõ gíysûâc eâp cín nhùưc hai víịn ăïì thoaơt xem thíịy coâ veê húơp lyâ vađ húơp tònh ngûúđi Möơt mùơt chñnhphuê phaêi dađnh möơt phíìn nhiïìu hún cho chùm soâc y tïị, mùơt khaâc lađ phaêi trúơ cíịp ăùơc biïơtăïí ăiïìu trò HIV/AIDS Nhûng khöng may, nhûông hađnh ăöơng nhû víơy laơi gíy ra nhûônghíơu quaê ngoađi yâ muöịn Vò nhûông lyâ do ặúơc ặa ra dûúâi ăíy, chñnh phuê caâc nûúâc mongmuöịn giaêm nheơ aênh hûúêng cuêa HIV ăöịi vúâi khu vûơc y tïị thò phaêi traânh ặúơc caê hai hađnhăöơng noâi trïn Tuy nhiïn, ăiïìu ăoâ khöng coâ nghôa lađ chñnh phuê caâc nûúâc khöng lađm gò ăïịgiuâp giaêm búât nhûông ăau khöí do HIV/AIDS mang laơi Phíìn nađy seô kïịt thuâc bùìng viïơc ặa
ra möơt danh muơc nhûông biïơn phaâp nhiïơt thađnh vađ coâ khaê nùng chi traê ặúơc mađ chñnh phuêcaâc nûúâc coâ thïí vađ nïn thûơc hiïơn ăïí giaêm nheơ taâc ăöơng cuêa dõch HIV/AIDS ăöịi vúâi khu vûơc
y tïị
Khöng tùng töíng trúơ cíịp cho khu vûơc y tïị Möơt hađnh ăöơng hûúêng ûâng roô rađng vađ
coâ híịp díîn vïì chñnh trõ ăöịi vúâi dõch HIV/AIDS lađ tùng phíìn chia seê cuêa chñnh phuê ăïítrang traêi cho caâc chi phñ chùm soâc y tïị, vađ do ăoâ tùng töíng söị trúơ cíịp cho lônh vûơc y tïị.Hađnh ăöơng nađy coâ thïí coâ sûâc híịp díîn ăùơc biïơt trong giai ăoaơn ăíìu cuêa dõch, khi chó coâ möơt
Trang 16söị ñt ngûúđi bõ öịm vò bïơnh AIDS Líơp luíơn nađy cuông coâ cú súê vïì mùơt kinh tïị: noâ seô buđ laơisûơ chïnh lïơch do khu vûơc tû nhín khöng thïí cung cíịp baêo hiïím y tïị úê caâc nûúâc ngheđo.Tuy nhiïn, tùng trúơ cíịp ăöịi vúâi chùm soâc chûôa bïơnh lađm tùng cíìu ăöịi vúâi möơt khaê nùngcung haơn heơp Kïịt quaê lađ, caê giaâ vađ töíng chi tiïu ăïìu gia tùng vúâi möơt mûâc lúân hún so vúâisûơ gia tùng riïng cuêa trúơ cíịp, hay so vúâi sûơ gia tùng nhu cíìu do dõch bïơnh noâi riïng manglaơi, hay thíơm chñ caê hai Khi nhiïìu ngûúđi bõ öịm vò bïơnh AIDS, aênh hûúêng nađy seô roô rađnghún khi chi tiïu cho chùm soâc y tïị ngađy cađng tùng; khi dõch trúê nïn nghiïm troơng, gaânhnùơng ăöịi vúâi ngín saâch cuêa chñnh phuê seô lađm cho chñnh phuê khöng thïí duy trò ặúơc.Ăïí hiïíu ặúơc nhûông thay ăöíi vïì mûâc ăöơ trúơ cíịp cuêa chñnh phuê aênh hûúêng ăïịn taâcăöơng cuêa dõch ăöịi vúâi khu vûơc y tïị nhû thïị nađo, chuâng töi trûúâc hïịt phaêi xem xeât mûâc ăöơchñnh phuê ăaô trúơ cíịp cho y tïị Sau ăoâ, líịy ÍỊn Ăöơ lađm vñ duơ, chuâng töi dûơ baâo taâc ăöơng cuêamöơt dõch ăang lan röơng túâi mûâc trúơ cíịp cuêa chñnh phuê hiïơn taơi vađ mûâc trúơ cíịp gia tùng.Nhû chuâng ta seô thíịy, tùng töíng trúơ cíịp cho y tïị seô lađm cho dõch aênh hûúêng ríịt nhanhăïịn khu vûơc y tïị.
Híìu hïịt caâc chñnh phuê tađi trúơ möơt phíìn lúân chi tiïu cho khu vûơc y tïị Phíìn cođn laơibao göìm nhûông khoaên thanh toaân khaâc cuêa caâc nhađ baêo hiïím tû nhín vađ tíịt caê caâc khoaênthanh toaân “tûđ tuâi ngûúđi bïơnh” (trûơc tiïịp - ND) taơi caâc cú súê tû nhín vađ caâc cú súê ặúơcchñnh phuê trúơ cíịp, duđ lađ truýìn thöịng hay hiïơn ăaơi Töíng trúơ cíịp trung bònh khaâc nhauríịt nhiïìu, nhûng thûúđng lađ tùng lïn theo GDP Nhû coâ thïí thíịy trong hònh 4.3, nhûôngnûúâc ngheđo nhíịt, vúâi mûâc thu nhíơp bònh quín ăíìu ngûúđi khoaêng 600 ăö la, thûúđng trúơcíịp khöng quaâ möơt nûêa chi phñ cho y tïị, trong khi nhûông nûúâc coâ thu nhíơp cao hún trúơ cíịpkhoaêng ba phíìn tû chi phñ nađy
Nùm 1990 taơi ÍỊn Ăöơ, chñnh phuê ăaô trúơ cíịp khoaêng 21% töíng chi tiïu cho y tïị, möơt tó
Ghi chuâ: Ăûúđng giûôa trong möîi möơt ö chó phíìn trung võ ặúơc trúơ cíịp, ẳnh vađ ăaây cuêa ö lađ tyê lïơ phíìn trùm thûâ 75 vađ 25, vađ hai “chín” lađ tyê lïơ trúơ cíịp töịi thiïíu vađ töịi ăa.
Nguöìn: Söị liïơu cuêa NHTG.
Hònh 4.3: Tyê lïơ Nhađ nûúâc trong chi tiïu cho y tïị úê möơt söị nûúâc theo nhoâm thu nhíơp, caâc nùm khaâc nhau, 1990-1997