CHĂM SÓC SỨC KHỎE - CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG VÀ CÁC BIẾN CHỨNG BẤT NGỜ - 2 ppt

Bûôa ùn gia ằnh lađ thúđi ăiïím mađ moơi ngûúđi trong gia ằnh mong ăúơi ăïí ặúơc ùn nhûông moân ùn ngon truýìn thöịng quen thuöơc, ăïí ặúơc chia seê nhûông niïìm vui, ăïí ặúơc nhíơn nhûô

NGÖƠ ĂÖƠC THÕT COÂC

Triïơu chûâng chñnh: mïơt moêi, laơnh, nhûâc caâc chi, chûúâng buơng, buöìn nön Ăùơc ăiïím lađ tim ăíơp ríịt chíơm: 40 líìn/phuât, coâ khi chíơm hún hoùơc loaơn nhõp hoađn toađn

Xûê trñ:

- Gíy nön, rûêa daơ dađy bùìng dung dõch tanin 2%

- Cho uöịng nûúâc cam thaêo, nûúâc luöơc ăöî xanh, lođng trùưng trûâng

- Ăiïìu trõ triïơu chûâng

- Khöng ặúơc duđng Adrenalin, Ouabain

NGÖƠ ĂÖƠC SÙƯN

Chíịt gíy ăöơc trong sùưn lađ acid cyanhydric, sùưn cađng ăùưng cađng nhiïìu acid cyanhydric khöng nïn ùn Voê vađ ăíìu cuê chûâa nhiïìu chíịt ăöơc

Triïơu chûâng chñnh:

- Ăau buơng, nön, óa chaêy

- Nhûâc ăíìu, choâng mùơt, noâng bûđng mùơt, uđ tai, ngûâa, tï chín tay

- Ngöơ ăöơc nùơng: víơt vaô, run, co giíơt, chïịt

Ăiïìu trõ

- Rûêa daơ dađy vúâi dung dõch KMnO4 1%o

- Xanh methylen (Coloxyd, Glutylen) dung dõch 1%, öịng 10ml tiïm tônh maơch chíơm Nïịu nùơng: caâch 10-15' tiïm 1 öịng, coâ thïí tiïm 5-6 öịng trong 24h cho ngûúđi lúân

Coâ thïí thay xanh methylen bùìng natri nitrit 1% 10ml tiïm tônh maơch chíơm, sau ăoâ tiïm natri hyposulfit 20% 10-20ml tiïm tônh maơch chíơm

- Truýìn dung dõch glucose 30% 500ml vađ dung dõch glucose ăùỉng trûúng Cho naơn nhín uöịng nûúâc ặúđng

- Trúơ hö híịp vađ tim maơch: tiïm long naôo, cafein lobelin

- Thúê oxy, hö híịp höî trúơ nïịu cíìn

NGÖƠ ĂÖƠC DÛÂA

Ngöơ ăöơc dûâa lađ do dõ ûâng vúâi níịm Candida trepicalis nùưm úê nhûông mùưt dûâa, nhíịt lađ nhûông quaê díơp naât

Triïơu chûâng chñnh

- Nön mûêa, óa chaêy, ngûâa, nöíi mïì ăay, coâ khi khoâ thúê nhû hen

do co thùưt phïị quaên

- Traơng thaâi söịc: da laơnh, maơch nhanh, huýịt aâp haơ

Xûê trñ:

- Truýìn dõch tuđy theo tònh traơng míịt nûúâc do nön mûêa vađ óa chaêy, nhûng cíìn lûu yâ truơy maơch cođn do söịc dõ ûâng, coâ khi khöng míịt nûúâc mađ víîn truơy maơch Nïịu cíìn, theo doôi aâp lûơc tônh maơch trung ûúng mađ truýìn dõch

- Ăiïìu trõ söịc dõ ûâng

NGÖƠ ĂÖƠC RÛÚƠU

Biïíu hiïơn lím sađng bùìng triïơu chûâng kñch thñch, sau ăïịn triïơu chûâng ûâc chïị röìi hön mï, húi thúê toađn muđi rûúơu, thúê nhanh nöng, tim ăíơp nhanh, huýịt aâp haơ

