CHĂM SÓC SỨC KHỎE - CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG VÀ CÁC BIẾN CHỨNG BẤT NGỜ - 6 pptx

Ùn thïm ăíơu, laơc, vûđng vađ caâ ÚÊ ngûúđi coâ tuöíi, tiïu hoaâ híịp thuơ chíịt ăaơm ăïìu keâm nïn dïî xaêy ra tònh traơng thiïịu ăaơm.. quaê cung cíịp cho cú thïí caâc chíịt dinh dûúôn

DINH DÛÚÄNG CHO NGÛÚÂI CỐ TUƯÍI

DINH DÛÚÄNG HÚÅP LYÁ ÀƯËI VÚÁI NGÛÚÂI CAO TUƯÍI

Gs Tûâ Giêëy

Ngûúâi cao tuưíi đt hoẩt àưång so vúái thúâi trễ Mùỉt nhịn kếm, tai nghe kếm, muäi ngûãi kếm, lûúäi khưng nhêåy ẫnh hûúãng àïën ùn ngon miïång Cấc cú quan tiïu hoấ hoẩt àưång cuäng kếm trûúác Hâm rùng yïëu, nhai cùỉn thûác ùn khố khùn Tuyïën nûúác bổt bõ teo, thiïëu nûúác bổt nïn nuưët khố Dẩ dêìy vâ ruưåt cuäng teo ài Dõch võ giẫm, lûúång men tiïu hoấ giẫm Hoẩt àưång cuãa gan, thêån yïëu ài Khẫ nùng lổc côn 60% gêy ûá cấc chêët thẫi úã mấu Ùn khố tiïu Nhu àưång cuãa ruưåt giẫm dïỵ gêy tấo bốn Tốm lẩi úã ngûúâi cao tuưíi têët cẫ àïìu ẫnh hûúãng túái sûå tiïu hoấ hêëp thu thûác ùn, cho nïn àưëi vúái ngûúâi cao tuưíi cêìn cố mưåt chïë àưå ùn uưëng húåp lyá

1 Trûúác hïët cêìn giẫm mûác ùn so vúái thúâi trễ: ùn giẫm cúm

Nhu cêìu nùng lûúång cuãa ngûúâi 60 tuưíi giẫm ài 20%, úã ngûúâi trïn 70 tuưíi nhu cêìu giẫm ài 30% so vúái ngûúâi 25 tuưíi nïn thûúâng tûå nhiïn ngûúâi giâ àïìu ùn giẫm ài nhûng cố mưåt sưë ngûúâi tuưíi tuy àậ cao nhûng ùn vêỵn ngon miïång, nïn ùn thûâa, ngûúâi quấ mêåp Ngûúâi quấ mêåp múä dùỉt vâ múä bổc cấc cú quan nưåi tẩng dêỵn àïën suy tim, suy gan, suy thêån Cho nïn ngûúâi nhiïìu tuưíi cêìn chuá yá giẫm mûác ùn so vúái thúâi trễ Trûúác àêy mưỵi bûäa ùn ba, bưën bất cúm, nay chĩ nïn ùn hai bất, thêåm chđ mưåt bất Chuá yá theo dội cên nùång cuãa mịnh Cên nùång cuãa ngûúâi cao tuưíi khưng nïn vûúåt quấ sưë xùng ti mết cuãa chiïìu cao trûâ ài 105 Vđ duå ngûúâi cố tuưíi cao 165cm, cên nùång khưng nïn vûúåt quấ 60kg

2 Ùn giaêm thõt, giaêm ặúđng, giaêm muöịi

Ngoađi giaêm cúm, ăöịi vúâi caâc gia ằnh khaâ giaê coâ mûâc ùn cao caâc cuơ cíìn chuâ yâ tûơ giaêm mûâc ùn thõt, giaêm moân ùn múô, giaêm ặúđng theo khuýịn caâo cuêa thaâp dinh dûúông cín ăöịi Thõt tñnh bònh quín khöng vûúơt quaâ 1,5 kg ăíìu ngûúđi trong möơt thaâng, múô dûúâi 600 gam, ặúđng dûúâi 500 gam Ăöịi vúâi tíịt caê moơi ngûúđi cíìn víơn ăöơng ùn giaêm muöịi Bùưt ăíìu dûúâi 300 gam/ngûúđi/thaâng Röìi ruât díìn xuöịng dûúâi 200 gam vò ùn muöịi nhiïìu coâ liïn quan ăïịn bïơnh tùng huýịt aâp

Toâm laơi ngûúđi nhiïìu tuöíi cíìn ùn giaêm cúm, giaêm thõt, múô giaêm ặúđng baânh keơo, nûúâc ngoơt vađ chuâ yâ ùn nhaơt hún

3 Ùn thïm ăíơu, laơc, vûđng vađ caâ

ÚÊ ngûúđi coâ tuöíi, tiïu hoaâ híịp thuơ chíịt ăaơm ăïìu keâm nïn dïî xaêy

ra tònh traơng thiïịu ăaơm ÚÊ ăíơu, laơc, vûđng vađ caâ ăïìu coâ nhiïìu chíịt ăaơm laơi coâ nhiïìu chíịt díìu giuâp ăïì phođng caâc bïơnh vïì tim maơch Cho nïn ngûúđi nhiïìu tuöíi nïn ùn nhiïìu moân ùn tûđ ăíơu tûúng nhû ăíơu phuơ, sûôa ăíơu nađnh, tađo phúê ÚÊ möîi gia ằnh nïn coâ möơt loơ vûđng laơc ăïí coâ möơt moân ùn chïị biïịn sùĩn böí sung cho bûôa ùn hađng ngađy, möîi tuíìn ùn 2 - 3 bûôa caâ Nïn ùn caâ nhoê, kho rûđ hai lûêa ăïí ùn ặúơc caê xûúng coâ thïm can xi ăïì phođng bïơnh xöịp xûúng úê ngûúđi cao tuöíi Ăíơu, laơc, vûđng, caâ vûđa coâ taâc duơng phođng chöịng caâc bïơnh tim maơch vađ nhíịt lađ ăíơu phuơ coâ taâc duơng phođng chöịng ung thû Tim maơch vađ ung thû lađ hai bïơnh chñnh gíy tûê voơng úê ngûúđi cao tuöíi

4 Ùn nhiïìu rau tûúi, quaê chñn

ÚÊ ngûúđi nhiïìu tuöíi sûâc co boâp cuêa daơ dađy giaêm, nhu ăöơng ruöơt giaêm, díîn ăïịn taâo boân Khi taâo boân keâo dađi vi sinh víơt gíy thöịi rûôa phaât triïín taơo ra nhiïìu húi trong ruöơt gíy ăíìy buơng Cú hoađnh bõ ăííy lïn gíy khoâ thúê vađ trúê ngaơi cho hoaơt ăöơng cuêa tim Cho nïn ngûúđi coâ tuöíi cíìn chuâ yâ ùn nhiïìu rau ăïí coâ chíịt xú kñch thñch nhu ăöơng ruöơt, traânh taâo boân Caâc chíịt xú trong rau quaê cođn coâ taâc duơng nhû caâi chöíi queât hïịt cöletstïron thûđa ăííy ra theo phín giuâp cú thïí dïî phođng xú vûôa ăöơng maơch Ùn rau tûúi, quaê chñn cuông goâp phíìn tùng caêm giaâc no khi ta ùn búât cúm vađ ăiïìu quan troơng hún lađ rau

quaê cung cíịp cho cú thïí caâc chíịt dinh dûúông hïịt sûâc quan troơng ăöịi vúâi ngûúđi cao tuöíi lađ caâc vitamin vađ chíịt khoaâng

5 Sûê duơng húơp lyâ thûơc phíím duđng cho ngûúđi cao tuöíi

- Gaơo: choơn gaơo deêo, khöng saât quaâ trùưng

- Khoai, cuê: ngûúđi cao tuöíi nïn ùn ruât búât cúm vađ thay bùìng khoai, chuâ yâ khoai soơ khöng gíy beâo mađ laơi coâ nhiïìu chíịt xú giuâp chöịng taâo boân, guâp thaêi cholesterol thûđa vađ ăïì phođng ung thû ăaơi trađng

