Ăùơc ăiïím caâc thïí suy dinh dûúông Marasmus Kwashiorkor Thïí loaơi lím sađng Caâc biïíu hiïơn thûúđng gùơp Cú teo ăeât Roô rađng Coâ thïí khöng roô do phuđ Phuđ Khöng coâ Coâ úê ca
Trang 1- Tònh traơng nhiïîm khuíín, ăùơc biïơt lađ caâc bïơnh ặúđng ruöơt, súêi,
vađ viïm cíịp ặúđng hö híịp Caâc bïơnh nađy gíy tùng nhu cíìu, giaêm
ngon miïơng vađ híịp thu
Möịi quan hïơ giûôa suy ăinh dûúông- nhiïîm khuíín thïí hiïơn qua
vođng sau ăíy:
Tònh traơng phöí biïịn cuêa suy dinh dûúông coâ liïn quan chùơt cheô
vúâi tònh traơng kinh tïị xaô höơi, sûơ ngheđo ăoâi, sûơ keâm hiïíu biïịt vò tònh
traơng vùn hoâa thíịp, muđ chûô, thiïịu thûâc ùn, vïơ sinh keâm, ăöìng thúđi
vúâi sûơ lûu hađnh bïơnh nhiïîm khuíín úê cöơng ăöìng caâc nguýn nhín
thûúđng ăan xen nhau ríịt phûâc taơp cíìn lûu yâ túâi nhûông treê em sinh
ra úê caâc gia ằnh ngheđo tuâng, úê nhûông bađ meơ ăeê quaâ dađy, cín nùơng
khi treê sinh ra thíịp, nhûông ặâa treê sinh ăöi, nhûông bađ meơ sau sinh
míịt sûôa Ăoâ lađ nhûông treê coâ nguy cú cao chïị ăöơ ùn khöng ăuê caê
lûúơng vađ chíịt díîn túâi bõ suy dinh dûúông
Suy dinh dûúông thïí cođm Marasmus lađ thïí thiïịu dinh dûúđng
nùơng hay gùơp nhíịt Ăoâ lađ híơu quaê cuêa chïị ăöơ ùn thiïịu caê nhiïơt
lûúơng líîn Protein do cai sûôa súâm hoùơc ùn böí sung khöng húơp lyâ
Tònh traơng vïơ sinh keâm gíy óa chíìy, ặâa treê ùn cađng keâm vađ vođng
luíín quíín bïơnh lyâ bùưt ăíìu Kwashiorkor ñt gùơp hún Marasmus
thûúđng lađ do chïị ăöơ ùn quaâ ngheđo vïì protein mađ gluxit taơm ăuê (chïị
ăöơ ùn sam chuê ýịu dûơa vađo khoai sùưn) Ngoađi ra cođn coâ thïí phöịi húơp
Marasmus -Kwashiorkor
Ăùơc ăiïím caâc thïí suy dinh dûúông
Marasmus Kwashiorkor Thïí loaơi lím sađng
Caâc biïíu hiïơn thûúđng gùơp
Cú teo ăeât Roô rađng Coâ thïí khöng roô do phuđ
Phuđ Khöng coâ Coâ úê caâc chi dûúâi, mùơt
Cín nùơng/ chiïìu cao Ríịt thíịp Thíịp, coâ thïí khöng roô do phuđ
Biïịn ăöíi tím lyâ Ăöi khi lùơng leô mïơt moêi Hay quíịy khoâc, mïơt moêi
Ngon miïơng Khaâ Keâm
óa chaêy Thûúđng gùơp Thûúđng gùơp
Trang 2Biïịn ăöíi úê da ñt gùơp Thûúđng coâ viïm da, bong da
Biïịn ăöíi úê toâc ñt gùơp Toâc moêng thûa, dïî nhöí
Hoaâ sinh (albumin huýịt
thanh)
Bònh thúđng hoùơc húi thíịp Thíịp (dûúâi 3g/100ml)
Chuâng ta cíìn nhúâ rùìng suy dinh dûúông bùưt ăíìu tûđ biïíu hiïơn
chíơm lúân cho ăïịn caâc thïí nùơng lađ Marasmus vađ Kwashiorkor
Trong hoaơt ăöơng chùm soâc sûâc khoêe ban ăíìu, viïơc nhíơn biïịt caâc