Xûê trñ:

- Ăiïìu trõ caâc röịi loaơn vïì tri giaâc, nïịu röịi loaơn cao ăöơ coâ thïí gíy liïơt hö híịp

- Chöịng toan chuýín hoâa

- Ăïì phođng haơ ặúđng huýịt thûâ phaât

- Rûêa daơ dađy bùìng dung dõch natri bicarbonat, khöng duđng apomorphin

- Cho uöịng tûđ 1-2 gioơt amoniac trong möơt cöịc nûúâc muöịi (hay cađ phï) hoùơc cho hñt amoniac

- Trúơ tim maơch

- Lúơi tiïíu: Lasix tiïm tônh maơch

- Nïịu víơt vaô: cho an thíìn (cíìn thíơn troơng)

- Trûúđng húơp nùơng: thúê oxy, hö híịp höî trúơ vađ cho thúê nhiïìu ăïí loaơi nhanh cöìn ethylic

- Truýìn glucose 10% 500ml, luín chuýín vúâi dung dõch bicarbonat 14%o - 2 giúđ 1 líìn

- Ăïì phođng viïm phöíi nïịu hön mï (khaâng sinh)

NGÖƠ ĂÖƠC THUÖỊC NGUÊ

Liïìu gíy chïịt cuêa Gacdeânal lađ 5g nhûng coâ ngûúđi chó uöịng 1g cuông coâ thïí tûê vong; liïìu gíy chïịt cuêa cloran lađ 10g

Triïơu chûâng chñnh:

- Ngöơ ăöơc nheơ: nguê say, thúê víîn ăïìu, maơch víîn ăïìu vađ roô, cođn phaên ûâng khi veâo da, chím kim caâc phaên xaơ gín vađ ăöìng tûê giaêm hoùơc víîn bònh thûúđng

- Ngöơ ăöơc nùơng: hön mï síu, thúê chíơm vađ nöng, khođ kheđ, maơch nhanh, huýịt aâp haơ hoùơc khöng ăo ặúơc, ăöìng tûê co vađ giaêm phaên xaơ vúâi aânh saâng, phaên xaơ gín míịt

- Tòm barbituric trong nûúâc tiïíu (+)

Nïịu ăïí tònh traơng keâo dađi, sùn soâc khöng töịt, bïơnh nhín coâ thïí liïơt trung tím hö híịp, phuđ phöíi cíịp, viïm phöíi

Xûê trñ:

- Theo doôi maơch, nhiïơt ăöơ, huýịt aâp, nhõp thúê

- Xeât nghiïơm nûúâc tiïíu vađ chíịt nön tòm barbituric (cíìn 50ml nûúâc tiïíu)

- Xeât nghiïơm ặúđng huýịt, ure huýịt, amoniac huýịt, dûơ trûô kiïìm, ặúđng niïơu, xeton niïơu ăïí loaơi caâc nguýn nhín hön mï khaâc

- Rûêa daơ dađy: nïịu uöịng thuöịc nguê chûa quaâ 6 giúđ vađ bïơnh nhín cođn tónh Nûúâc rûêa pha than hoaơt tñnh: 30-40g trong 500ml nûúâc Nïịu naơn nhín hön mï síu: ăùơt sonde nhoê vađo daơ dađy, búm dung dõch ngoơt hoùơc kiïìm vađo daơ dađy möîi líìn khoaêng 50ml röìi ruât ra Lađm nhiïìu líìn cho ăïịn khi saơch daơ dađy

- Loaơi chíịt ăöơc: bùìng caâch cho ăi tiïíu nhiïìu

Xûê trñ theo 2 nhoâm lúân barbituric:

* Barbituric chíơm vađ ríịt chíơm: Phenobarbitan (Gacdenan), Barbitan (Verian) Caâc thuöịc nađy thaêi qua thíơn vađ gíy hön mï keâo dađi Cho lúơi tiïíu thíím thíịu vađ kiïìm hoâa bùìng truýìn tônh maơch 6 lñt dung dõch phöịi húơp luín chuýín: dung dõch bicarbonat 14%o - 50ml, dung dõch maniton 10% - 500ml, dung dõch glucose 10% - 500ml, thïm vađo möîi chai 1,5g KCl Ăöịi vúâi phuơ nûô vađ ngûúđi cúô nhoê thò giaêm lûúơng dõch ăi möơt chuât