- Ăíơu phuơ, sûôa ăíơu nađnh, sûôa chua tûđ ăíơu nađnh vûđa böí, vûđa giuâp ăïì phođng caâc bïơnh tim maơch vađ ung thû

- Laơc, vûđng: giíìu chíịt ăaơm, chíịt beâo, nhiïìu acid beâo khöng no

úê gia ằnh, nïn coâ loơ muöịi vûđng laơc nhaơt ăïí ùn díìn böí sung vađo bûôa

ùn hađng ngađy

- Rau: bûôa nađo cuông cíìn coâ moân rau, ăùơc biïơt lađ caâc loaơi rau laâ xanh coâ nhiïìu bïta - caroten kïí caê trong caâc bûôa tiïơc cuông phaêi coâ moân rau

- Quaê chñn ríịt quñ cíìn gíy thađnh tíơp quaân coâ quaê traâng miïơng sau bûôa ùn

- Thõt, caâ: ngûúđi nhiïìu tuöíi cíìn ùn giaêm thõt, chó cíìn trung bònh 1,5kg thõt möơt thaâng Nïn ùn caâ nhiïìu hún, ba bûôa möơt tuíìn Caâ nhoê kho rûđ, ùn caê xûúng

- Trûâng böí nhûng khöng nïn laơm duơng Trung bònh 3 quaê 1 tuíìn

- Sûôa böí dïî tiïu Ăùơc biïơt sûôa chua vûđa böí vûđa coâ taâc duơng ăiïìu hoađ hoaơt ăöơng cuêa böơ maây tiïu hoaâ Nïịu coâ ăiïìu kiïơn möîi ngađy nïn uöịng möơt cöịc sûôa chua

- Míơt ong: coâ taâc duơng töịt trong caâc bïơnh viïm loeât daơ dađy taâ trađng, ăaơi trađng, caâc traơng thaâi suy ýịu gan, thíìn kinh nhûng ngûúđi coâ tuöíi cíìn ùn giaêm chíịt ngoơt khöng ặúơc ùn quaâ 20g ặúđng möơt ngađy trong ăoâ coâ tñnh caê míơt ong

- Mùưm: lađ moân ùn ngon ặúơc nhiïìu ngûúđi ûa thñch nhûng ăöịi vúâi ngûúđi cao tuöíi khöng nïn ùn thûúđng xuýn vađ möîi líìn ùn cuông

nïn duđng ñt thöi vò lûúơng muöịi trong mùưm ríịt cao, khöng thñch húơp vúâi cú thïí ngûúđi cao tuöíi

- Muöịi: Coâ liïn quan ăïịn bïơnh huýịt aâp cao, tai biïịn maơch maâu naôo cíìn víơn ăöơng ùn haơn chïị, níịu ùn giaêm muöịi úê caâc gia ằnh, úê caâc hađng cúm, quaân ùn ặúđng phöị

- Dûa: Muöịi söíi, dûa goâp, dûa giaâ lïn men lactic giuâp ùn ngon miïơng Canh dûa lađ moân ùn ặúơc ûa thñch

- Rûúơu: Ngûúđi coâ tuöíi coâ nhiïìu nguy cú bõ tai biïịn maơch maâu naôo, nhöìi maâu cú tim cho nïn rûúơu kïí caê rûúơu thuöịc lađ möơt ăöì uöịng nïn traânh sûê duơng ăïìu ăùơn hađng ngađy Ăöịi vúâi ngûúđi coâ tuöíi khoeê maơnh, rûúơu nheơ loaơi lïn men nhû rûúơu vang, bia trong nhûông ngađy vui coâ thïí cho pheâp duđng vúâi liïìu nhoê

6 Caâch ùn cuêa ngûúđi cao tuöíi:

- Ùn uöịng ăiïìu ăöơ: Traânh ùn quaâ no ăùơc biïơt buöíi töịi trûúâc khi

ăi nguê vađ khi coâ bïơnh úê hïơ tim maơch Chuâ yâ nhûông ngađy lïî tïịt thûúđng ùn quaâ mûâc bònh thûúđng vađ vui quaâ cheân

