Các giải pháp chiến lược nâng cao hiệu quả xuất khẩu gạo Việt Nam part 1 pdf

Trong lịch sử phát triển các học thuyết kinh tế người ta đã chứng mình rằng một quốc gia, dù lớn hay nhỏ, đều có thể thông qua con đường chuyên môn hóa sẵn xuất vào các sản phẩm có nhiễ

DAI HOC QUOC GIA TP HCM TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

OTT CU NANG CAO HIEU QUA XUAT KHAU

GAO VIET NAM

NHÀ XUẤT BẢN THỐNG KÊ

2000

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỘ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TE

eRe

TS NGUYEN VAN SON

CAC GIAI PHAP CHIEN LuUgC

NANG cao HIEU QUA

XUAT KHẨU GAO VIET NAM

NHA XUAT BAN THONG KE - 2000

BANG CHỈ DẪN TRA CUU CAC BANG S6 LIEU, BIEU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ

quân đầu người giai đoạn 1900 - 1997

Chỉ phí thụ nhập và các chỉ tiêu

biểu hiện lợi thế so sánh trong sản xuất lúa gạo vùng Đồng bằng Sông

Cửu lòng - Việt Nam nién vu 1995,

Du bao về cân đối sản xuất Và tiêu

khẩu đến năm 2010

Tình hình phân bố diện tích sản

xuất lúa theo mùa vụ của Đồng

bằng Sông Cửu long năm 1995, Các nước nhập khẩu gạo lớn trên

thế giới giai đoạn 1990 - 1995

Biến động cơ cấu sản lượng lúa theo vụ sản xuất thời kỳ 1976 -

1997,

Biến động cơ cấu diện tích lúa theo

vụ sản xuất thời kỳ 1976 - 1997

TY trọng gạo trong tổng kim ngạch

xuất khẩu giai đoạn 1989 - 1997,

Cơ cấu chất lượng gạo xuất khẩu

110 M1

Cơ cấu thị trường xuất khẩu gạo

phân theo vùng giai đoạn 1991 -

khẩu gạo Việt Nam lớn nhất hàng

năm trong giai đoạn 1991 - 1995

Tình hình cân đối thừa thiếu gạo

theo tháng trong năm 1995,

Sơ đổ mạng lưới lưu thông lương

MỤC LỤ

BẰNG CHÍ ĐẪN Tra cứu các bang số liệu, biểu đổ

và sơ đồ

MỞ ĐẦU

CHƯƠNG 1: Co sé ly luận về hiệu quá xuất khẩu

gao trong chiến lược công nghiệp

hóa hướng về xuất khẩu

1.1, Tiếp cận từ góc độ lý thuyết thương mại quốc tế

1.1.4 Lý thuyết chỉ phí cơ hội cửa Haberler,

1.1.5 Lý thuyết hiện đại về thương mại quốc tế

của Heckscher - Ohlin

\.2, Tiếp cận từ góc độ chiến lược và mô hình kinh

tế

1.2.1 Bối cảnh phát triển chung

1.2.3 Về chiến lược phát triển

1.2.3 Về mô hình phát triển kinh tế

1.3 Tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả và biện pháp nâng

cao hiệu quả của hoạt động xuất khẩu gạo

1.3.1 Các tiểu chuẩn đánh giá hiệu quả xuất

khẩu gạo ‘ ‘

1.3.2 Các nhóm biện pháp nẩng cao hiệu quả

xuất khẩu gạo

Những điểm trọng yếu trong chiến lược phát

triển kinh tế - xã hội của Việt Nam

2.1.1 Về mô hình phát triển và cơ chế quản lý

kinh tế

2.1.2 Những nội dung cơ bản trong chiến lược

phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam

Tam quan trọng của ngành lương thực trong

chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt

Nam

“2.2.1 Thực trạng của ngành lương thực

2.2.2 Đánh giá tầm quan trọng của ngành lương

thực trong chiến lược phát triển kinh tế -

xã hội của Việt Nam

2.3 Cần phải có chính sách sẵn xuất kinh doanh lúa

gạo trên căn bản hướng về xuất khẩu

2.3.1 Đánh giá lợi thế so sánh của sản phẩm lúa

gạo Việt Nam

2.3.2 Sự cẩn thiết khách quan phải có chính

sách sản xuất kinh doanh lúa gạo trên căn

bắn hướng về xuất khẩu

2.3.3, Những mục tiêu cơ bản của chính sách sản