thïí nheơ vađ vûđa coâ yâ nghôa quan troơng ăùơc biïơt
Trong ăiïìu kiïơn thûơc ắa, ngûúđi ta chuê ýịu dûơa vađo caâc chó tiïu
nhín trùưc (cín nùơng theo tuöíi, chiïìu cao theo tuöíi, cín nùơng theo
chiïìu cao, vođng caânh tay) ăïí phín loaơi tònh traơng suy dinh dûúông
Khi ăo vođng caânh tay cíìn súđ nùưn ăïí ăaânh giaâ tònh traơng lúâp múô dûúâi
da
ÚÊ cöơng ăöìng, caâch phín loaơi thöng duơng nhíịt trûúâc ăíy do
Gomez F ặa ra tûđ nùm 1956 dûơa vađo cín nùơng theo tuöíi quy ra
phíìn trùm cuêa cín nùơng chuíín Thiïịu dinh dûúông ăöơ 1 tûúng ûâng
75%-90% cuêa cín nùơng chuíín Thiïịu dinh dûúông ăöơ 2 tûúng ûâng
60%-75% cuêa cín nùơng chuíín Thiïịu dinh dûúông ăöơ 2 tûúng ûâng
60% cuêa cín nùơng chuíín Caâch phín loaơi cuêa Gomez F ăún giaên
nhûng khöng phín biïơt ặúơc thiïịu dinh dûúông múâi xííy ra hay ăaô
líu
Ăïí khùưc phuơc nhûúơc ăiïím ăoâ, Wate*ow J.C ăïì nghõ caâch phín
loaơi nhû sau: Thiïịu dinh dûúông thïí gíìy cođm (tûâc lađ hiïơn ăang thiïịu
dinh ặúđng) biïíu hiïơn bùìng cín nùơng theo chiïìu cao thíịp so vúâi
chuíín, thiïịu dinh dûúông thïí cođi coơc (tûâc lađ thiïịu dinh dûúông trûúđng
diïîn) dûơa vađo chiïìu cao theo tuöíi thíịp so vúâi chuíín
Baêng phín loaơi theo Waterlow
Cín nùơng theo chiïìu cao
(80 % hay -2SD)
Trïn Dûúâi
Trang 3Trïn Bònh thûúđng Thiïịu dinh dûúông
gađy cođm Chiïìu cao theo tuöìi
(90% hay-2SD )
Dûúâi Thiïịu dinh dûúông
cođi coơc
Thiïịu dinh dûúông nùơng keâo dađi
Hiïơn nay OMS khuýịn nghõ coi lađ thiïịu dinh dûúông khi cín
nùơng theo tuöíi dûúâi 2 ăöơ lïơch chuíín (-2 SD) so vúâi quíìn thïí tham
khaêo NCHS (National Center for Heaòth St'atistics) cuêa Myô Viïơc
sûê duơng quíìn thïí NCHS ặúơc ăïì ra sau khi quan saât thíịy treê em
dûúâi 5 tuöíi nïịu ặúơc nuöi dûúông töịt thò caâc ặúđng phaât triïín tûúng
tûơ nhau So vúâi trõ söị tûúng ûâng úê quíìn thïí tham khaêo, ngûúđi ta
chia ra caâc mûâc ăöơ sau: tûđ -2 ăïịn -3 ăöơ lïơch chuíín: thiïịu dinh
dûúông vûđa (ăöơ 1), tûđ -3 ăïịn -4 ăöơ lïơch chuíín: thiïịu dinh dûúông nùìng
(ăöơ 2), dûúâi -4 ăöơ lïơch chuíín: thiïịu dinh dûúông ríịt nùơng (ăöơ 3) úê caâc
thïí nùơng, ngûúđi ta thûúđng duđng thang Welcome ăïí phaân biïơt giûôa
Marasmus vađ Kwashiorkor
Thang phín loaơi Welcome
Phuđ Cín nùơng (%) so vúâi
chuíín
Coâ Khöng
Dûúâi 60 Marasmus - Kwashiorkor Marasmus
Theo tñnh toaân, 1 SD tûúng ặúng 10% nhû víơy 60% tûúng
ặúng mûâc -4SD cuêa cín nùơng chuíín
Phođng chöịng suy dinh dûúông treê em ăođi hoêi sûơ löìng gheâp cuêa
nhiïìu hoaơt ăöơng trong ăoâ coâ caâc biïơn phaâp lúân sau ăíy:
1 Theo doôi biïíu ăöì phaât triïín treê em
2 Phuơc höìi míịt nûúâc theo ặúđng uöịng khi treê óa chaêy
3 Nuöi con bùìng sûôa meơ
4 Tiïm chuêng theo lõch phođng caâc bïơnh súêi, uöịn vaân, ho gađ,
baơch híìu, baơi liïơt vađ lao
Trang 45 Kïị hoaơch hoâa gia ằnh
6 Giaâo duơc dinh dûúông
7 Xíy dûơng hïơ sinh thaâi VAC taơo thïm nguöìn thûâc ùn böí sung
Dûúâi ăíy chuâng töi xin giúâi thiïơu síu hún vïì caâc biïơn phaâp
dinh dûúông
II CAÂC BIÏƠN PHAÂP PHOĐNG CHÖỊNG SUY DINH DÛÚÔNG
1 Thûơc hiïơn nuöi con bùìng sûôa meơ
Trong nhûông nùm gíìn ăíy, ñt coâ víịn ăïì ặúơc quan tím nhiïìu
trong dinh dûúông treê em bùìng víịn ăïì nuöi con bùìng sûôa meơ Khöng
ñt caâc cuöơc höơi nghõ höơi thaêo quöịc tïị vađ trong nûúâc dađnh riïng cho
chuýn ăïì nađy Töí chûâc quyô nhi ăöìng quöịc tïị (UNICEF) ăaô coi nuöi
con bùìng sûôa meơ lađ möơt trong 4 biïơn phaâp quan troơng nhíịt (theo
doôi biïíu ăöì phaât triïín, phuơc höìi míịt nûúâc do óa chaêy bùìng orïzön,
nuöi con bùìng sûôa meơ vađ tiïm chuêng theo ím lõch tuöíi) ăïí baêo vïơ
sûâc khoêe treê em Ăiïìu ăoâ coâ nhiïìu lñ do:
a) Trûúâc hïịt sûôa meơ lađ thûâc ùn hoađn chónh nhíịt, thñch húơp
nhíịt ăöịi vúâi ặâa treê Caâc chíịt dinh dûúông coâ trong sûôa meơ ăïìu ặúơc
cú thïí híịp thu vađ ăöìng hoâa dïî dađng
b) Sûôa meơ lađ dõch thïí sinh hoơc tûơ nhiïn chûâa nhiïìu ýịu töị quan
troơng baêo vïơ cú thïí ặâa treê mađ khöng möơt thûâc ùn nađo coâ thïí thay
thïị ặúơc, ăoâ lađ:
- Caâc Globulin miïîn dõch, chuê ýịu lađ IGA coâ taâc duơng baêo vïơ cú
thïí chöịng caâc bïơnh ặúđng ruöơt vađ möơt söị bïơnh do virus
- Lizozim lađ möơt loaơi len coâ nhiïìu hún hùỉn trong sûôa meơ so vúâi
sûôa bođ Lizozim phaâ huêy möơt söị vi khuíín gíy bïơnh vađ phođng ngûđa
möơt söị bïơnhvirus
- Lactoferrin lađ möơt protein kïịt húơp vúâi sùưt coâ taâc duơng ûâc chïị
möơt söị loaơi vi khuíín gíy bïơnh cíìn suíịt ăïí phaât triïín
- Caâc baơch cíìu: trong 2 tuíìn lïî ăíìu, trong sûôa meơ coâ túâi 4000 tïị
bađo baơch cíìu/ml Caâc baơch cíìu nađy coâ khaê nùng tiïịt IGA, lixozim,
lactoferrin, interferon
Trang 5- Yïịu töị bifidus cíìn cho sûơ phaât triïín loaơi vi khuíín
lactobacilusbifidus, kòm haôm caâc vi khuíín gíy bïơnh vađ kñ sinh
truđng
c) Nuöi con bùìng sûôa meơ lađ ăiïìu kiïơn ăïí ặâa con coâ nhiïìu thúđi
gian gíìn guôi vúâi meơ, meơ gíìn guôi vúâi con Chñnh sûơ gíìn guôi tûơ nhiïn
ăoâ lađ ýịu töị tím lyâ quan troơng giuâp cho sûơ phaât triïín hađi hođa cuêa
ặâa treê Mùơt khaâc, chó coâ ngûúđi meơ qua sûơ quan saât tinh tïị cuêa
mònh nhûông khi cho con buâ seô phaât hiïơn ặúơc súâm nhíịt, ăuâng nhíịt
nhûông thay ăöíi cuêa con bònh thûúđng hay bïơnh lyâ
Nuöi con bùìng sûôa meơ cíìn chuâ yâ nhûông ăiïím sau ăíy:
- Cho con buâ cađng súâm cađng töịt, buâ ngay trong nûêa giúđ ăíìu
tiïn Phaên xaơ buâ cuêa ặâa treê kñch thñch tiïịt sûôa, mùơt khaâc trong sûôa
non lađ loaơi sûôa tuíìn ăíìu tiïn coâ nhiïìu chíịt dinh dûúông quan troơng,
nhíịt lađ chíịt beâo vađ coâ nhiïìu loaơi IGA möơt ýịu töị miïîn dõch quan
troơng
- Cho con buâ keâo dađi, ñt nhíịt ăïịn 12 thaâng Mùơc duđ söị lûúơng sûôa
ngađy cađng ñt ăi nhûng chíịt lûúơng sûôa víìn töịt, do ăoâ cho buâ keâo dađi
lađ caâch níng cao chíịt lûúơng bûôa ùn cuêa treê möơt caâch tûơ nhiïn
- Cho buâ khöng cûâng nhùưc theo giúđ giíịc, mađ theo nhu cíìu cuêa
treê Giaâ trõ toađn diïơn khöng thïí gò thay thïị ặúơc cuêa sûôa meơ cíìn
ặúơc moơi ngûúđi vađ xaô höơi thíịm nhuíìn ăïí moơi ngûúđi meơ coâ quýịt
tím vađ ặúơc taơo ăiïìu kiïơn ăïí nuöi con bùìng bíìu sûôa cuêa mònh
2 Cho ùn böí sung húơp lyâ
Trong 4 thaâng ăíìu, sûôa meơ lađ thûâc ùn hoađn chónh nhíịt ăöịi vúâi
ặâa treê Nhûng tûđ thaâng thûâ 5 trúê ăi, söị lûúơng sûôa meơ khöng ăaâp
ûâng ăuê nhu cíìu cuêa ặâa treê ăang lúân nhanh Do ăoâ caâc bađ meơ cho
con ùn sam (ùn böị sung), thöng thûúđng úê nûúâc ta lađ caâc loaơi böơt,
nhíịt lađ böơt gaơo
Míịy ăiïím sau ăíy cíìn lûu yâ:
a) Thûâc ùn böí sung cíìn coâ ăùm ăöơ nùng lûúơng thñch húơp:
Trong sûôa meơ, 50% nùng lûúơng lađ do chíịt beâo, trong böơt gaơo chó
coâ 1-3% nùng lûúơng do chíịt beâo Chïị ăöơ ùn coâ ăíơm ăöơ nùng lûúơng
thíịp thò phaêi ùn nhiïìu hún múâi ăaâp ûâng ặúơc nhu cíìu, ăiïìu ăoâ
khöng dïî thûơc hiïơn vò daơ dađy
Trang 6Sûôa meơ giûô võ trñ trung tím Caâc loaơi thûâc ùn úê 4 ö xung quanh
böí sung cho sûôa meơ tuđy theo nhu cíìu, möîi Ö coâ võ trò riïng cuêa noâ
Trong thûâc ùn böí sung ăún giaên nhíịt thûúđng göìm 2 thađnh phíìn,
böơt nguô cöịc phöịi húơp vúâi böơt ăíơu ăöî Tuy nhiïn thûâc ùn böí sung
hoađn chónh cíìn ăaơi diïơn 4 ö trong hònh vuöng thûâc ùn tyê lïơ thñch
húơp
d) Theo doôi biïíu ăöì phaât triïín:
Khaâc vúâi bïơnh nhiïîm khuíín, suy dinh dûúông úê treê em tiïịn
triïín theo möơt con ặúđng quanh co khuâc khuyêu, ăïịn khi nhíơn thíịy
thûúđng lađ giai ăoaơn muöơn Do ăoâ, víịn ăïì quan troơng lađ nhíơn biïịt