- Chïị biïịn caâc moân ùn höîn húơp coâ nhiïìu gia võ kñch thñch ùn ngon miïơng, lađm thûâc ùn mïìm, níịu nhûđ Chuâ yâ túâi moân canh Cíìn quan tím ăïịn rùng miïơng vađ sûâc nhai, nuöịt cuêa ngûúđi nhiïìu tuöíi khi chïị biïịn thûâc ùn (giađ ặúơc baât canh) vò tuýịn nûúâc boơt vađ hađm rùng cuêa ngûúđi nhiïìu tuöíi hoaơt ăöơng keâm, víịn ăïì nhai vađ nuöịt thûâc

ùn coâ khoâ khùn

- Chuâ yâ ăaêm baêo nûúâc uöịng cho ngûúđi cao tuöíi: Cho ngûúđi cao tuöíi uöịng nûúâc trùưng hoùơc nûúâc cheđ Haơn chïị uöịng nûúâc ngoơt Ngûúđi cao tuöíi hay qún, möơt söị míịt caêm giaâc khaât Cho nïn cíìn xíy dûơng thađnh chïị ăöơ uöịng nûúâc cuêa ngûúđi giađ vađ theo doôi viïơc thûơc hiïơn Vñ duơ saâng uöịng hai cöịc, trûa hai cöịc, chiïìu hai cöịc Traânh uöịng nhiïìu nûúâc buöíi töịi

- Chuâ yâ caâc thûâc ùn nguöìn thûơc víơt vò nïịu biïịt caâch choơn lûơa chïị biïịn kheâo seô taơo ra caâc moân ùn ngon, böí, dïî tiïu, giaâ reê

- Trong moơi trûúđng húơp cíìn ăaêm baêo vïơ sinh trong chïị biïịn níịu nûúâng moân ùn vađ giûô gòn vïơ sinh ùn uöịng Thûâc ùn, nûúâc uöịng lađ nguöìn gíy bïơnh

Toâm laơi, cíìn ăaêm baêo cho ngûúđi cao tuöíi ặúơc ùn uöịng thoaêi maâi, tuy tuöíi cao víîn tòm ặúơc nguöìn vui trong bûôa ùn hađng ngađy Nguöìn vui ặúơc taơo ra do sûơ chùm soâc, tònh caêm cuêa ngûúđi thín trong gia ằnh quan tím túâi ùn uöịng cuêa ngûúđi cao tuöíi, chïị biïịn caâc moân ùn mađ ngûúđi giađ ýu thñch Nguöìn vui cođn do baên thín ngûúđi giađ biïịt caâch giûô gòn ùn uöịng ăiïìu ăöơ, biïịt kïịt húơp ùn uöịng vúâi hoaơt ăöơng cuêa ăöi chín ăi böơ ăïìu ăùơn hađng ngađy vúâi hoaơt ăöơng cuêa caâi ăíìu hađng ngađy bùưt böơ oâc lađm viïơc vađ vúâi hoaơt ăöơng cuêa traâi tim nhín híơu tíịm lođng cúêi múê, quan hïơ töịt vúâi moơi ngûúđi, thûúng ngûúđi nhû thïí thûúng thín, tíịt caê ăïìu giuâp cho con ngûúđi thanh thaên, thoaêi maâi, ùn ngon, nguê síu, tiïu hoaâ híịp thu töịt

BÏƠNH LOAÔNG XÛÚNG

Tyê lïơ ngûúđi giađ cađng tùng lïn trong cöơng ăöìng thò cađng trúê thađnh möơt víịn ăïì lúân ăöịi vúâi viïơc chùm soâc sûâc khoêe Ngûúđi giađ dïî

