Bài 20. xây DỰNG và PHÁT TRIỂN văn HOÁ dân tộc TRONG các THẾ kỷ x XV

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC 1. Kiến thức Giúp HS hiểu được: Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một nền văn hoá dân tộc, tiến lên. Trải qua các triều đại Đinh – Lê – Lý – Hồ – Lê sơ ở các thế kỷ X – XV, công cuộc xây dựng văn hoá được tiến hành đều đặn nhất quán. Đây cũng là giai đoạn hình thành của nền văn hoá Đại Việt (còn gọi là văn hoá Thăng Long). Nền văn hoá Thăng Long phản ánh đậm đà tư tưởng yêu nước, tự hào và độc lập dân tộc. 2. Tư tưởng Bồi dưỡng niềm tự hào về nền văn hoá đa dạng của dân tộc. Bồi dưỡng ý thức bảo vệ các di sản văn hoá tốt đẹp của dân tộc. Giáo dục ý thức, phát huy năng lực sáng tạo trong văn hoá. 3. Kỹ năng Quan sát, phát hiện.

Trang 1

Bài 20 XÂY D NG VÀ PHÁT TRI N V N HOÁ DÂN T C TRONG CÁC TH K X - XV ỰNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ DÂN TỘC TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV ỂN VĂN HOÁ DÂN TỘC TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV ĂN HOÁ DÂN TỘC TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV ỘC TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV Ế KỶ X - XV Ỷ X - XV Bài 20 XÂY D NG VÀ PHÁT TRI N V N HOÁ DÂN T C TRONG CÁC TH K X - XV ỰNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ DÂN TỘC TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV ỂN VĂN HOÁ DÂN TỘC TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV ĂN HOÁ DÂN TỘC TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV ỘC TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV Ế KỶ X - XV Ỷ X - XV

I M C TIÊU BÀI H C ỤC TIÊU BÀI HỌC ỌC

1 Ki n th c ến thức ức

Giúp HS hiểu được:

- Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một nền văn hoá dân tộc, tiến lên

- Trải qua các triều đại Đinh – Lê – Lý – Hồ – Lê sơ ở các thế kỷ X – XV, công cuộc xây dựng văn hoá được tiến hành đều đặn nhất quán Đây cũng là giai đoạn hình thành của nền văn hoá Đại Việt (còn gọi là văn hoá Thăng Long)

- Nền văn hoá Thăng Long phản ánh đậm đà tư tưởng yêu nước, tự hào và độc lập dân tộc

2 T t ư tưởng ư tưởngởng ng

- Bồi dưỡng niềm tự hào về nền văn hoá đa dạng của dân tộc

- Bồi dưỡng ý thức bảo vệ các di sản văn hoá tốt đẹp của dân tộc

- Giáo dục ý thức, phát huy năng lực sáng tạo trong văn hoá

3 K n ng ỹ năng ăng

- Quan sát, phát hiện

II THI T B , TÀI LI U D Y - H C Ế KỶ X - XV Ị, TÀI LIỆU DẠY - HỌC ỆU DẠY - HỌC ẠY - HỌC ỌC

- Một số tranh ảnh nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc thế kỷ X – XV

- Một số bài thơ, phú của các nhà văn học lớn

III TI N TRÌNH T CH C D Y - H C Ế KỶ X - XV Ổ CHỨC DẠY - HỌC ỨC DẠY - HỌC ẠY - HỌC ỌC

1 Ki m tra bài c ểm tra bài cũ ũ

- Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên?

2 M bài ởng

Từ sau ngày giành độc lập, trải qua gần 6 thế kỷ lao động và chiến đấu nhân dân Việt Nam đã xây dựng cho mình một nền văn hoá đa dạng, phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc Để thấy được những thành tựu văn hoá, nhân dân ta xây dựng được

từ thế kỷ X – XV, chúng ta cùng tìm hiểu bài 20

Trang 2

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững

I T T Ư TƯỞNG TÔN GIÁO Ư TƯỞNG TÔN GIÁOỞNG TÔN GIÁO NG TÔN GIÁO

Ho t ạy học bài mới động 1: Cả lớp, cá nhân ng 1: C l p, cá nhân ả lớp, cá nhân ới

- Trước hết GV truyền đạt để HS nắm được:

Bước sang thời kỳ độc lập trong bối cảnh có chủ

quyền độc lập các tôn giáo được du nhập vào

nước ta từ thời Bắc thuộc có điều kiện phát triển

- GV có thể đàm thoại với HS về Nho giáo để

HS nhớ lại kiến thức, hiểu biết về nho giáo

+ PV: Nho giáo có nguồn gốc từ dâu? Do ai

sáng lập? Giáo lý cơ bản của Nho giáo là gì?

+ HS trình bày những hiểu biết của mình về

Nho Giáo

+ GV kết luận: Nho giáo lúc đầu cũng chưa

phải lá một tôn giáo mà là một học thuyết của

Khổng Tử (ở Trung Quốc) Sau này một đại biểu

của nho học là Đông Trung Thư đã dùng thuyết

âm dương dùng thần học để lý giải biện hộ cho

những quan điểm của Khổng Tử biến Nho học

thành một tôn giáo (Nho giáo)

+ Tư tưởng quan điểm của Nho giáo: đề cao

những nguyên tắc trong quan hệ xã hội theo đạo

lý “Tam cương, ngũ thường” trong đó Tam

cương có 3 cặp quan hệ Vua – Tôi, Cha – Con,

Chồng – Vợ

Ngũ thường là: Nhân, nghĩa, lễ trí, tín (5 đức

tính của người quân tử)

+ Nho giáo du nhập vào nước ta từ thời Bắc

thuộc bước sang thế kỷ phong kiến độc lập có

điều kiện phát triển

- GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy được sự

phát triển của Nho giáo ở nước ta qua các thời

- Ở thời kỳ độc lập nho giáo, phật giáo, đạo giáo có điều kiện phát triển mạnh

+ Nho giáo:

- Thời Lý, Trần : Nho giáo đã dần trở thành hệ tư tưởng chính thống của giai cấp thống trị, chi phối nội dung giáo dục, thi cử song không phổ biến trong nhân dân

Trang 3

đại Lý, Trần Lê Sơ

- HS theo dõi SGK và phát biểu

- GV kết luận

- GV có thể phát vấn: tại sao Nho giáo và chữ

Hán sớm trở thành hệ tư tưởng chính thống của

giai cấp thống trị nhưng lại không phổ biến

trong nhân dân?

- HS suy nghĩ và trả lời

- GV lý giải: Những quan điểm, tư tưởng của

Nho Giáo đã quy định một trật tự, kỷ cương, đạo

đức phong kiến rất quy củ, khắt khe, vì vậy giai

cấp thống trị đã triệt để lợi dụng Nho giáo để làm

công cụ thống trị, bảo vệ chế độ phong kiến Còn

với nhân dân chỉ tiếp thu khía cạnh đạo đức của

Nho giáo Nhà Lê sơ Nho giáo trở thành độc tôn

vì lúc này Nhà nước quân chủ chuyên chế đạt

mức độ cao, hoàn chỉnh

- GV đàm thoại với HS về đạo Phật: người

sáng lập nguồn gốc giáo lý

- GV yêu cầu với HS theo dõi SGK để thấy

được sự phát triển của Phật Giáo qua các thời kỳ

Lý – Trần – Lê sơ

- HS theo dõi SGK và phát biểu

- GV bổ sung và kết luận

- Thời Lý – Trần được phổ biến rộng rãi, chùa chiền được xây dựng ở khắp nơi , sư sãi đông

- Thời Lê sơ Phật giáo bị hạn chế, thu hẹp, đi vào trong nhân dân

II GIÁO D C, V N H C, NGH THU T ỤC TIÊU BÀI HỌC ĂN HOÁ DÂN TỘC TRONG CÁC THẾ KỶ X - XV ỌC ỆU DẠY - HỌC ẬT

Ho t ạy học bài mới động 1: Cả lớp, cá nhân ng 2: C l p và cá nhân ả lớp, cá nhân ới

- Giáo viên: Việc làm nói trên của Lý Thánh

Tông có ý nghĩa gì?

- HS trả lời:

- GV bổ sung, kết luận: Thể hiện sự quan tâm

của Nhà nước phong kiến đến giáo dục tôn vinh

 V n h căng ọc bài mới

Trang 4

nghề dạy học.

- GV yêu cầu HS theo dõi để thấy được sự

phát triển của giáo dục ở thế kỷ XI – XV

- HS theo dõi SGK, phất biểu

GV nhận xét, bổ sung, kết luận về những biểu

hiện của sự phát triển giáo dục

- GV có thể giải thích cho HS các kỳ thi

hương, hội, đình

- PV: Việc dựng bia tiến sĩ có tác dụng gì?

- HS quan sát hình 35 bia tiến sĩ ở văn Miếu

(Hà Nội) suy nghĩ trả lời

- GV nhận xét, kết luận: Việc làm này có tác

dụng khuyến khích học tập đề cao những người

tài giỏi cần cho đất nước

- PV: Qua sự phát triển của giáo dục thế kỷ

XI – XV em thấy giáo dục thời kỳ này có tác

dụng gì?

- HS suy nghĩ, trả lời:

- GV nhận xét, kết luận:

- GV có thể lý giải thêm nội dung giáo dục

chủ yếu thiên về thiên văn học, triết học, thần

học, đạo đức , chính trị … (SGK là Tứ Thư Ngũ

Kinh) Hầu như không có nội dung khoa học, kỹ

thuật vì vậy không tạo điều kiện cho kinh tế phát

triển

- Từ đó giáo dục được tôn vinh, quan tâm phát triển

Tác dụng của giáo dục đào tạo người làm quan, người tài cho đất nước, nâng coa dân trí, song không tạo điều kiện

Trang 5

cho phát triển kinh tế

Ho t ạy học bài mới động 1: Cả lớp, cá nhân ng 3:

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được

sự phát triển của văn hoá qua các thế kỷ Lý giải

tại sao văn học thế kỷ XI – XV phát triển

- HS theo dõi SGK phát biểu

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận về sự phát

triển của văn học

- GV có thể minh hoạ thêm về vị trí phát triển

của văn học về các tài năng văn học qua lời một

số đoạn trong Hịch Tướng sĩ, Cáo Bình Ngô …

khẳng định sức sống bất diệt của những áng văn

thơ bất hủ

- GV: Đặc điểm của văn học thế kỷ XI – XV.

- HS: Dựa trên những kiến thức văn học đã

được học kết hợp với những kiến thức Lịch sử để

trả lời

- GV kết luận

 Phát tri n v n h cểm tra bài cũ ăng ọc bài mới

- Phát triển mạnh từ thời nhà trần, nhất

là văn học chữ Hán Tác phẩm tiêu biểu: Hịch tướng sĩ

- Từ thế kỷ XV văn học chữ Hán và chữ Nôm đều phát triển

- Đặc điểm:

+ Thể hiện tinh thần dân tộc, lòng yêu nước, tự hào dân tộc

+ Ca ngợi những chiến công oai hùng, cảnh đẹp của quê hương đất nước

Ho t ạy học bài mới động 1: Cả lớp, cá nhân ng 4: Nhóm - cá nhân

- GV: giảng giải về lĩnh vực nghệ thuật gốm:

kiến trúc, điêu khắc, sân khấu, âm nhạc …

- GV chia HS làm 3 nhóm, yêu cầu mỗi nhóm

theo dõi SGK tìm hiểu về một số lĩnh vực cụ thể

+ Nhóm 1: Kiến trúc

+ Nhóm 2: Điêu khắc

+ Nhóm 3: Sân khấu, ca nhạc …

 S phát tri n c a ngh thu tự phát triển của nghệ thuật ểm tra bài cũ ủa nghệ thuật ệ thuật ật

Trang 6

- Câu hỏi dành cho mỗi nhóm.

+ Nhóm 1: Kể tên những kiến trúc tiêu biểu

thế kỷ X – XV, phân biệt đâu là kiến trúc ảnh

hưởng của đạo Phật, đâu là kiến trúc ảnh hưởng

của Nho giáo? Nói lên hiểu biết về những công

trình kiến trúc đó

+ Nhóm 2: Phân loại những công trình điêu

khắc Phật giáo, nho giáo Nét độc đáo trong nghệ

thuật điêu khắc

+ Nhóm 3: Sự phát triển của nghệ thuật sân

khấu, ca múa nhạc Đặc điểm

- HS các nhóm theo dõi SGK thảo luận, cử đại

diện nhóm trả lời

- GV: trong quá trình các nhóm làm việc GV

có thể cho HS xem một số tranh ảnh sưu tầm

được: Chân cột đá ở Hoàng thành Thăng Long

(hình hoa sen nở) ấn tín thời Trần, hình rồng

cuộn trong lá đề, Binh gốm Bát Tràng để cung

cấp thêm cho HS kiến thức

HS: các nhóm trả lời

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận:

GV cung cấp cho HS hiểu biết về những công

trình kiến trúc Phật giáo tiêu biểu mà các em

chưa trình bày được như: Tháp Báo Thiên (Hà

Nội), chuông Quy Điền (Hà Nội) Tượng Quỳnh

Lâm – Đông Triều (Quảng Ninh), Vạc phổ Minh

(Nam Định), Tháp Chàm …

+ GV có thể minh hoạ nét độc đáo trong kiến

trúc điêu khắc bằng bức ảnh: Chân cột đá ở

Hoàng Thành Thăng Long (Hình hoa sen nở)

Hình rồng cuộn trong lá đề, chùa Một Cột, tháp

Phổ Minh nhiều tầng và chỉ ra những nét độc

đáo

+ Kiến trúc phát triển chủ yếu ở giai đoạn Lý – Trần – Hồ thế kỷ X – XV theo hướng Phật giáo gồm chùa, tháp, đền

+ Bên cạnh đó có những công trình kiến trúc ảnh hưởng Nho giáo: Cung điện, thành quách, thành Thăng Long

+ Điêu khắc: Gồm những công trình chạm khắc, trang trí ảnh hưởng của Phật giáo và Nho giáo vẫn mang những độc đáo riêng

+ Nghệ thuật sân khấu ca múa, nhạc mang đậm tính dân gian truyền thống

- Nhận xét:

+ Văn hoá Đại Việt thế kỷ X – XV phát triển phong phú đa dạng

Trang 7

- PV: Em có nhận xét gì về đời sống văn hoá

của nhân dân thời Lý – Trần – Hồ?

- HS suy nghĩ trả lời

- GV bổ sung kết luận

+ Chịu ảnh hưởng của yếu tố ngoài xong vẫn mang đậm tính dân tộc và dân gian

Ho t ạy học bài mới động 1: Cả lớp, cá nhân ng 5: Cá nhân

- GV: yêu cầu HS đọc SGK lập bảng thống kê

các thành tựu khoa học kỹ thuật X – XV theo

mẫu

- HS theo dõi SGK, tự hoàn thiện bảng thống

kê

 Khoa h c k thu tọc bài mới ỹ năng ật

4 C ng c ủa nghệ thuật ố

- Vị trí của Phật giáo ở các thế kỷ X – XV

- Đặc điểm thơ băn thế kỷ XI – XV

- Nét độc đáo, tính dân tộc và dân gian trong lĩnh vực nghệ thuật thế kỷ X – XV

5 D n dò ặn dò

HS Học bài, trả lời các câu hỏi và làm bài tập SGK (96) đọc trước bài mới

Định dạng
Số trang	7
Dung lượng	53,5 KB