xuất kinh doanh lúa gạo hướng về xuất

khẩu

Kết luận Chương 2

CHƯƠNG 3: Đánh giá tình hình kinh doanh xuất

khẩu gạo của Việt Nam trong thời

3.2 Phân tích đánh giá tình hình xuất khẩu gạo trong

thời gian qua

3.2.1 Đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của

hoạt động xuất khẩu gạo

3.2.2 Đánh giá về động thái giá cả

3.2.3 Đánh giá nguyên nhân chất lượng gạo

xuất khẩu còn thấp

3.2.4 Đánh giá về quan hệ thị trường và khách

hàng

3.2.5 Đánh giá về việc tổ chức cung ứng nguồn

gạo xuất khẩu

3.3

3.2.6 Đánh giá tình hình quần lý hoạt động kinh

doanh xuất khẩu gạo

3.2.7 Đánh giá tình hình một số mặt hoạt động

bổ trợ cho công tác xuất khẩu gạo

Một số bài học kinh nghiệm về quản lý hoạt

động kinh doanh xuất khẩu gạo

3.3.1 Quần lý chất lượng gạo xuất khẩu

3.3.2 Quản lý nguồn hàng trong hoạt động xuất

khẩu gạo

3.3.3 Quan lý giá cả trong kinh doanh xuất khẩu

gạo

3.3.4 Quản lý thị trường nội địa để hỗ trợ cho

việc phát triển kinh doanh xuất khẩu gạo

3.3.5 Quản lý hành chính nhà nước trong hoạt

động xuất khẩu gạo

Kết luận Chương 3

CHƯƠNG 4: Các giải pháp chiến lược nâng cao

hiệu quả xuất khẩu gạo Việt Nam

trong thời gian tới

4.1 Tổ chức lại sắn xuất và chế biến lúa gạo

4.2

4.1.1 Trong khâu sản xuất lúa

4.1.2 Trong khâu thu hoạch và xử lý sau thu

hoạch

4.1.3, Trong khâu chế biến gạo

Tổ chức lại khâu lưu thông trên thị trường gạo

4.3 Củng cố tổ chức hoạt động xuất khẩu gạo trong

thời gian tới

4.3.1 Cải tiến cơ chế quản lý hoạt động xuất

khẩu gạo

4.3.2 Nâng cao chất lượng công tác tiếp thị để

mở rộng thị trường xuất khẩu gạo

4.3.3 Củng cố hoạt động xuất khấu gạo Ở các

MỞ ĐẦU

1 DAT VAN DE

Trong lịch sử phát triển các học thuyết kinh tế người ta

đã chứng mình rằng một quốc gia, dù lớn hay nhỏ, đều có thể

thông qua con đường chuyên môn hóa sẵn xuất vào các sản

phẩm có nhiễu lợi thế so sánh để xuất khẩu và nhập lại các

sản phẩm không có lợi thế so sánh, qua đó nâng cao hiệu quả

kinh tế, thúc đẩy quá trình phát triển đất nước nhanh chóng và sâu rộng hơn Chuyên môn hóa sẵn xuất tất yếu dẫn đến công nghiệp hóa nên kinh tế, mà quốc gia tiên tiến nào cũng đã phải trải qua quá trình công nghiệp hóa lâu dài đẩy khó khăn gian khổ Sự tăng trưởng của công nghiệp tất yếu kéo theo sự phát triển của thương nghiệp (kể cá nội thương và ngoại

thương) Mối quan hệ tương hỗ giữa công nghiệp hóa và phát

triển thương mại quốc tế là điều kiện cơ bản cho việc phát huy các lợi thể so sánh của nên kinh tế quốc gia trong từng giai đoạn nhất định, làm cho nhịp độ phát triển chung của nền kính

tế ngày càng nhanh chóng hơn Dựa theo luận điểm cơ bản nêu trên, sau này các nước công nghiệp mới (New Industrial

Countries - NICs) đã kết hợp ngay từ đầu hai vấn để công nghiệp hóa và phát triển thương mại quốc tế trong cùng một chiến lược - đó là chiến lược công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu - để rút ngắn thời gian tiến lên thành quốc gia công

nghiệp phát triển Sự thành công của các nước NICs đã cổ vũ

nhiều nước đang phát triển vận dụng chiến lược công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu (hay chiến lược kinh tế mở) với nhận thức sâu sắc rằng trong thời kỳ đầu công nghiệp hóa phải ra