Nïịu naơn nhín coâ bïơnh chöịng chó ắnh cho lúơi tiïíu thíím thíịu nhû suy tim, suy thíơn thò nïn chaơy thíơn nhín taơo hoùơc thíím phín phuâc maơc vúâi caâc dung dõch kiïìm

* Barbituric nhanh hoùơc trung gian: loaơi thuöịc nađy thaêi nhanh qua gan gíy hön mï ngùưn nhûng nguy hiïím hún do coâ thïí gíy ngûđng thúê nhanh Xûê trñ gíy ăi tiïíu khöng coâ lúơi Chó truýìn dõch ăïí giûô thùng bùìng nûúâc vađ ăiïơn giaêi, nhûng phaêi sùĩn sađng hö híịp höî trúơ bùìng maây hoùơc thöíi ngaơt nïịu bïơnh nhín ngûđng thúê hoùơc coâ röịi loaơn nhõp thúê

Nïịu khöng roc nhiïîm ăöơc loaơi barbituric gò hoùơc phöịi húơp nhiïìu loaơi thuöịc: chó coâ caâch lađ cho lúơi tiïíu thíím thíịu vò biïơn phaâp nađy khöng gíy nguy cú gò lúân

- Chöịng truơy maơch: duđng Ouabain nïịu huýịt aâp töịi ăa

<80mmHg thò truýìn thïm Noradrenalin 2-4mg cho möîi loơ dung dõch glucose 500ml (khöng pha vađo caâc dung dõch coâ Na vò Noradrenalin seô bõ phaâ huêy

- Thúê oxy ngùưt quaông tûđng 15' möơt: luön luön giûô cho ặúđng thúê lûu thöng, thûúđng xuýn huât ăúđm raôi, ăïí bïơnh nhín nùìm ăíìu thíịp vađ nghiïng ăíìu cho ăúđm raôi dïî chaêy ra Sùĩn sađng chöịng ngûđng thúê, ăùơt nöơi khñ quaên vađ hö híịp höî trúơ khi cíìn

- Chöịng nhiïîm truđng ặúđng hö híịp: cho khaâng sinh

- Tiïm lobelin, vitamin

- Theo dội dûå trûä kiïìm vâ àiïån giẫi àưì trong thúâi gian truyïìn dung dõch kiïìm

- Chuá yá viïåc nuưi dûúäng bïånh nhên, chưëng loết, giûä êëm nïëu trúâi rết hóåc thên nhiïåt thêëp

Ngưå àưåc opi, morphin, codein, heroin, dolosan

Triïåu chûáng ngưå àưåc bùỉt àêìu xuêët hiïån vúái liïìu 0,05g vúái ngûúâi khưng nghiïån, liïìu chïët vâo khoẫng 0,25g Nhûäng bïånh nhên bïånh gan, phuâ niïm, Addison nhẩy cẫm hún vúái morphin

Triïåu chûáng:

- Ngưå àưåc nùång: hưn mï, àưìng tûã giận, chïët trong vâi giúâ

- Ngưå àưåc nhể hún: mẩch nhanh, tim àêåp nhanh, nưn oể liïn tiïëp, thiïíu niïåu, vêåt vậ, mï sẫng, àưìng tûã co Sau vâi giúâ: mẩch vâ nhõp thúã chêåm lẩi, huyïët ấp hẩ, tđm tấi tùng, co giêåt, giận àưìng tûã bấo hiïåu sùỉp tûã vong Tưín thûúng trung khu hư hêëp cố thïí gêy ngûâng thúã vâ chïët nhanh

Tiïn lûúång khẫ quan nïëu nẩn nhên côn phẫn ûáng duâ rêët nhể vúái cấc kđch thđch bïn ngoâi

Xûã trđ:

- Rûãa dẩ dây bùçng thuưëc tđm 1%o, Tanin 1-2% kïí cẫ ngưå àưåc do tiïm vị morphin thẫi mưåt phêìn qua niïm mẩc dẩ dây