súâm ăïí coâ biïơn phaâp can thiïơp kõp thúđi
Trong nhûông nùm gíìn ăíy, ngûúđi ta noâi nhiïìu ăïịn giaâ trõ cuêa
viïơc sûê duơng biïíu ăöì phaât triïín, coi ăoâ lađ biïơn phaâp quan troơng ăïí
phođng chöịng suy dinh dûúông Cín nùơng ắnh kò ặâa treê ăïìu hađng
thaâng, ặâa treê tùng cín, ăoâ lađ biïíu hiïơn bònh thûúđng, cín ặâng ýn
lađ biïíu hiïơn ăe doơa, nïịu xuöịng cín lađ biïíu hiïơn nguy hiïím
Theo doôi vađ sûê duơng biïíu ăöì phaât triïín lađ cöng viïơc tûơ giaâc coâ yâ
thûâc cuêa bađ meơ chûâ khöng phaêi lađ hoaơt ăöơng chuýn mön kyô thuíơt
riïng cuêa cú quan y tïị Trong phođng chöịng suy dinh dûúông, vai trođ
ngûúđi meơ lađ trung tím Ngûúđi meơ nađo cuông trađn ăíìy tònh ýu vađ
traâch nhiïơm ăöịi vúâi con mònh, biïíu ăöì phaât triïín giuâp hoơ ăaânh giaâ
ăuâng ăùưn tònh hònh sûâc khoêe cuêa con hoơ
Chñnh vò víơy, sûâ duơng biïíu ăöì phaât triïín ăaô ặúơc töí chûâc quyô
nhi ăöìng quöịc tïị (UNICEF) coi lađ möơt trong caâc biïơn phaâp chuê ýịu
trong chùm soâc sûâc khoêe treê em
Toâm laơi, sûê duơng biïíu ăöì phaât triïín, nuöi con bùìng sûôa meơ vađ
thûâc ùn böí sung húơp lñ, giaâo duơc kiïịn thûâc dinh dûúông cho ngûúđi meơ
ăoâ lađ caâc biïơn phaâp quan troơng trong phođng chöịng suy dinh dûúông
treê em Cuđng vúâi viïơc xíy dûơng hïơ sinh thaâi VAC (vûúđn, ao, chuöìng)
ăïí taơo thïm nguöìn thûơc phíím taơi chöî nhùìm lađm phong phuâ bûôa ùn
trûúâc hïịt cho treê em vađ ngûúđi meơ, chuâng seô múê ra triïín voơng töịt cho
cöng taâc phođng chöịng suy dinh dûúđng úê treê em nûúâc ta
THIÏỊU MAÂU DINH DÛÚÔNG VÚÂI SÛÂC KHOEÊ CÖƠNG ĂÖƠNG
I ẮNH NGHÔA
Coâ nhiïìu nguýn nhín coâ thïí gíy ra thiïịu maâu trong ăoâ ặâng
vïì phûúng diïơn sûâc khoêe cöơng ăöìng 3 loaơi sau ăíy quan troơng hún
caê:
Trang 7a) Thiïịu maâu dinh dûúông
b) Thiïịu maâu liïn quan vúâi nhiïîm khuíín vađ kñ sinh truđng maơn
c) Thiïịu maâu liïn quan ăïịn caâc tíơt di truýìn cuêa caâc phín tûê
hemoglobin (kïí caê bïơnh Talatxïmi)
Ba loaơi nađy khöng taâch biïơt mađ nhiïìu khi löìng vađo nhau vñ duơ
möơt söị nhiïîm kñ sinh truđng nhû giun moâc chùỉng haơn lađm tùng nhu
cíìu caâc ýịu töị taơo maâu vađ thuâc ăííy phaât sinh thiïịu maâu dinh
dûúông Hún nûôa, trong möơt quíìn thïí coâ tó lïơ thiïịu maâu dinh dûúông
cao, ăöìng thúđi cuông coâ thïí coâ nhiïìu ngûúđi bõ thiïịu maâu do bïơnh cuêa
hemoglobin
Thiïịu maâu dinh dûúông khöng nhûông lađ loaơi thiïịu maâu phöí biïịn
nhíịt mađ ăöìng thúđi cuông lađ loaơi dïî ặúơc chïị ngûơ nhúđ caâc biïơn phaâp
can thiïơp y tïị
Thiïịu maâu do thiïịu sùưt lađ loaơi thiïịu maâu dinh dûúông hay gùơp
nhíịt, coâ thïí kïịt húơp vúâi thiïịu axñt folic nhíịt lađ trong thúđi kò coâ thai
Caâc loaơi thiïịu maâu dinh dûúông khaâc nhû do thiïịu vitamin B12,
piridoxin vađ ăöìng thúđi ñt gùơp hún
Caâc ăöịi tûúơng thûúđng bõ ăe doơa thiïịu maâu dinh dûúông lađ treê em
hoơc sinh vađ nhíịt lađ phuơ nûô coâ thai
Theo Töí chûâc Y tïị thïị giúâi, thiïịu maâu dinh dûúông lađ tònh traơng
bïơnh lñ xaêy ra khi hađm lûúơng hemoglobin trong maâu xuöịng thíịp
hún bònh thûúđng do thiïịu möơt hay nhiïìu chíịt dinh dûúđng cíìn thiïịt
cho quaâ trònh taơo maâu bíịt kïí lñ do gò
Hađm lûúơng hemoglobin bònh thûúđng thay ăöíi theo tuöíi, giúâi,
tònh traơng sinh lñ, ăöơ cao so vúâi mùơt biïín vađ ñt khaâc nhau theo
chuêng töơc Töí chûâc Y tïị thïị giúâi ăaô ăïì nghõ coi lađ thiïịu maâu do thiïịu
sùưt khi hađm lûúơng hemoglobin úê dûúâi caâc ngûúông sau ăíy:
Baêng 1
Ngûúông Kb chó ắnh thiïịu maâu theo Töì chûâc Y tïị thïị giúâi
Nhoâm tuöíi Ngûúông hemogolobin (g/100ml)
Treê em tûđ 6 thaâng- 6 tuöíi 11
Trang 8Treã em tûâ 6 tuöíi- 14 tuöíi 12
Nam trûúãng thaânh 13
Nûä trûúãng thaânh 12
Coá nhûäng ngûúâi coá lûúång hemoglobin thêëp hún caác giúái haån
trïn khöng bõ thiïëu maáu (nghôa laâ cho thïm caác chêët dinh dûúäng
taåo maáu vaâo maâ lûúång Hb vêîn khöng tùng ), tuy vêåy trong möåt
quêìn dên cû tó lïå söë ngûúâi coá lûúång Hb thêëp hún caác "ngûúäng" trïn
caâng cao thò vêën àïì thiïëu maáu caâng lúán
II YÁ NGHÔA SÛÁC KHOÃE CÖÅNG ÀÖÌNG
1 Tó lïå mùæc bïånh
Dûåa theo caác giúái haån "ngûúäng" àïì nghõ úã trïn vaâ söë liïåu nhiïìu
cuöåc àiïìu tra, Töí chûác Y tïë thïë giúái ûúác tñnh coá 30% daán söë thïë giúái
Coá thai
Chung
Caác nûúác phaát triïín
Caác nûúác àang phaát triïín
Thiïëu maáu hay gùåp úã caác nûúác àang phaát triïín (36%) so vúái caác
nûúác phaát triïín (8%) Tó lïå thiïëu maáu cao nhêët úã chêu Phi, nam aá
röìi àïën chêu Myä La Tinh coân caác vuâng khaác thêëp hún Thiïëu maáu
hay gùåp nhêët úã phuå nûä coá thai 51%) röìi dïån treã em (43%) hoåc sinh
(37%) coân úã nam giúái trûúãng thaânh thêëp lún caã (18%)
Ngûúâi ta ûúác tñnh toaân thïë giúái coá khoaãng 700 - 800 triïåu ngûúâi
bõ thiïëu naáu Cêìn chuá yá thïm rùçng thiïëu maáu chó laâ giai àoaån cuöëi
Trang 9cuêa möơt quaâ trònh hiïịu sùưt tûúng ăöịi dađi vúđi nhiïìu aênh hûúđng bíịt
lúơi ăöíi vúđi sûâc khoêe vađ söị giúđi bõ thiïịu sùưt nhûng chûa böơc löơ thiïịu
maâu cođn cao hún nhiïìu söị ngûúđi bõ hiïịu maâu thûơc sûơ
Caâc ăiïìu tra dõch tïí hoơc úê nûúâc ta bûúâc ăíìu cho thíịy: tó lïơ thiïịu
maâu úê phuơ nûô coâ thai úê Hađ nöơi lađ 41% (3 thaâng cuöịi lađ 49%) cođn úê
möơt söị vuđng nöng thön lađ 49% (3 thaâng cuöịi lađ 59%) Tó lïơ thiïịu
maâu úê treê em trûúâc tuöíi ăi hoơc vađo khoaêng 40-50%
Nhû víơy thiïịu maâu dinh dûúông ăang lađ víịn ăïì sûâc khoêe cöơng
ăöìng quan troơng cuêa bađ meơ vađ treê em nûúâc ta
2 Híơu quaê sûâc khoêe
Biïíu hiïơn thûúđng gùơp cuêa thiïịu maâu lađ da xanh, niïm maâc
nhúơt nhaơt, caâc biïíu hiïơn thiïịu oxi úê caâc mö Vïì phûúng diïơn sûâc
khoêe cöơng ăöìng caâc híơu quaê sau ăíy ăaâng chuâ yâ:
a) AÊnh hûúêng túâi khaê nùng lao ăöơng:
Thiïịu maâu do bíịt kyđ nguýn nhín nađo cuông gíy nïn tònh traơng
thiïịu oxi caâc mö, ăùơc biïơt úê möơt söị cú quan nhû tim, naôo Thiïịu maâu
aênh hûúêng túâi caâc hoaơt ăöơng cíìn tiïu hao nùng lûúơng Nghiïn cûâu úê
nhiïìu núi cho thíịy nùng suíịt lao ăöơng cuêa nhûông ngûúđi thiïịu maâu
thíịp hún hùỉn nhûông ngûúđi bònh thûúđng Ngûúđi ta cođn nhíơn thíịy
tònh traơng thiïịu sùưt (chûa böơc löơ thiïịu maâu) cuông lađm giaêm khaê
nùng lao ăöơng
b) AÊnh hûúêng túâi nùng lûơc trñ túơ:
Caâc biïíu hiïơn mïơt moêi, nhíịt nguê keâm chuâ yâ, keâm tíơp truđng, dïî
bõ kñch ăöơng hay gùơp úê nhûông ngûúđi thiïịu maâu Kïịt quaê hoơc tíơp cuêa
hoơc sinh bõ thiïịu naâu thíịp hún hùỉn so vúâi lö chûâng vađ ăaô ặúơc khùưc
phuơc sau khi caâc em ặúơc böí sung viïn sùưt
c) AÊnh hûúêng túâi thai saên:
Tûđ líu ngûúđi ta ăaô biïịt thiïịu maâu tùng nguy cú ăeê non, tùng tyê
lïơ mùưc bïơnh vađ tûê vong cuêa meơ vađ con Nhûng bađ meơ thiïịu maâu coâ
nguy cú ăeê cođn nheơ cín vađ dïî bõ chaêy maâu úê thúđi kyđ híơu saên Vò víơy
ngûúđi ta ăaô coi thiïịu maâu dinh dûúông trong thúđi kyđ thai ngheân lađ
möơt ăe doơa saên khoa
Trang 10III NGUÝN NHÍN THIÏỊU MAÂU DINH DÛÚÔNG
Sûơ hiïíu biïịt nhu cíìu sùưt cuêa cú thïí cuông nhû giaâ trõ sinh hoơc
cuêa Fe trong thûâc ùn seô giuâp chuâng ta giaêi thñch vò sao möơt söị ăöịi
tûúơng nhû phuơ nûô lûâa tuöíi sinh ăeê laơi coâ nguy cú cao vïì thiïịu maâu
dinh dûúông
1 Nhu cíìu sùưt
Lûúơng sùưt trong cú thïí ríịt ñt chó coâ khoaêng 2,5g úê nûô vađ 4,5g úê
nam Tuy víơy sùưt giûô vai trođ sinh hoơc ríịt quan troơng, chuýín hoâa
gíìn nhû kheâp kñn, cú thïí ríịt tiïịt kiïơm sùưt nhûng hùìng ngađy víîn bõ
hao huơt möơt ñt theo caâc con ặúđng khaâc nhau
ÚÊ ngûúđi trûúêng thađnh lûúơng sùưt míịt ăi vađo khoaêng 0,9mg möîi
ngađy úê nam (65kg) vađ 0,8mg úê nûô (65kg) úê phuơ nûô ăöơ tuöíi sinh ăeê
,lûúơng sùưt míịt theo kinh nguýơt dao ăöơng khaâ nhiïìu, trung bònh
vađo khoaêng 0,4- 0,5mg möîi ngađy
Nhû víơy úê ăöịi tûúơng phuơ nûô lûâa tuöíi nađy töíng lûúơng sùưt míịt
trung bònh hùìng ngađy lađ 1,25mg vađ coâ khoaêng thiïịu maâu xuíịt hiïơn
Baêng 3: Nhu cíìu sùưt híịp thu hùìng ngađy (mg)
Nhoâm tuöíi Cín nùơng (kg) Nhu cíìu
Trang 11Nhu cíìu khi coâ thai tuđy tònh traơng sùưt cuêa cú thïí trûúâc khi coâ
thai
2 Nguöìn sùưt trong thûâc ùn
Trong thûâc ùn sùưt úê daơng Hem vađ khöng úê daơng Hem Hem lađ
thađnh phíìn cuêa hemoglobin vađ Myoglobin, do ăoâ coâ trong thõt, caâ vađ
maâu Tó lïơ híịp thu loaơi sùưt nađy cao 20- 30% Sùưt khöng úê daơng Hem
coâ chuê ýịu úê nguô cöịc rau cuê vađ caâc loaơi haơt Tó lïơ híịp thu thíịp hún
vađ tuđy theo sûơ coâ mùơt cuêa caâc chíịt höî trúơ hay ûâc chïị trong khííu
phíìn ùn Caâc chíịt höî trúơ híịp thu sùưt lađ vitamin C, caâc chíịt giađu
protein Caâc chíịt ûâc chïị híịp thu sùưt lađ caâc phytat, tanin Ngoađi ra
tònh traơng saât trong cú thïí cuông aênh hûúêng túâi híịp thu sùưt
Coâ thïí chia caâc loaơi khííu phíìn thûúđng gùơp ra lađm 3 loaơi:
- Khííu phíìn coâ giaâ trõ sinh hoơc thíịp (sùưt híịp thu khoaâng 5% ):
chïị ăöơ ùn ăún ăiïơu chuê ýịu lađ nguô cöịc, cuê, cođn lûúơng thõt hoùơc caâ
dûúâi 30g hoùơc lûúơng Vitamin C dûúâi 25mg
- Khííu phíìn coâ giaâ trõ sinh hoơc trung bònh (híịp thu sùưt khoaêng
10%): khííu phíìn coâ tûđ 30- 90g thõt caâ hoùơc 25- 75mg Vitamin C
Nïịu möơt khííu phíìn coâ ăuê caâ 2 tiïu chuíín trïn híịp thu sùưt seô
tùng lïn roô rïơt, ngûúơc laơi nïịu coâ nhiïìu ýịu töị ûâc chïị (cheđ, cađ phï) seô
caên trúê híịp thu
Cùn cûâ vađo nhu cíìu sùưt (baêng 3) vađ tó lïơ híịp thu sùưt theo loaơi
khííuphíìn ta coâ thïí tñnh nhu cíìu sùưt thûơc tïị nhû sau: cuđng möơt loaơi
khííu phíìn coâ giaâ trõ sinh hoơc trung bònh (híịp thu sùưt khoaêng lo%)
thò nhu cíìu thûơc tïị sùưt úê nam trûúêng thađnh lađ:
1,14 x 10 = 11mg/ngađy
vađ úê nûô úê döơ tuöíi hađnh kinh lađ:
2,38 x 10 : 24 mg/ngađy
IV CHÍÍN ĂOAÂN THIÏỊU MAÂU DINH DÛÚÔNG
1 Trong caâc ăiïìu tra sađng loơc úê cöơng ăöìng
Caâc xeât nghiïơm thûúđng duđng ăïí chíín ăoaân hemoglobin vađ
hematocrit nhíơn ắnh vïì tònh traơng chûâc Y tïị thïị giúâi (baêng 1) Coâ
thïí chia ra caâc mûâc 80%, 60-80% vađ dûúâi 60% so vúâi ngûúông Trong