9

sức phát triển các ngành thuộc khu vực I của nên kinh tế

(nông, lâm nghiệp, thủy sản ), vừa là nơi tập trung các lợi thế

so sánh ban đầu, vừa là để giải quyết tốt việc cung cấp lương thực - thực phẩm cho xã hội, tạo thế ổn định hết sức cần thiết

trong bước khởi đâu công nghiệp hóa Việt Nam cũng đang

tiến hành công nghiệp hóa đất nước, việc vận dụng chiến lược công nghiệp hóa hướng về xuất khẩu còn nhiều vấn để phải tiếp tục hoàn thiện Song, chiến lược này đã thực sự được tiến hành kể từ năm 1986 khi Đại hội lần thứ VI của Đảng Cộng

san Việt Nam đưa ra chủ trương rập trung sức phát triển nông

nghiệp, cot ddy la diều kiện tất „yếu của bước đâu công nghiệp hóa Tiếp sau đó là hàng loạt các chính sách cải cách kinh tế

đã được ban hành trên căn bản chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch

hóa tập trung sang cơ chế thị trường có sự quản lý cổa Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đến nay côi, cuộc cải

cách kinh tế đã mang lại nhiều thành quả tốt đẹp với múc :äng

trưởng khá nhanh (nhịp độ tăng GDP bình quân trong zia:

đoạn 1991 - 1997 là ,9%/năm), đã chứng minh rằng trên bình

diện chiến lược kinh tế vĩ mô Việt Nam đã và đang phát triển

hợp qui luật

Theo đó, xét về tính chất và trình độ phát triển thì trong

thập niên qua ngành nông nghiệp Việt Nam đã có một bước tiến dài và khá mạnh mẽ (mức tăng tổng sản lượng bình quân 6.4%/năm trong giai đoạn 1991 - 1997 thuộc loại cao so với

nhiều nước trên thế giới chỉ tăng phổ biến trong khoảng 2 -

4%/năm) Đặc biệt lúa gạo đã chứng tỏ là một loại sắn phẩm

trọng yếu của nên kinh tế, với tiểm năng và khả năng phát triển sản xuất to lớn, nó không những bảo đảm đầy đủ cho nhu cầu tiêu dùng trong nước, làm nên tảng vững chắc cho công

10

cuộc phái triển kinh tế - xã hội nói chung, mà còn thể hiện rõ

là một sản phẩm có nhiều lợi thế so sánh của Việt Nam đối với thị trường thế giới, khả di góp phần làm giàu cho đất nước thông qua việc xuất khẩu lượng gạo dư thừa so với nhu câu nội địa Trong thực tế, sau 27 năm làm một nước nhập khẩu ròng

về lương thực, kể từ năm 1989 Việt Nam đã đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu gạo trở lại và lập tức đứng vào top 4 quốc gia hàng đầu thế giới về lĩnh vực này (cùng với Thailand, Mỹ và

Ấn Độ) Từ năm 1989 đến nay tỷ trọng mặt hàng gạo thường chiếm từ 10 - 16% so với tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước Điều đó đủ để khẳng định rằng ngành lương thực có một tâm quan trọng hết sức đặc biệt trong chiến lược phát triển kinh tế quốc gia (cả trong ngắn hạn và dài hạn) Tuy nhiên, trong thời gian qua nước ta mới chỉ phát triển sản xuất và kinh doanh xuất khẩu gạo theo chiểu rộng là chính, chứ chưa thực

sự đầu tư phát trển theo chiều sâu, nên còn nhiều mặt hạn chế

làm cho hiệu quá xuất khẩu gạo của Việt Nam chưa cao

Trong đó, điểm đáng nói nhất là đo phẩm chất gạo còn thấp, qui cách không đông đều, cộng với các loại dịch vụ phí (như:

bốc xếp vận chuyển, cảng phí ) khá cao, làm cho giá gao

xuất khẩu của ta thấp hơn nhiều so với một số nước khác, chẳng hạn so với Thailand, giá gạo xuất khẩu bình quân của Việt Nam thấp hơn trên đưới 50 USD/tan, thậm chí có lúc thấp hơn đến 100 USD/tấn Mặt khác, tuy mức sản lượng gạo xuất khẩu của ta từ năm 1989 đến nay tăng khá nhanh (trung bình

hơi 13/năm), nhưng nếu công tác nghiên cứu tiếp thị và

quần lý điểu hành xuất khẩu gạo của Chính phủ tốt hơn, chính sách giá cả kích thích hơn đối với nông dân sản xuất lúa thì sẩn lượng gạo xuất khẩu còn có thể tăng nhanh hơn nữa Do

11

đó vấn để cơ bản đặt ra là cân Phi! C6 nhitng điều chỉnh phù hợp trong cơ chế quản lý để thúc đẩy hoại động xuất khẩu sạo của Việt Nam tăng qui mô, thụ nhập và: hiệu quả tốt hơn so với

hiện nay

? MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU VÀ Ý NGHĨA TÁC DUNG CUA DE TAL

Với vấn để cơ bản đặt ra như trên, trước đây đã có một

Số luận án cao học (trình tại Đại học Quốc gia Tp.Hỗ Chí Minh) để cập đến nhưng chỉ giải quyết từng mặt, chủ yếu là

về lĩnh vực marketing xuất khẩu gạo, Đồng thời, các báo cáo khoa học tại những cuộc hội thảo cấp nhà nước liên quan đến vấn để xuất khẩu gạo trong vòng 3 năm trổ lại đây cũng chí giải quyết từng giải pháp, thiếu tính hệ thống và xử lý chưa đứt điểm, như: măm 7996, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: phối hợp với Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế (International Food Policy Research Institute - IFPRI}

tổ chức hội thảo (tại Hà Nội và Tp.Hồ Chí Minh) về “Thi

trường gạo đang phát triển ở Việt Nam, cấu tric hién tai va những thách thức tương lai”, chủ yếu để xuất các chính sách tự

do hóa thương mại; nữ 1997, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tổ chức hội nghị chuyên để (tại Tp.Hồ Chí Minh)

về tiêu thụ lúa hàng hóa cho Đồng bằng Sông Cứu long; nan

1998, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn lại có hội nghị chuyên để (tại Cần Thơ) về xây dựng các vùng lúa chuyên canh xuất khẩu, đã để xuất Chính phủ cho qui hoạch ! triệu ha

ở Đồng bằng Sông Cửu long và 300 ngần ha ở các tỉnh phía Bắc (nhưng theo quan điểm của chúng tôi nên tập trung toàn

bộ tại Đồng bằng Sông Cửu long sẽ có hiệu quả cao hơn) Ngoài ra, về mặt quần lý nhà nước, Chính phủ cũng đã liên tục 12

vó sự điểu chính cơ chế điều hành xuất khẩu gạo, song các biện pháp vẫn mang nặng tính chất giải quyết tình thế chưa

đồng bộ và còn nhiều điều bất cập Do đó, chúng tôi chọn

nghiên cứu để tài “Các giải pháp chiến lược nâng cao hiệu quả xuất khẩu gạo Việt Nam ” nhằm mục đích phân tích đánh giá toàn diện tình hình sản xuất và kinh doanh xuất khẩu gạo cúa nước ta trong thời gian qua rút ra những bài học kinh

nghiệm cẩn thiết, đối chiếu với kinh nghiệm phát triển xuất khấu gạo của một số nước khác (nhất là trường hợp Thailand)

từ đó để xuất các giải pháp mang tính chiến lược dài hạn đồng

bỏ có luận cứ khoa học chặt chẽ, góp phần hoàn thiện cơ chế quán lý ngành lương thực để thúc đẩy tăng qui mô và trình độ

xán xuất chế biến lúa gạo, vừa đấm bảo an ninh lương thực

quốc gia, vừa tăng qui mô và hiệu quả xuất khẩu gạo, đưa Việt

Nam trở thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu trên thế giới

trong tường lại

Tường ứng với mục đích nghiên cứu nói trên, để tài này

còn thể hiện tính cấp thiết của nó qua các ý nghĩa tác dụng như sau: vỄ một thực tiễn việc chú trọng nâng cao hiệu quả xuất khẩu gạo (mà trước hết là tập rung nắng cao giá gạo xuất

& tạo điển kiên để giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa những người sản xuất, chế biếu Kinh doanh lương

thực với lợi ích của Nhà nước; điều đó làm cho việc khuếch

trưởng và nảng cao hiệu quá xuất khẩu gạo trở thành một

trong các điểm nút quan trọng của tiến trình phát triển kinh tế, ngoài tác dụng kích thích sản xuất lương

triển mạnh mẽ nó còn kéo theo sự phá

nhiều lĩnh vực, nhiều ngành kinh tế khác có liên quan, tức là

trực tiếp góp phần tạo ra nên tảng vững chắc cho công cuộc

13