Ngoađi ra, ăöìng thúđi vúâi taâc duơng chûôa bïơnh, caâc loaơi thuöịc khaâng sinh ñt nhiïìu ăïìu coâ taâc duơng phuơ.. Möơt nguýn nhín khaâc khöng gíy ăau lađ nhúđ böơt thuöịc ríịt mõn,
Trang 1phaât hiïơn caâc chíịt khaâng sinh múâi khöng ăuöíi kõp töịc ăöơ nhúđn thuöịc cuêa vi khuíín Hún nûôa, chíịt ăöơc cuêa vi khuíín nhúđn thuöịc ngađy cađng maơnh, ngađy cađng khoâ ăöịi phoâ Ăïí ăöịi phoâ vúâi vi khuíín nhúđn thuöịc, baâc sô bùưt buöơc phaêi duđng ăöìng thúđi nhiïìu loaơi khaâng sinh Viïơc nađy tuy giïịt chïịt nhûông vi khuíín coâ haơi nhûng cuông khiïịn möơt söị vi khuíín coâ ñch bõ tiïu diïơt, gíy míịt cín bùìng trong quíìn thïí vi khuíín, giaêm thíịp nùng lûơc ăïì khaâng cuêa cú thïí
Ngoađi ra, ăöìng thúđi vúâi taâc duơng chûôa bïơnh, caâc loaơi thuöịc khaâng sinh ñt nhiïìu ăïìu coâ taâc duơng phuơ Nïịu khöng ặúơc hiïíu biïịt ăíìy ăuê vïì nhûông taâc duơng phuơ cuêa thuöịc mađ víîn laơm duơng thuöịc thò híơu quaê thíơt khön lûúđng Vñ duơ: Coâ loaơi thuöịc khaâng sinh aênh hûúêng ăïịn thñnh lûơc, thíơm chñ gíy ăiïịc; coâ thuöịc khaâng sinh lađm töín haơi thíơn, nïịu duđng cho nhûông bïơnh nhín coâ bïơnh thíơn seô lađm bïơnh nùơng thïm; coâ nhûông loaơi thuöịc khaâng sinh gíy
dõ ûâng, trûúâc khi duđng nhíịt ắnh phaêi thûê dûúâi da Do ăoâ, khi choơn duđng thuöịc phaêi vö cuđng thíơn troơng
Ríịt nhiïìu ngûúđi coâ quan ăiïím sai líìm, cho rùìng khaâng sinh lađ thuöịc vaơn nùng, chó cíìn húi ăau ăíìu, húi söịt lađ tuđy yâ sûê duơng Ăiïìu ăoâ khöng nhûông gíy laông phñ lúân mađ cođn lađm cho khuíín bïơnh nhúđn thuöịc Ngoađi ra, viïơc sûê duơng khaâng sinh nhiïìu seô giaêm thíịp roô rïơt khaê nùng ăïì khaâng cuêa cú thïí Vò víơy, bïơnh nhín khöng nïn tûơ mònh sûê duơng khaâng sinh mađ nhíịt thiïịt phaêi nghe theo chó díîn cuêa baâc sô
208 Vò sao coâ möơt söị xeât nghiïơm maâu phaêi líịy míîu khi ăoâi?
Nhûông ngûúđi ăaô xeât nghiïơm maâu ăïìu biïịt roô, khi lađm möơt söị xeât nghiïơm maâu nhû ặúđng huýịt, múô huýịt, bïơnh nhín khöng ặúơc ùn gò vađo buöíi saâng ăïí líịy maâu
Vò sao laơi cíìn lađm nhû thïị? Búêi vò phûúng phaâp thûơc hiïơn cuêa caâc loaơi xeât nghiïơm ăïìu khaâc nhau, giaâ trõ bònh thûúđng cuêa kïịt quaê xeât nghiïơm cuông khaâc nhau Ăïí coâ söị liïơu ăuâng, cíìn líịy míîu maâu ăoâi ăïí xaâc ắnh Vò luâc ăoâi, cú thïí úê traơng thaâi ăađo thaêi cú súê, coâ thïí bađi trûđ aênh hûúêng cuêa caâc nhín töị trong thûâc ùn Luâc ăoâi, tñnh tònh bïơnh nhín laơi tûúng ăöịi öín ắnh, kïịt quaê xeât nghiïơm
Trang 2maâu seô chín thûơc nhíịt Do ăoâ, khi kiïím tra maâu bïơnh nhín, nïn líịy míîu xeât nghiïơm luâc buơng ăoâi Nhû víơy, kïịt quaê xeât nghiïơm múâi coâ tñnh so saânh ăïí phaên aânh trung thûơc tònh hònh thûơc tïị cuêa bïơnh nhín, noâ coâ giaâ trõ ăïí chíín ăoaân bïơnh ặúơc chñnh xaâc
Nïịu líịy maâu sau khi ùn, möơt söị thađnh phíìn cuêa thûâc ùn ặúơc tiïu hoâa seô líîn vađo maâu, khiïịn cho nöìng ăöơ cuêa möơt söị thađnh phíìn nađo ăoâ trong maâu tùng cao, kïịt quaê xeât nghiïơm seô khöng chñnh xaâc
Trûúâc kia, ríịt nhiïìu loaơi xeât nghiïơm ăođi hoêi phaêi nhõn ùn Nhûng cuđng vúâi sûơ phaât triïín cuêa kyô thuíơt xeât nghiïơm, phûúng thûâc xeât nghiïơm cuông ăaô coâ nhiïìu biïịn ăöíi Nhûông xeât nghiïơm vïì cöng nùng gan, cöng nùng thíơn ăaô díìn díìn khöng ăođi hoêi phaêi nhõn ùn Vúâi sûơ phaât triïín cuêa y hoơc, sau nađy, nhûông xeât nghiïơm cíìn nhõn ùn coâ thïí seô díìn díìn trúê thađnh khöng cíìn thiïịt
209 Coâ thïí giaêm ăau khi tiïm khöng?
Ngûúđi öịm thò phaêi uöịng thuöịc hoùơc phaêi tiïm Trong hai caâch ăoâ, hiïơu quaê cuêa thuöịc theo ặúđng tiïm seô nhanh hún nhiïìu so vúâi ặúđng uöịng Nhûng viïơc tiïm thuöịc laơi khiïịn bïơnh nhín bõ ăau Ăùơc biïơt lađ treê em khi thíịy y taâ chuíín bõ tiïm ríịt cùng thùỉng vađ khoâc theât lïn, vò víơy cú bùưp úê traơng thaâi cùng cûâng, khi tiïm caêm giaâc ăau seô nhiïìu hún
ÚÊ thíơp kyê 90 cuêa thïị kyê 20, möơt nhađ khoa hoơc Anh ăaô phaât minh ra duơng cuơ tiïm khöng ăau Hònh daơng öịng tiïm giöịng nhû khííu suâng luơc, ăem muôi suâng dñ vađo chöî cíìn tiïm, chó cíìn íịn nuât lađ thuöịc ăaô ăi vađo cú thïí Bïơnh nhín chó caêm thíịy nhû coâ möơt luöìng khñ xung ăöơng, khöng hïì ăau, laơi ríịt thoaêi maâi
Loaơi duơng cuơ tiïm nađy khöng coâ kim, khöng cíìn cùưm vađo cú bùưp, víơy thuöịc lađm thïị nađo ăi vađo cú thïí ặúơc? Nguýn lađ thuöịc trong öịng tiïm lađ thuöịc böơt ríịt mõn Böơt thuöịc tiïm phaêi ặúơc nghiïìn mõn, ặúđng kñnh haơt thuöịc chó khoaêng 0,02 - 0,0ặúơc mm Nïịu böơt thuöịc khöng ăaơt ýu cíìu nađy thò khöng thïí nađo tiïm ặúơc, tûâc lađ khöng ăaơt ặúơc hiïơu quaê ăiïìu trõ
Trang 3Trong suâng tiïm coâ möơt maây phaât soâng siïu ím ríịt nhoê Khi tiïm, soâng siïu ím seô khiïịn cho da hoùơc niïm maơc chöî tiïm ăöơt nhiïn giaôn núê Noâi thò chíơm nhûng lađm thò nhanh; chñnh taơi thúđi ăiïím ăoâ, böơt thuöịc bõ bùưn vúâi töịc ăöơ 750 m/s ăi vađo tïị bađo da, cuđng vúâi maâu tuíìn hoađn khùưp cú thïí Böơt thuöịc xuýn thíịu niïm maơc hoùơc da vúâi töịc ăöơ nhanh nhû thïị cho nïn bïơnh nhín khöng hïì coâ caêm giaâc ăau Möơt nguýn nhín khaâc khöng gíy ăau lađ nhúđ böơt thuöịc ríịt mõn, khöng chûâa nhûông chíịt böí trúơ vađ khöng cíìn pha loaông, so vúâi thïí tñch cuêa caâc chíịt thuöịc tiïm phöí thöng thò coâ thïí noâi lađ ríịt ñt Nhiïìu thñ nghiïơm chûâng toê viïơc tiïm loaơi böơt khö nađy khöng lađm cho da bõ töín thûúng Phaât minh tiïm bùìng böơt thuöịc nađy chùưc chùưn lađ möơt cuöơc caâch maơng lúân trong lônh vûơc cöng nghiïơp bađo chïị thuöịc
Ăöịi vúâi bïơnh nhín, duơng cuơ tiïm khöng ăau coâ ríịt nhiïìu ûu ăiïím Nhiïìu bïơnh nhín tiïíu ặúđng phaêi ăiïìu trõ suöịt ăúđi bùìng caâch tiïm insulin möîi ngađy; ngoađi ra cođn phaêi thûúđng xuýn tiïm thuöịc cùưt cún ăau Viïơc duđng thuöịc böơt seô giaêi thoaât cho hoơ khoêi nöîi khöí nađy
210 Vò sao viïơc uöịng thuöịc, tiïm thuöịc coâ thïí giuâp chûôa ặúơc bïơnh?
Moơi ngûúđi trong caê cuöơc ăúđi khoâ traânh khoêi coâ luâc bõ öịm; phaêi uöịng thuöịc, phaêi tiïm thò bïơnh múâi khoêi Vò sao uöịng thuöịc vađ tiïm coâ thïí chûôa ặúơc bïơnh?
Nguýn lađ viïơc uöịng thuöịc hay tiïm thuöịc thûơc chíịt ăïìu lađ sûê duơng hoâa chíịt ăïí chûôa bïơnh Chuâng ặúơc ặa vađo cú thïí theo nhûông phûúng thûâc khaâc nhau Thöng qua tuíìn hoađn maâu, thuöịc seô ăïịn nhûông chöî cíìn thiïịt ăïí phaât huy taâc duơng, tûđ ăoâ mađ chûôa ặúơc bïơnh
Bïơnh tíơt vöịn muön mađu muön veê, vñ duơ nhû caêm, viïm phöíi Ngay chûâng caêm cuông biïíu hiïơn ăuê daơng nhû ăau ăíìu, lïn cún söịt Do ăoâ, caâc loaơi "vuô khñ" chûôa bïơnh cuông theo ăoâ mađ ra ăúđi Coâ loaơi vuô khñ saât khuíín, diïơt vi khuíín nhû thuöịc khaâng sinh, coâ loaơi vuô khñ tíịn cöng caâc tïị bađo khöịi u nhû thuöịc khaâng u Hún
Trang 4nûôa, möîi loaơi laơi coâ nhiïìu daơng thuöịc khaâc nhau, giöịng nhû vuô khñ ăaânh tríơn coâ suâng maây, suâng ngùưn, suâng trûúđng
Cho duđ lađ loaơi bïơnh gò, duđ theo ặúđng uöịng hay ặúđng tiïm, viïơc duđng thuöịc víîn khöng ngoađi muơc ăñch chûôa nguýn nhín (loaơi boê nhûông nguýn nhín gíy bïơnh) hoùơc chûôa triïơu chûâng (loaơi boê caâc biïíu hiïơn bïơnh) Vñ duơ: Möơt em beâ viïm phöíi vò nhiïîm khuíín seô xuíịt hiïơn caâc chûâng súơ reât, söịt cao, ho, ăau ngûơc Baâc syô seô cho
em tiïm thuöịc khaâng sinh ăïí chiïịn ăíịu vúâi vi khuíín; cho uöịng thuöịc haơ nhiïơt, giaêm ăau (thuöịc seô taâc duơng vađo trung khu ăiïìu tiïịt nhiïơt ăöơ cuêa cú thïí, ra lïơnh giaôn maơch maâu da vađ thaêi möì höi ăïí giaêi nhiïơt, ăöìng thúđi ăïịn nhûông núi bõ töín thûúng ăïí ûâc chïị cún ăau) Bïơnh nhín cuông ặúơc duđng thuöịc tríịn ho, hoâa ăúđm ăïí ûâc chïị phaên xaơ ho, lađm loaông dõch ăúđm
Bïơnh nhín uöịng hoùơc tiïm thuöịc, thuöịc seô coâ taâc duơng trûơc tiïịp hoùơc giaân tiïịp ăïí ăaơt ặúơc muơc ăñch chûôa bïơnh Vñ duơ: Khi bïơnh tim nùơng lađm cho lûơc tim suy kiïơt, bïơnh nhín vò thiïịu öxy mađ thúê gíịp, möi tñm, coâ thïí xuíịt hiïơn phuđ nûúâc Sau khi uöịng hoùơc tiïm thuöịc trúơ tim, thuöịc seô trûơc tiïịp tiïịp xuâc vúâi tim, lađm tùng lûơc co boâp cuêa cú tim, níng cao cöng nùng cuêa böơ phíơn nađy Ăoâ chñnh lađ taâc duơng trûơc tiïịp cuêa thuöịc trúơ tim Thöng qua taâc duơng trúơ tim, bïơnh nhín ăi tiïíu nhiïìu hún, ăoâ lađ taâc duơng giaân tiïịp cuêa thuöịc trúơ tim
Ăa söị caâc chíịt hoâa hoơc khi ặúơc duđng vúâi liïìu lûúơng thñch ăaâng seô phín biïơt ặúơc muơc tiïu cíìn cöng kñch, noâ chó gíy taâc duơng vúâi möơt söị töí chûâc hoùơc cú quan nađo ăoâ; ăöịi vúâi nhûông töí chûâc hoùơc cú quan khaâc thò taâc duơng ríịt ñt, thíơm chñ híìu nhû khöng hïì aênh hûúêng Y hoơc goơi ăoâ lađ taâc duơng lûơa choơn
211 Ăïí phaât huy taâc duơng chûôa bïơnh, thuöịc coâ liïn quan vúâi thuơ thïí nhû thïị nađo?
Thuöịc vađ chíịt ăöơc sau khi vađo cú thïí seô coâ taâc ăöơng khaâc nhau Thuöịc phaât huy taâc duơng chûôa bïơnh, cođn chíịt ăöơc saên sinh phaên ûâng coâ haơi ăöịi vúâi cú thïí Tuy nhiïn, caê hai ăïìu lađ nhûông hoaơt chíịt coâ nguöìn göịc tûđ bïn ngoađi
Trang 5Trong cú thïí chuâng ta cuông coâ ríịt nhiïìu chíịt hoaơt tñnh sinh víơt nhû chíịt truýìn thíìn kinh, chíịt kñch thñch Chuâng coâ vai trođ
vö cuđng quan troơng ăöịi vúâi cöng nùng sinh lyâ, sûơ saên sinh vađ ăiïìu tiïịt trong cú thïí Chuâng ặúơc goơi lađ chíịt hoaơt tñnh sinh víơt nguöìn trong
Chíịt hoaơt tñnh sinh víơt (duđ lađ nguöìn trong hoùơc nguöìn ngoađi) khi saên sinh cöng nùng sinh lyâ hoùơc hiïơu quaê trong cú thïí ăïìu phaêi kïịt húơp vúâi thuơ thïí trïn tïị bađo bia Thuơ thïí giöịng nhû möơt cûêa aêi; caâc chíịt hoaơt tñnh sinh víơt ăïịn ăoâ ăïìu phaêi traêi qua sûơ kiïím tra nghiïm ngùơt, hoađn toađn húơp caâch múâi coâ thïí phaât huy taâc duơng Thuơ thïí nađy lađ möơt loaơi anbumin hoâa húơp thađnh phín tûê cao sinh víơt, thûúđng nùìm trïn mađng ngoađi cuêa tïị bađo Khi chíịt hoaơt tñnh ăïịn tïị bađo bia, noâ seô kïịt húơp vúâi thuơ thïí, chuýín nhûông thöng tin coâ ăùơc tñnh phuđ húơp cho cú thuơ thïí, thöng qua thuơ thïí laơi truýìn vađo caâc kïịt cíịu khaâc úê bïn trong tïị bađo, cuöịi cuđng saên sinh cöng nùng sinh víơt trïn chíịt phaên ûâng
Loaơi thuơ thïí nađy coâ möơt khaê nùng nhíơn thûâc vađ phín biïơt vúâi tñnh chuýn nhíịt ríịt cao ăöịi vúâi chíịt hoaơt tñnh Nhûông thuơ thïí riïng biïơt coâ thïí nhíơn thûâc ặúơc caâc chíịt hoaơt tñnh nguöìn trong, hoùơc phín biïơt ặúơc caâc chíịt thuöịc hoùơc ăöơc töị coâ ăùơc trûng tûúng ûâng Vñ duơ, chíịt truýìn thíìn kinh acetycholine ặúơc phöịi vúâi thuơ thïí acetylcholine Loaơi thuơ thïí nađy khöng biïịt nhíơn nhûông chíịt truýìn thíìn kinh khaâc Cho nïn acetylcholine chó coâ thïí thöng qua acetylcholine ăïí phaât huy cöng nùng sinh lyâ truýìn thöng tin thíìn kinh
Taâc duơng cuêa thuöịc cuông tûúng tûơ Noâ coâ thïí kïịt húơp vúâi nhûông thuơ thïí ăùơc biïơt nađo ăoâ vađ kñch hoaơt thuơ thïí saên sinh ra cöng nùng chûôa bïơnh Sau khi thuöịc kïịt húơp vúâi thuơ thïí, noâ seô chiïịm lônh võ trñ khiïịn cho chíịt hoaơt tñnh cuêa nguöìn trong khöng thïí kïịt húơp ặúơc vúâi thuơ thïí, tûâc lađ con ặúđng thöng thûúng giûôa hai bïn bõ cùưt ặât, tûđ ăoâ mađ phaât huy taâc duơng chûôa bïơnh Vñ duơ: thuơ thïí H2 duđng ăïí chûôa bïơnh loeât daơ dađy seô ngùn trúê chíịt Cimetidine, thöng qua cú chïị nađy ăïí saên sinh ra hiïơu quaê ăiïìu trõ
Trang 6212 Vò sao khöng nïn uöịng nhiïìu thuöịc böí?
Trung Quöịc coâ cíu "Thuöịc böí khöng bùìng thûâc ùn böí"; nghôa lađ ngûúđi bònh thûúđng nïn dûơa vađo thûâc ùn ăïí böí sung dinh dûúông lađ chñnh, khöng nïn dûơa vađo thuöịc ăïí tùng thïm sûâc khoêe Möơt söị ngûúđi cho rùìng uöịng nhiïìu thuöịc böí lađ töịt nïn uöịng nhiïìu nhín sím, a giao, löơc nhung Kïịt quaê lađ aênh hûúêng khöng töịt ăïịn sûâc khoêe
Nïịu noâi vïì nhín sím, vöịn ặúơc coi lađ "vua cuêa caâc loaơi thuöịc" thò höìng sím thiïn vïì nhiïơt, sinh sím thiïn vïì laơnh, baơch sím thiïn vïì ön Ngûúđi hoêa khñ maơnh khöng nïn uöịng höìng sím, nïịu uöịng seô gíy ăau ăíìu, miïơng khö, cöí hoơng vađ muôi xuíịt huýịt Ngûúđi hoêa khñ ýịu khöng ặúơc uöịng sinh sím, nïịu uöịng seô súơ reât, choaâng ăíìu, hoa mùưt, tiïu chaêy Viïơc uöịng nhiïìu baơch sím seô gíy
ra hûng phíịn, kñch ăöơng, míịt nguê vađ huýịt aâp tùng cao
A giao lađ möơt loaơi keo da ặúơc níịu tûđ da con lûđa ăen, coâ taâc duơng tû böí ăöịi vúâi phuơ nûô kinh nguýơt quaâ nhiïìu Nhûng ngûúđi khoêe duđng loaơi thuöịc nađy seô aênh hûúêng ăïịn cöng nùng tiïu hoâa, thíơm chñ gíy hiïơn tûúơng ăau buơng, ăi ngoađi
Löơc nhung lađ loaơi thuöịc böí thñch húơp vúâi ngûúđi giađ súơ laơnh vađ phuơ nûô cú thïí ýịu Ngûúđi khoêe maơnh duđng noâ seô caêm thíịy khöng thoaêi maâi, thíơm chñ sinh caâc hiïơn tûúơng cùng ăíìu, khö miïơng, muôi xuíịt huýịt
Ngoađi ra, ăöịi vúâi nhiïìu thuöịc böí ặúơc chûng cíịt, tinh chïị (nhû nhín sím, sûôa ong chuâa, böơt truđng thaêo) , khöng phaêi ngûúđi nađo cuông uöịng ặúơc
Möơt ngûúđi khoêe bònh thûúđng khöng cíìn uöịng thuöịc böí, ăùơc biïơt lađ treê em vađ thanh thiïịu niïn, nhûông ngûúđi coâ cöng nùng sinh lyâ töịt, sûơ híịp thu, ăađo thaêi ăïìu maơnh meô, caâc khñ quan trong cú thïí ăang phaât triïín Viïơc loaơn ùn, loaơn uöịng coâ thïí saên sinh taâc duơng phuơ Ăaô coâ möơt söị treê em vò uöịng thuöịc böí coâ nhûông thađnh phíìn kñch thñch mađ díîn ăïịn díơy thò súâm Nhûông ngûúđi cíìn uöịng thuöịc böí cuông khöng ặúơc uöịng lung tung mađ phaêi theo chó díîn
Trang 7cuêa baâc sô Baâc sô seô cùn cûâ vađo tònh hònh sûâc khoêe ăïí choơn loaơi thuöịc böí thñch húơp, lûúơng uöịng vûđa phaêi
213 Vò sao tuýơt ăöịi khöng ặúơc thûê thuöịc gíy nghiïơn?
Noâi ăïịn thuöịc phiïơn, híìu nhû möîi ngûúđi ăïìu biïịt noâ ríịt nguy haơi cho cú thïí, möơt khi ăaô nghiïơn huât thò ríịt khoâ boê
Trong hoơ thuöịc phiïơn, thûúđng gùơp nhíịt lađ nha phiïịn, heroin, maphy, tama, cocain Theo nguöìn vađ phûúng thûâc saên xuíịt, chuâng coâ thïí phín thađnh ba loaơi lúân lađ: nhûông chíịt ăöơc haơi thiïn nhiïn, chíịt ăöơc haơi tinh chïị vađ chíịt ăöơc töíng húơp Heroin, maphy, thuöịc phiïơn ặúơc luýơn tûđ cíy anh tuâc; cođn tama vađ cocain luýơn tûđ cíy tama vađ cíy cocain Anh tuâc, cíy tama vađ cíy cocain lađ thuöơc loaơi chíịt ăöơc tûơ nhiïn; cođn heroin, maphy, tama, cocain lađ nhûông chíịt ăöơc tinh chïị Chíịt ăöơc töíng húơp ặúơc saên xuíịt tûđ caâc chíịt hoâa hoơc
Trong cuöơc söịng, coâ nhiïìu moân ùn ta chûa hïì ặúơc nïịm qua nïn muöịn thûê ăïí biïịt ặúơc hûúng võ cuêa noâ Caâc loaơi nûúâc giaêi khaât múâi, loaơi keơo múâi ăïìu ặúơc moơi ngûúđi muöịn nïịm thûê xem sao Nhûng vúâi thuöịc phiïơn thò tuýơt ăöịi khöng ặúơc nïịm thûê, búêi vò noâ giöịng nhû aâc quyê, möơt khi ăaô nïịm qua, noâ seô sinh ra sûơ rađng buöơc maônh liïơt ăöịi vúâi cú thïí vađ tinh thíìn Nïịu ngûđng hoùơc giaêm lûúơng duđng, cú thïí seô vö cuđng ăau khöí, biïíu hiïơn lađ ngaâp dađi, hùưt húi, súơ reât, nön nao, buöìn nön, buơng ăau thùưt, ăi ngoađi, xûúng vađ cú bùưp ăau ăúân Chó cíìn duđng thuöịc trúê laơi thò nhûông chûâng trïn seô nhanh choâng tiïu tan Ăoâ chñnh lađ sûơ phuơ thuöơc cuêa cú thïí vúâi thuöịc ăöơc Ngoađi ra, nhûông ngûúđi ăaô huât thuöịc phiïơn seô khöng bao giúđ qún ặúơc khoaâi caêm do thuöịc ặa laơi, vò víơy luön luön tòm caâch ăïí ặúơc huât; Ăoâ lađ sûơ rađng buöơc vïì tinh thíìn do thuöịc ăöơc saên sinh ra
Thuöịc ăöơc tuýơt ăöịi khöng thïí thûê, khöng thïí vò tođ mođ mađ thûê Coâ ngûúđi chó huât möơt líìn lađ nghiïơn, sau khi nghiïơn híìu nhû khöng thïí nađo dûât boê ặúơc Viïơc dûơa vađo sûâc lûơc cuêa caâ nhín ăïí thûơc hiïơn cai nghiïơn thûúđng khöng thïí thađnh cöng
Trang 8Vò sao cai nghiïơn khoâ nhû thïị? Nhûông ngûúđi nghiïơn khöng thïí ăuê sûâc ăïí tûơ khöịng chïị mònh, vò nhín caâch ăaô tan naât, khoâ chõu ặơng ặúơc sûơ caâm döî theđm khaât thuöịc ÚÊ hoơ xuíịt hiïơn tím traơng lo lùưng buöìn phiïìn, thíơm chñ ăi ăïịn tûơ saât, duđng moơi thuê ăoaơn ăïí tòm bùìng ặúơc thuöịc huât Coâ cíu chuýơn kïí vïì möơt ngûúđi nghiïơn nhû sau: Ăïí biïíu thõ quýịt tím cai nghiïơn, anh ta ăaô duđng dao chùơt ặât möơt ngoân tay ăïí caênh caâo mònh khöng ặúơc huât trúê laơi Nhûng khi ngoân tay cođn nhoê maâu rođng rođng thò quýịt tím anh
ta laơi ăaô lung lay Anh ta tòm miïịng vaêi bùng boâ laơi vađ ăi ra khoêi phođng ăïí tòm thuöịc
Do ăoâ, muöịn cai nghiïơn, nhíịt ắnh phaêi nhöịt kñn bïơnh nhín, duđng thuê ăoaơn cûúông bûâc ăïí ăaânh tan sûơ rađng buöơc vïì cú thïí Ăïí giaêi trûđ rađng buöơc vïì tinh thíìn, bïơnh nhín cuông phaêi nhúđ nhín viïn y tïị hûúâng díîn ăuâng ăùưn vađ coâ kïị hoaơch, tiïịn hađnh tûđng bûúâc
214 Vò sao ím nhaơc cuông coâ thïí chûôa bïơnh?
Viïơc thûúêng thûâc ím nhaơc khiïịn cho ta coâ caêm giaâc thoaêi maâi, thû giaôn, coâ taâc duơng tñch cûơc ăöịi vúâi sûâc khoêe Hiïơn nay, phûúng phaâp chûôa bïơnh bùìng ím nhaơc ăaô trúê thađnh möơt mön khoa hoơc múâi trong y hoơc, ngađy cađng ặúơc nhiïìu ngûúđi quan tím Vñ duơ: Trong ăúô ăeê nïịu coâ keđm ím nhaơc thò thúđi gian phíîu thuíơt ngùưn, xuíịt huýịt ñt, tím traơng bïơnh nhín töịt Nhiïìu bïơnh nhín tím thíìn maơn tñnh ặúơc ăiïìu trõ bùìng ím nhaơc cho biïịt, sau khi ăiïìu trõ, hoơ caêm thíịy löìng ngûơc thoaâng ăaông, lođng tin chiïịn thùưng bïơnh tíơt ặúơc níng cao, tinh thíìn phíịn chíịn Viïơc sûê duơng ím nhaơc cuông coâ thïí giaêm búât caêm giaâc bíịt an ăöịi vúâi ngûúđi hiïịn maâu
Cöng hiïơu chûôa bïơnh thíìn kyđ nađy cuêa ím nhaơc chuê ýịu thöng qua hai con ặúđng víơt lyâ vađ tím lyâ Giöịng nhû möơt hođn soêi nhoê coâ thïí lađm rung ăöơng caê mùơt nûúâc höì, nhûông ím ăiïơu nheơ nhađng cuêa ím nhaơc sau khi truýìn vađo cú thïí seô lađm cho tím lyâ thoaêi maâi, khiïịn cho caâc töí chûâc tïị bađo trúê nïn hađi hođa vađ cöơng hûúêng líîn nhau, ăaơt ặúơc taâc duơng xoa boâp tïị bađo möơt caâch kyđ diïơu Ăöìng thúđi, noâ cođn khiïịn cho höơp soơ, löìng ngûơc hoùơc möơt söị töí chûâc nađo ăoâ saên sinh cöơng hûúêng, aênh hûúêng trûơc tiïịp ăïịn soâng
Trang 9ăiïơn naôo, nhõp tim, nhõp hö híịp khiïịn cho nhõp ăiïơu sinh lyâ trúê vïì bònh thûúđng Mùơt khaâc, ím nhaơc coâ thïí níng cao sûơ hûng phíịn ăöịi vúâi caâc tïị bađo thíìn kinh voê naôo, lađm sinh ăöơng vađ caêi thiïơn tím traơng, xoâa boê traơng thaâi tím lyâ thíìn kinh cùng thùỉng do möi trûúđng bïn ngoađi gíy nïn, níng cao sûâc ăïì khaâng cuêa cú thïí
Saâng súâm nguê díơy, nghe möơt khuâc nhaơc tiïịt tíịu saâng suêa, giađu tñnh kõch thñch, ta seô thíịy tinh thíìn sung maôn, tím tònh thoaêi maâi Buöíi töịi, sau möơt ngađy lađm viïơc, nïn choơn nhûông baên nhaơc cöí ăiïín coâ ím ăiïơu ăeơp, tiïịt tíịu chíơm, seô coâ lúơi cho viïơc thû giaôn, giaêm búât mïơt moêi Tuýơt ăöịi khöng nïn nghe nhûông baên nhaơc kñch thñch maơnh vò noâ coâ haơi cho sûâc khoêe
215 Vò sao viïơc tùưm nûúâc laơnh coâ taâc duơng ređn luýơn thín thïí?
Ngûúđi xûa cho rùìng, muöịn sûâc khoêe töịt phaêi thûúđng tùưm nûúâc laơnh Sûơ thíơt quaê nhû thïị Cú thïí chuâng ta duđ ban ngađy hay ban ăïm, muđa ăöng hay muđa haơ ăïìu luön ra möì höi Möì höi mang theo nhûông chíịt thaêi trong cú thïí, noâ kïịt húơp vúâi buơi bùơm vađ lúâp
da ruơng ra lađm thađnh caâu bíín, vađ phaât ra muđi khoâ chõu Nïịu nhûông chíịt baên nađy lađm tùưc löî chín löng, sûâc ăïì khaâng cuêa da seô giaêm thíịp, vi khuíín sinh söi díîn ăïịn caâc bïơnh ngoađi da Vò víơy, cíìn tùưm luön coâ thïí giûô cho da saơch, ñt mùưc bïơnh
Viïơc tùưm nûúâc laơnh cođn lúơi lúân hún thïị nûôa Nïịu duđng nûúâc laơnh 10-22 ăöơ C ăïí tùưm, nhiïơt ăöơ da seô giaêm xuöịng Qua caâc cú quan caêm thuơ vađ thíìn kinh da, kñch thñch laơnh ặúơc truýìn lïn voê ăaơi naôo, níng cao sûơ hûng phíịn cuêa voê ăaơi naôo, khiïịn cho tinh thíìn söi nöíi, tinh lûơc sung maôn, ùn ngon Noâ cuông aênh hûúêng ăïịn trung khu ăiïìu tiïịt thín nhiïơt cuêa cú thïí, khiïịn ta thñch ûâng ặúơc vúâi nhiïơt ăöơ biïịn ăöíi, níng cao khaê nùng chõu reât Nïịu thûúđng xuýn duđng nûúâc laơnh ăïí tùưm, tinh thíìn seô ăíìy ăuê, cú thïí saêng khoaâi, sûâc chõu ặơng giaâ laơnh, íím ûúât vađ sûơ biïịn ăöíi thúđi tiïịt tùng cao, ñt bõ caêm laơnh vađ nhiïìu bïơnh khaâc
Viïơc duđng nûúâc laơnh ăïí ređn luýơn cú thïí nïn bùưt ăíìu tûđ muđa heđ Hùìng ngađy, vađo buöíi saâng, nïn duđng nûúâc laơnh ăïí tùưm, cûâ thïị
Trang 10cho ăïịn muđa ăöng Trûúâc khi tùưm, nïn duđng khùn thíịm nûúâc laơnh lau mònh, bùưt ăíìu tûđ hai tay, qua löìng ngûơc, buơng, sau lûng xuöịng ăïịn chín khiïịn cho da ăoê lïn lađ vûđa, lađm cho thín thïí quen díìn vúâi nûúâc laơnh Ban ăíìu, thúđi gian möîi líìn tùưm khöng nïn quaâ 5 phuât, vïì sau díìn díìn tùng lïn ăïịn 15-20 phuât, cûâ tuíìn tûơ tùng lïn vađ ređn luýơn thûúđng xuýn
Khi cú thïí khöng thoaêi maâi hoùơc bõ öịm thò nïn ngûđng tùưm ngay; trûúâc hoùơc sau khi ùn cúm nûêa giúđ cuông khöng nïn tùưm
216 Vò sao tùưm nùưng nhiïìu coâ haơi cho cú thïí?
Cuöơc söịng con ngûúđi liïn quan míơt thiïịt vúâi aânh saâng mùơt trúđi, tia tûê ngoaơi trong aânh nùưng coâ thïí giïịt chïịt caâc loaơi vi khuíín, ngùn ngûđa nhiïìu bïơnh phaât sinh Treê em bõ cođi xûúng thûúđng ặúơc baâc sô nhùưc nhúê cho tùưm nùưng, vò aânh nùưng coâ thïí khiïịn cho möơt chíịt hoâa hoơc trïn da treê em chuýín thađnh vitamin D, thuâc ăííy sûơ phaât triïín cuêa xûúng Nhûng viïơc tùưm nùưng quaâ mûâc, ăùơc biïơt lađ phúi mònh tríìn dûúâi aânh nùưng mùơt trúđi maơnh, seô lađm töín haơi da, gíy nïn caâc bïơnh do tùưm nùưng
ÚÊ caâc nûúâc Íu, Myô, thoâi quen tùưm nùưng ríịt phöí biïịn Nhûông nùm gíìn ăíy, vuđng duýn haêi Trung Quöịc cuông bùưt ăíìu thõnh hađnh tùưm nùưng Ngûúđi ta chó mùơc quíìn aâo tùưm, ăïí húê ngûơc vađ lûng, nguê trïn baôi caât, nùưng ăöịt da ăoê lïn Khi da phúi nùưng thađnh mađu síîm thò thûơc tïị lađ da ăaô bõ töín haơi Noâi chung, sau míịy giúđ tùưm nùưng, trïn da xuíịt hiïơn nhûông ăaâm ăoê, coâ caêm giaâc boêng raât, thíơm chñ cođn nöíi nhûông nöịt phöìng nhoê Ăoâ lađ vò tia tûê ngoaơi ăaô kñch thñch tïị bađo da, khiïịn cho maơch maâu úê lúâp da trong giaôn núê ra mađ hònh thađnh nhûông ăaâm ăoê Nhûông ăaâm da ăoê nađy phaêi qua 3 -
4 ngađy múâi khoêi Bïơnh nhín coâ thïí bong da, hoùơc sùưc töị tríìm tñch laơi khiïịn cho da trúê thađnh mađu níu Y hoơc goơi ăoâ lađ vïịt phaên ûâng phúi nùưng, möơt loaơi töín thûúng cuêa aânh nùưng ăöịi vúâi da
Phúi nùưng quaâ nhiïìu coâ thïí gíy ung thû da ÚÊ Ăûâc, ngûúđi ta nghiïơn phúi nùưng, híơu quaê lađ möîi nùm coâ khoaêng 10 vaơn ngûúđi bõ ung thû da Tia tûê ngoaơi quaâ nhiïìu seô phaâ hoaơi tïị bađo da vađ saên sinh hiïơn tûúơng ăoê da Tiïịp theo, lúâp da bõ chïịt seô bong ra, díîn
Trang 11ăïịn hònh thađnh khöịi u mađu ăen aâc tñnh Do ăoâ, nhûông ngûúđi hay phúi nùưng hoùơc coâ diïơn tñch da phúi nùưng quaâ nhiïìu nïn ăïịn baâc sô nïịu phaât hiïơn thíịy trïn cú thïí coâ nhûông ăaâm sùưc töị giöịng nhû cao
su, gúđ biïn nöíi lïn
Viïơc tùưm nùưng quaâ mûâc cuông lađm giaêm thíịp sûâc ăïì khaâng cuêa da, phaâ hoaơi töí chûâc da vađ lađm cho tïị bađo bõ biïịn ăöíi, dïî phaât sinh caâc bïơnh caêm nhiïîm vïì da Thoâi quen nađy cuông khiïịn cho da laôo hoâa nhanh Vò tiïịp xuâc vúâi nùưng líu, tïị bađo da bõ míịt nûúâc, díîn ăïịn xuíịt hiïơn nhûông nïịp nhùn dađy, da bõ sûđng hoâa, lúâp da trong míịt tñnh ăađn höìi vò caâc súơi xú bõ gaôy, biïịn chíịt, da trúê nïn thö raâp, khö Vò víơy, úê nhûông ngûúđi úê lûâa tuöíi 30 hay tùưm nùưng, trïn traân súâm xuíịt hiïơn nïịp nhùn ÚÊ nhûông cö gaâi úê lûâa tuöíi 20 hay tùưm nùưng, ăuöi mùưt cuông súâm xuíịt hiïơn nïịp nhùn hònh ăuöi caâ
Qua ăoâ, coâ thïí thíịy, thúđi gian tùưm nùưng khöng nïn dađi Nïn traânh aânh nùưng quaâ maơnh ăïí ăúô töín thíịt da, lađm aênh hûúêng ăïịn thíím myô vađ sûâc khoêe
217 Vò sao trûúâc khi nguê nïn uöịng möơt cöịc sûôa?
Nhiïìu böị meơ thñch cho con uöịng sûôa buöíi saâng Hoơ cho rùìng nhû thïị dïî híịp thu, thûơc ra caâch nghô nađy khöng ăuâng
Trong sûôa coâ 87% nûúâc, 13% cođn laơi lađ caâc chíịt anbumin, múô, caâc húơp chíịt cuêa nûúâc vađ caâcbua vađ möơt söị nguýn töị vi lûúơng nhû canxi, caâc sinh töị
200 gam sûôa coâ thïí cung cíịp 451kJ, nhûng nïịu uöịng khi ăoâi, lûúơng nûúâc trong sûôa seô khiïịn cho dõch võ loaông ra, aênh hûúêng ăïịn tiïu hoâa vađ híịp thu Ngoađi ra, sûôa lađ chíịt loêng, thúđi gian ngûđng laơi trong daơ dađy ríịt ngùưn, thađnh phíìn dinh dûúông khoâ ặúơc híịp thuơ hïịt, cho nïn töịt nhíịt lađ ùn ăöìng thúđi vúâi baânh mò, bñch quy, khöng nïn uöịng sûôa khöng
Míịy nùm gíìn ăíy, möơt söị nhađ khoa hoơc phaât hiïơn thíịy trong sûôa coâ möơt chíịt khiïịn cho con ngûúđi dïî mïơt moêi, ăoâ lađ axit amonic
L, coâ taâc duơng tríịn tônh ăöịi vúâi cú thïí Tûđ ăoâ, ta thíịy nïịu buöíi
Trang 12saâng uöịng möơt cöịc sûôa khi buơng ăoâi, cú thïí seô mïơt moêi, aênh hûúêng ăïịn hiïơu quaê cöng viïơc vađ hoơc tíơp
Vađo buöíi töịi trûúâc khi nguê, viïơc uöịng möơt cöịc sûôa coâ thïí giuâp böí sung dinh dûúông, nguê ngon, baêo ăaêm nghó ngúi ăíìy ăuê, coâ lúơi cho hoơc tíơp vađ cöng taâc ngađy höm sau, ăùơc biïơt lađ ăöịi vúâi nhûông ngûúđi thíìn kinh suy nhûúơc, khoâ nguê
Sûôa khöng nhûông giađu dinh dûúông mađ cođn coâ taâc duơng ăiïìu trõ vađ phođng ngûđa möơt söị bïơnh Vñ duơ, nhûông ngûúđi bõ bïơnh loeât daơ dađy hoùơc hađnh taâ trađng nïịu thûúđng xuýn uöịng sûôa coâ thïí giûô cho niïm maơc töịt, thuâc ăííy vïịt loeât mau lađnh Trong sûôa coâ nhiïìu chíịt canxi, dïî ặúơc cú thïí híịp thu, sûôa cao canxi coâ thïí ăïì phođng bïơnh loaông xûúng Ngoađi ra, sûôa cho thïm míơt ong coâ taâc duơng nhuíơn trađng, giuâp chûôa bïơnh taâo boân
218 Vò sao viïơc ăíịm lûng coâ thïí giaêi trûđ mïơt moêi?
Trung y truýìn thöịng cho rùìng, cuöơc söịng cuêa con ngûúđi coâ quan hïơ chùơt cheô vúâi khñ huýịt Khñ lađ chíịt cú baên ăïí thuâc ăííy hoaơt ăöơng sinh lyâ cuêa caâc töí chûâc vađ caâc khñ quan; huýịt lađ danh tûđ goơi chung caâc dõch trong cú thïí Khñ huýịt nhúđ kinh laơc mađ tuíìn hoađn, víơn chuýín khùưp toađn thín, cung cíịp dinh dûúông cho caâc töí chûâc trong cú thïí
Coâ ngûúđi vò thíìn kinh vađ tím lyâ quaâ cùng thùỉng, laơi thiïịu nhûông hoaơt ăöơng vađ ređn luýơn cíìn thiïịt nïn sûơ víơn hađnh khñ huýịt trong cú thïí luön luön bõ trúê ngaơi, sinh ra caêm giaâc thùưt lûng ăau moêi Luâc ăoâ, nïịu coâ con chaâu hoùơc ngûúđi nhađ duđng tay xoa ăíịm trïn lûng thò sau möơt chöịc, caêm giaâc mïơt moêi seô tiïu tan hïịt
Ăíịm lûng vò sao laơi coâ taâc duơng kyđ diïơu nhû thïị? Lûng lađ böơ phíơn ăöịc maơch trong hïơ thöịng kinh laơc; phña trïn lađ huýơt ăaơi chuđy, phña dûúâi lađ huýơt mïơnh mön vađ nhiïìu huýơt quan troơng khaâc Viïơc ăíịm lûng coâ taâc duơng kñch thñch nhûông huýơt nađy, thuâc ăííy cuơc böơ sûơ lûu thöng huýịt, khiïịn cho khñ huýịt khöng bõ tùưc ûâ, gín cöịt vađ cú bùưp vöịn cùng thùỉng nay ặúơc thû giaôn Nhû víơy, sûơ mïơt moêi tûơ nhiïn seô míịt, con ngûúđi caêm thíịy hûng phíịn, dïî chõu