123 Tìm hiểu bộ máy tổ chức và hoạt động của cơ quan Kiểm toán Nhà nước tại Việt Nam

123 Tìm hiểu bộ máy tổ chức và hoạt động của cơ quan Kiểm toán Nhà nước tại Việt Nam

Lời nói đầuLịch sử ở nhiều nớc trên thế giới đã cho thấy, Kiểm toán Nhà nớc ra đời rấtsớm, đảm nhận chức năng quan trọng, không thể thiếu đợc của nhà nớc phápquyền trong quá trình kiểm soát, quản lý việc sử dụng nguồn tài chính công.TạiViệt Nam, Kiểm toán Nhà nớc đợc thành lập theo Nghị Định số 70/CP ngày 11tháng 7 năm 1994 của Chính phủ nhằm giúp Thủ tớng Chính phủ thực hiện chứcnăng kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của các tài liệu, số liệu kế toán,báo cáo quyết toán của các cơ quan Nhà nớc, các đơn vị sự nghiệp, đơn vị kinh tếNhà nớc, các đoàn thể quần chúng, các tổ chức xã hội có sử kinh phí do Ngânsách Nhà nớc cấp; đánh giá sự tuân thủ pháp luật và hiệu quả hoạt động của các

đơn vị đợc kiểm toán

Sau hơn 10 năm hoạt động, Kiểm toán Nhà nớc đã góp phần tăng cờng

đáng kể công tác kiểm tra, giám sát các hoạt động tài chính công Đã cung cấpcho các cơ quan quản lý Nhà nớc các thông tin về thực trạng thu - chi ngân sách

và công tác điều hành Ngân sách Nhà nớc của các cấp, các ngành Kiến nghịnhiều giải pháp nhằm xử lý các sai phạm phát hiện đợc trong quá trình kiểm toán

để giúp Chính phủ và các cơ quan Nhà nớc có liên quan điều hành hiệu quả hoạt

động quản lý của mình, góp phần tích cực ngăn chặn các tệ nạn tham ô, lãng phí,thất thoát công quỹ và tài sản quốc gia Giúp cho Chính phủ, Quốc hội đa ra cácquyết định kịp thời trong việc lập lại kỷ cơng đối với hoạt động tài chính nóiriêng, trong quản lý nói chung

Tuy vậy, những kết quả đạt đợc của Kiểm toán Nhà nớc so với yêu cầu củaQuốc hội, Chính phủ và yêu cầu của nền kinh tế còn rất khiêm tốn Nền kinh tếvẫn đang đứng trớc nhiều thử thách, tệ nạn tham ô, lãng phí, tài sản công vẫn còndiễn ra phổ biến và ngày càng nghiêm trọng Chính vì vậy, đòi hỏi Kiểm toánNhà nớc phải tiếp tục nâng cao năng lực hoạt động của mình, phải đổi mới cả vềcơ cấu tổ chức, cơ chế hoạt động, tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật kiểmtoán và nâng cao chất lợng đội ngũ Kiểm toán viên Có nh vậy mới đáp ứng đợcnhững đòi hỏi của tình hình mới

Thấy đợc tầm quan trọng trong việc nghiên cứu Bộ máy tổ chức và hoạt

động cũng nh những mặt đã đạt đợc và cha đạt đợc của Kiểm toán Nhà nớc Việt

Nam, em đã chọn đề tài: “Tìm hiểu bộ máy tổ chức và hoạt động của cơ quan

Kiểm toán Nhà nớc tại Việt Nam” làm đề án cho môn học chuyên nghành của

mình

Ngoài lời nói đầu và kết luận đề tài bao gồm 3 phần chính:

Phần I: Lý luận chung về Kiểm toán Nhà nớc

Phần II: Tổ chức bộ máy và hoạt động của Kiểm toán Nhà nớc tại Việt Nam

Phần III: Một số kiến nghị với hoạt động của Kiểm toán Nhà nớc Việt Nam

Em xin chân thành cảm ơn Thầy giáo, Thạc sỹ Đinh Thế Hùng đã trực tiếphớng dẫn giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện đề tài Mặc dù đã có cố gắngtrong quá trình thực hiện nhng do thời gian và kiến thức thực tế còn hạn chế nênchắc hẳn đề tài còn nhiều thiếu sót, em rất mong nhận đợc sự đóng góp ý kiếncủa Thầy giáo để đề tài hoàn thiện hơn

Phần I: Lý luận chung về Kiểm toán Nhà nớc

I Lịch sử hình thành Kiểm toán Nhà n ớc trên thế giới

1 Tất yếu hình thành Kiểm toán Nhà nớc

Sự hình thành, ra đời và phát triển của Kiểm toán Nhà nớc gắn liền với sựhình thành, ra đời và phát triển của tài chính công mà chủ yếu là Ngân sách Nhànớc, xuất phát từ yêu cầu đòi hỏi của việc kiểm tra, kiểm soát việc chi tiêu ngânsách và công quỹ quốc gia từ phía Nhà nớc

Các cơ quan Kiểm toán Nhà nớc trên thế giới đã lần lợt đợc hình thành theotinh thần của Tuyên bố Lima (Peru-10/1977): “Việc sử dụng hợp lệ và hợp lý cácnguồn kinh phí công là một trong những tiền đề cơ bản đối với việc sử dụng đúng

đắn các nguồn tài chính công và hiệu lực của các quyết định do các cơ quan cóthẩm quyền ban hành Để đạt đợc mục đích nêu trên, nhất thiết mỗi quốc gia phải

có một Cơ quan Kiểm toán tối cao mà tính độc lập của nó phải đợc xác lập bằngluật pháp Sự tồn tại của một cơ quan nh vậy càng cần thiết hơn vì các hoạt độngcủa Nhà nớc ngày càng mở rộng sang lĩnh vực xã hội và kinh tế; do vậy, sẽ vợt rakhỏi những giới hạn của nền tài chính công…”

2 Vai trò của Kiểm toán Nhà nớc

Kinh nghiệm nhiều năm của các nớc đã khẳng định rằng, sự hiện diện và hoạt

động của cơ quan Kiểm toán Nhà nớc đã góp phần hữu hiệu vào việc thiết lập vàgiữ vững kỷ cơng, kỷ luật tài chính, chấp hành Luật Ngân sách Nhà nớc, pháthiện và ngăn chặn các hành vi tham nhũng, lạm dụng, tiêu xài phung phí tiền củaNhà nớc Kiểm toán Nhà nớc thực sự đã trở thành bộ phận hợp thành không thểthiếu đợc trong hệ thống kiểm tra, kiểm soát của Nhà nớc Vị trí, tác dụng của nó

đã đợc xã hội công nhận và không một cơ quan chức năng nào khác thay thế đợctrong việc tăng cờng kiểm soát, thực hiện mục đích sử dụng hợp lý và có hiệuquả các nguồn lực tài chính của các cơ quan công quyền, các tổ chức, đơn vị có

sử dụng Ngân sách Nhà nớc

3 Sự hình thành Kiểm toán Nhà nớc

Kiểm toán Nhà nớc trên thế giới đã có lịch sử phát triển hàng trăm năm naynhất là ở các nớc phát triển (Thí dụ: ở Cộng hòa Liên bang Đức đã có trên 280năm, ở Pháp là 190 năm, ở Mỹ trên 150 năm, ấn Độ trên 100 năm…)

Kiểm toán Nhà nớc đợc khẳng định nh một chức năng, một công cụ quantrọng không thể thiếu đợc của hệ thống quyền lực nhà nớc hiện đại

Nhận thức đợc tầm quan trọng đó, ở các nớc trớc đây quản lý nền kinh tế theocơ chế kế hoạch hoá tập trung nay đang chuyển đổi nền kinh tế sang cơ chế thịtrờng đã rất quan tâm đến địa vị và vai trò của Kiểm toán Nhà nớc Chẳng hạn

nh ở Trung Quốc, Kiểm toán Nhà nớc đã đợc thành lập khoảng 20 năm nay, có

địa vị pháp lý là cơ quan ngang Bộ, ở Cộng hoà Liên bang Nga, Kiểm toán Nhànớc đã ra đời năm 1994, đợc giao những quyền hạn rất lớn, đợc đãi ngộ rất cao…Tại Việt Nam, trong những năm áp dụng cơ chế kế hoạch hoá tập trung, việcxét duyệt các báo cáo tài chính do các Vụ tài vụ của các Bộ chủ quản, phòng tàichính của các Sở chủ quản tiến hành Từ 11/7/1994, Kiểm toán Nhà nớc ở ViệtNam đợc chính thức thành lập theo Nghị định số 70/CP của Chính phủ

II Khái niệm, chức năng, nguyên tắc hoạt động của Kiểm toán Nhà n ớc

1 Khái niệm Kiểm toán Nhà nớc

Kiểm toán Nhà nớc là cơ quan thuộc cơ cấu bộ máy Nhà nớc, là công cụ

kiểm tra tài chính của Nhà nớc thực hiện chức năng kiểm toán việc quản lý và sửdụng các nguồn lực tài chính thuộc sở hữu Nhà nớc hoặc Nhà nớc là đại diện chủ

sở hữu

ở thời kỳ trung đại, Kiểm toán Nhà nớc đã xuất hiện để đối soát tài sản củavua chúa Qua quá trình phát triển cho đến nay, Kiểm toán Nhà nớc ở các nớcphát triển đều thực hiện chức năng kiểm toán các đơn vị ở khu vực công cộng

*Trong quan hệ với hệ thống bộ máy nhà nớc, Kiểm toán Nhà nớc là mộtphân hệ thực hiện chức năng kiểm toán

* Xét trong một hệ thống kiểm toán nói chung, Kiểm toán Nhà nớc lại làphân hệ thực hiện chức năng kiểm toán với một đối tợng cụ thể là tài sảnnhà nớc, trong đó có Ngân sách Nhà nớc

*Xét trong quan hệ với kiểm toán viên nhà nớc, Kiểm toán Nhà nớc là một

hệ thống tập hợp các kiểm toán viên này theo một trật tự xác định để thựchiện chức năng kiểm toán ngân sách và tài sản công

2 Chức năng của Kiểm toán Nhà nớc

2.1 Chức năng kiểm tra, kiểm soát

Kiểm toán Nhà nớc có chức năng xác nhận tính đúng đắn trung thực, hợppháp của các số liệu kế toán, báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán về thu chi, sửdụng Ngân sách Nhà nớc và việc thi hành pháp luật về kinh tế, tài chính, ngânsách, kế toán của nhà nớc Đây là chức năng vốn có và mang tính truyền thống

2.2 Chức năng t vấn

Kiểm toán Nhà nớc t vấn giúp Chính phủ, Quốc hội trong việc xem xét quyết

định các phơng án đầu t xây dựng các công trình trọng điểm Quốc gia Tham giavới Quốc hội trong việc quyết định các chính sách về Tài chính Ngân sách, trongviệc ban hành các văn bản pháp luật liên quan đến Tài chính, Ngân sách

Thông qua công tác kiểm toán, Kiểm toán Nhà nớc nghiên cứu đề xuất cáckiến nghị và giải pháp góp phần giữ vững kỉ cơng pháp luật, ngăn ngừa các hành

vi vi phạm, sử dụng kém hiệu quả, lãng phí công quỹ, vốn và tài sản quốc gia.Kiểm toán Nhà nớc tham gia với các cơ quan nhà nớc có thẩm quyền, cơ quanquản lý nhà nớc trong việc quyết định các vấn đề quốc gia có liên quan đến Ngânsách Nhà nớc và tài sản công, quyết định các chính sách tài chính, ngân sách,ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về các vấn đề tài chính, ngân sách.Ngoài ra, với t cách là cơ quan Kiểm toán tối cao của quốc gia, Kiểm toánNhà nớc còn có chức năng quản lý nhà nớc về lĩnh vực mà nó đợc phụ trách

3 Nguyên tắc hoạt động của Kiểm toán Nhà nớc

Để thực hiện đợc các chức năng, Kiểm toán Nhà nớc phải tuân thủ nhữngnguyên tắc hoạt động nhất định Sau đây là 5 nguyên tắc căn bản của hoạt độngKiểm toán Nhà nớc:

 Tuân thủ pháp luật, chuẩn mực và quy trình kiểm toán đã đợc Nhà nớchoặc pháp luật thừa nhận

 Bảo đảm tính độc lập, không một tổ chức, cá nhân nào đợc can thiệptrái pháp luật vào hoạt động của Kiểm toán Nhà nớc

 Bảo đảm tính trung thực, khách quan và giữ gìn bí mật Nhà nớc, bí mậtcủa đơn vị đợc kiểm toán

 Không gây cản trở hoạt động và can thiệp vào công việc điều hành của

đơn vị đợc kiểm toán

 Đảm bảo tính hiệu quả trong hoạt động kiểm toán

III Nhiệm vụ, quyền hạn của Kiểm toán Nhà n ớc

1 Nhiệm vụ của Kiểm toán Nhà nớc

Kiểm toán Nhà nớc ở mỗi quốc gia khác nhau thì có các nhiệm vụ, quyền hạn

cụ thể khác nhau, song có thể khái quát một số nhiệm vụ và quyền hạn chungnhất của các cơ quan Kiểm toán Nhà nớc trên thế giới nh sau:

1.1 Thực hiện kiểm toán

Kiểm toán Nhà nớc thờng tiến hành các cuộc kiểm toán tuân thủ xem xét việcchấp hành các chính sách, luật lệ và chế độ của Nhà nớc tại các đơn vị sử dụng

vốn và kinh phí của Nhà nớc Ngoài ra, Kiểm toán Nhà nớc còn thực hiện kiểmtoán hoạt động nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động của các đơn vị sử dụng vốn vàkinh phí của Nhà nớc Để thực hiện đợc nhiệm vụ này Kiểm toán Nhà nớc cầnthực hiện:

 Lập kế hoạch kiểm toán hàng năm trình cơ quan có thẩm quyền duyệt

 Tổ chức thực hiện kế hoạch kiểm toán hàng năm đã đợc phê duyệt vàcác nhiệm vụ đột xuất theo yêu cầu của các cơ quan nhà nớc có thẩmquyền

 Kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, trung thực, hợp lí của các tài liệuliên quan đến Ngân sách Nhà nớc Kiểm tra các thông tin, tài liệu kếtoán, tài chính của các tổ chức, đơn vị sử dụng kinh phí Nhà nớc; xemxét việc chấp hành các chế độ chính sách tài chính, ngân sách, kế toáncủa Nhà nớc

 Tham gia gián tiếp hoặc trực tiếp vào việc sửa chữa, xử lí những saiphạm của các đơn vị đợc kiểm toán để chấn chỉnh công tác quản lí tàichính, ngân sách, chế độ kế toán

 Quản lí hồ sơ kiểm toán, giữ gìn bí mật thông tin, tài liệu, số liệu kếtoán và hoạt động của đơn vị đợc kiểm toán theo quy định của phápluật

1.2 Xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật

Trớc hết, Kiểm toán Nhà nớc có nhiệm vụ soạn thảo các dự án luật, pháp lệnh

về Kiểm toán Nhà nớc, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật khác về lĩnhvực Kiểm toán Nhà nớc theo thẩm quyền

Kiểm toán Nhà nớc đóng góp ý kiến với cơ quan Nhà nớc trong việc xây dựngcác văn bản pháp luật về ngân sách, tài chính, kế toán và kiểm toán

1.3 Chỉ đạo và hớng dẫn nghiệp Vụ Kiểm toán

Kiểm toán Nhà nớc chỉ đạo và hớng dẫn chuyên môn nghiệp Vụ Kiểm toán,quy trình, chuẩn mực và phơng pháp kiểm toán trong hệ thống Kiểm toán Nhà n-ớc

Kiểm toán Nhà nớc hớng dẫn về chuyên môn nghiệp vụ đối với tổ chức kiểmtoán nội bộ thuộc các cơ quan nhà nớc, các doanh nghiệp nhà nớc, các tổ chứcchính trị, chính trị-xã hội có sử dụng kinh phí của Nhà nớc

2 Quyền hạn của Kiểm toán Nhà nớc

Thứ nhất, yêu cầu đơn vị đợc kiểm toán cung cấp và giải trình về các vấn đề

liên quan đến hoạt động kiểm toán

Thứ hai, phối hợp với các cơ quan, tổ chức trong việc thu thập tài liệu, bằng

chứng

Thứ ba, phối hợp với các tổ chức Kiểm toán độc lập, các tổ chức t vấn kiểm

toán trong việc thực hiện hoạt động kiểm toán

Thứ t, kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền trong việc:

* Toà Thẩm kế của Cộng hoà Pháp còn có quyền xét xử nh một quan toà

đối với các cá nhân, đơn vị, tổ chức vi phạm pháp luật tài chính, ngânsách, kế toán

* ở Canada, Tổng Kế toán trởng không chỉ đánh giá tính chính xác củabáo cáo tài chính của Chính phủ mà còn đợc phép báo cáo về việc điềuhành của Chính phủ, kiểm toán báo cáo của hơn 100 ban ngành Chínhphủ Liên bang, hơn 40 tập đoàn thuộc sở hữu của Chính phủ Liên bang,vấn đề nhân sự và trang bị của Chính phủ, vấn đề liên quan nhiều bộphận nh nhập c… và có quyền báo cáo về bất kì ngời, tổ chức nào cónhận kinh phí của Chính phủ

IV M ô hình tổ chức bộ máy Kiểm toán Nhà n ớc

Bộ máy Kiểm toán Nhà nớc là một hệ thống tập hợp những cơ cấu hợp thành.Trong hàng loạt các mối liên hệ phức tạp với bộ máy nhà nớc, hệ thống kiểmtoán và với kiểm toán viên Nhà nớc, đã hình thành nhiều mô hình tổ chức khácnhau của Kiểm toán Nhà nớc tuỳ theo phạm vi các mối liên hệ

1 Xét trong quan hệ với bộ máy nhà nớc

ở mỗi quốc gia có quy định khác nhau về quan hệ trách nhiệm và vị trí củaKiểm toán Nhà nớc với các cơ quan quyền lực nhà nớc khác, về quan hệ trựcthuộc của Kiểm toán Nhà nớc, có thể quy vào 3 mô hình sau:

1.1 Mô hình cơ quan Kiểm toán Nhà nớc đợc tổ chức độc lập

Cơ quan Kiểm toán Tối cao (SAI) đợc tổ chức một cách độc lập với cơ quanLập pháp và Hành pháp, đợc ứng dụng phổ biến ở hầu hết các nhóm nớc có nềnkinh tế phát triển, Nhà nớc pháp quyền đợc xây dựng có nền nếp, hệ thống kiểmtoán hoạt động lâu đời và phát triển cao Nhờ đợc tổ chức nh vậy mà kiểm toánphát huy đợc đầy đủ tính độc lập trong hoạt động kiểm toán (Đức, Pháp…) Điểnhình của mô hình này là Kiểm toán Liên bang của Cộng hoà Liên bang Đức

1.2 Mô hình tổ chức cơ quan Kiểm toán Nhà nớc trực thuộc cơ quan Hành pháp (Chính phủ)

Mô hình này đợc thể hiện ở mỗi nớc một nét khác biệt: ở Trung Quốc, Kiểmtoán Nhà nớc đợc tổ chức thành cơ quan hành chính song có quyền kiểm soát các

bộ phận của Chính phủ; ở Nhật Bản, Kiểm toán Nhà nớc đợc tổ chức thành cơquan chuyên môn bên cạnh nội các Chính phủ

Việc tổ chức cơ quan Kiểm toán Nhà nớc trực thuộc cơ quan hành pháp giúpChính phủ kiểm soát điều hành nhanh nhạy quá trình thực hiện ngân sách và cáchoạt động khác có liên quan đến việc vận hành nền tài chính quốc gia Tuy vậy,khi thực hiện chức năng phản biện của Chính phủ, tính độc lập của Kiểm toánNhà nớc chừng nào đó còn bị hạn chế

1.3 Mô hình Kiểm toán Nhà nớc trực thuộc cơ quan Lập pháp (Quốc Hội)

Cơ quan Kiểm toán Tối cao (SAI) là một cơ cấu trực thuộc Quốc hội (hoặcThợng viện, hoặc Hạ viện), là cơ quan kiểm tra tài chính công cao nhất của cơquan quyền lực tối cao

Mô hình này tạo điều kiện tối đa để Kiểm toán Nhà nớc độc lập và có thểthực hiện chức năng phản biện của Chính phủ (cơ quan hành pháp trực tiếp vậnhành nền tài chính quốc gia), giúp Quốc hội - đại diện cho quyền lực và ý chí củatoàn dân, thực thi quyền kiểm soát các hoạt động tài chính của Chính phủ

Tuy nhiên mô hình này cũng khiến cho cơ quan Kiểm toán Nhà nớc không cócơ hội trực tiếp tiếp xúc thờng xuyên với sự điều hành của Chính phủ và do đó,làm chậm đi công tác kiểm toán (bao gồm kiểm toán trớc và kiểm toán trong khivận hành nền tài chính công) Do đó, cần có Luật và các văn bản chế định chặt

chẽ để đảm bảo cho hoạt động Kiểm toán Nhà nớc đợc thờng xuyên và không bịgiới hạn nào Điển hình của mô hình này là Kiểm toán Nhà nớc Anh và Mỹ.Nhìn chung, cơ quan Kiểm toán Nhà nớc ở hầu hết các nớc trên thế giới đợc

đặt ở vị trí độc lập với cơ quan hành pháp Khi thực hiện chức năng nhiệm vụ củamình, Kiểm toán Nhà nớc chỉ tuân thủ pháp luật và đợc pháp luật bảo vệ tránhkhỏi sự chi phối và tác động của các can thiệp từ bên ngoài

Ngoài ra, cơ quan Kiểm toán Nhà nớc còn đợc tổ chức trực thuộc ngời đứng

đầu Nhà nớc - Tổng thống nh Kiểm toán Nhà nớc Hàn Quốc Khi Kiểm toán Nhànớc trực thuộc Chính phủ hoặc Tổng thống thì ít nhiều có sự hạn chế tính độc lập

và khách quan trong việc thực hiện chức năng của nó, vì ngời kiểm tra và ngời bịkiểm tra đều đặt dới sự kiểm soát của một chủ thể

2 Xét về mối liên hệ nội bộ

Cơ quan Kiểm toán Nhà nớc có thể phân loại theo mô hình quan hệ chiều dọc

và mô hình liên hệ chiều ngang:

Liên hệ ngang: Là mối liên hệ nội bộ trong cơ quan kiểm toán cùng cấp

(Trung ơng hoặc địa phơng), liên hệ này có thể trực tuyến hoặc chức năng

Liên hệ dọc: Là liên hệ trong tổ chức Kiểm toán Nhà nớc, có 2 mô hình

chính:

Dạng I: Cơ quan Kiểm toán Nhà nớc có mạng lới ở tất cả các địa phơng.

Mô hình này thích hợp với các nớc có quy mô lớn, các địa phơng phân bốphân tán, khối lợng tài sản công ở mỗi địa phơng lớn, tơng đối đồng đều và

có quan hệ phức tạp Tình hình đó đòi hỏi phải có tổ chức Kiểm toán Nhànớc ngay tại địa phơng

Dạng II:Mô hình Kiểm toán Nhà nớc có mạng lới kiểm toán ở Trung ơng

và ở từng khu vực Những khu vực này trớc hết có khối lợng công sản đủlớn và thờng xa trung tâm nên đòi hỏi có tổ chức Kiểm toán Nhà nớc ngaytại nơi thực tế thực hiện chức năng Kiểm toán Nhà nớc Loại hình này t-

ơng đối thích hợp với quy mô nhỏ song địa hình tơng đối phân tán

Cơ quan Kiểm toán Nhà nớc chứa đựng rất nhiều mối liên hệ về tổ chức tuỳthuộc vào đặc điểm của đối tợng, phạm vi, khách thể kiểm toán, tuỳ thuộc vào

đặc điểm tổ chức bộ máy nhà nớc và hàng loạt quan hệ khác bên trong và bênngoài hệ thống kiểm toán

Phần II: Tổ chức bộ máy và hoạt động

của Kiểm toán Nhà nớc tại Việt Nam

I Hoàn cảnh ra đời Kiểm toán Nhà n ớc Việt Nam

1 Sự cần thiết phải thành lập Kiểm toán Nhà nớc tại Việt Nam

Trong quá trình đổi mới, mặt trái của nền kinh tế thị trờng càng bộc lộ rõ vàsâu sắc, nổi cộm và nhức nhối nhất là nạn tham nhũng, việc lãng phí tài sản quốcgia có xu hớng tăng thêm; tình trạng trốn lậu thuế, nợ đọng chiếm dụng thuế cònphổ biến; việc chi tiêu lãng phí sai mục đích, sai chế độ vẫn không giảm mà còngia tăng…, đòi hỏi phải tăng cờng sự kiểm soát của Nhà nớc trong việc quản lí,

sử dụng Ngân sách Nhà nớc & tài sản Quốc gia

Việc ra đời Kiểm toán Nhà nớc ở Việt Nam là tất yếu, là sản phẩm của quátrình đổi mới, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn

Ngày 11-7-1994 Kiểm toán Nhà nớc Việt Nam đợc thành lập theo Nghị định

số 70/CP của Chính phủ Theo đó, Kiểm toán Nhà nớc là cơ quan thuộc Chínhphủ và là cơ quan kiểm tra nền tài chính công của nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩaViệt Nam, thực hiện các việc kiểm toán đối với các cơ quan nhà nớc các cấp, các

đơn vị có nhiệm vụ thu chi Ngân sách Nhà nớc và các tổ chức đơn vị có quản lí,

sử dụng công quỹ, tài sản quốc gia

2 Vai trò, vị trí của Kiểm toán Nhà nớc Việt Nam

Kiểm toán Nhà nớc Việt Nam là cơ quan mới ra đời trong công cuộc đổi mớicủa đất nớc & tiến trình cải cách nền hành chính quốc gia; là một cơ quan nằmtrong cơ cấu tổ chức Nhà nớc Việt Nam, là một công cụ mạnh của quản lí nhà n-

ớc, cung cấp những căn cứ thực tiễn để Nhà nớc thực hiện việc quản lí vĩ mô nềnkinh tế nói chung và quản lí Ngân sách Nhà nớc, công quỹ quốc gia nói riêng.Cơ quan Kiểm toán Nhà nớc ở Việt Nam không có một tổ chức tiền thân,không có tiền lệ trong cơ cấu tổ chức nhà nớc, nhng nó vẫn có chức năng kiểmtra tài chính công cao nhất Hoạt động của Kiểm toán Nhà nớc có tác động mạnh

đến quá trình ra quyết định của các cơ quan nhà nớc có thẩm quyền, các nhà lãnh

đạo, các nhà quản lí, các chủ đầu t, các nhà tài trợ…

Mặc dù chúng ta có cả một hệ thống thanh tra, kiểm tra, kiểm soát từ Trung

-ơng đến các địa ph-ơng và ngay cả trong nội bộ các cấp, các ngành, nhng không

có một cơ quan nào có chức năng, chuyên môn, tính hiệu lực và hiệu quả hoạt

động nh Kiểm toán Nhà nớc Trên một số mặt công tác nào đó thì hoạt độngkiểm toán của Kiểm toán Nhà nớc và hoạt động thanh tra có thể nói là rất gần

nhau Do vậy, thờng gặp sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ của Kiểm toánNhà nớc với Thanh tra Nhà nớc, nhất là thanh tra tài chính Có thể nói ngay làthời gian qua đã xuất hiện hiện tợng này, nguyên nhân chính là do có một số cơquan thanh tra chỉ lấy nhiệm vụ thanh tra tài chính, ngân sách là chính, xem nhẹ

và không thực hiện đầy đủ thanh tra trách nhiệm của ngời quản lí, hoặc ngợc lại

có những vụ việc cơ quan thanh tra đã tiến hành thanh tra các mặt hoạt động củadoanh nghiệp, trong đó có cả nội dung tài chính nhng Kiểm toán Nhà nớc vẫntiến hành kiểm toán lại

3 Cơ sở pháp lý cho việc tổ chức, hoạt động của Kiểm toán Nhà nớc tại Việt Nam

Quyết định số 61/TTg ngày 24-1-1995 của Thủ tớng Chính phủ đã quy định

về điều lệ tổ chức, hoạt động của Kiểm toán Nhà nớc, về nhiệm vụ quyền hạn, cơcấu tổ chức và những vấn đề có liên quan khác khi mới thành lập Kiểm toán Nhànớc

Theo đó, Kiểm toán Nhà nớc tuy là một cơ quan mới nhng chỉ trong thời gianngắn đã nhanh chóng xây dựng cơ sở vật chất, ổn định và kiện toàn bộ máy tổchức, thực hiện tốt kế hoạch kiểm toán hàng năm

Nhằm hoàn thiện hơn nữa Kiểm toán Nhà nớc ở Việt Nam, nâng cao hiệu quảhoạt động kiểm toán, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 93/2003/NĐ - CPngày 13/8/2003 có bổ sung và sửa đổi, thay thế Nghị định số 70/CP ngày 11-7-

1994, đã quy định rõ hơn về chức năng, nhiệm vụ quyền hạn và cơ cấu tổ chứccủa Kiểm toán Nhà nớc Địa vị pháp lí của Kiểm toán Nhà nớc đã ngày càng đợcnâng cao, hoàn thiện

II Chức năng & nhiệm vụ của Kiểm toán Nhà n ớc Việt Nam

1 Chức năng của Kiểm toán Nhà nớc

Nghị định số 70/CP ngày 11-7-1994 và Nghị định số 93/2003/NĐ-CP củaChính phủ khẳng định rằng: Kiểm toán Nhà nớc thực hiện chức năng kiểm tra,xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của báo cáo quyết toán Ngân sách Nhà nớc cáccấp, báo cáo tài chính của các cơ quan, đơn vị, tổ chức có sử dụng Ngân sáchNhà nớc; kiểm toán tính tuân thủ pháp luật, tính kinh tế trong việc quản lí, sửdụng Ngân sách Nhà nớc và tài sản công theo kế hoạch kiểm toán hàng năm đợcThủ tớng Chính phủ giao hoặc do cơ quan nhà nớc có thẩm quyền yêu cầu Cụthể:

 Kiểm toán các báo cáo tài chính, ngân sách của các tỉnh, thành phốtrực thuộc Trung ơng trớc khi trình ra Hội đồng nhân dân

 Kiểm toán tổng quyết Ngân sách Nhà nớc của Chính phủ trớc khi trìnhQuốc hội.

 Kiểm toán báo cáo quyết toán của Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quanthuộc Chính phủ, cơ quan thuộc Quốc hội, Tòa án nhân dân, Viện kiểmsát nhân dân, các đơn vị sự nghiệp công, các đoàn thể quần chúng, các

tổ chức xã hội có sử dụng kinh phí nhà nớc

 Kiểm toán báo cáo quyết toán các chơng trình, dự án, các công trình

đầu t của nhà nớc, các doanh nghiệp nhà nớc… Theo kế hoạch kiểmtoán hàng năm đợc Thủ tớng Chính phủ phê duyệt và các nhiệm vụ độtxuất do Thủ tớng Chính phủ giao hoặc do cơ quan nhà nớc có thẩmquyền yêu cầu

2 Nhiệm vụ và quyền hạn của Kiểm toán Nhà nớc

Theo quy định tại Nghị định số 86/2002/NĐ-CP ngày 05-11-2002, Nghị định

số 30/2003/NĐ-CP ngày 1/4/2003 của Chính phủ, quy định về chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan thuộc Chính phủ Đồng thời, căn cứNghị định số 93/2003/NĐ-CP ngày 13-8-2003, Kiểm toán Nhà nớc có các nhiệm

vụ và quyền hạn sau:

2.1 Trình Chính phủ, Thủ tớng Chính phủ hoặc Bộ trởng đợc Thủ tớng Chính

phủ phân công các dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật về Kiểm toán Nhànớc, chiến lợc quy hoạch phát triển, kế hoạch dài hạn 5 năm, hàng năm về Kiểmtoán Nhà nớc; tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật, chiến lợc, quyhoạch và kế hoạch sau khi đợc phê duyệt

2.2. Xây dựng chơng trình, kế hoạch kiểm toán hàng năm trình Thủ tớngChính phủ phê duyệt và tổ chức thực hiện chơng trình, kế hoạch đó Định kì báocáo việc thực hiện chơng trình, kế hoạch và kết quả kiểm toán lên Chính phủ,Thủ tớng Chính phủ hoặc Bộ trởng quản lí ngành, lĩnh vực theo quy định củaChính phủ

2.3 Quản lí hồ sơ, tài liệu đã đợc kiểm toán theo quy định của nhà nớc; giữ gìn

bí mật tài liệu, số liệu kế toán và thông tin về hoạt động của đơn vị đợc kiểm toántheo quy định của pháp luật; cung cấp kết quả kiểm toán cho các cơ quan nhà n-

ớc có thẩm quyền và công khai báo cáo kết quả kiểm toán hàng năm theo quy

định của pháp luật

2.4 Ban hành, hớng dẫn, kiểm tra và tổ chức thực hiện các tiêu chuẩn, quy

trình, quy phạm và các phơng pháp chuyên môn nghiệp Vụ Kiểm toán áp dụngtrong các tổ chức, đơn vị trực thuộc Kiểm toán Nhà nớc

2.5 Khi thực hiện nhiệm Vụ Kiểm toán, cơ quan Kiểm toán Nhà nớc độc lập,

chỉ tuân theo pháp luật; chịu trách nhiệm trớc pháp luật về kết luận kiểm toán củamình

2.6. Thông qua hoạt động kiểm toán, Kiểm toán Nhà nớc kiến nghị với đơn vị

đợc kiểm toán sửa chữa những sai phạm, chấn chỉnh và hoàn thiện công tác quản

lí kinh tế, tài chính, chế độ kế toán; kiến nghị với Chính phủ, Thủ tớng Chính phủ

và các cơ quan quản lí nhà nớc sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách, pháp luậtcho phù hợp

Báo cáo và t vấn cho Quốc hội, trực tiếp là Uỷ ban kinh tế và ngân sáchnhững vấn đề liên quan đến việc ban hành các đạo luật thuộc lĩnh vực kinh tế vàNgân sách Nhà nớc, các văn bản quy phạm pháp luật có tính chuyên môn và hiệulực tài chính

Báo cáo và t vấn cho Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, các cơ quanthuộc Chính phủ, và các địa phơng về thực trạng nguồn tài chính, tác động của nócùng với các giải pháp đề ra

2.7. Kiến nghị với cơ quan nhà nớc có thẩm quyền hoặc chuyển hồ sơ sang cơquan bảo vệ pháp luật xử lí những vi phạm pháp luật của cơ quan, đơn vị, tổ chức

và cá nhân đã đợc làm rõ thông qua hoạt động kiểm toán

2.8. Tham gia ý kiến với Quốc hội, Uỷ ban thờng vụ Quốc hội trong việc lập,quyết định và phân bổ Ngân sách Nhà nớc hàng năm đảm bảo các nguyên tắc củatính tuân thủ, tính hợp lý, khả thi và tiết kiệm

2.9. Quyết định các dự án đầu t về Kiểm toán Nhà nớc thuộc thẩm quyền theoquy định của pháp luật; tham gia thẩm định các đề án, dự án quan trọng thuộcchuyên môn, nghiệp vụ theo yêu cầu của Chính phủ, Thủ tớng Chính phủ

…

III Cơ cấu tổ chức và hoạt động của Kiểm toán Nhà n ớc tại Việt Nam

1 Cơ cấu tổ chức của Kiểm toán Nhà nớc

Kiểm toán Nhà nớc đợc tổ chức, thành lập theo Nghị định số 70/CP ngày11/7/1994 của Chính phủ và điều lệ tổ chức hoạt động của Kiểm toán Nhà nớc.Mới đây, cơ cấu tổ chức của Kiểm toán Nhà nớc đợc tăng cờng, hoàn thiện thêmmột bớc theo Nghị định số 93/2003/NĐ-CP ngày 13/8/2003 của Chính phủ

Kiểm toán Nhà nớc ở Việt Nam là cơ quan trực thuộc Chính phủ (hành pháp),

là công cụ kiểm tra tài chính công cao nhất của Nhà nớc

Mô hình tổ chức của cơ quan Kiểm toán Nhà nớc tại Việt

Nam hiện nay

1.1 Bộ máy Kiểm toán Nhà nớc

Hiện nay Kiểm toán Nhà nớc gồm 16 tổ chức giúp Tổng Kiểm toán thực hiện

chức năng nhiệm vụ, và 3 tổ chức sự nghiệp thuộc Kiểm toán Nhà nớc, có 11

Kiểm toán Nhà nớc ở Trung ơng, 5 Kiểm toán Nhà nớc ở khu vực đóng trên địa

bàn các địa phơng với hơn 600 cán bộ, công chức, kiểm toán viên

Vụ tổ chức cán bộ

Vụ pháp chế

Vụ pháp chế

Văn phòng

Văn phòng

Kiểm toán NSNN I

Kiểm toán NSNN I

Kiểm toán NSNN II

Kiểm toán NSNN II

Kiểm toán các ch ơng trình đặc biệt

Kiểm toán các ch ơng trình đặc biệt

Kiểm toán DNNN

Kiểm toán các

tổ chức tài chính, ngân hàng

Kiểm toán các

tổ chức tài chính, ngân hàng

KTNN các khu vực

KTNN các khu vực

Trung tâm tin học

Trung tâm tin học

Trung tâm khoa học và bồi d ỡng cán bộ

Trung tâm khoa học và bồi d ỡng cán bộ

Tạp chí kiểm toán

Tạp chí kiểm toán

Các tổ chức sự nghiệp trực thuộc

Tổng kiểm toán

Tổng kiểm toán Chính phủ Chính phủ

1.2 Chức năng nhiệm vụ của các bộ phận trong Kiểm toán Nhà nớc

Kiểm toán Nhà nớc có địa vị pháp lí cao, đợc tổ chức và quản lí tập trungthống nhất Đứng đầu Kiểm toán Nhà nớc là Tổng Kiểm toán, tiếp đó là các phóTổng Kiểm toán

Tổng Kiểm toán do Thủ tớng Chính phủ bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức;chịu trách nhiệm trớc Chính phủ, Thủ tớng Chính phủ về toàn bộ hoạt động củaKiểm toán Nhà nớc Tổng Kiểm toán có nhiệm vụ và quyền hạn sau:

Một là, lãnh đạo, quyết định và chịu trách nhiệm về công tác Kiểm toán

Nhà nớc, đợc tham dự các phiên họp của Chính phủ về xem xét, phân bổ quyếttoán Ngân sách Nhà nớc và về những vấn đề có liên quan đến hoạt động Kiểmtoán Nhà nớc

Hai là, chịu trách nhiệm về chất lợng, nội dung các văn bản pháp quy do

Kiểm toán Nhà nớc soạn thảo trình Chính phủ, Thủ tớng Chính phủ, chỉ đạo thựchiện chiến lợc, quy hoạch phát triển Kiểm toán Nhà nớc sau khi đợc phê duyệt

Ba là, trình Thủ tớng Chính phủ quyết định thành lập, tổ chức lại, giải thể

các tổ chức thuộc cơ cấu tổ chức của Kiểm toán Nhà nớc; quy định chức năng,nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức của các tổ chức đó

Bốn là, quyết định và tổ chức thực hiện các biện pháp cụ thể để tăng cờng

kỉ cơng, kỉ luật hành chính trong hoạt động Kiểm toán Nhà nớc, chống thamnhũng, lãng phí và mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền của cán bộ,công chức, viên chức thuộc Kiểm toán Nhà nớc

Năm là, thực hiện các nhiệm vụ quyền hạn khác theo quy định của pháp

Các bộ phận trong Kiểm toán Nhà nớc đợc thành lập theo các quyết địnhcủa Tổng Kiểm toán Nhà nớc, đồng thời có quy định kèm theo về chức năng,nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các bộ phận này Căn cứ vào cácQuyết định của Tổng Kiểm toán Nhà nớc ngày 1/3/2004, chức năng, nhiệm vụ vàquyền hạn của từng bộ phận nh sau:

1) Vụ Tổ chức cán bộ

Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Vụ Tổ chức cán bộ hiện nay đợc quy

định trong Quyết định số 98/QĐ-KTNN ngày 1/3/2004 của Tổng Kiểmtoán; theo đó, nhiệm vụ và quyền hạn của Vụ Tổ chức cán bộ là:

Thứ nhất, trong công tác tổ chức bộ máy, Vụ Tổ chức cán bộ chủ trì

nghiên cứu xây dựng các đề án, chuẩn bị các văn bản qui định về chứcnăng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Kiểm toán Nhà nớccùng các bộ phận trình Tổng Kiểm toán Nhà nớc để trình cấp có thẩmquyền ban hành…

Thứ hai, trong công tác biên chế và tiền lơng, Vụ Tổ chức cán bộ quản lí

thống nhất biên chế cán bộ, công chức trong cơ cấu; tổ chức thực hiệncông tác báo cáo thống kê về biên chế, tiền lơng theo qui định của Nhà n-ớc…

Thứ ba, trong công tác quản lí nhân sự, Vụ Tổ chức cán bộ xây dựng kế

hoạch tuyển dụng, bố trí, sử dụng, thôi việc và giải quyết chính sách đốivới nhân sự; xây dựng các qui định về quản lí và phân cấp trách nhiệmquản lí nhân sự phù hợp với qui định của Nhà nớc…

Thứ t, trong công tác đào tạo và bồi dỡng cán bộ, Vụ Tổ chức cán bộ xây

dựng và tổng hợp quy hoạch đào tạo cán bộ, công chức trình Tổng Kiểmtoán Nhà nớc phê duyệt; phối hợp với Trung tâm Khoa học và bồi dỡngcán bộ thực hiện nhiệm vụ; thực hiện công tác thống kê, tổng hợp về côngtác đào tạo, bồi dỡng; chủ trì lập và phân bổ kinh phí do Ngân sách Nhà n-

ớc cấp

Thứ năm, Vụ Tổ chức cán bộ kiểm tra đối với công tác tổ chức cán bộ và

đào tạo; phối hợp với Ban Bảo vệ chính trị nội bộ trong việc giúp Ban cán

sự Đảng Kiểm toán Nhà nớc xây dựng…

Thứ sáu, Vụ Tổ chức cán bộ thực hiện các nhiệm vụ về công tác thi đua,

khen thởng, kỷ luật, tuyên truyền, nghiên cứu khoa học và một số nhiệm

vụ khác do Tổng Kiểm toán Nhà nớc giao và uỷ quyền

2) Văn phòng Kiểm toán Nhà nớc

Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Văn phòng Kiểm toán Nhà

n-ớc hiện nay đợc quy định trong Quyết định số 99/QĐ-KTNN ngày1/3/2004 của Tổng Kiểm toán; theo đó, nhiệm vụ và quyền hạn của Vănphòng là:

Thứ nhất, trong công tác tổng hợp, hành chính, Văn phòng xây dựng

ch-ơng trình kế hoạch công tác, theo dõi tình hình thực hiện các mặt công táccủa Kiểm toán Nhà nớc; sắp xếp, bố trí chơng trình làm việc của Lãnh đạo