- Nïëu truåy hư hêëp: hư hêëp hưỵ trúå cêëp Àùåt nhanh nưåi khđ quẫn vâ duâng mấy hư hêëp

- Thuưëc giẫi àưåc: tiïm Nallylnormorphin (Nalorphin) thuưëc khấng cấc loẩi opi, cố tấc duång kđch thđch hư hêëp mẩnh, liïìu 0,25mg/kg tiïm dûúái da 5-10mg

- Kđch thđch hư hêëp: tiïm lobelin, cafein, syntophylin

- Nïëu tuåt huyïët ấp: truyïìn dung dõch glucose 5% vúái Aramin, Noradrenalin, long nậo

- Lúåi tiïíu: lasix

- Khấng sinh chưëng bưåi nhiïỵm nïëu hưn mï kếo dâi

Nïëu tịnh trẩng thiïëu oxy khưng nùång, bïånh nhên khỗi khưng cố di chûáng

NGƯÅ ÀƯÅC COCAIN

Triïåu chûáng:

- Kđch àưång, hoang tûúãng, tim àêåp nhanh, tùng huyïët ấp, giận àưìng tûã, vậ mưì hưi, sưët, cố khi lïn cún àưång kinh

- Bưi vâo niïm mẩc cố thïí ngêët

Xûã trđ:

- Uưëng phẫi: rûãa dẩ dây, an thêìn, thúã oxy, trúå tim mẩch, truyïìn dung dõch glucose Nïëu ngêët do bưi thuưëc: tiïm Adrenalin 1mg dûúái

da, thúã oxy, hưìi sûác nưåi khoa nïëu ngûâng tim ngûâng thúã

DINH DÛÚÔNG CHO MOƠI NGÛÚĐI

CAÊI THIÏƠN BÛÔA ÙN GIA ẰNH

Gs Tûđ Giíịy

Bûôa ùn gia ằnh ríịt quan troơng vò aênh hûúêng ăïịn sûâc khoeê cuêa toađn gia ằnh Gia ằnh ặúơc ùn uöịng töịt thò sûâc khoeê cuêa caê gia ằnh ặúơc ăaêm baêo Treê em khöng bõ suy dinh dûúông Ngûúđi lúân ùn keâm, sûâc chöịng ăúô laơi bïơnh tíơt ýịu, ríịt dïî mùưc bïơnh, sûâc lao ăöơng suât keâm, nùng suíịt khöng cao, thu nhíơp thíịp díîn ăïịn caênh gia ằnh tuâng thiïịu

Bûôa ùn gia ằnh lađ dõp tíơp húơp moơi thađnh viïn trong gia ằnh ăïí coâ thïí trao ăöíi thöng tin, tím tû, tònh caêm

Bûôa ùn gia ằnh lađ thúđi ăiïím mađ moơi ngûúđi trong gia ằnh mong ăúơi ăïí ặúơc ùn nhûông moân ùn ngon truýìn thöịng quen thuöơc, ăïí ặúơc chia seê nhûông niïìm vui, ăïí ặúơc nhíơn nhûông lúđi khuýịn khñch an uêi, nhûông lúđi khen con caâi hoơc gioêi tiïịn böơ, biïịt choơn baơn töịt, nhûông lúđi ăöơng viïn meơ ăaô töịn cöng sûâc vađ tònh caêm ăïí taơo ra caâc moân ùn ngon ăem laơi nguöìn vui cho caê gia ằnh Bûôa ùn lađ chíịt keo gùưn boâ moơi thađnh viïn trong gia ằnh laơi vúâi nhau Cho nïn cíìn hïịt sûâc traânh mùưng moê, riïịc moâc con caâi trong bûôa ùn, traânh nhûông lúđi noâi bûơc tûâc, bíịt ăöìng giûôa böị meơ lïn ăíìu con caâi trong bûôa ùn Trúđi ăaânh cođn traânh bûôa ùn, xin moơi ngûúđi ặđng coi thûúđng Cíìn nhúâ khi moơi ngûúđi trong gia ằnh ngöìi vađo bûôa ùn khöng cođn thíịy hûâng thuâ nûôa, chíịt keo cuêa bûôa ùn ăaô míịt hiïơu lûơc kïịt dñnh thò ăoâ cuông lađ díịu hiïơu baâo súâm nguy cú tan raô cuêa gia ằnh

