CƠ THỂ NGƯỜI - BỘ NÃO VÀ CÁC BỘ PHẬN CỦA ĐẠI NÃO – 7 pps

Nïịu chó möơt trong hai bïn böị meơ mang gene gíy bïơnh thò ăúđi con chó tiïìm íín bïơnh ăoâ mađ khöng phaât ra, cho nïn con khöng coâ bïơnh.. Trong trûúđng húơp bònh thûúđng, möîi ngûúđ

ăoan trang Ban ăíìu, böị meơ cùn cûâ vađo hònh aênh cuêa nam giúâi vađ nûô giúâi trong sûơ tûúêng tûúơng cuêa mònh ăïí giaâo duơc vađ uöịn nùưn con caâi Ăïịn khi ăi hoơc, do hoơc tíơp vađ bùưt chûúâc nhau, tñnh caâch cuêa nam vađ nûô díìn díìn khaâc biïơt roô hún Sau khi trûúêng thađnh, truýìn thöịng vùn hoâa, phong tuơc tíơp quaân cuêa xaô höơi seô lađm cho sûơ khaâc biïơt nađy ngađy cađng ắnh hònh

Ăûúng nhiïn, úê ăíy ta noâi ăïịn sûơ khaâc biïơt vïì tñnh caâch giûôa nam vađ nûô lađ noâi vïì ăa söị Trong cuöơc söịng víîn coâ nhûông phuơ nûô tñnh tònh kiïn ắnh, maơnh meô, tím lyâ ăua tranh vađ chñ tiïịn thuê ríịt maơnh, trong sûơ nghiïơp giađnh ặúơc nhiïìu thađnh tñch huy hoađng vûúơt qua nam giúâi Tûúng tûơ, cuông coâ nhiïìu nam giúâi coâ tñnh hođa dõu, thín tònh

159 Vò sao bađ con gíìn khöng thïí líịy nhau?

Taâc phíím vùn hoơc nöíi tiïịng "Höìng Líu Möơng" miïu taê tó mó möịi tònh giûôa Giaê Baêo Ngoơc, Lím Ăaơi Ngoơc vađ Tiïịt Baêo Thoa Cíu chuýơn lađm xuâc ăöơng lođng ngûúđi, nhûng hoơ lađ nhûông ngûúđi bađ con coâ quan hïơ huýịt thöịng nïn viïơc líịy nhau lađ khöng thñch húơp

Trong 23 ăöi nhiïîm sùưc thïí cuêa con ngûúđi, coâ khoaêng 10 vaơn gene di truýìn, vúâi hún 1.000 gene coâ víịn ăïì tiïìm íín (coâ thïí gíy bïơnh) Nïịu hai bïn böị meơ coâ 23 ăöi nhiïîm sùưc thïí mang gene gíy bïơnh giöịng nhau, ăúđi con seô mang bïơnh Nïịu chó möơt trong hai bïn böị meơ mang gene gíy bïơnh thò ăúđi con chó tiïìm íín bïơnh ăoâ mađ khöng phaât ra, cho nïn con khöng coâ bïơnh

Trong trûúđng húơp bònh thûúđng, möîi ngûúđi chó coâ 5-6 ăöi nhiïîm sùưc thïí giöịng nhau trong söị hún 1.000 gene gíy bïơnh tiïìm íín, cho nïn hai ngûúđi khöng phaêi bađ con kïịt hön coâ ríịt ñt cú höơi cuđng mang gene di truýìn tiïìm íín giöịng nhau Do ăoâ, bïơnh di truýìn mang tñnh tiïìm íín nađy ríịt ñt gùơp, tyê lïơ phaât bïơnh chó lađ möơt phíìn míịy vaơn, thíơm chñ möơt phíìn mûúđi míịy vaơn mađ thöi

Nhûng nïịu vúơ chöìng lađ bađ con gíìn thò tònh hònh laơi khöng cođn nhû thïị nûôa Nïịu hoơ coâ chung öng bađ nöơi (hoùơc öng bađ ngoaơi) thò tûđ öng bađ nöơi (hoùơc öng bađ ngoaơi) qua meơ (hoùơc böị) ăïịn baên

thín hoơ, söị gene gíy bïơnh tiïìm íín giöịng nhau úê 2 vúơ chöìng ăaô tùng lïn ríịt nhiïìu so vúâi nhûông ngûúđi khöng coâ öng bađ nöơi (ngoaơi) chung Nhû víơy, cú höơi gùơp nhau giûôa nhûông cùơp nhín gíy bïơnh tiïìm íín trong baên thín ặâa con sau nađy seô tùng lïn gíịp böơi Vò víơy, khaê nùng con bõ bïơnh di truýìn lađ khoâ traânh khoêi

Do ăoâ, luíơt phaâp Trung Quöịc quy ắnh khöng cho pheâp kïịt hön giûôa nhûông ngûúđi thín thñch vúâi nhau, chuê ýịu lađ giûôa nhûông ngûúđi trong vođng ba ăúđi, vñ duơ anh em hoơ hoùơc anh em chung öng bađ nöơi, ngoaơi

160 Vò sao coâ ngûúđi chûêa nhiïìu bađo thai?

Trong cuöơc söịng, ta thûúđng gùơp möơt söị ngûúđi coâ khuön mùơt gíìn nhû hoađn toađn giöịng nhau Ăoâ lađ nhûông anh (chõ) em sinh ăöi, hoùơc sinh ba

Thöng thûúđng, möîi líìn mang thai, ngûúđi meơ chó sinh möơt ặâa con Nhûng taơi sao coâ ngûúđi möơt líìn sinh ăïịn hai, ba hoùơc nhiïìu ặâa con?

Caâc nhađ khoa hoơc giaêi ăaâp rùìng: treê em sú sinh ặúơc cíịu taơo nïn tûđ hađng nghòn tyê tïị bađo, cođn thai nhi ban ăíìu ặúơc phaât sinh tûđ möơt tïị bađo duy nhíịt - trûâng ăaô thuơ tinh Nûô giúâi tûđ tuöíi díơy thò trúê ăi, möîi thaâng trûâng chñn vađ ruơng möơt líìn, möîi líìn thûúđng lađ möơt trûâng Nïịu noâ gùơp vađ kïịt húơp vúâi tinh truđng thò seô thađnh trûâng thuơ tinh Trûâng thuơ tinh khi di chuýín vïì tûê cung thò bùưt ăíìu chia ra thađnh hai hoùơc tùng nhiïìu hún nûôa Cuđng vúâi viïơc caâc tïị bađo khöng ngûđng lúân lïn vađ phín hoâa, cuöịi cuđng, trûâng thuơ tinh seô trúê thađnh thai nhi trong cú thïí meơ

Nïịu trûâng sau khi thuơ tinh ặúơc chia lađm ăöi, möîi bïn seô phaât triïín thađnh möơt bađo thai, ta goơi hiïơn tûúơng nađy lađ "möơt trûâng song thai" Treê em sinh ăöi nađy sau khi sinh ra khöng nhûông diïơn maơo giöịng nhau mađ ngay ăïịn giúâi tñnh, nhoâm maâu vađ nhín di truýìn cuông ăïìu giöịng nhau Nïịu thay caâc cú quan cuêa chuâng cho nhau thò khöng gíy ra phaên ûâng bađi xñch nađo

So vúâi möơt trûâng song thai thò ăa söị trûúđng húơp song bađo thai khöng giöịng nhau ăïịn thïị, chuâng hoùơc nam hoùơc nûô, coâ cao coâ thíịp giöịng nhû anh chõ em bònh thûúđng Ăoâ lađ vò meơ cuêa chuâng möơt líìn ăaô ruơng hai hoùơc nhiïìu trûâng, phaât triïín thađnh nhûông bađo thai khaâc nhau Trûúđng húơp ba bađo thai thò cađng phûâc taơp hún nhiïìu Chuâng coâ thïí göìm möơt trûâng song thai vađ möơt trûâng möơt thai, cuông coâ thïí giöịng nhû hai trûâng song thai, cuông coâ thïí tûđ ba trûâng hònh thađnh ba bađo thai Trûúđng húơp böịn bađo thai, nùm bađo thai cuông tûúng tûơ

161 Thai nhi trong buơng meơ lađm nhûông gò?

Trong buơng meơ, thai nhi suöịt ngađy lađm gò? Trûúâc ăíy, ngûúđi

ta khöng hïì biïịt gò vïì víịn ăïì nađy Ngađy nay, caâc nhađ y hoơc qua siïu ím ăaô quan saât ặúơc thai nhi trong buơng meơ, nhòn thíịy tûđng ăöơng taâc cuêa thai nhi ríịt roô Thai nhi khöng phaêi "hai tai khöng nghe" nhûông viïơc ngoađi tûê cung, khöng phaêi chó biïịt nguê suöịt ngađy

Thai nhi coâ thïí duđng mùưt nhòn ăöì víơt Khi noâ nguê hoùơc ăöíi tû thïị, mùưt seô di ăöơng Nïịu coâ möơt luöìng saâng chiïịu vađo buơng meơ, thöng qua vaâch tûê cung vađ nûúâc öịi, noâ coâ thïí nhòn thíịy aânh saâng lúđ múđ giöịng nhû aânh saâng ăeđn pin bõ che búêi möơt lúâp giíịy Thai nhi seô múê to mùưt vađ quay mùơt nhòn vïì phña aânh saâng

Thai nhi ăaô coâ thñnh giaâc Noâ thñch nghe ím nhaơc coâ tiïịt tíịu chíơm, tiïịt tíịu töịt nhíịt lađ 60 nhõp trong möơt phuât vò noâ gíìn giöịng vúâi nhõp tim cuêa meơ Nïịu coâ ím nhaơc, noâ seô quay ăíìu laơi ăïí nghe

ím thanh bïn ngoađi

Bùưt ăíìu tûđ thaâng thûâ tû, lûúôi cuêa thai nhi ăaô coâ ăađi vađ bùưt ăíìu phaât triïín Noâ gheât võ ăùưng vađ thñch võ ngoơt

Trong cú thïí meơ, thai nhi cuông ăaô coâ phaên ûâng vïì xuâc giaâc Nïịu ta ăuơng vađo chín thai nhi, noâ seô múê chín ra hònh caâi quaơt, ăuơng vađo tay noâ, noâ seô nùưm tay laơi

Thai nhi 8 thaâng ăaô biïịt lađm möơt söị viïơc Noâ biïịt ngaâp, nùưm tay, muât ngoân tay, ûúôn vai, uöịn lûng vađ ăaơp, biïịt móm cûúđi, chau

mađy, giuơi mùưt, thíơm chñ biïịt lađm xíịu Ăûúng nhiïn, nhûông hoaơt ăöơng nađy ăïìu lađ vö yâ thûâc