bõ loaông xûúng, thûúđng lađ xûúng ăuđi vađ xûúng chíơu coâ khi chó sau möơt chíịn thûúng nheơ, nhíịt lađ úê caâc cuơ bađ, híơu quaê thûúđng ríịt tríìm troơng, nhiïìu ngûúđi bõ chïịt, söị söịng soât ăođi hoêi sûơ chùm soâc líu dađi Xûúng dïî bõ gaôy thûúđng do loaông xûúng gíy nïn, ăoâ lađ hiïơn tûúơng míịt ăi möơt söị lûúơng lúân töí chûâc xûúng trong toađn böơ thïí tñch xûúng, lađm ăöơ ăùơc cuêa töí chûâc xûúng giaêm ăi Hađm lûúơng chíịt khoaâng trong xûúng cao nhíịt úê tuöíi 25, sau ăoâ giaêm xuöịng úê nûô vađo tuöíi maôn kinh vađ nam khoaêng 52 tuöíi Tyê lïơ khöịi lûúơng giaêm túâi hađng nùm thay ăöíi tûđ 0,5 ăïịn 2% tuđy theo tûđng ngûúđi Bïơnh loaông xûúng gíy gaôy xûúng sau nhûông va chaơm ríịt nheơ úê ngûúđi cao tuöíi,

vò víơy ngûúđi ta goơi "gaôy xûúng khöng do chíịn thûúng" Caâc híơu quaê cuêa loaông xûúng ăaô trúê thađnh möơt gaânh nùơng cho xaô höơi úê nhiïìu nûúâc phaât triïín

Caâc ýịu töị sau ăíy coâ aênh hûúêng túâi ăöơ ăùơc cuêa xûúng:

a/ Thiïịu oestrogen (xuíịt hiïơn úê phuơ nûô tuöíi maôn kinh)

b/ Thiïịu hoaơt ăöơng

c/ Huât thuöịc laâ

d/ Uöịng rûúơu

e/ Chïị ăöơ dinh dûúông thíịp, nhíịt lađ ngheđo canxi

Caâc lúđi khuýn vïì dinh dûúông ăïí ăïì phođng loaông xûúng:

Viïơc ăiïìu trõ bïơnh loaông xûúng khoâ khùn vađ töịn keâm nïn chuâng

ta khuýịn khñch biïơn phaâp phođng ngûđa bùìng caâch xíy dûơng khöịi lûúơng cuêa xûúng töịt hún viïơc nađy coâ thïí lađm ặúơc thöng qua ặa vađo cú thïí möơt lûúơng can xi (looomg/ngađy) vađ vitamin D phuđ húơp trong suöịt tuöíi íịu thú, tuöíi díơy thò vađ thanh niïn

1 Tùng thïm caâc thûâc ùn giađu canxi:

Sûôa vađ caâc chïị phíím tûđ sûôa nhû fomat (nïn duđng caâc loaơi sûôa coâ ñt chíịt beâo) ÚÊ möơt söị nûúâc, ngûúđi ta tùng cûúđng canxi vađo baânh

mò Töịt nhíịt lađ nïn ùn nhûông thûâc ùn giađu canxi ặúơc coi nhû möơt nguöìn thûâc ùn giađu can xi cho bûôa ùn Ngûúđi giađ cíìn nhiïìu hún khi cođn treê vò khaê nùng híịp thu canxi cuêa hoơ keâm hún Nhûông ngûúđi dûúâi 50 tuöíi cíìn duđng 1000mg canxi möîi ngađy, ngûúđi trïn 50 tuöíi cíìn duđng 1200 mg möîi ngađy

2 Lûúơng protein (chíịt ăaơm) trong khííu phíìn nïn vûđa phaêi, ùn nhiïìu ăaơm phaêi ăaêm baêo ăuê canxi vò chïị ăöơ ùn nhiïìu ăaơm lađm tùng bađi xuíịt can xi theo nûúâc tiïíu

3 Ùn nhiïìu rau vađ traâi cíy, caâc thûâc ùn coâ chûâa nhiïìu oestrogen thûơc víơt nhû: giaâ ăöî Caâc loaơi cíy rau nhû muđi tíy, bùưp caêi, cađ chua, dûa chuöơt, toêi cuông lađm giaêm míịt xûúng vađ lađm tùng chíịt khoaâng trong xûúng

4 Coâ thúđi gian hoaơt ăöơng ngoađi trúđi nhíịt ắnh ăïí tùng töíng húơp vitamin D trong cú thïí

5 Khöng nghiïơn rûúơu

6 Hoaơt ăöơng thïí lûơc vûđa phaêi

7 Duy trò cín nùơng "nïn coâ " Gíìy lađ möơt ýịu töị nguy cú cuêa loaông xûúng

Caâc híơu quaê cuêa loaông xûúng ăaô trúê thađnh möơt gaânh nùơng cho xaô höơi úê nhiïìu nûúâc phaât triïín Loaông xûúng vađ híơu quaê cuêa noâ ríịt ăaâng chuâ yâ úê nûúâc ta

Ts Nguýîn Thõ Lím

VÏƠ SINH AN TOAĐN THÛƠC PHÍÍM

GIAÂ TRÕ DINH DÛÚÔNG CUÊA TH ÛÂC ÙN

Giaâ trõ dinh dûúông cuêa thûâc ùn phuơ thuöơc vađo thađnh phíìn hoâa hoơc cuêa caâc loaơi thûâc ùn, caâc chíịt dinh dûúông trong thûâc ùn, sûơ tûúi saơch cuêa thûâc ùn vađ caâch níịu nûúâng chïị biïịn loaơi thûâc ùn ăoâ Thûâc

ùn nađo cuông coâ ăíìy ăuê caâc chíịt dinh dûúông ăoâ lađ chíịt ăaơm, chíịt beâo, tinh böơt cuđng vitamin vađ muöịi khoaâng nhûng coâ loaơi thûâc ùn nhiïìu chíịt dinh dûúông nađy coâ loaơi nhiïìu chíịt dinh dûúông khaâc vò víơy nïn duđng phöịi húơp nhiïìu loaơi thûâc ùn ăïí höî trúơ vađ böí sung cho nhau nhùìm ăaâp ûâng ặúơc nhu cíìu dinh dûúông Thûâc ùn ặúơc chia thađnh caâc nhoâm sau:

- Thûâc ùn giíìu chíịt ăaơm (protid)

- Thûâc ùn giíìu chíịt beâo (lipid)

- Thûâc ùn giíìu tinh böơt (glucid)

- Thûâc ùn cung cíịp chíịt khoaâng vađ vitamin

A Thûâc ùn giíìu chíịt ăaơm

Thûâc ùn giíìu chíịt ăaơm göìm 2 loaơi lađ thûâc ùn giíìu ăaơm nguöìn göịc ăöơng víơt vađ nguöìn göịc thûơc víơt Ăaơm ăöơng víơt ûu ăiïím lađ coâ ăuê

8 acid amin cíìn thiïịt úê tyê lïơ cín ăöịi cođn ăaơm thûơc víơt thûúđng thiïịu möơt hoùơc nhiïìu acid amin cíìn thiïịt vađ úê tyê lïơ khöng cín ăöịi Vò víơy nïn duđng ăaơm ăöơng víơt ăïí höî trúơ cho ăaơm thûơc víơt hoùơc phöịi húơp nhûông ăaơm thûơc víơt vúâi nhau

I - Thûâc ùn ăöng víơt

1 Thõt:

Hađm lûúơng chíịt ăaơm trong caâc loaơi thõt nhû thõt lúơn, gađ, võt, bođ, chim ăïìu xíịp xó nhû nhau nhûng cođn tuyđ theo thõt naơc hay múô mađ hađm lûúơng chíịt ăaơm cao hay thíịp Vïì chíịt lûúơng chíịt ăaơm cuêa thõt ăïìu coâ ăíìy ăuê caâc acid amin cíìn thiïịt vađ úê tyê lïơ cín ăöịi, coâ taâc duơng höî trúơ töịt cho nguô cöịc

* Chuâ yâ khi chïị biïịn thõt: Thõt nûúâng, rang vađ nhíịt lađ ûúâp ặúđng trûúâc khi nûúâng, rang lađm tùng muđi võ, sûâc híịp díîn nhûng lađm giaêm giaâ trõ sinh hoơc cuêa thûâc ùn Ăöịi vúâi treê nhoê khöng nïn cho ùn thõt nûúâng, rang khö vò giaêm chíịt dinh dûúông vađ khoâ híịp thu

- Thõt bõ öi thiu, hoêng seô tiïịt ra chíịt ăöơc gíy dõ ûâng hoùơc ngöơ ăöơc tuy níịu nûúâng kheâo che ăíơy ặúơc muđi võ hû hoêng nhûng chíịt ăöơc víîn cođn

Lûu yâ thõt lúơn coâ khaê nùng bõ nhiïîm giun xoùưn mađ khöng bõ phaât hiïơn, thõt ïịch nhaâi hay bõ saân nïn phaêi ùn chñn Riïng coâc trong da vađ trûâng coâ chûâa chíịt ăöơc lađm chïịt ngûúđi nïn khi ùn cíìn loaơi boê triïơt ăïí da vađ phuê taơng

Khöng duđng thúât thaâi chung thõt chñn vađ thõt söịng

- Nûúâc xûúng, nûúâc thõt híìm, luöơc coâ chûâa nhiïìu ni tú nhûng chíịt ăaơm vađ canxi ríịt ñt Níịu ùn cho treê cíìn cho ùn caê thõt (phíìn caâi) chûâ khöng phaêi chó coâ nûúâc

2 Caâ vađ caâc chïị phíím cuêa caâ:

- Caâ coâ hađm lûúơng chíịt ăaơm cao, chíịt lûúơng töịt vađ caâc acid amin cín ăöịi, caâ coâ nhiïìu chíịt khoaâng vađ vitamin hún thõt ăùơc biïơt trong gan caâ coâ nhiïìu vitamin A, D, B12 nhûng caâ dïî bõ hoêng hún thõt

- Caâ khö coâ hađm lûúơng chíịt ăaơm cao hún caâ tûúi nhûng mùơn vađ dïî bõ íím, möịc Chuâ yâ caâ khö möịc coâ thïí gíy nïn ngöơ ăöơc

3 Töm, lûún, cua vađ nhuýîn thïí:

- Töm, lûún, cua coâ hađm lûúơng vađ chíịt lûúơng chíịt ăaơm khöng keâm gò so vúâi thõt, caâ, cođn chíịt lûúơng chíịt ăaơm cuêa nhuýîn thïí (öịc, trai, sođ ) thò khöng bùìng vađ tyê lïơ caâc acid amin khöng cín ăöịi Tuy

víơy nhuýîn thïí laơi coâ nhiïìu chíịt khoaâng hún, nhíịt lađ canxi, ăöìng (cu) vađ selen (se)

- Khi nhuýîn thïí bõ chïịt dïî bõ phín huyê, sinh ra ăöơc töị nïn khi

ùn öịc, trai, sođ phaêi chuâ yâ loaơi boê con chïịt, ngím con söịng saơch trûúâc khi níịu Nhuýîn thïí cođn lađ víơt trung gian truýìn caâc loaơi bïơnh nhû thûúng hađn, tiïu chaêy nïn nhuýîn thïí cíìn phaêi ặúơc ùn chñn

- Cua ăöìng, con daơm giaô níịu canh, níịu böơt, khi loơc coâ míịt nhiïìu chíịt ăaơm nhûng lađ chíịt ăaơm hođa tan, dïî híịp thu vađ cođn coâ thïm nhiïìu canxi

4 Trûâng:

Caâc loaơi trûâng gađ, võt, trûâng cua caây, caâ lađ nguöìn cung cíịp chíịt ăaơm töịt nhíịt vò coâ ăíìy ăuê caâc acid amin cíìn thiïịt vúâi tyê lïơ cín ăöịi Trûâng coâ thïí nhiïîm kyâ sinh truđng hoùơc vi khuíín gíy bïơnh Khöng nïn ùn trûâng söịng, trûâng hoêng vò coâ thïí bõ ngöơ ăöơc Muöịn luöơc trûâng lođng ăađo thò cho thùỉng trûâng vađo nûúâc noâng giađ röìi ăun söi vađi phuât, lođng trùưng seô chñn vađ lođng ăoê cođn söịng, caâc vitamin khöng bõ nhiïơt phaâ huyê

Trûâng võt löơn chûâa nhiïìu chíịt ăaơm vađ nöơi tiïịt töị kñch thñch chuýín hoaâ trong cú thïí ngûúđi ùn

5 Sûôa:

Sûôa meơ coâ ăíìy ăuê chíịt ăaơm, chíịt beâo, chíịt ặúđng, vitamin vađ muöịi khoaâng vúâi tyê lïơ thñch húơp, dïî híịp thu vò víơy sûôa meơ lađ thûâc

ùn töịt nhíịt cho treê em Hiïơn nay ngoađi thõ trûúđng coâ baân nhiïìu loaơi sûôa bođ, sûôa ăíơu nađnh coâ nhiïìu chíịt böí dûúông cho treê em, ngûúđi giađ, ngûúđi öịm

Sûôa lađ möi trûúđng ríịt töịt cho vi khuíín phaât triïín vò víơy cíìn phaêi baêo quaên cíín thíơn nhíịt lađ sau khi ăaô pha thađnh sûôa nûúâc Khi sûôa bõ hoêng seô coâ míìu vađng níu tûđ nhaơt túâi síîm

6 Caâc loaơi nûúâc chíịm:

Trong nûúâc nùưm, nûúâc chíịm nhû mai, sò díìu coâ chíịt ăaơm úê daơng tûơ do, hođa tan nïn dïî híịp thu Caâc loaơi nûúâc nùưm, nûúâc chíịm thûúđng mùơn nïn ùn ñt

II Thûâc ùn thûâc víơt

1 Ăíơu ăöî:

Ăíơu ăöî coâ hađm lûúơng chíịt ăaơm cao Ăíơu tûúng coâ giaâ trõ dinh dûúông ríịt cao Ăaơm ăíơu tûúng coâ giaâ trõ nhû ăaơm ăöơng víơt Ngoađi

ra ăíơu tûúng cođn chûâa caâc chíịt coâ taâc duơng phođng chöịng ung thû vađ giaêm cholesterol maâu

Ăíơu ăöî cíìn ùn chñn, nïn ngím nûúâc trûúâc khi rang Caâc saên phíím tûđ ăíơu tûúng ặúơc duđng phöí biïịn nhû sûôa ăíơu nađnh, ăíơu phuơ, böơt ăíơu nađnh hoùơc duđng quaâ trònh lïn men ăïí chïị biïịn thađnh caâc saên phíím nhû tûúng, chao, sûôa chua ăíơu nađnh ăïí lađm tùng giaâ trõ dinh dûúông vađ tyê lïơ híịp thu cuêa thûâc ùn Nïn sûê duơng nhiïìu saên phíím tûđ ăíơu nađnh vò lađ loaơi thûơc phíím giíìu chíịt dinh dûúông vađ coâ taâc duơng töịt cho sûâc khoeê

2 Vûđng, laơc:

Hađm lûúơng chíịt ăaơm trong vûđng, laơc cao nhûng chíịt lûúơng keâm hún ăíơu ăöî Khi rang laơc khöng lađm aênh hûúêng túâi chíịt lûúơng chíịt ăaơm

Cíìn baêo quaên töịt laơc ăïí traânh möịc Khi ùn laơc cíìn loaơi boê caâc haơt möịc vò trong haơt laơc möịc coâ chûâa ăöơc töị vi níịm gíy ung thû gan Möîi gia ằnh nïn coâ möơt loơ muöịi vûđng laơc ăïí ùn thûúđng xuýn

B Thûâc ùn cung cíịp chíịt beâo

Thûâc Εn giíìu chíịt beâo chuê ýịu lađ múô ăöơng víơt, trûâng, sûôa vađ caâc haơt coâ díìu nhû vûđng, laơc, ăíơu tûúng

1 Múô:

Thûúđng duđng lađ múô lúơn, bođ, cûđu Múô thûúđng chûâa nhiïìu acid beâo no (hún 50%)

2 Díìu thûơc víơt:

Thûúđng duđng lađ díìu laơc, vûđng, hûúâng dûúng, ăíơu nađnh Díìu thûơc víơt chûâa nhiïìu acid beâo khöng no, cíìn thiïịt phođng traânh bïơnh tim maơch cho ngûúđi cao tuöíi vađ giuâp phaât triïín tïị bađo naôo cho treê nhoê

3 Bú: