Phát huy tính tích cự của học sinh chủ động chiếm lĩnh tri thức trong dạy và học sinh học lớp 7

Để mục tiêu của giáo dục thay đổi thì yêu cầu phương pháp dạy học của mỗi giáo viên trong ngành giáo dục cũng phải thay đổi để nâng cao chất lượng hiệu quả đào tạo, để giúp cho các em kh

Phần A: ĐẶT VẤN ĐỀ

I/LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

- Do nhu cầu của xã hội là trong thời kỳ công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất

nước nên mục tiêu của giáo dục cũng cần phải thay đổi để tạo ra được con người

mới thích ứng với xã hội Để mục tiêu của giáo dục thay đổi thì yêu cầu phương

pháp dạy học của mỗi giáo viên trong ngành giáo dục cũng phải thay đổi để nâng

cao chất lượng hiệu quả đào tạo, để giúp cho các em không học tập theo cách thụ

động mà tự mình biết phát huy tính tích cực , chủ động và tự lực chiếm lĩnh tri

thức trong khi học

- Trong quá trình dạy học nếu giáo viên chỉ sử dụng một phương pháp là hỏi

– đáp hay thuyết trình thì không thể phát huy hết khả năng học tập của học sinh

mà phải kết hợp nhiều phương pháp trong đó phương pháp hoạt động nhóm sẽ

giúp học sinh phát huy được tính tích cực tốt nhất vì qua phương pháp hoạt động

nhóm học sinh sẽ được tham gia cùng với ban bè để trao đổi, thảo luận và tự tìm

ra được đáp án đúng cùng với nhóm để ghi nhớ kiến thức

- Phương pháp hoạt động nhóm sẽ giúp được tất cả các học sinh trong lớp

cùng phát huy tính tích cực để chủ động chiếm lĩnh tri thức, nếu chúng ta sử dụng

phương pháp hỏi đáp thì một số học sinh trong lớp suy nghĩ trả lời câu hỏi nhưng

còn nhiều học sinh khác ngồi không cần suy nghĩ để trả lời mà chỉ cần nghe các

bạn khá hơn trả lời là được, nhiều học sinh còn không nghe giáo viên hỏi gì dù

không nói chuyện hay không làm việc riêng nhưng qua phương pháp hoạt động

nhóm dưới sự quan sát chặt chẽ và sự hướng dẫn chu đáo và tận tình của giáo

viên thì tất cả các em đều tham gia tích cực và tự rút ra được kiến thức cho bài

học cho chính bản thân mình

- Mặt khác kiến thức sinh học 7 rất đa dạng và phong phú về hình thái , cấu

tạo và chức năng sống của các động vật (ĐV) nên qua phương pháp này học sinh

sẽ tự tìm ra được những đặc điểm chung cho từng ngành, từng lớp Vì thế nên tôi

vận dụng những điều nói trên vào các bài giảng cụ thể để giúp các em có được

phương pháp học tập tốt nhất , giúp các em tiếp thu kiến thức một cách chủ động,

tích cực và tự lực chiếm lĩnh tri thức và đạt được kết quả học tập cao hơn, đó là lí

do giúp tôi chọn đề tài này

II/THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC:

- Kiến thức sinh học 7 rất phong phú và đa dạng , học sinh sẽ nghiên cứu từ

những ĐV nguyên sinh (trùng roi,… ) có cấu tạo đơn giản đến ĐV có cấu tạo

phức tạp và có bộ xương hoàn chỉnh và tiến hoá (lớp thú,……), từ ĐV đẻ trứng

(trai sông,…….) đến ĐV đẻ con (thỏ,………), từ hình thức thụ tinh ngoài (trai sông,……)

đến thụ tinh trong (châu chấu, chim bồ câu,……),………

- Trong khi học thì các em thường gặp khó khăn ở các dạng bài cấu tạo của

ĐV phù hợp với môi trường sống do thời gian hạn chế nhưng lượng kiến thức

nhiều và học sinh chủ yếu quan sát trên tranh vẽ để thu nhận kiến thức Do đó

một số giáo viên đã chủ động cung cấp kiến thức cho học sinh và học sinh sẽ thụ

động ghi nhận kiến thức , nhưng để theo kịp thời đại của thế kỷ XXI mà thầy chỉ

truyền thụ kiến thức cho học sinh thì phương pháp dạy học không chỉ ngày càng

được đổi mới mà ngày càng bị lão hóa , bị lạc hậu dẫn đến chất lượng giáo dục

ngày càng thấp

- Trong quá trình dạy học thì thầy và trò luôn đi đôi với nhau, luôn có sự hợp

tác thì phương pháp hoạt động nhóm mới giúp học sinh phát huy được hết tính

tích cực của mình

- Một thực tế là sinh học 7 là học về các ĐV , nếu chúng ta chỉ giảng dạy

theo phương pháp hỏi – đáp hay thuyết trình thì nhiều câu hỏi khó yêu cầu học

sinh phải tự suy nghĩ thì học sinh không cần suy nghĩ và ngồi chờ giáo viên giải

thích , từ đó người giáo viên sẽ dẫn dắt học sinh cách học tập theo phương pháp

cũ Vì vậy người giáo viên cần phải kết hợp nhiều phương pháp trong một tiết

dạy trong đó phương pháp hoạt động nhóm là quan trọng nhất để giúp các em tự

chiếm lĩnh tri thức

- Phương pháp hoạt động nhóm sẽ giúp giáo viên theo dõi được tất cả các

đối tượng học sinh và biết được khả năng học tập của từng em , từ đó mà có được

những phương pháp vận dụng tốt nhất để giúp các em học tập đạt kết quả cao

Phần B: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

- Để các em phát huy được tính tích cực và chủ động chiếm lình tri thức thì

người giáo viên cần kết hợp nhiều phương pháp giảng dạy khác nhau trong đó

phương pháp hoạt động nhóm là quan trọng nhất giúp học sinh nổ lực tư duy của

mình Qua hoạt động nhóm các em sẽ cùng tranh cãi, cùng thảo luận và các em

thấy được lợi ích của phương pháp hoạt động nhóm là dù các câu hỏi do giáo

viên đặt ra có khó đến đâu nhưng với sự hợp tác của nhiều người thì cuối cùng

các em cũng tìm ra được câu trả lời đúng

- Khi hoạt động nhóm giáo viên cần tạo không khí thoải mái cho lớp học, cho

nhóm không ép buộc học sinh quá cao thì mới làm cho học sinh có hứng thú khi

học tập

- Sinh học 7 thì tìm hiểu về rất nhiều các đặc điểm : nơi sống, cấu tạo ngoài,

cấu tạo trong, sinh sản, sự tiến hoá,……… nên ngoài phương pháp thực dạy thông

thường thì giáo viên cần nghiên cứu phương pháp mới là lấy học sinh làm trọng

tâm để gây sự kích thích và hứng thú trong tiết học , giúp các em tự tìm tòi

chiếm lĩnh tri thức qua phương pháp học tập bằng cách hoạt động nhóm

- Khi thảo luận nhóm giáo viên nên chia những nhóm nhỏ chỉ từ 6-8 học sinh

không được quá nhiều học sinh , khi học sinh qúa nhiều dễ dẫn đến tình trạng

học sinh ngồi nói chuyện riêng Thường giáo viên nên cho học sinh thảo luận để

trả lời các lệnh trong bài và giáo viên cần bổ sung thêm các câu hỏi nâng cao

liên quan đến bài học

- Khi cho học sinh quan sát trên hình vẽ để thảo luận thì giáo viên nên chuẩn

bị các hình vẽ không có chú thích để học sinh tự chú thích vào Những câu hỏi

khó thì giáo viên nên gợi ý cho học sinh Nếu giáo viên cho học sinh nghiên cứu

thông tin và quan sát trên tranh vẽ để trả lời câu hỏi mà giáo viên đặt ra thì câu

hỏi phải lôgic và kích thích được tư duy của học sinh , cần đặt câu hỏi nâng cao

để học sinh hiểu bài sâu và rộng hơn

Ví dụ: Khi học về cấu tạo ngoài của tôm sông giáo viên cần cho học sinh

quan sát hình 22 hoặc mẫu vật thật , giáo viên đặt ra các câu hỏi để học sinh thảo

luận nhóm

<H1>Cơ thể tôm gồm mấy phần ? Nhận xét màu sắc của vỏ tôm ? “ Giáo viên

yêu cầu học sinh xác định các phần và các bộ phận cuả tôm trên tranh câm “

<H2>Bóc một vài khoanh vỏnhận xét độ cứng của vỏ ? Vỏ tôm có màu gì ?

<H3>Khi nào vỏ tôm có màu hồng ? Học sinh quan sát tôm sống, giải thích ý

nghĩa hiện tượng tôm có màu sắc khác nhau ?

- Sau khi các nhóm thảo luận thì giáo viên cho đại diện từng nhóm trả lời và

nhóm khác sẽ nhận xét, bổ sung ý kiến nếu nhóm trước trả lời còn thiếu Mặt

khác khi cho thảo luận nhóm thì giáo viên nên nêu ra thời gian cụ thể, có thể từ

3-5 phút tuỳ theo số lượng câu hỏi nhiều hay ít, dễ hay khó

Ví du ï : Ở phần sinh sản của bài “Tôm sông” giáo viên treo tranh vẽ và yêu

cầu học sinh thảo luận trong vòng 3 phút với câu hỏi như sau:

<H1>Tôm đực, tôm cái khác nhau như thế nào ?

<H2>Tại sao trong quá trình lớn lên, ấu trùng tôm phải lột xác nhiều lần ?

<H3>Tập tính ôm trứng của tôm mẹ có ý nghĩa gì ?

- Sau sự nhận xét và bổ sung của các nhóm thì giáo viên phải nhận xét lại

để các em tự kiểm nghiệm lại mình trả lời vậy có đúng hay chưa và sữa sai (nếu

có)

- Khi kết thúc bài học giáo viên muốn biết được qua các phương pháp học

tập trong đó phương pháp hoạt động nhóm là quan trọng nhất thì học sinh nắm và

hiểu bài ở mức độ nào thì giáo viên có thể cho học sinh trả lời các câu hỏi trắc

nghiệm hay mô tả lại toàn bộ kiến thức trên tranh câm một lần nữa , giáo viên

cần nêu thêm những câu hỏi mang tính chất thực tế để giáo dục các em trong đời

sống và thực tiễn

Tôm đực

- Để kiểm nghiệm những điều nói trên tôi đã thực nghiệm đối chứng trên 2

lớp tương đồng nhau ở năm học 2006-2007 Qúa trình áp dụng đổi mới phương

pháp giảng dạy cụ thể kết quả đạt được trong hai học kỳ trong hai lớp như sau:

Phần C: KẾT LUẬN

° Dạy theo phương pháp đổi mới học sinh sẽ có ý thức chuẩn bị các mẫu vật

và tự giác tích cực hơn trong học tập, học sinh sẽ hăng hái tham gia phát biểu, tạo

cho hoc sinh hứng thú khi học tập, giúp học sinh rèn được kỹ năng quan sát và

phân tích các mẫu vật để ghi nhận kiến thức Bên cạnh đó học sinh sẽ vận dụng

được kiến thức vào thực tế ở địa phương để bảo vệ môi trường sống của các động

vật Qua hoạt động nhóm học sinh sẽ hăng hái học tập hơn, giúp học sinh hình

thành các kỹ năng tư duy, tự phát huy khả năng học tập của chính mình để chiếm

° Mặc dù tôi đã cố gắn vận dụng các phương pháp đổi mới nhưng khả năng

còn hạn chế Do:

- Một số mẫu vật học sinh không tìm được cũng không có mẫu ngâm hay

hình vẽ

- Một số ít học sinh chưa tìm hiểu bài trước khi học bài mới

- Thời gian ngắn nhưng yêu cầu về lượng kiến thức của bài nhiều

° Đây là những ý kiến của riêng cá nhân tôi nên không tránh khỏi sự sai

xót

° Rất mong sự đóng góp ý kiến của các bạn đồng nghiệp và quý cấp trên để

việc thực hiện các phương pháp đổi mới đạt được kết quả cao hơn nữa và giúp

học sinh có những phương pháp học tập tốt hơn Tôi xin chân thành cảm ơn

Bù Đăng, ngày 13 tháng 03 năm 2009

Người thực hiệ

Lê Thị Hà.TRƯỜNG THCS Phan bội châu-tỉnh bình phước

*/Ý kiến nhận xét, xếp loại của tổ chuyên môn:

*/Ý kiến nhận xét, xếp loại của hội đồng khoa học trường: