Bài 19. NHỮNG CUỘC CHIẾN đấu CHỐNG NGOẠI xâmở các THẾ kỷ x XV

I. MỤC TIÊU BÀI HỌC 1. Kiến thức Gần 6 thế kỷ đầu thời kỳ độc lập, nhân dân Việt Nam phải liên tiếp tổ chức những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc. Với tinh thần dũng cảm, truyền thống yêu nước ngày càng sâu đậm, nhân dân ta đã chủ động sáng tạo, vượt qua mọi thách thức khó khăn đánh lại các cuộc xâm lược. Trong sự nghiệp chống ngoại xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi lên những trận quyết chiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng. 2. Tư tưởng Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền độc lập và thống nhất của Tổ quốc. Bồi dưỡng ý thức đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc. Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn với các thế hệ tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu quên mình vì Tổ quốc. 3. Kỹ năng Rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ trong học tập, tích cực bồi dưỡng kỹ năng phân tích, tổng hợp.

Bài 19 NH NG CU C CHI N ỮNG CUỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV U CH NG NGO I XÂM CÁC TH K X - XV ỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV Ở CÁC THẾ KỶ X - XV ẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV Ỷ X - XV Bài 19 NH NG CU C CHI N ỮNG CUỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV U CH NG NGO I XÂM CÁC TH K X - XV ỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV Ở CÁC THẾ KỶ X - XV ẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV Ỷ X - XV

I M C TIÊU BÀI H C ỤC TIÊU BÀI HỌC ỌC

1 Ki n th c ến thức ức

- Gần 6 thế kỷ đầu thời kỳ độc lập, nhân dân Việt Nam phải liên tiếp tổ chức những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc

- Với tinh thần dũng cảm, truyền thống yêu nước ngày càng sâu đậm, nhân dân ta đã chủ động sáng tạo, vượt qua mọi thách thức khó khăn đánh lại các cuộc xâm lược

- Trong sự nghiệp chống ngoại xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi lên những trận quyết chiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng

2 T t ư tưởng ư tưởngởng ng

- Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền độc lập và thống nhất của Tổ quốc

- Bồi dưỡng ý thức đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc

- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn với các thế hệ tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu quên mình vì Tổ quốc

3 K n ng ỹ năng ăng

Rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ trong học tập, tích cực bồi dưỡng kỹ năng phân tích, tổng hợp

II THI T B , TÀI LI U D Y - H C ẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV Ị, TÀI LIỆU DẠY - HỌC ỆU DẠY - HỌC ẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ỌC

II THI T B , TÀI LI U D Y - H C ẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV Ị, TÀI LIỆU DẠY - HỌC ỆU DẠY - HỌC ẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ỌC

- Bản đồ Lịch sử Việt Nam có ghi các địa danh liên quan

- Một số tranh ảnh về chiến trận hay về các anh hùng dân tộc Một số đoạn trích, thơ văn …

III TI N TRÌNH T CH C D Y - H C ẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV Ổ CHỨC DẠY - HỌC ỨC DẠY - HỌC ẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ỌC

III TI N TRÌNH T CH C D Y - H C ẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV Ổ CHỨC DẠY - HỌC ỨC DẠY - HỌC ẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ỌC

1 Ki m tra bài c ểm tra bài cũ ũ

Câu : Nguyên nhân tạo nên sự phát triển nông nghiệp ở thế kỷ XI – XV? Câu : Sự phát triển của thủ công nghiệp thời Lý – Trần – Lê?

2 M bài ởng

tiếp tục tiến hành các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và đã làm nên biết bao chiến thắng huy hoàng giữ vững nền độc lập dân tộc Chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài 19 để ôn lại những chiến thắng huy hoàng ấy

3 T ch c d y h c bài m i ổ chức dạy học bài mới ức ạy học bài mới ọc bài mới ới

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững

- Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ về triều

đại nhà Tống ở Trung Quốc thành lập và sụp đổ

ở thời gian nào

- HS nhớ lại kiến thức đã học ở phần Trung

Quốc phong kiến để trả lời:

+ Thành lập: năm 960

+ Sụp đổ: năm 1271 (cuối thế kỷ XIII)

- GV dẫn dắt: trong thời gian tồn tại 3 thế kỷ,

nhà Tống đã 2 lần đem quân xâm lược nước ta,

nhân dân Đại Việt đã 2 lần kháng chiến chống

Tống

I CÁC CU C KHÁNG CHI N CH NG QUÂN XÂM L ỘC CHIẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ƯỢC TỐNG C T NG ỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV

Ho t ạy học bài mới động 1: Cả lớp và cá nhân ng 1: C l p và cá nhân ả lớp và cá nhân ới

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy được

nguyên nhân quân Tống xâm lược nước ta, triều

đình đã tổ chức kháng chiến như thế nào và

giành thắng lợi ra sao?

- HS theo dõi SGK, phát biểu

- GV bổ sung và kết luận

- Phát vấn: Em nhận xét gì về thắng lợi của

cuộc kháng chiến chống Tống và cho biết nguyên

nhân các cuộc thắng lợi.

- HS suy nghĩ trả lời

 Kháng chi n ch ng T ng th i Ti n Lêến thức ống Tống thời Tiền Lê ống Tống thời Tiền Lê ời Tiền Lê ền Lê

- Năm 980 nhân lúc triều đình nhà Đinh gặp khó khăn, vua Tống cử quân sang xâm lược nước ta

- Trước tình hình đó Thái hậu họ Dương

và triều định nhà Đinh đã tôn Lê Hoàn làm vua để lãnh đạo kháng chiến

- Thắng lợi lớn nhanh chóng, thắng ngay ở vùng đông Bắc khiến vua Tống không dám nghĩ đến việc xâm lược Đại Việt, củng cố vững chắc nền độc lập

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận:

+ Đây là thắng lợi rất nhanh, rất lớn đè bẹp ý

chí xâm lược của quân tống Hàng trăm năm sau

nhân dân ta được sống trong cảnh yên bình Năm

1075 nhà Tống mới dám nghĩ đến xâm lược Đại

Việt

+ Nguyên nhân thắng lợi là do:

Triều đình nhà Đinh và Thái Hậu họ Dương

sẵn sàng vì lợi ích dân tộc mà hy sinh lợi ích

dòng học để tạo thuận lợi cho cuộc kháng chiến

chống Tống

Do ý chí quyết chiến bảo vệ độc lập của quân

dân Đại Việt

Do có sự chỉ huy mưu lược của Lê Hoàn

- HS nghe, tự ghi nhớ

Ho t ạy học bài mới động 1: Cả lớp và cá nhân ng 2: C l p, cá nhân ả lớp và cá nhân ới

- GV tiếp tục yêu cầu HS theo dõi để thấy

được:

+ Am mưu xâm lược nước ta của quân Tống

+ Nhà Lý tổ chức kháng chiến thế nào qua 2

giai đoạn:

Giai đoạn : Chủ động đem quân đánh Tống

Giai đoạn  : Chủ động lui về phòng thủ

giặc

- HS theo dõi SGK theo yêu cầu của GV, phát

biểu về âm mưu xâm lược của Nhà tống

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận

+ Sự khủng hoảng của nhà Tống: phía Bắc

phải đối

Am mưu và hành động chuẩn bị xâm lược của

nhà Tống đã để lộ ra và nhà Lý đối phó như thế

nào?

 Kháng chi n ch ng t ng th i Lýến thức ống Tống thời Tiền Lê ống Tống thời Tiền Lê ời Tiền Lê (1075 – 1077)

- HS trả lời: Nhà Lý kháng chiến thế nào qua

2 giai đoạn

GV nhận xét, bổ sung:

- Kết hợp với dùng lược đồ trình bày các giai

đoạn của cuộc kháng chiến

- GV có thể đàm thoại với HS về Thái Hậu Ỷ

Lan và Thái Uý Lý Thường Kiệt để HS biết thêm

về các nhân vật lịch sử

- GV giúp HS nhận thức đúng về hành động

đem quân đánh sang Tống của Lý Thường Kiệt,

không phải là hành động xâm lược mà là hành

động tự vệ

- GV có thể tường thuật trận chiến bên bờ

sông Như Nguyệt: Đọc lại bài thơ Thần của Lý

Thường Kiệt Ý nghĩa của bài thơ, tác dụng của

việc đọc vào ban đêm trong đền thờ Trương

Hống, Trương Hát (Hai vị tường của Triệu

Quang Phục)

- HS nghe, tự ghi nhớ:

- Phát vấn: Kháng chiến chống Tống thời Lý

được coi là cuộc kháng chiến rất đặc biệt trong

lịch sử:Em cho biết những nét đặc biệt ấy là gì?

- HS dựa vào diễn biến cuộc kháng chiến suy

nghĩ và trả lời

- GV kết luận:

+ Có giai đoạn diễn ra ngoài lãnh thổ (kháng

chiến ngoài lãnh thổ)

- Thập kỷ 70 của thế kỉ XI nhà Tống âm mưu xâm lược Đại Việt, đồng thời tích cực chuẩn bị cho cuộc xâm lược

- Trước âm mưu xâm lược của quân Tống, nhà Lý đã tổ chức kháng chiến

+ Giai đoạn 1: Lý Thường Kiệt tổ chức

thực hiện chiến lược :tiên phát chế nhân” đem quân đánh trước chặn thế mạnh của giặc

- Năm 1075 Quân triều đình cùng các dân tộc miền núi đánh sang đất Tống, Châu Khâm, Châu Liên, Ung Châu, sau

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững

+ HS nghe và ghi nhớ đó rút về phòng thủ

+ Giai đoạn 2: Chủ động lui về phòng

thủ đợi giặc

- Năm 1077 ba mươi vạn quân Tống kéo sang bị đánh bại bến bờ Bắc của sông Như Nguyệt  ta chủ động giảng hoà và kết thúc chiến tranh

II KHÁNG CHI N CH NG MÔNG – NGUYÊN TH I TR N (Th k XIII) ẾN ĐẤU CHỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ỐNG NGOẠI XÂMỞ CÁC THẾ KỶ X - XV ỜI TRẦN (Thế kỷ XIII) ẦN (Thế kỷ XIII) ến thức ỷ XIII)

Ho t ạy học bài mới động 1: Cả lớp và cá nhân ng 3: C l p, cá nhân ả lớp và cá nhân ới

- Sau đó GV yêu cầu HS theo dõi SGK

thấy được quyết tâm kháng chiến của quân dân

nhà Trần và những thắng lợi tiêu biểu của cuộc

kháng chiến

- HS theo dõi SGK theo yêu cầu của GV, phát

biểu

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận

GV: Có thể đàm thoại với HS về nhân cách

đạo đức, nghệ thuật quân sự của Trần Quốc Tuấn

được nhân dân phong là Đức Thánh Trần, lập

đền thờ ở nhiều nơi về quyết tâm của vua tôi nhà

Trần

GV dùng lược đồ chỉ những nơi diễn ra những

trận đánh tiêu biểu có ý nghĩa quyết định đến

thắng lợi của cuộc kháng chiến lần 1, lần 2, lần 3

- GV phát vấn: Nguyên nhân nào đưa đến

thắng lợi trong 3 lần kháng chiến chống Mông –

Nguyên?

- HS suy nghĩ và trả lời:

- Năm 1258 – 1288 quân Mông – Nguyên 3 lần xâm lược nước ta Giặc rất mạnh và hung bạo

- Các vua Trần cùng nhà quân sự Trần Quốc Tuấn đã lãnh đạo nhân dân cả nước quyết tâm đánh giặc giữ nước

- Những thắng lợi tiêu biểu: Đông Bộ Đầu, Hàm Tử, Chương Dương, Vạn Kiếp, Bạch đằng

+ Lần 1: Đông Bộ Đầu (bên sông Hồng

từ dốc Hàng Than đến dốc Hóc Mai Ba Đình - Hà Nội)

+ Lần 2: Đẩy lùi quân xâm lược năm 1285

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận

+ Nhà Trần có vua hiền, tướng tài, triều đình

quyết tâm đoàn kết nội bộ và đoàn kết nhân dân

chống xâm lược

+ Nhà Trần vốn được lòng dân bởi những

chính sách kinh tế của mình  nhân dân đoàn kết

xung quanh triều đình vâng mệnh kháng chiến

Tiêu biểu nhất là trận bạch đằng năm

1288 đè bẹp ý chí xâm lược của quân Mông – Nguyên bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc

+ Nhà Trần có vua hiền, tường tài, triều đình quyết tâm đoàn kết nội bộ và đoàn kết nhân dân chống xâm lược

+ Nhà Trần vốn được lòng dân bởi những chính sách kinh tế của mình  nhân dân đoàn kết xung quanh triều đình vân mệnh kháng chiến

Ho t ạy học bài mới động 1: Cả lớp và cá nhân ng 4: C l p, Cá nhân ả lớp và cá nhân ới

- GV : Chính sách bạo ngược của Nhà Minh

tất yếu làm bùng nổ các cuộc đấu tranh của nhân

dân ta… tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

của Lê Lợi

- GV đàm thoại với HS về Lê Lợi, Nguyễn

Trãi

- GV dùng lược đồ trình bày về những thắng

lợi tiêu biểu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

- HS theo dõi và ghi chép

- Năm 1407 Cuộc kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ thất bại, nước ta rơi vào ách thống trị của nhà Minh

- Năm 1418: Khởi nghĩa Lam Sơn bùng

nổ Lê Lợi – Nguyễn Trãi lãnh đạo

- Thắng lợi tiêu biểu:

+ Cuộc khởi nghĩa bắt đầu từ Lam Sơn (Thanh Hoá) được sự hưởng ứng của nhân dân vùng giải phóng càng mở rộng

từ Thanh Hoá vào Nam

+ Chiến thắng Tốt Động, đẩy quân

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững

- GV: rút ra vài đặc điểm của khởi nghĩa Lam

Sơn

- HS suy nghĩ và trả lời

- GV bổ sung, kết luận

Minh vào thế bị động

+ Chiến thắng Chi Lăng – xương Giang đập tan 10 vạn quân cứu viện khiến giặc cùng quẫn tháo chạy về nước

- Đặc điểm:

+ Từ một cuộc chiến tranh ở địa phương phát triển thành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

+ Suốt từ đầu đến cuối cuộc khởi nghĩa

tư tưởng nhân nghĩa được đề cao

+ Có đại bản doanh, căn cứ địa

4 C ng c ủng cố ống Tống thời Tiền Lê

Đặc điểm của cuộc kháng chiến chống Tống và khởi nghĩa Lam Sơn Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên Hướng dẫn

HS lập niên biểu cho cuộc kháng chiến XI – XV

5 D n dò ặn dò

Lập niên biểu của cuộc kháng chiến XI – XV theo mẫu:

Cuộc kháng chiến Thời

gian

Quân xâm lược

Người chỉ huy

Trận quyết chiến chiến lược