Cuêng cöị vađ caêi thiïơn bûôa ùn gia ằnh ăang lađ möơt ýu cíìu cíịp baâch vò sûâc khoeê, sûơ an toađn vađ haơnh phuâc cuêa caâc gia ằnh

Muöịn caêi thiïơn bûôa Îùn gia ằnh, moơi ngûúđi trong gia ằnh ăïìu phaêi coâ yâ thûâc ăoâng goâp vađo taơo nguöìn thûơc phíím cho bûôa ùn úê nöng thön, moơi ngûúđi trong gia ằnh, ngûúđi lúân, treê em, cuơ giađ ăïìu coâ thïí goâp sûâc vađo xíy dûơng ö dinh dûúông ăïí coâ thïm nguöìn thûơc phíím böí sung cho bûôa ùn hađng ngađy

Ö dinh dûúông lađ caâc hoaơt ăöơng tröìng troơt, chùn nuöi nhùìm muơc tiïu cung cíịp thûơc phíím böí sung hađng ngađy cho bûôa ùn gia ằnh bùìng caâch tíơn duơng caâc maênh ăíịt thûđa úê búđ ao, ăíìu nhađ, goâc vûúđn, quanh bïịp, nhûông khoaêng ăíịt tröịng giûôa nhûông hađng cíy lûu niïn múâi tröìng, chûa kheâp taân

Ăíy lađ rau ngoât lađm hađng rađo quanh vûúđn, lađ míịy luöịng rau caêi gíìn ao, buơi chuöịi, cíy öíi, cíy chanh trïn búđ ao, beđ rau muöịng trïn mùơt ao, lađ giađn gíịc, giađn mûúâp, giađn bíìu, giađn ăíơu vaân, giađn hoa lyâ úê trûúâc nhađ, úê trïn ao, úê trïn ặúđng tûđ cöíng vađo Ăíy lađ cíy bûúêi úê ăíìu nhađ, möîi nùm 2 thaâng liïìn cung cíịp hûúng qú thúm maât, thanh khiïịt, nheơ nhađng vađ quýịn ruô Ăíy lađ hai ăöi chim cíu hađng thaâng cung cíịp chim ra rađng cho gia ằnh níịu chaâo vađ chuöìng gađ, chuöìng võt caơnh bïịp, trïn mùơt ao hađng ngađy cung cíịp trûâng böìi dûúông cho treê em, ngûúđi giađ, phuơ nûô coâ thai hoùơc ăang cho con buâ Ăíy cuông lađ caâc loaơi rau gia võ, rau thúm, tña tö, kinh giúâi, xûúng xöng, muđi tađu, rau rùm, hađnh, heơ, caâc loaơi cuê toêi, gûđng, giïìng, nghïơ tröìng dûúâi taân cíy, úê goâc vûúđn, úê búđ ao, caơnh bïí nûúâc, caâc loaơi rau cuê gia võ lađ nhûông saên phíím giađu khaâng sinh thûơc víơt, giađu vitamin vađ khoaâng chíịt, giađu hûúng liïơu kñch thñch ùn ngon miïơng Nhûông cíy gia võ nađy ặúơc khuýịn khñch tröìng tûđ thúđi nhađ Tríìn ăïí vûđa coâ rau Îùn, vûđa coâ thuöịc sùĩn taơi nhađ ăïí chûôa caâc bïơnh thûúđng gùơp, traânh bõ lïơ thuöơc vađo thuöịc bùưc Truýìn thöịng nađy ăïịn nay nhiïìu gia ằnh úê nöng thön víîn cođn giûô ặúơc Ăíy cuông lađ möơt neât ăöơc ăaâo kïịt húơp ùn vúâi thuöịc, nöng nghiïơp vúâi y tïị cuêa dín töơc

ta

Ö dinh dûúông cođn thïí hiïơn tònh ýu quñ ăíịt nûúâc cuêa dín töơc

ta, tinh thíìn lao ăöơng cíìn cuđ, chõu khoâ cuêa nhín dín ta, coi tíịc ăíịt lađ tíịc vađng Ăíy lađ nguöìn tađi nguýn bïìn vûông, khöng bõ hao huơt trong quaâ trònh khai thaâc vađ coâ sûâc taâi taơo vö haơn

Ö dinh dûúông lađ mö hònh sinh ăöơng nhíịt cuêa chiïịn lûúơc taâi sinh Khöng ăïí möơt maênh ăíịt nađo, duđ nhoê, mađ khöng ặúơc sûê duơng Khöng ăïí möơt tia saâng mùơt trúđi nađo chiïịu xuöịng traâi ăíịt mađ khöng

ặúơc khai thaâc Ö dinh dûúông hađng ngađy cung cíịp rau quaê tûúi, trûâng tûúi, caâ tûúi taơi chöî cho bûôa ùn gia ằnh, ặúơc ăaêm baêo an toađn tuýơt ăöịi vò rau khöng bõ boân nhiïìu phín ăaơm, khöng bõ phun nhiïìu hoaâ chíịt trûđ síu, khöng bõ tûúâi bùìng phín tûúi coâ nhiïîm giun vađ vi truđng gíy bïơnh hoùơc nûúâc tûúâi coâ pha nûúâc thaêi cöng nghiïơp coâ nhiïìu kim loaơi nùơng ăöơc, thõt cuông ặúơc ăaêm baêo khöng coâ hoaâ chíịt tùng troơng

Caâc gia ằnh úê nöng thön cíìn tíơn duơng moơi maênh ăíịt thûđa quanh bïịp, quanh nhađ ăïí xíy dûơng ö dinh dûúông Caâc gia ằnh úê thađnh phöị tuy khöng coâ ăíịt, cuông nïn tíơn duơng moơi khoaêng khöng cho pheâp lađm vûúđn treo, ăùơt chíơu caênh tröìng caâc loaơi cíy gia võ - thuöịc, thïm mađu xanh vađ hûúng võ cho cuöơc ăúđi

Ngoađi hoaơt ăöơng xíy dûơng ö dinh dûúông, moơi thađnh viïn lúân trong gia ằnh ăïìu cíìn hoơc líịy möơt nghïì ăïí coâ cöng ùn viïơc lađm, coâ thu nhíơp öín ắnh, ăoâng goâp phíìn tiïìn mua thûơc phíím cho bûôa ùn gia ằnh

Khöng thïí töí chûâc bûôa ùn gia ằnh húơp lyâ nïịu khöng coâ hiïíu biïịt vïì nhu cíìu dinh dûúông cuêa cú thïí vađ giaâ trõ dinh dûúông cuêa caâc thûơc phíím Ăiïìu quan troơng trûúâc mùưt lađ hoơc ngay caâch ăaânh giaâ xem bûôa ùn cuêa gia ằnh ta ùn coâ húơp lyâ khöng, coâ ăuê dinh dûúông khöng

Trûúâc hïịt cíìn xem moơi thađnh viïn trong gia ằnh cú ăuê cúm, ăuê ngö, ăuê khoai ùn khöng? Coâ ùn ăuê no khöng?

Nïịu ùn no, ngûúđi lúân giûô ặúơc cín, treê em cín ăo phaât triïín ăïìu ăùơn coâ nghôa lađ ăaô ăaêm baêo ặúơc bûôa ùn ăuê söị lûúơng

Vïì mùơt chíịt lûúơng cuêa bûôa ùn thò khöng thïí chó dûơa vađo thõt caâ mađ cíìn xem caâc moân ùn bíìy úê trïn mím thûâc ùn

Gia ằnh coâ thïí lađm nhiïìu hoùơc ñt moân nhûng cú baên ngoađi cúm bûôa ùn phaêi coâ moân rau lađ moân cung cíịp caâc chíịt khoaâng, vitamin lađ caâc chíịt dinh dûúông ríịt cíìn thiïịt ăöịi vúâi cú thïí Rau cođn cung cíịp chíịt xú giuâp thaêi boê khoêi cú thïí caâc chíịt ăöơc, töìn ăoơng úê öịng tiïu hoaâ vađ goâp phíìn chöịng taâo boân Caâc cuơ ta thûúđng múđi khaâch úê laơi ùn bûôa "cúm rau" vúâi gia ằnh Nhađ coâ giöî, coâ ăaâm cûúâi cuông lođng thađnh múđi moơi ngûúđi ùn bûôa "cúm rau" Rau lađ moân ùn khöng thïí thiïịu ặúơc trong bûôa ùn kïí caê trong caâc bûôa tiïơc Rau quñ, böí coâ

nhiïìu chíịt dinh dûúông lađ caâc loaơi rau laâ xanh: rau muöịng, rau ngoât, rau dïìn, rau möìng túi, rau ăay vađ caâc loaơi rau gia võ

Bûôa ùn nađo cuông phaêi coâ moân ùn giíìu ăaơm, beâo Chíịt ăaơm lađ víơt liïơu xíy dûơng ríịt cíìn cho cú thïí treê ăang trong thúđi kyđ phaât triïín Chíịt beâo lađ nguöìn cung cíịp nùng lûúơng quan troơng vađ giuâp taơo ra caâc moân ùn ngon Ăeơp vađng son Ngon míơt múô

Moân ùn giíìu ăaơm beâo göìm ăíơu phuơ, vûđng, laơc, thõt, caâ trûâng sûôa

Ăíơu, vûđng, laơc lađ thûâc ùn nguöìn thûơc víơt giaâ reê, böí vađ dïî tiïu Thõt ríịt böí nhûng trong luâc tiïu hoaâ coâ nhiïìu chíịt ăöơc nïn khi ùn thõt cíìn ùn nhiïìu rau ăïí coâ chíịt xú cuöịn líịy caâc baô cuêa thõt ăïí nhanh choâng ăííy ra ngoađi cú thïí

Nûúâc ta coâ nguöìn caâ vađ thuyê saên phong phuâ, cho nïn chó ùn thõt

úê mûâc vûđa phaêi mađ nguöìn ăaơm ăöơng víơt nïn dûơa vađo caâ Chó cíìn caâ nhoê, giaâ reê, kho hai lûêa rûđ, ùn caê xûúng nhû víơy vûđa coâ ăaơm, beâo vûđa coâ canxi ríịt cíìn cho treê em ăang tuöíi phaât triïín vađ ngûúđi cao tuöíi ăïì phođng xöịp xûúng

Trong bûôa ùn cođn cíìn coâ moân canh böí sung nûúâc vađ caâc chíịt dinh dûúông Ăún giaên coâ nûúâc dûa, nûúâc rau Canh coâ nhiïìu loaơi canh rau, canh dûa, canh cua, caâ, töm, thõt

Ùn phaêi ăi ăöịi vúâi uöịng Bûôa ùn kïịt thuâc phaêi coâ nûúâc uöịng, nûúâc trùưng hoùơc nûúâc cheđ vađ coâ moân ngoơt traâng miïơng töịt nhíịt lađ quaê chñn

Caâc moân ùn ngon úê Viïơt nam thûúđng lađ caâc moân ùn höîn húơp nhiïìu loaơi thûơc phíím vađ coâ nhiïìu gia võ kñch thñch ùn ngon miïơng Toâm laơi coâ thïí ăaânh giaâ bûôa ùn:

- Ăuê söị lûúơng theo caêm giaâc moơi ngûúđi ặúơc ùn cúm ăuê no

- Ăuê vïì chíịt lûúơng: coâ moân rau, moân giíìu ăaơm beâo, moân canh, gia ằnh coâ dûơ trûô moân dûa, loơ muöịi vûđng, nöìi caâ kho

- Chïị biïịn caâc moân ùn thay ăöíi, höîn húơp nhiïìu loaơi thûơc phíím, coâ nhiïìu gia võ

- Ăaêm baêo vïơ sinh: thûâc ùn khöng ặúơc lađ nguöìn gíy bïơnh Cíìn quan tím töí chûâc töịt caâi bïịp Muöịn caêi thiïơn bûôa ùn cíìn:

- Töí chûâc nhađ bïịp thoaâng ăaông, ngùn nùưp, saơch seô