Thai nhi 3 - 4 thaâng ăaô coâ cöng nùng bađi tiïịt nûúâc tiïíu Trong bađng quang noâ ăaô tñch chûâa nûúâc tiïíu Ngađy nay, ngûúđi ta ăaô biïịt ặúơc thai nhi 7 thaâng möîi giúđ bađi tiïịt khoaêng 10 ml nûúâc tiïíu, trûúâc khi sinh möîi giúđ coâ thïí bađi tiïịt 27 ml Nûúâc tiïíu vađ nhûông chíịt thaêi khaâc cuêa thai nhi ăïìu thöng qua nhau cuêa meơ bađi tiïịt ra ngoađi

162 Vò sao treê em múâi sinh ra laơi khoâc?

Khoâc vađ cûúđi ăïìu lađ sûơ biïíu löơ tònh caêm cuêa con ngûúđi, nhûng

yâ nghôa biïíu ăaơt hoađn toađn ngûúơc nhau Cûúđi thöng thûúđng biïíu thõ sûơ vui mûđng, khoâc thûúđng biïíu thõ sûơ ăau khöí Mùơc duđ khoâc nhû thïị nađo, khoâc ra nûúâc mùưt múâi lađ khoâc thíơt, nïịu khöng thò ăoâ lađ khoâc giaê

Hađi nhi vûđa sinh ra ăaô khoâc lađ khoâc giaê Búêi vò tiïịng khoâc nađy chó coâ tiïịng mađ khöng coâ nûúâc mùưt, hún nûôa hađi nhi vûđa sinh

ra cùn baên khöng coâ gò ăau khöí mađ phaêi khoâc, hún nûôa noâ cuông chûa hiïíu ặúơc khoâc lađ gò Ăûúng nhiïn, hađi nhi khoâc lađ khoâc giaê, ăoâ khöng phaêi lađ biïíu hiïơn vò ăau khöí Víơy vò sao noâ laơi khoâc?

Trïn thûơc tïị tiïịng khoâc cuêa hađi nhi biïíu thõ sûơ kiïịn líơp víơn ăöơng hö híịp cuêa noâ Hađi nhi sau khi sinh ra nïịu khöng khoâc tûâc lađ khöng thúê, lađ ngaơt thúê Thai nhi bònh thûúđng (khi chûa sinh ra) nùìm trong buơng meơ khöng tûơ hö híịp Öxy vađ caâc chíịt böí cíìn thiïịt ăïìu tûđ maâu cuêa meơ chuýín ăïịn thöng qua díy röịn vađ rau Nhûng sau khi ra ăúđi, tònh hònh ăaô khaâc Hađi nhi rúđi khoêi buơng meơ söịng ăöơc líơp phaêi dûơa vađo sûơ hö híịp cuêa mònh ăïí híịp thuơ öxy vađ thaêi ra khñ CO2, phaêi tuíìn hoađn maâu toađn thín, phaêi tûơ mònh ùn uöịng ăïí híịp thu dinh dûúông

Khöng khñ ăi vađo phöíi lađ nhúđ phöíi co vađ giaôn Sûơ co giaôn cuêa phöíi lađ nhúđ löìng ngûơc múê röơng vađ co laơi Khi löìng ngûơc múê ra thò phöíi cuông giaôn ra Do ăoâ, aâp lûơc trong phöíi thíịp hún aâp lûơc khöng khñ, khöng khñ bïn ngoađi nhín ăoâ ăi vađo phöíi Ngûúơc laơi, khi löìng

ngûơc thu nhoê thò phöíi cuông thu nhoê, aâp lûơc trong phöíi cao hún aâp lûơc khöng khñ, khñ trong phöíi bõ döìn ra Khi thai nhi ăang úê trong buơng meơ, trong phöíi khöng coâ khöng khñ Hai laâ phöíi luâc ăoâ cođn lađ möơt töí chûâc ăùơc, nhûng ăaô ăíìy trong ngûơc; vò khi ăoâ löìng ngûơc ăang úê traơng thaâi co laơi nïn ríịt nhoê Sau khi ra ăúđi, vò tû thïị thay ăöíi, tay chín ặúơc duöîi ra lađm cho löìng ngûơc böîng nhiïn giaôn ra, núê to, phöíi cuông núê to, luâc ăoâ hađi nhi seô hñt vađo húi ăíìu tiïn Sau khi hñt vađo, khöng khñ tûđ khñ quaên ăi vađo tïị bađo, caâc cú hñt líơp tûâc giaôn ra, cođn caâc cú thúê thò co laơi, löìng ngûơc tûơ múê ra laơi thu nhoê vïì traơng thaâi cuô, khiïịn cho khöng khñ trong phöíi bõ eâp ra Do khöng khñ bïn ngoađi coâ aâp lûơc nhíịt ắnh nïn khi chíịt khñ tûđ trong phïị bađo ăi ra ngoađi qua khñ quaên, caâc cú cuêa ăíìu ýịt híìu seô co laơi, hai díy thanh ăúâi nùìm trong ýịt híìu bõ chíịt khñ lađm rung ăöơng, bíơt ra tiïịng kïu nhû tiïịng khoâc

Hađi nhi luâc vûđa ra ăúđi phíìn nhiïìu úê traơng thaâi thiïịu öxy, khñ CO2 trong maâu khaâ nhiïìu Ăiïìu nađy kñch thñch vađ lađm hûng phíịn trung khu thíìn kinh hö híịp, khiïịn treê hñt vađo tûđng nguơm khöng khñ Vò víơy, treê em sau khi sinh ăïìu khoâc möơt tríơn, chúđ ăïịn luâc hoaơt ăöơng hö híịp coâ nhõp bònh thûúđng thò seô hïịt khoâc

163 Vò sao trong thúđi kyđ coâ kinh ban ăíìu, con gaâi phaêi chuâ yâ vïơ sinh kinh nguýơt?

Noâi chung, úê con gaâi khoaêng 14 tuöíi, cú quan giúâi tñnh bùưt ăíìu phaât triïín, ăöìng thúđi xuíịt hiïơn chu kyđ kinh nguýơt Nhûng cuông coâ em ríịt súâm, tûđ 9 tuöíi, hoùơc ríịt muöơn, ăïịn 18 tuöíi, múâi coâ kinh Ăiïìu ăoâ phuơ thuöơc vađo töị chíịt thín thïí, khu vûơc ắa phûúng, ăiïìu kiïơn khñ híơu ÚÊ thúđi kyđ ăíìu kinh nguýơt, do tuöíi treê ñt hiïíu biïịt cöơng thïm tím lyâ xíịu höí nïn caâc em gaâi dïî mùưc bïơnh vïì kinh nguýơt Cuông coâ em vò thiïịu kiïịn thûâc vïơ sinh sinh lyâ, thíịy kinh nguýơt ban ăíìu bõ nhiïîu loaơn thò lo súơ vađ cùng thùỉng Vò víơy, viïơc tòm hiïíu hiïơn tûúơng sinh lyâ kinh nguýơt thúđi kyđ ăíìu ăïí kõp thúđi coâ sûơ quan tím ăíìy ăuê lađ ríịt quan troơng, nhùìm baêo ăaêm cho sûâc khoêe vađ sûơ phaât triïín cuêa caâc em

Víơy cuơ thïí nïn chuâ yâ úê nhûông ăiïím nađo?

Thûâ nhíịt, vò tuöíi cođn treê, cöng nùng trûâng chûa hoađn toađn thađnh thuơc nïn kinh nguýơt úê giai ăoaơn ăíìu ríịt khöng öín ắnh, chu kyđ coâ thïí ngùưn hoùơc dađi, thíơm chñ möơt thaâng coâ hai líìn hoùơc míịy thaâng múâi coâ möơt líìn Cuông coâ trûúđng húơp sau khi coâ míịy líìn laơi bõ tùưc möơt thúđi kyđ, sau ăoâ laơi trúê vïì bònh thûúđng, hoùơc hađnh kinh keâo dađi 10 - 20 ngađy, thíơm chñ suöịt caê thaâng khöng saơch Sau möơt nùm, moơi thûâ seô trúê laơi bònh thûúđng, khöng nhíịt thiïịt phaêi chûôa trõ, trûđ khi söị líìn kinh nguýơt ăùơc biïơt nhiïìu, hoùơc keâo dađi khöng saơch, aênh hûúêng ăïịn hoơc tíơp, hoùơc thúđi kyđ ăíìu keâo dađi 2 - 3 nùm víîn chûa trúê laơi bònh thûúđng, coâ luâc gíy ra hiïơn tûúơng thiïịu maâu Luâc nađy, nïn nhúđ baâc sô phuơ khoa kiïím tra

Thûâ hai, khi coâ kinh, nïn chuâ yâ nghó ngúi, khöng tham gia nhûông hoaơt ăöơng thïí duơc maơnh Khöng nïn súơ xíịu höí mađ haôy trònh bađy roô vúâi thíìy giaâo ăïí thíìy giaâo chuâ yâ chiïịu cöị thñch ăaâng Coâ nhûông em gaâi vò xíịu höí khöng daâm baâo vúâi thíìy, vò víơy thíìy giaâo phaêi chuê ăöơng quan tím Trong thúđi gian hađnh kinh, khoang chíơu ûâ huýịt, luâc ăoâ cú thïí caâc em ýịu, nïịu hoaơt ăöơng maơnh ríịt dïî díîn ăïịn ăau lûng hoùơc chûúâng buơng

Thûâ ba, thúđi kyđ coâ kinh khöng nïn ùn thûâc ùn laơnh, cay, ăùưng, thûơc phíím coâ tñnh kñch thñch, khöng tùưm rûêa nûúâc laơnh vađ chuâ yâ khöng ăïí cú thïí bõ laơnh

Thûâ tû, phaêi chuâ yâ giûô vïơ sinh vò trong thúđi gian ăoâ sûâc ăïì khaâng ýịu, cûêa tûê cung múê dïî bõ nhiïîm khuíín, phaêi duđng bùng vïơ sinh coâ chíịt lûúơng vađ tiïu ăöơc töịt

Thûâ nùm, trong thúđi kyđ nađy, tñnh tònh nïn thoaêi maâi, cúêi múê, khöng nïn caâu gùưt vò nhûông viïơc nhoê nhùơt, nhû víơy viïơc hađnh kinh seô ặúơc thuíơn lúơi

164 Di tinh coâ haơi cho sûâc khoêe khöng?

Nam giúâi ăïịn tuöíi díơy thò thûúđng chiïm bao di tinh, tûâc lađ tinh dõch tiïịt ra Ăoâ lađ vò ăïịn tuöíi díơy thò, ngoơc hoađn khöng ngûđng saên xuíịt tinh truđng, tinh nang vađ tiïìn liïơt tuýịn khöng ngûđng xuíịt ra nûúâc dõch nhíìy Sau khi tñch trûô ăïịn möơt lûúơng nhíịt ắnh,

xung ăöơng thíìn kinh seô saên sinh, taơo nïn di tinh Ngûúđi xûa noâi

"tinh ăíìy tûơ xuíịt" lađ yâ ăoâ Di tinh lađ möơt tiïu chñ biïíu hiïơn giúâi tñnh ăaô thađnh thuơc Di tinh líìn ăíìu lađ sûơ thïí nghiïơm tím lyâ múâi Cuđng vúâi tuöíi taâc tùng lïn, ngûúđi thanh niïn ăoâ bùưt ăíìu caêm thíịy sûơ híịp díîn cuêa ngûúđi khaâc giúâi, coâ nhu cíìu thïí nghiïơm Do ăoâ, khi chiïm bao thûúđng di tinh, cođn goơi lađ möơng tinh Coâ nhûông thanh niïn khi di tinh thò toê ra ríịt lo lùưng, hoơ nghô rùìng "möơt gioơt tinh quyâ bùìng mûúđi gioơt maâu, tinh dõch míịt ăi lađ míịt ăi tinh khñ" Thûơc ra, sûơ lo lùưng ăoâ khöng cíìn thiïịt Búêi vò ngoơc hoađn khöng ngûđng saên xuíịt tinh truđng, líu ngađy ăíìy lïn thò seô bađi tiïịt ra ngoađi Di tinh lađ möơt phûúng thûâc chuê ýịu ăïí thûơc hiïơn sûơ bađi tiïịt ăoâ Ăûúng nhiïn, söị líìn di tinh cuêa möîi ngûúđi khaâc nhau, coâ ngûúđi möîi thaâng möơt vađi líìn, coâ ngûúđi vađi thaâng möơt líìn, ăoâ lađ bònh thûúđng

Nïịu tûđ thađnh phíìn tinh dõch mađ xeât, trong ăoâ dõch tinh nang chiïịm khoaêng 60%, dõch tiïìn liïơt tuýịn chiïịm khoaêng 30%, tinh truđng khoaêng 5% Trong tinh dõch, ngoađi tinh truđng ra, thađnh phíìn chuê ýịu lađ nûúâc, möơt söị ñt cođn laơi lađ ặúđng gluco, anbumin, múô, caâc loaơi men vađ caâc muöịi vö cú khaâc Nhûông chíịt dinh dûúông ñt oêi nađy ăöịi vúâi cú thïí mađ noâi thûơc tïị khöng ăaâng kïí Vò víơy, coâ thïí thíịy, di tinh seô khöng lađm töín haơi ăïịn sûâc khoêe

Nïịu söị líìn di tinh quaâ nhiïìu, thíơm chñ 1 - 2 ngađy möơt líìn, hoùơc cûâ hïî bõ kñch thñch, hoùơc vûđa nghô ăïịn lađ coâ, sau di tinh ngûúđi mïơt moêi, úí oaêi, choâng ăíìu, ăau lûng thò nïn ăïịn baâc sô khaâm ăïí ăiïìu trõ

Nïịu di tinh xuíịt hiïơn liïn tiïịp, trûúâc hïịt phaêi chuâ yâ xem coâ phaêi lađ bïơnh thuöơc vïì cú quan sinh duơc khöng, vñ duơ dûúng víơt, tiïìn liïơt tuýịn bõ viïm, vò chöî viïm bõ kñch thñch seô khiïịn cho thíìn kinh trung khu úê traơng thaâi hûng phíịn, gíy phoâng tinh Ngoađi ra, viïơc da bao ăíìu dûúng víơt dađi quaâ, tuâi da ăíìu dûúng víơt caâu bíín cuông lađ möơt nhín töị kñch thñch di tinh Trong trûúđng húơp nađy, nïn tñch cûơc ăiïìu trõ vađ thûúđng tùưm rûêa, chuâ yâ vïơ sinh caâ nhín

Ngoađi ra, thanh thiïịu niïn nïn tham gia caâc hoaơt ăöơng tíơp thïí, tham gia caâc hoaơt ăöơng vùn thïí coâ ñch, khöng nïn xem saâch

vađng hoùơc phim aênh vađng; khi nguê töịt nhíịt mùơc quíìn aâo röơng, chùn ăùưp khöng nïn nùơng quaâ, nhû víơy seô giaêm ặúơc söị líìn di tinh

165 Vò sao thuê dím laơi coâ haơi cho sûâc khoêe?

Thuê dím lađ nhûông hađnh vi duđng tay hoùơc caâc phûúng thûâc tûúng tûơ ăïí kñch thñch, nhùìm tûơ thoêa maôn nhu cíìu sinh lyâ Ban ăíìu, chuýơn nađy coâ thïí lađ ngíîu nhiïn, chùỉng haơn nhû treê em thûúđng vò tođ mođ hoùơc mùơc quíìn loât chíơt, cûúôi xe, tređo cíy; ma saât khiïịn cho dûúng víơt bõ kñch thñch, cú bùưp ặúơc xoa boâp hoùơc vuöịt

ve, saên sinh ra khoaâi caêm Sau tuöíi díơy thò, sûơ phaât triïín sinh lyâ cuêa giúâi tñnh bûúâc vađo giai ăoaơn múâi, sûơ phaât triïín cuêa cú quan giúâi tñnh díìn díìn thađnh thuơc, kñch thñch töị tiïịt ra nhiïìu, treê bùưt ăíìu hònh thađnh yâ thûâc giúâi tñnh, do ăoâ saên sinh ra sûơ xung ăöơng giúâi tñnh Khi bõ kñch thñch, ngûúđi ta ríịt dïî phaât sinh nhûông hađnh vi thuê dím vö yâ thûâc

Hoaơt ăöơng giúâi tñnh coâ quan hïơ míơt thiïịt vúâi sûơ phaât triïín lađnh maơnh cuêa tím, sinh lyâ vađ sûơ hònh thađnh phíím chíịt ăaơo ặâc Thuê dím, vúâi tû caâch lađ möơt böơ phíơn hoaơt ăöơng cuêa giúâi tñnh, thûúđng thíịy trong thanh, thiïịu niïn Ăa söị ngûúđi ban ăíìu lađ vò tođ mođ, ngíîu nhiïn phaât sinh, díìn díìn taơo thađnh thoâi quen nïn ríịt coâ haơi cho sûâc khoêe

Thanh thiïịu niïn ăang úê thúđi kyđ hoơc tíơp, úê giai ăoaơn níng cao kiïịn thûâc vađ cú thïí sinh trûúêng, khöng nhûông sûơ phaât triïín sinh lyâ chûa hoađn toađn thađnh thuơc mađ traơng thaâi tím lyâ cuông chûa öín ắnh Ngûúđi coâ thoâi quen thuê dím thûúđng khöng quan tím ăïịn nhûông hađnh vi bíịt lûúng cuêa ngûúđi khaâc; khi thuê dím möơt mùơt caêm thíịy tûơ thoêa maôn, mùơt khaâc laơi vûđa tûơ traâch mònh, tûơ ti vađ lo súơ Thuê dím nhiïìu seô khiïịn cho baên thín thûúđng úê traơng thaâi tím lyâ cùng thùỉng, nöơi tím míu thuíîn, gíy aênh hûúêng ăïịn sûơ hònh thađnh lađnh maơnh vïì ăaơo ặâc vađ sûơ phaât triïín bònh thûúđng cuêa tñnh caâch, phíím chíịt

Ngûúđi luân síu vađo thuê dím khöng nhûông tûơ míu thuíîn tû tûúêng vađ coâ gaânh nùơng tinh thíìn ríịt lúân mađ cođn coâ thïí bõ nhiïîu

loaơn hoaơt ăöơng bònh thûúđng cuêa hïơ thöịng thíìn kinh do trung khu hûng phíịn cuêa ăaơi naôo luön lùơp ăi lùơp laơi traơng thaâi hûng phíịn Khi lïn lúâp hoùơc lađm viïơc, sûâc chuâ yâ cuêa hoơ khöng tíơp trung, sûâc hiïíu sa suât, trñ nhúâ giaêm thíịp, hún nûôa thûúđng bõ kñch thñch ăïí thuê dím Quaâ trònh hûng phíịn vađ ûâc chïị cuêa ăaơi naôo míịt ăiïìu hođa, gíy choâng mùơt, uđ tai, tim ăíơp nhanh, míịt nguê vađ caâc chûâng thíìn kinh suy nhûúơc, thíơm chñ seô lađm xuíịt hiïơn sûơ nhiïîu loaơn cöng nùng taơm thúđi hoùơc tñnh tònh caâu gùưt

Coâ möơt söị ñt ngûúđi thuê dím quaâ ăöơ seô caêm thíịy buơng dûúâi ăau ím ó, lûng moêi, chuđn göịi, ăi tiïíu nhiïìu líìn vađ coâ chûâng di tinh Chuâng thûúđng coâ quan hïơ vúâi caâc bïơnh cuêa hïơ thöịng tiïịt niïơu Thuê dím quaâ mûâc khöng nhûông lađm xoang chíơu bõ ûâ huýịt líu dađi mađ cođn ặa nhûông vi khuíín gíy bïơnh tûđ trïn tay nhiïîm vađo cú quan sinh duơc, díîn ăïịn caêm nhiïîm ặúđng tiïịt niïơu, hoùơc tinh nang bõ viïm

Thuê dím lađ sûơ bùưt ăíìu giúâi tñnh coâ yâ thûâc, taâc haơi cuêa noâ luön luön vûúơt quaâ baên thín sûơ thuê dím, lađm cho tím lyâ bõ giađy vođ vađ xuíịt hiïơn caâc phaên ûâng bïơnh lyâ khaâc nûôa Thanh niïn khöng nïn xem saâch vúê, phim aênh khöng lađnh maơnh, tñch cûơc tham gia hoaơt ăöơng tíơp thïí, böìi dûúông nhûông thuâ vui vađ súê thñch coâ yâ nghôa, nuöi dûúông thoâi quen vïơ sinh Nhûông ăiïìu nađy ăïìu lađ phûúng phaâp töịt ăïí khùưc phuơc thuê dím

166 Vò sao khi caêm maơo, ta seô söí muôi nûúâc, tõt muôi vađ söịt cao?

Möơt trong nhûông bïơnh mađ con ngûúđi thûúđng gùơp nhíịt lađ caêm maơo Coâ thïí noâi híìu nhû möîi ngûúđi, nhiïìu ñt ăïìu ăaô bõ caêm maơo giađy vođ

Tuy caêm maơo khöng phaêi lađ loaơi bïơnh hiïím ngheđo, nhûng sau khi bõ caêm, ta seô tõt muôi, thúê khoâ khùn, tiïịng noâi bõ ređ, cú thïí ríịt khoâ chõu Trong thúđi kyđ bõ caêm, nûúâc muôi chaêy ra khöng ngûđng, ta phaêi thûúđng xuýn duđng giíịy hoùơc khùn lau muôi, gíy ra nhiïìu phiïìn phûâc trong sinh hoaơt Nïịu baơn bõ caêm nùơng thò nhiïơt ăöơ cođn tùng cao, caê cú thïí vò thïị mađ caêm thíịy mïơt moêi

Vò sao khi khi bõ caêm laơi xuíịt hiïơn nhûông triïơu chûâng ăiïín hònh nađy? Ăoâ lađ möơt víịn ăïì ríịt coâ yâ nghôa Nhû ta ăaô biïịt, nguýn nhín chñnh gíy ra caêm lađ ăöơc töị bïơnh Khi ăöơc töị bïơnh xím nhíơp vađo cú thïí, ăïí ăïì khaâng nhûông vi khuíín mùưt thûúđng khöng nhòn thíịy ặúơc, cú thïí seô tûơ ăöơng duđng ăuê caâc biïơn phaâp chöịng laơi, do ăoâ xuíịt hiïơn tõt muôi, chaêy nûúâc muôi, hùưt húi, phaât söịt Trïn thûơc tïị, nhûông hiïơn tûúơng nađy lađ phaên ûâng tûơ baêo vïơ cuêa cú thïí

Caâc nhađ y hoơc ăaô giaêi thñch vïì caâc chûâng nađy nhû sau: hoơ noâi muôi tõt coâ thïí ngùn ngûđa ăöơc töị bïơnh xím nhíơp, nûúâc muôi chaêy ra liïn tuơc vađ hùưt húi lađ ăïí thaêi ra nhûông ăöơc töị bïơnh ăaô xím nhíơp vađo; thín thïí phaât söịt coâ thïí kñch thñch baơch cíìu, thuâc ăííy khaâng thïí hònh thađnh, bao víy, tiïu diïơt vi khuíín Hún nûôa, ăaơi böơ phíơn ăöơc töị bïơnh caêm súơ nhiïơt, thín thïí phaât nhiïơt gíy trúê ngaơi cho ăöơc töị bïơnh phaât triïín

167 Vò sao ăiïơn thoaơi cöng cöơng dïî truýìn nhiïîm bïơnh?

Trong cuöơc söịng hiïơn ăaơi, ăiïơn thoaơi ăaô trúê thađnh cöng cuơ giao dõch thöng tin ríịt phöí cíơp Ăiïơn thoaơi coâ úê gia ằnh, vùn phođng cú quan, ngoađi ặúđng phöị Coâ thïí noâi híìu nhû hùìng ngađy, chuâng ta ăïìu tiïịp xuâc vúâi ăiïơn thoaơi Chñnh vò thïị cho nïn caâc baâc

sô khuýn chuâng ta phaêi chuâ yâ vïơ sinh maây ăiïơn thoaơi ăïí ăïì phođng chuâng truýìn bïơnh sang ngûúđi

Vò sao maây ăiïơn thoaơi laơi coâ thïí truýìn bïơnh ặúơc? Nguýn lađ möơt maây ăiïơn thoaơi, nhíịt lađ maây ăiïơn thoaơi cöng cöơng, hùìng ngađy bõ nhiïìu ngûúđi sûê duơng, trong söị ăoâ coâ ngûúđi khoêe, coâ ngûúđi mang vi khuíín, kïí caê bïơnh nhín Khi hoơ goơi, vi khuíín bïơnh trong miïơng bùưn theo nûúâc boơt vađo öịng ăiïơn thoaơi ÚÊ ăoâ, khuíín bïơnh nhúđ ăiïìu kiïơn töịi vađ íím mađ sinh söi naêy núê Khi ngûúđi khaâc sûê duơng, nïịu miïơng ăïí gíìn öịng noâi, seô coâ khaê nùng híịp thu khuíín bïơnh vađo miïơng

Caâc nhađ y hoơc ăaô kiïím tra tòm khaâng nguýn bïơnh viïm gan

B trïn ăiïơn thoaơi cöng cöơng vađ phaât hiïơn thíịy tyê lïơ dûúng tñnh lađ 4% Ăiïìu ăoâ chûâng toê tònh traơng ö nhiïîm cuêa ăiïơn thoaơi lađ khöng thïí xem thûúđng Qua kiïím tra, hoơ cođn phaât hiïơn thíịy ngoađi ăöơc töị

bïơnh viïm gan B, trong öịng noâi ăiïơn thoaơi cođn coâ hún 480 loaơi vi khuíín vađ ăöơc töị bïơnh Noâi chung, ăiïơn thoaơi coâ tíìn söị sûê duơng cađng cao thò khuíín bïơnh cađng nhiïìu Do ăoâ, coâ thïí thíịy maây ăiïơn thoaơi ăaô trúê thađnh keê möi giúâi quan troơng trong truýìn bïơnh

Ăïí ăïì phođng maây ăiïơn thoaơi truýìn bïơnh, bònh thûúđng, ta nïn tííy ăöơc cho maây; khi goơi ăiïơn thoaơi phaêi chuâ yâ ăïí miïơng caâch

xa öịng noâi, khöng nïn aâp öịng nghe ăiïơn thoaơi saât mùơt, khöng nïn noâi to ăïí ăïì phođng nûúâc boơt bùưn vađo maây Ngoađi ra, nhûông ngûúđi coâ bïơnh ặúđng hö híịp vađ bïơnh truýìn nhiïîm ặúđng tiïu hoâa khöng nïn trûơc tiïịp goơi ăiïơn thoaơi; cođn ngûúđi khoêe sau khi goơi ăiïơn thoaơi nïn rûêa tay saơch seô röìi múâi ăuơng vađo thûâc ùn Ăûúng nhiïn, khi coâ ăiïìu kiïơn, nïn sûê duơng mađng tiïu ăöơc cho ăiïơn thoaơi ăïí trûđ muđi höi vađ diïơt khuíín

168 Vò sao thín thïí nöíi nöịt mïì ăay?

Coâ ngûúđi sau khi ùn ăöì böîng nhiïn caêm thíịy toađn thín phaât ngûâa, nöíi caâc nöịt ăoê mađu höìng hoùơc mađu trùưng saâng, ăoâ lađ mïì ăay Thöng thûúđng, nöịt mïì ăay coâ to coâ nhoê, nhoê nhû haơt gaơo, to coâ thïí röơng hún caê bađn tay Thúđi gian nöíi mïì ăay thûúđng khöng quaâ 24 giúđ, nhûng cuông coâ thïí keâo dađi hún

Mïì ăay hònh thađnh nhû thïị nađo? Caâc nhađ y hoơc giaêi thñch rùìng, ngûúđi thûúđng phaât sinh mïì ăay lađ nhûông ngûúđi cú thïí ríịt nhaơy caêm Khi möơt söị chíịt ăùơc biïơt nađo ăoâ ặúơc ặa vađo cú thïí thò

cú thïí saên sinh ra möơt chíịt ăïí khaâng cûơ laơi Trong quaâ trònh ăïì khaâng, möơt söị töí chûâc, tïị bađo nađo ăoâ phaât sinh biïịn ăöíi, nhaê ra möơt söị chíịt ăùơc biïơt, khiïịn cho maơch maâu giaôn ra, huýịt thanh thíím thíịu vađo trong töí chûâc da Trong da, hađm lûúơng huýịt thanh tùng lïn, lađm cho da phònh lïn, saên sinh ra mïì ăay Khi huýịt thanh trong da ặúơc híịp thu hïịt thò mïì ăay cuông biïịn míịt

Bònh thûúđng, ta ùn möơt söị thûâc ùn biïín nhûng khöng bõ mïì ăay Nïịu mïơt moêi quaâ mûâc hoùơc uöịng rûúơu quaâ nhiïìu, ăöìng thúđi

ùn thõt hoùơc ùn caâ nhiïìu, ặúđng ruöơt vađ daơ dađy seô khöng tiïu hoâa hïịt hoađn toađn caâc chíịt anbumin; ăoâ cuông lađ möơt trong nhûông nguýn nhín phaât sinh mïì ăay

Khi cú thïí coâ bïơnh maơn tñnh, nhû viïm ruöơt thûđa maơn tñnh, síu rùng, trong ặúđng ruöơt coâ kyâ sinh truđng hoùơc caêm nhiïîm vi khuíín, ta ăïìu coâ thïí bõ mïì ăay Caâ biïơt coâ ngûúđi vò súơ laơnh hoùơc sûơ kñch thñch cuêa noâng bûâc cuông seô sinh ra mïì ăay

Coâ ngûúđi khi uöịng thuöịc hoùơc sau khi tiïm ăaô bõ nöíi mïì ăay, ăoâ lađ do dõ ûâng thuöịc gíy nïn

Nïịu phaât sinh mïì ăay, nïn tòm roô nguýn nhín Khi tòm khöng ra nguýn nhín, nïn duđng biïơn phaâp khaâng dõ ûâng ăïí chûôa trõ

169 Vò sao vađo muđa heđ, treê em dïî bõ röm, muơn nhoơt?

Röm vađ muơn nhoơt ăïìu do khuíín cíìu böì ăađo thím nhíơp vađo

da gíy ra, xuíịt hiïơn nhiïìu vađo muđa heđ, nhíịt lađ úê treê em

Da giöịng nhû caâi aâo ngoađi ăïí baêo vïơ cú thïí Trïn mùơt da töìn taơi ăuê caâc loaơi vi khuíín, trong ăoâ coâ cíìu khuíín böì ăađo Möơt khi da

bõ phaâ hoaơi (thíơm chñ sûơ phaâ hoaơi mùưt thûúđng khöng nhòn thíịy ặúơc), cíìu khuíín seô thûđa cú xím nhíơp, taâc oai taâc quaâi Trûúâc ăíy, coâ ngûúđi tûđng kiïím tra tònh traơng vi khuíín trïn da, hoơ thöịng kï söị

vi khuíín trong böìn tùưm cuêa möơt ngûúđi sau khi tùưm vađ phaât hiïơn: ngûúđi tûúng ăöịi saơch coâ hún 8,5 triïơu con vi khuíín, cođn ngûúđi tûúng ăöịi bíín thò coâ hún 1,21 tyê con

Muđa heđ, khi baơn ra möì höi nhiïìu vađ khöng ặúơc kõp thúđi lau saơch thò möì höi seô bõ phín giaêi, nhûông chíịt saên sinh ra trúê thađnh möi trûúđng mađu múô cho vi khuíín phaât triïín Trïn mùơt da toađn thín coâ khoaêng hún 2 triïơu tuýịn möì höi, giöịng nhû ăaô coâ hún 2 triïơu caânh cûêa múê ra, lađm cho vi khuíín coâ thïí xím nhíơp bíịt cûâ khi nađo ăïí gíy nïn röm hoùơc muơn nhoơt

Da cuêa treê em ăùơc biïơt non mïìm vađ höìng nhuíơn; ăoâ lađ vò da treê khaâ moêng, caâc maơch maâu dûúâi da phong phuâ, chíịt sûđng coâ taâc duơng baêo vïơ trïn mùơt da cuông ríịt moêng Vò víơy, noâ cađng dïî bõ xíy xûúâc, dïî caêm nhiïîm vi khuíín

Ngoađi ra, vò treê em khöng biïịt noâi roô caêm giaâc noâng laơnh cuêa mònh, quíìn aâo treê mùơc ặúơc lûơa choơn cùn cûâ vađo caêm giaâc cuêa böị