thực trạng và phương hướng hoàn thiện pháp luật về bảo vệ không khí

Nói cách khác, ô nhiễm không khí là tình trạng không khí có xuất hiện một, một số chất lạ hoặc một sự biến đổi quan trọng trong thành phân không khí làm thay đổi tính chất lý, hóa vốn c

THỤC TRẠNG VÀ PHUƠNG HƯƠNG HOÀN

THIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ KHÔNG KHÍ

Sinh viên thực liện:

Giáo viên hướng dẫn:

Ths Kim Oanh Na Ngô Ngọc Lợi

MSSV: 5054819

Lớp Luật thương mại- K31

Cần Thơ, 4/2009

Trang

LỜI MỞ ĐẦU - St St E1 1393 1381111511118 11 E11 Ey TT TH vn grvryg 1 9:i0/9)) ca 8 KHAI QUAT MOT SO VAN DE VE KHONG KHI VA CAC QUY DINH VE BAO VE KHONG KH o c.cecccescescsccscsecscscececsscsesscssceessessvsessesssacessaccaessesnsatsesass 3 1.1 KHÁI NIỆM KHÔNG KHÍ VÀ ĐẶC TRƯNG KHÔNG KHÍ 3

1.1.1 Khái niệm không khÍ c1 1v Y5 ng vn 3 1.1.2 Đặc trưng không khí - c1 ng ng nh ng re 3

1.2.0 NHIEM KHONG KHI VA CAC NGUON GAY O NHIEM KHÔNG KHÍ 4

1.2.1 Khái niệm 6 nhiễm không khÍ ee terrestres terete enn 4

1.2.2 Các nguồn gây ô nhiễm không Khí se Hnnhhhiririih 7

1.3 NHUNG ANH HUONG PHO BIEN CUA KHONG KHÍ ĐÔI VỚI CON NGƯỜI

TT 111111101 111111111 g1 TH TT Tà TH TT TT Tà HT ng TH TH Tà ng HT TH TT HT Tu 8

1.4 NHẬN THỨC CỦA CON NGƯỜI VE VAI TRO CUA KHÔNG KHÍ 10

1.5 KHÁI QUÁT CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ KHÔNG KHÍ

T1 1111110 11010010010 10k ĐT T10 0110 8 KT TT T110 010 10010 81 9K ĐT E9 09130015 1 10 80 9k kvEnvke 11

1.5.1 Pháp luật quốc tế điều chỉnh về không khí - + ¿+5 5c: 12

1.5.1.1 Công ước Geneva 1979 về ô nhiễm không khi xuyên biên giới có

7 ez;RRRRRRRRRRRRRRRRREE 12 1.5.1.2 Hiệp ước Vienna 1985 về bảo vệ lớp 0z0H€ s55: 14 1.5.1.3 Hiến chương năng lượng Châu Ấu -¿-c-cScccccccsrcea 15 1.5.1.4 Công ước khung NewYork 1992 về thay đổi khí hậu của Liên z/72.19,7 8N EREERRRRẼR= 15

1.5.2 Pháp luật Việt Nam điều chỉnh về không khí . :- 16

CHUONG 2 o ecccccccessessecssssecessevesseesssessesesesessssesetesseesssusecausessesusensessesesesseaneenes 19

THUC TRANG VA PHUONG HUONG HOAN THIEN PHAP LUAT VE BAO

VE KHONG KH o seesceccssescssesscssessesnessesesueesssessesnessesesseeseaneaesnesuesesseeseseeseseenen 19 2.1 TRÁCH NHIỆM CỦA NHÀ NƯỚC TRONG VIỆC BẢO VỆ KHÔNG KHÍ

T1 T111 0 11010010010 1k ĐT T11 0.110 8 8 SE TT TT 001 100180 11 8K ĐT E900 10110 80 9 vn nvke 19 2.1.1 Quản lý nhà nước theo thâm quyền chung -. - 5 + 55552 22 2.1.2 Quản lý nhà nước theo thấm quyền chuyên môn 23 2.2 TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC CƠ QUAN TÔ CHỨC, CÁ NHÂN TRONG VẤN ĐÉ BẢO VỆ KHÔNG KHÍ 2 2 5s E383 +EEEEESEczrkrkrkrkkrxe 24

2.3 PHÁP LUẬT KIÊM SOÁT Ô NHIÊM KHÔNG KHÍ - 27

2.3.1 Pháp luật về kiểm soát ô nhiễm không khí . s5: 29

2.3.1.1 Tiêu chuẩn chất lượng không khí xung quanh .- 30 2.3.1.2 Tiêu chuẩn khí thải - xnxx krkrrrerrerreeo 31

2.4 XU LY VI PHAM PHAP LUẬT TRONG Ô NHIÊM KHÔNG KHÍ .32 2.4.1 Xử lý các hành vi vi phạm hành chính về kiểm soát ô nhiễm không khí 33

2.4.2 Xử lý các hành vi phạm tội trong lĩnh vực kiểm soát ô nhiễm không

KHÍ HH S198 H1 180 11 9 1 1115111111 111911 11118113 HT ng TH ng k 37

2.4.3 Xử lý dân sự trong lĩnh vực kiểm soát Ô nhiễm không khi 41

2.5 THUC TIEN O NHIEM KHÔNG KHÍ Ở MỘT SO DIA PHUONG 42

2.5.1 Thực tiễn ô nhiễm không khí ở thành phố Hồ Chí Minh 42

i0 ằ.ằăăăằăằăằĂăằĂẶằĂằĂT ‹‹(11s 43 2.6.1 Những bất cập của pháp luật về bảo vệ không khí và môi trường 43

2.6.2 Các chính sách và giải pháp bảo vệ môi trường không khí 46

KẾT LUẬN ¿5c 5c St S3 E3139E123E39E12121111313TE1ETETE1E11711ETETETETETETErTKCO 48

TAI LIEU THAM KHẢO .- c1 St St E33 E3 E3 EE BE E kESEEeEEEEEssEtsrrsessssrsssrss 50

LOI MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

SỰ tồn tại của con người phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: thức ăn, nước

uống, hoạt động, lao động Nhưng yếu tố quan trọng nhất, trực tiếp nhất, thiết yếu nhất đối với con người và sinh vật trên trái đất đó là không khí Con người

không thể sống và làm việc nếu không hít thở không khí, lá cây không thể sinh

trưởng nếu không trao đôi khí với môi trường, động vật lớn nhỏ thậm chí vi sinh

vật nhỏ bé nhất không thể tồn tại nếu thiếu không khí Có thể khẳng định rằng

nếu không có không khí thì cũng không có bất cứ sự tổn tại nào trên trái đất, cho

thấy vai trò của không khí rất quan trong cho sự sống của con người và sinh vật

Do vậy, bảo vệ không khí là bảo vệ chính nguồn sống quý giá nhất của con người nhưng làm sao để bảo vệ không khí luôn trong lành sạch sẽ đó là câu hỏi khó cho tất cả các quốc gia trên thế giới và kế cả Việt Nam

Thời đại ngày nay là thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa Tốc độ phát

triển của khoa học kỹ thuật ngày càng cao, xã hội ngày càng phát triển, cuộc sống con người ngày càng tiến bộ nhu cầu của con người trong hoạt động đời sống hằng ngày tăng cao Bên cạnh đó là những vấn đề phát sinh đáng lo ngạy

như khói, bụi, hóa chất độc hại được sản sinh ra và thải vào môi trường trong

quá trình hoạt động sản xuất của con người ngày càng tăng, mọi thứ độc hại chưa được xử lý đều được con người đây vào môi trường sống, môi trường không khí làm cho không khí ngày càng bị ô nhiễm Chính con người đã làm cho không khí

ô nhiễm thì con người phải gánh chịu hậu quả đó Ô nhiễm không khí ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật, đến lúc nào đó không khí bị ô nhiễm nặng thì con người và sinh vật không thể tồn tại được nữa, con người đã tự hủy hoại nguồn sống duy nhất của mình

Đối với nước ta trong vẫn đề bảo vệ không khí, bảo vệ môi trường sống cũng rất đáng lo ngại Trong những năm qua các phương tiện xe cơ giới tham gia giao thông tăng nhanh và có xu hướng ngày càng tăng thì đồng nghĩa với việc lượng khí thải, khói, bụi ngày càng nhiều được thải vào môi trường một cách vô tội vạ Bên cạnh đó, sự xuất hiện của nhiều khu công nghiệp trong thời gian vừa qua cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm không khí do sự không tuân

thủ pháp luật và thiếu ý thức của các cá nhân, tổ chức chỉ biết sống quyền lợi

trước mắt của mình mà quên đi trách nhiệm nên cần phải có sự tham gia quản lý của nhà nước, theo đó các tô chức, cá nhân khi có quyền lợi thì phải gắn với

trách nhiệm, nghĩa vụ nhất định của mình Trong lĩnh vực bảo vệ không khí thì

nhà nước phải có những chính sách, kế hoạch, các quy định pháp luật cụ thê Tuy nhiên, các quy định điều chỉnh vẫn đề bảo vệ không khí ở nước ta còn rất hạn chế, chưa có một bộ luật riêng hoàn chỉnh chỉ nằm rải rác trong các văn bản giá trị pháp lý chưa cao chỉ mang tính chất chung chung, hình thức xử phạt còn nhẹ chưa kiên quyết Từ những lý do trên mà người viết đã quyết định chọn đề tài:

Thực trạng và phương hướng hoàn thiện pháp luật về bảo vệ không khí”

2 Phạm vi nghiên cứu

Qua nghiên cứu đề tài này người nghiên cứu muốn làm rõ hơn tình trạng ô

nhiễm không khí hiện nay Đem lại cách nhìn tổng quát hơn về vấn đề ô nhiễm

không khí nhằm đề ra phương hướng biện pháp khắc phục để hạn chế tôi da 6 nhiễm không khí

3 Mục tiêu nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài này với mục tiêu tìm hiểu và phân tích các văn bản pháp lý liên quan đến vẫn đề bảo vệ không khí ở nước ta hiện nay Thông qua việc nghiên cứu đề tài, từ đó đưa ra những hạn chế trong quá trình áp dụng các văn bản pháp luật về bảo vệ không khí Đồng thời, rút ra kết luận đánh giá những kiến thức

có được để đưa ra phương hướng hoàn thiện phù hợp

4 Phương pháp ngiên cứu

Phương pháp chủ yếu được áp dụng trong luận văn này là phương pháp

phân tích luật viết, phương pháp thu thập tài liệu, phương pháp so sánh

5 Kết cầu luận văn

Luận văn bao gồm:

- Mục lục

- Lời nói đầu

- Chương 1 Khái quát một số vẫn đề về không khí và các quy định về bảo vệ không khí

- Chương 2 Thực trạng và phương hướng hoàn thiện pháp luật về bảo vệ không khí

- Kết luận

- Tài liệu tham khảo

CHƯƠNG 1 KHAI QUAT MOT SO VAN DE VE KHONG KHi VA CAC

QUY ĐỊNH VẺ BẢO VỆ KHÔNG KHÍ

1.1 KHÁI NIỆM KHÔNG KHÍ VÀ ĐẶC TRƯNG KHÔNG KHÍ

1.1.1 Khái niệm không khí

Không khí là hỗn hợp khí gồm có nitơ chiếm 78,9%, ôxy chiếm 0,95%,

acgong chiếm 0,13%, dioxitcacbon chiếm 0,32% và một số hiếm khí khác như nêon,

héli, métan, trong điều kiện bình thường của độ ẩm tuyệt đối hơi nước chiếm gần I-

3% thé tích không khí! Phần không khí mà con người ta hít thở đó là ôxy chỉ chiếm một thể tích khá nhỏ so với nitơ và có trọng lượng riêng nặng hơn nitơ nên ôxy lúc nào cũng ở tầm thấp so với nitơ, đó là nguyên nhân vì sao càng lên cao thì ôxy càng

giảm Nhưng dưới góc độ của luật học thì không khí phải được hiểu như thế nào là

không khí không bị ô nhiễm hay còn gọi là không khí sạch phù hợp với tiêu chuẩn

Không khí sạch là không khí không có chứa các loại thải khí, bụi các phần tử

lạ hoặc của sự chứa đựng trong đó một lượng quá lớn các thành phần bình

thường chẳng hạn CO2 và các phần tử răn lơ lững do đốt các lọai nhiên liệu

vượt quá tiêu chuẩn tối đa cho phép hoặc chứa các thành phần trên nhưng với một tỉ

lệ thấp không ảnh hưởng đến sức khỏe con người và các sinh vật khác

1.1.2 Đặc trưng không khí

Không khí là phần không gian bao quanh trái đất bao gồm nhiều tầng khác nhau tùy theo sự thay đổi chiều cao và chênh lệch nhiệt độ, nó cực kỳ quan trọng

trong sự phát triển và sinh tồn của nhân loại và rất nhạy cảm, rất dễ biến đổi, lan

truyền, sự lan truyền này không ở trong phạm vi một vài quốc gia có thê lan rộng

khắp cả châu lục và đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự sinh tồn trên trái đất,

nó có các đặc trưng cơ bản sau:

- Rất nhạy cảm với sự thay đổi nhỏ của môi trường sự thay đổi đó là vì trong

hỗn hợp không khí thì nitơ chiếm tới 78,9% về diện tích nó cũng góp phần nhỏ duy trì sự cháy và sự thở, hỗn hợp khí nitơ và ôxy là một chất rất dễ gây cháy ở nồng độ cao Nếu ôxy có nồng độ trên 25% thì ngay cả các chất hữu cơ ẩm ước cũng bốc

cháy một cách tự do Còn nếu ôxy ở nông độ thấp hơn 15% thì ngay cả vật liệu khô

nhất cũng không có khả năng bốc hoá”

! Giáo trình Luật Môi Trường- Đại học Luật Hà Nội- Nhà xuất bản Công An Nhân Dân, Hà Nội 2006 - Trang 161

? Tài Nguyên Môi Trường và Phát Triển Bền Vững- Lê Huy Bá- Vũ Chí Hiếu- Võ Đình Long- Nhà xuất bản khoa học và kỹ thuật- Trang 156-157

- Không khí là một thành phần môi trường, không xác định thuộc thâm quyền khai thác hay sử dụng của một chủ thể nào Nó thuộc quyền sử dụng chung cho mọi tổ chức, cá nhân Vì thế môi trường không khí thường ít được quan tâm do

nó không gắn với lợi ít cụ thể, rõ ràng của một tổ chức, cá nhân nào”

- Quyển sở hữu về ranh giới bầu trời của quốc gia đã được phân định rõ Độ cao của vùng trời của quốc gia theo thông lệ quốc tế là 11km Tuy đã phân định rõ vùng bầu trời của một quốc gia nhưng xưa nay chưa có ai mua bán không khí một cách tự nhiên cả

- Từ trước đến nay không khí được xem là tài sản chung của nhân loại, không biên giới, không riêng ai cho nên càng bị tổn thương nhất, vì nó là cái chung nên ý thức gìn giữ của con người trở nên lạc lỏng hơn

- Không khí rất dễ lan truyền, khó kiểm soát và cũng rất khó khắc phục

Người ta không thể thu gom số không khí bị ô nhiễm lại để xử lý hay khoanh vùng

được Với đặc điểm tiêu biểu này, việc để xảy ra tình trạng ô nhiễm không khí dù nhỏ cũng nguy hại Không khí và cả bầu khí quyên phải được xem như là một nguồn tài nguyên quý giá cần phải bảo vệ”

1.2 Ô NHIÊM KHÔNG KHÍ VÀ CÁC NGUÒN GÂY Ô NHIÊM KHÔNG KHÍ

1.2.1 Khái niệm ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí theo cách nhìn tổng quan nhất là sự biến đôi không khí theo hướng bất lợi với cuộc sống của con người, của động thực vật mà sự thay đôi

đó chủ yếu lại chính do hoạt động của con người gây ra với quy mô phương thức và mức độ khác nhau trực tiếp hoặc gián tiếp làm thay đổi mô hình thành phần hóa học, tính chất vật lý và sinh học của không khí

Dưới góc độ pháp lý, ô nhiễm không khí được hiểu là sự thay đổi tính chất

không khí, vi phạm tiêu chuẩn không khí mà pháp luật đã quy định Nói cách khác, ô

nhiễm không khí là tình trạng không khí có xuất hiện một, một số chất lạ hoặc một sự

biến đổi quan trọng trong thành phân không khí làm thay đổi tính chất lý, hóa vốn có của nó và sự thay đôi này phải vi phạm tiêu chuẩn môi trường do cơ quan nhà nước

có thâm quyền ban hành, gây tác động có hại cho con người và thiên nhiên Từ các

hoạt động của con người trong sản xuất, sinh hoạt, giao thông vận tải Các chất gây

ô nhiễm xâm nhập vào bầu khí quyền, được hòa quyện, chuyên hóa và cuối cùng tác

động tới nguồn tiếp nhận là con người và các động thực vật khác”

ở Tài Nguyên Môi Trường và Phát Triển Bền Vững- Lê Huy Bá- Vũ Chí Hiếu- Võ Đình Long- Nhà xuất bản

khoa học và kỹ thuật- Trang 156-157

* Giáo trình Luật Môi Trường- Đại học Luật Hà Nội- Nhà xuất bản Công An Nhân Dân, Hà Nội 2002 trang 235

Ÿ Giáo trình Luật Môi Trường- Đại học Luật Hà Nội- Nhà xuất bản Công An Nhân Dân, Hà Nội 2006 - Trang 161-162

Ô nhiễm không khí không phải là vẫn đề mới được phát hiện Nó đã được đề

cập cách đây hàng thế kỷ, song mãi đến thế kỷ 20, đặc biệt là một số thập kỷ gần

đây, khí xảy ra các thảm họa khủng khiếp do ô nhiễm không khí gây ra, con người

mới bắt đầu quan tâm hơn đến nó và đưa ra các biện pháp để phòng ngừa

Trong quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước, càng ngày càng

có nhiều nhà máy, khu công nghiệp tập trung được xây dựng và đưa vào hoạt động tạo ra một khối lượng sản phẩm công nghiệp chiếm một tỷ trọng cao trong toàn bộ sản phẩm của nền kinh tế quốc dân Bên cạnh đó, sản xuất công nghiệp đã gây nên

nhiều ảnh hưởng xấu đến môi trường trong đó có môi trường không khí Nếu không

có biện pháp thích đáng thì môi trường nói chung và môi trường không khí nói riêng xung quanh các nhà máy, các khu công nghiệp tập trung sẽ đúng trước nguy

cơ bị xấu đi trầm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ của mọi người trong khu vực đó Ô nhiễm không khí do hoạt động công nghiệp vẫn đang và sẽ là một trong những nguồn gây ô nhiễm môi trường khá nghiêm trọng

Từ năm 1990 các đô thị Việt Nam bắt đầu phát triển, lúc đó cả nước mới có khoảng 500 đô thị (tỷ lệ đô thị hoá vào khoảng 17-18%), đến năm 2000 con số này

lên 649 và năm 2003 là 656 đô thị Tính đến nay, cả nước có khoảng 700 đô thị, trong

đó có 5 thành phố trực thuộc trung ương, 44 thành phố trực thuộc tỉnh, 45 thị xã và

trên 500 thị trần Các khu công nghiệp cùng tập trung từ các đô thị và các trung tâm

đô thị của cả nước, hoạt động công nghiệp gây ô nhiễm không khí còn từ các khu, cụm công nghiệp cũ và ô nhiễm không khí cục bộ ở xung quanh các xí nghiệp, nhà máy xi măng, các lò nung gạch ngói, xí nghiệp sản xuất đồ gốm, các nhà máy nhiệt

điện, luyện thép, các nhà máy sản xuất phân hoá học Các chất ô nhiễm không khí chính do công nghiệp thải ra là bụi, khí SO›, NO;, CO, HE và một số hoá chất khác

Cùng với quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá, phương tiện giao thông cơ giới

ở nước ta tăng lên rất nhanh, đặc biệt là ở các đô thị Trước năm 1980 khoảng 80 - 90%

dân đô thị đi lại bằng xe đạp, ngày nay, khoảng 80% dân đô thị đi lại bằng xe máy, xe

ôtô con Nguôn thải từ giao thông vận tải đã trở thành một nguồn gây ô nhiễm chính đối

với môi trường không khí ở đô thị, nhất là ở các đô thị lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng Theo đánh giá của chuyên gia môi trường, ô nhiễm

không khí ở đô thị do giao thông vận tải gây ra chiếm tỷ lệ khoảng 70%

Do số lượng xe máy tăng lên rất nhanh, không những làm tăng nhanh nguồn

thải gây ô nhiễm không khí, mà còn gây ra tắc nghẽn giao thông ở nhiều đô thị lớn

Khi tắc nghẽn giao thông, mức độ ô nhiễm hơi xăng dầu có thể tăng lên 4 - 5 lần so”

° http://www.nea gov vn/Sukien_Noibat/Chatluong_KK/Tintuc-hoatdong/nghiencuu-congnghe.htm

với lúc bình thường Ở Việt Nam, khoảng 75% số lượng ôtô chạy bằng nhiên liệu

xăng, 25% số lượng ôtô chạy bằng dầu DO, 100% xe máy chạy bằng xăng

Ở nước ta hiện nay, hoạt động xây dựng nhà cửa, đường sá, cầu cống, rất

mạnh và diễn ra ở khắp nơi, đặc biệt là ở các đô thị Các hoạt động xây dựng như đào lấp đất, đập phá công trình cũ, vật liệu xây dựng bị rơi vãi trong quá trình vận chuyên, thường gây ô nhiễm bụi rất trầm trọng đối với môi trường không khí xung quanh, đặc biệt là ô nhiễm bụi, nồng độ bụi trong không khí ở các nơi có hoạt động xây dựng

vượt trị số tiêu chuẩn cho phép tới 10 - 20 lần Ở hầu hết các đô thị nước ta đều bị ô

nhiễm bụi, nhiều nơi bị ô nhiễm bụi trầm trọng, tới mức báo động Các khu dân cư ở

cạnh đường giao thông lớn và ở gần các nhà máy, xí nghiệp cũng bị ô nhiễm bụi rất lớn Nong độ bụi trong các khu dân cư ở xa đường giao thông, xa các cơ sở sản xuất hay trong các khu công viên cũng đạt tới xấp xỉ trị số tiêu chuẩn cho phép

Nông độ bụi trong không khí ở các thành phó lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí

Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng trung bình lớn hơn trị số tiêu chuẩn cho phép từ 2 đến 3 lần,

ở các nút giao thông thuộc các đô thị này nồng độ bụi lớn hơn tiêu chuẩn cho phép từ 2 đến 5 lần, ở các khu đô thị mới đang diễn ra quá trình thi công xây dựng nhà cửa, đường

sá và hạ tầng kỹ thuật thì nồng độ bụi thường vượt tiêu chuẩn cho phép từ 10 - 20 lần

Ở các thành phó, thị xã thuộc Đồng bằng Nam Bộ có mức ô nhiễm bụi trung

bình cao hơn tiêu chuẩn cho phép từ 1,2 đến 1,5 lần, như ở thành phố Cần Thơ, thị

xã Rạch Giá, thị xã Hà Tiên, thị xã Bến Tre Nói chung, ô nhiễm bụi ở các tỉnh, thành miền Nam trong mùa khô thường lớn hơn trong mùa mưa

Ngoài ô nhiễm bụi thì ô nhiễm khí SO; cũng là nguyên nhân dân đến ô nhiễm không khí nó không chỉ tác hại đến môi trường mà còn tác hại đến sức khỏe cơn người, nông độ khí SO; trung bình ở các đô thị và khu công nghiệp nước ta còn thấp hơn trị số tiêu chuẩn cho phép

Tình trạng ô nhiễm mùi cũng đáng báo động Ô nhiễm mùi hôi thường xảy ra ở hai bên bờ kinh gạch thoát nước trong đô thị do sự thoái rữa các chất hữu cơ, vi sinh vật

và rác thải tạo ra các khí ô nhiễm như: hydrosunfur (H;S), ammoniac (NH;), khí metan

(CHy) .Ô nhiễm mùi hôi tanh ở một số đô thị ven biển có cảng cá và cơ SỞ chế biến

hải sản, ô nhiễm mùi hôi hóa chất ở gần các xí nghiệp chế biến mủ cao su, nhà máy chế

biến phân hóa học Hiện nay, nước ta chưa có tiêu chuẩn giới hạn tối đa cho phép về ô

nhiễm mùi Các biện pháp khống chế ô nhiễm mùi chưa được chú ý nên thực trạng này

đã trở thành vấn đề khá nan giải trong kiểm soát ô nhiễm không khi

7 http://www.vacne.org vn/CD_ROM/root/data/HTML/ChuongV -4.html

* Giáo trình Luật Môi Trường- Đại học Luật Hà Nội- Nhà xuất bản Công An Nhân Dân, Hà Nội 2006 — Trang 163

1.2.2 Các nguồn gây ô nhiễm không khí

Trong quá trình tiến hành các hoạt động của mình, con người đã gây ra rất nhiều những tác động tiêu cực cho môi trường nói chung và không khí nói riêng Có thể kê ra đây một số hoạt động cơ bản của con người trong quá trình phát triển được

xác định là nguồn gây ô nhiễm chủ yếu ở Việt Nam

Hoạt động công nghiệp có thể coi là nguồn gây ô nhiễm tương đối lớn ở

nước ta mà chủ yếu là do công nghệ lạc hậu Các cơ sở công nghiệp được xây dựng

trước đây đều có quy mô vừa và nhỏ, công nghệ sản xuất lạc hậu Một số cơ sở sản

xuất có thiết bị lọc bụi, song lại hầu như chưa có thiết bị xử lý khí thải độc hại Nói

cách khác là chúng không bảo đảm được tiêu chuẩn về chất lượng môi trường Bên

cạnh đó, hầu hết các cơ sở công nghiệp cũ lại được bố trí rất phân tán Khi quá

trình đô thị hóa diễn ra, phạm vi các thành phố ngày càng được mở rộng nên hiện nay phần lớn các khu công nghiệp cũ đều nằm trong nội thành của nhiều thành phố làm cho mức độ ô nhiễm không khí ngày càng gia tăng như ở thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội Các khí thải ô nhiễm phát sinh từ các nhà máy, xí nghiệp chủ yếu do

quá trình đốt các nhiên liệu hoá thạch (than và dầu khí các loại) Đặc biệt khi chất lượng nhiên liệu của nước ta chưa tốt so với các nước trong khu vực, cụ thể là hàm

lượng benzen trong xang qua cao (5% so với 1%), hàm lượng lưu huỳnh trong diesel cao (0,25% so với 0,05%) Các hoạt động này đã thải ra một lượng lớn bụi,

khí SO;, CO và NO; gây tác động xấu đến chất lượng không khí đô thị

Các nghành công nghiệp gây ô nhiễm chủ yếu hiện nay ở Việt Nam là: Công nghệ nhiệt điện, công nghệ sản xuất xi măng và vật liệu xây dựng, công nghệ luyện kim, công nghệ hóa chất và một số ngành công nghệ khác như công nghệ giấy, công nghệ thực phẩm, công nghệ đệ Trong số các ngành sản xuất, luyện km lại tạo ra lượng khí CO rất lớn Còn các nhà máy nhiệt điện lại đóng góp chính cac khi thai NO, va SO2

Ngoài ra, ở nước ta hiện nay hoạt động xây dựng nhà cửa, đường xá cầu

công diễn ra mạnh mẻ khắp nơi, đặc biệt là ở các đô thị Các hoạt động xây dựng

như đào lắp đất, đạp phá công trình cũ, vật liệu xây dựng bị rơi vãi trong quá trình

vận chuyên thường gây ô nhiễm bụi rất trầm trọng với môi trường không khí xung quanh Kết quả đo lường thực tế chứng tỏ khoản 60-70% lượng bụi trong không khí

đô thị là lượng bụi sinh ra từ hoạt động xây dựng'?

® Giáo trình Luật Môi Trường- Đại học Luật Hà Nội- Nhà xuất bản Công An Nhân Dân, Hà Nội 2006 — Trang 163- 161 1? Giáo trình Quản Lý Môi Trường- PGS.Ts Nguyễn Đức Khiển- NXB Lao Động và Xã Hội- Hà Nội 2002-

Trang 16-17

Ví dụ: Ở Hà Nội, ước tính khoản 70% nguồn thải bụi lơ lửng là do hoạt động xây dựng gây ra như: xây dựng, sửa chữa nhà cửa, đường xá, công rãnh, vận chuyên vật liệu, phế thải xây dựng Đặc biệt do việc quản lý sửa chữa hệ thống đường xá,

hệ thống cấp thoát nước, hệ thống thông tin, cáp điện không tốt, luôn xảy ra hiện tượng đào và lấp đường, gây mất vệ sinh, ô nhiễm bụi nghiêm trọng tại khu vực

Cùng với quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa, phương tiện giao thông cơ giới ở Việt Nam tăng lên rất nhanh, đặc biệt là ở các đô thị Ô nhiễm do giao thông sản sinh ra từ ống khối, ống xả của xe cộ trong đó chứa nhiều CO (gây nên bệnh

tim) sau đó là NO¿, NO, chứa hạt bụi chì, các hợp chất benzene gầy nên bệnh ung

thư Ví dụ: ở thành phố có 3,6 triệu mô tô, xe gắn máy, 360.000 ô tô và mỗi ngày có

700.000 lượt xe gắn máy, 600.000 lượt ô tô từ các nơi lưu thông qua thành phố tiêu

thụ khoản hàng ngàn tấn xăng và dầu đồng thời thải ra hàng ngàn tắn CO, CO, NO;

ra môi trường không khí ảnh hưởng sức khỏe con người Nạn tắc ngẽn giao thông làm cho tình trạng ô nhiễm không khí ngày càng trở nên trầm trọng hơn `

Chính vì lẽ đó mà nguồn thải từ giao thông vận tải trở thành nguồn gây ô

nhiễm chính đối với không khí ở đô thị, nhất là các thành phố lớn như: Thành phố

Hồ Chí Minh, Hà Nội Khi số lượng xe máy ngày càng gia tăng trên cả nước và là nguyên nhân gây tắc nghẽn giao thông mà còn tăng nguồn thải ô nhiễm không khí ở

nhiều đô thị lớn Các phương tiện này thải nhiều khói, bụi, hơi xăng dầu khí CO, NO;, SO; rất độc hại cho không khí

Hoạt động của các hộ gia đình như đun nấu bang than, dầu, củi cũng góp phần gây ô nhiễm không khí đô thị, mặc dù không lớn so với các nguồn khác Hiện nay, mức thu nhập của người dân đô thị tăng, nhiều gia đình đã sử dụng điện hoặc gas cho việc nâu ăn hơn là than, dầu Tuy nhiên, nếu không có những biện pháp tốt

thì thực tế lượng chất ô nhiễm do hoạt động đun nấu từ các khu vực dân cư vẫn thải

vào môi trường không khí đáng kẻ Đặc biệt là khu dân cư nghèo, các khu phố cũ, phố cô có mật độ nguồn phát thải khí ô nhiễm cao hơn hắn những khu khác, ước tính có thể gấp tới 10 lần so với các khu đân cư có mức sống cao 'Z

1.3 NHUNG ANH HUONG PHO BIEN CUA KHONG KHI DOI VOI CON NGUOI

Ô nhiễm không khí tác động đối với cơ thể con người trước hết là qua đường

hô hấp cũng như tác động trực tiếp lên mắt và da của cơ thê Chúng gây ra các bệnh

như ngạt thở, một số chất ô nhiễm gây kích thích đối với các bệnh ho, hen suyễn,

lao phổi, ung thư phổi, gây cay chảy nước mắt Bụi đá gây ra bệnh phổi Nguy

!!' Giáo trình Môi Trường- Ts Lê Bá Huy- NXB Đại Học Quốc Gia Thành Phó Hồ Chí Minh- 2000- Trang 167

12 http://www.nea.gov.vn/(ONKK/Nguyennhan1.html

hiểm nhất là một số chất gây ô nhiễm không khí gây bệnh ung thư Tác động của

các chất ô nhiễm vào đường hô hấp mạnh hay yếu, một phần còn phụ thuộc vào sự hòa tan của chúng trong nước Nếu các chất ô nhiễm có tính hòa tan trong nước thì

khi ta hít thở không khí, chúng sẽ hòa tan với đung dịch lỏng trên đường hô hấp và gây tác động lên cơ quan này Tính chất xâm nhập vào phổi của nhiều loại chất ô nhiễm còn liên quan đến sự có mặt của các khí trong không khí Bình thường các chất ô nhiễm này không thâm nhập vào sau trong khí quản và phế quản, nhưng nhờ

có các khí hấp thụ mà có khả năng thâm nhập vào sâu hơn trong phôi cho đến tận

các phế nang Ô nhiễm không khí có những ảnh hưởng ảnh sức khoẻ của phụ nữ

đang mang thai, thúc đây quá trình lão hoá trong cơ thê sống, bệnh tim mạch và làm giảm tuổi thọ con người Các nhóm cộng đồng nhạy cảm nhất với sự ô nhiễm không

khí là những người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ em dưới 14 tuổi, người đang

mang bệnh, người thường xuyên phải làm việc ngoài trời Mức độ ảnh hưởng của từng người tùy thuộc vào tình trạng sức khoẻ, nồng độ, loại chất và thời gian tiếp

xúc với môi trường ô nhiễm

Ảnh hưởng của ô nhiễm không khí tới sức khỏe con người phụ thuộc vào

nhiều yếu tố như loại chất ô nhiễm, nồng độ chất ô nhiễm, thời gian tiếp xúc và tình

trạng sức khỏe của người tiếp xúc Con người có thể bị ảnh hưởng cấp tính như

ngộ độc (benzen), ngạt (CO) dẫn đến tử vong khi tiếp xúc với môi trường bị ô nhiễm không khí ở nồng độ cao và bị ảnh hưởng mãn tính từ rỗi loạn chức năng các

co quan trong co thé, suy giảm sức khỏe, tăng bệnh tật, giảm tuổi thọ Khi tiếp

xúc ở nông độ trong khoản thời gian dài ”

Các chất ô nhiễm ảnh hưởng đến sức khỏe của con người

- Cacbon oxit (CO): được hình thành do sự đốt cháy không hoàn toàn các chất hữu cơ như xăng, dầu khí, than củi Khi hít phải, CO sẽ lan tỏa nhanh chóng qua phế nang, mao mạch Làm kiềm chế khả năng hấp thụ ôxy của hồng cầu Các tế bào máu này sẽ bị vô hiệu hóa, không mang được ôxy tới các mô của cơ thể Nhiễm

CO sẽ ảnh hưởng đến nhiều hệ thống, cơ quan như thần kinh, tiêu hóa, hô hấp, đặc

biệt là các cơ quan tổ chức tiêu thụ ôxy cao như não, tim và ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi Gây nhức đầu, suy nhược cơ thê, chóng mặt, ăn không ngon, khó thở, rối loạn cảm giác

- Sulphur dioxit (SO2): 1a chất khí được hình thành do sự ôxy hóa chất sulphur

(lưu huỳnh) khi đốt cháy nhiên liệu có chứa lưu huỳnh ” (đốt than, dầu và các sản

phâm của dâu ) Độc tính chung của SO; thê hiện sự rôi loạn chuyên hóa prôtê¡in và

! Môi Trường Không Khí- Phạm Ngọc Đăng- Nhà xuất bản khoa học kỹ thuật- trang 8

ntrp://www.nea.gov vn/tapchi/toanvan/08-2k7-22.htm

đường, thiếu vitamin D và C Sự hấp thu một lượng SO; lớn có khả năng gây bệnh

cho hệ thống tạo huyết SO; là chất khí gây kích thích mạnh đường hô hấp, khi hít thở

phải khí SO; thậm chí ở cả nồng độ thấp có thể gây co thắt các loại sợi cơ thắng của

phế quản Nồng độ SO; lớn có thé gay tăng tiết nhầy ở niêm mạc đường hô hấp trên và

ở các nhánh khí phế quản SO; ảnh hưởng tới chức năng của phối, gây viêm phôi, viêm

phế quản mãn tính, gây bệnh tim mạch, tăng mẫn cảm ở những người mắc bệnh hen

- Nitrogen dioxide (NO;): là chất khí màu nâu, được tạo ra bởi sự ôxy hóa nItơ

ở nhiệt độ cháy cao NO; là chất ô nhiễm nguy hiểm, tác hại mạnh đến cơ quan hô

hấp đặc biệt ở các nhóm mẫn cảm như trẻ em, người già, người bị bệnh hen Tiếp

xúc với NO; sẽ làm tôn thương niêm mac phổi, tăng nguy cơ nhiễm trùng và mắc

các bệnh đường hô hấp, tổn thương chức năng phổi, mắt, mũi, họng

- Bụi: Dựa vào kích thước hạt bụi mà có thể xâm nhập sâu đến tận các phế

nang là vùng trao đổi khí của hệ thống hô hấp Ảnh hưởng của bụi đến sức khỏe phụ

thuộc vào tính chất, nồng độ và kích thước hạt Bụi có thể gây các bệnh ở đường hô

hấp, tim mạch, tiêu hóa, mắt, da, ung thư

- Benzen có thể gây nhiễm độc cấp tính nếu tiếp xúc ở liều cao hoặc mạn tính

biểu hiện rối loạn tiêu hóa, rối loạn thần kinh, rối loạn huyết học, kích thích da

Benzen cũng có thể là tác nhân gây ung thư mau.’

Tác hại của không khí đối với con người là như vậy nhưng con người vẫn sống

và làm việc nhờ vào không khí nhưng nhiều người trong chúng ta chưa hề nghỉ đến tầm quan trọng của không khí và có ý thức bảo vệ nó Không khí có vai trò như sau:

1.4 NHẬN THỨC CỦA CON NGƯỜI VẺ VAI TRÒ CỦA KHÔNG KHÍ

Từ xa xưa cho đến tận đầu thế kỷ XX, thiên nhiên đã ban tặng cho con người

một món quà mà không cần phải thực hiện nghĩa vụ nào đó là không khí Con người cho rang các nguồn tài nguyên sinh vật trong không khí là vô hạn có thể hấp thụ và chuyển hóa mọi chất thải đo con người đưa đến Vấn dé bao vệ ô nhiễm không khí hoàn toàn không được đặt ra

Nhận thức của con người đối với không khí dần dần thay đổi cùng với phát

triển khoa học kỹ thuật Con người cũng dần dân hiểu rằng tài nguyên không khí

không phải là vô hạn và không phải là bãi rác Việc phát triển các đô thị mới, các

khu công nghiệp và sự gia tăng đột biến của các phương tiện giao thông vận tải

đã đưa lại hậu quả ô nhiễm không khí

Bảo vệ không khí đang trở thành một nhiệm vụ bức thiết Con người đã nhận

thức được tâm quan trọng của các thảm họa môi trường, nhiêu điêu ước quôc tê về

htrp://www.nea.gov vn/tapchi/toanvan/08-2k7-22.htm

bảo vệ môi trường không khí đã được ký kết giữa các quốc gia phát triển về công

nghiệp năng lượng nhằm cam kết hạn chế thải khí công nghiệp ra môi trường không khí và chính sách bảo vệ không khí trong lành, bền vững trong tương lai cũng được

các quốc gia đưa ra Mặc dù, Việt Nam chỉ tham gia một số điều ước quốc tế về bảo

vệ không khí và trong nước chưa có bộ luật hoàn chỉnh về bảo vệ môi trường không

khí nhưng trong tương lai Việt Nam sẽ cố gắng trong việc tham gia, phê chuẩn các điều ước quốc tế về môi trường và có bộ luật về không khí cho riêng quốc gia mình

Ở đây chúng ta đã biết, không khí là một phần của môi trường sống bởi bản

chất của không khí là nhằm duy trì sự sống để tổn tại con người có thê nhịn ăn trong

vòng 14 ngày, nhịn uống trong 2 ngày nhưng không thể nhịn thở trong vài phút Thiếu không khí trong vài phút dù là con người hay động vật cũng không thể sống được Nhu cầu sống của con người mỗi ngày là khoảng 1,4 kg thực phẩm, 1,8 lit nước nhưng cơ thê lại cần 14 kg (tương đương 12m”) không khí để thở, chứng tỏ không khí cần thiết và quan trọng cho sự sống của con người °

Trong một số hoạt động sản xuất, không khí còn được coi là thành phan

không thiếu được Những di tích danh thắng thu hút được nhiều du khách thập

phương đến nghỉ ngơi, giải trí cũng chính một phần bởi bầu không khí trong lành, thoảng đãng

Một khi các tài nguyên khác bị ô nhiễm, bị suy thoái thì hướng khắc phục

tương đối dễ dàng hơn là khi không khí có vấn đề thì hướng khắc phục sẽ rất khó

khăn Do đó bảo vệ không khí trong lành là việc hết sức quan trọng và mang tính

toàn cầu, bởi vì một khi bầu không khí ô nhiễm sẽ gây tác động tiêu cực đến sức

khỏe con người Như vậy, bảo vệ môi trường không khí là hoạt động giữ cho môi trường không khí trong lành, mang đặc tính của không khí nguyên sinh

Có thê nói không khí sạch có tầm quan trọng to lớn đối với loài người và đối

với sinh vật Ô nhiễm không khí đã và sẽ gây ra những tác hại khôn lường cho toàn nhân loại Việc phòng chống, giữ cho bầu không khí trong lành cần phải được thực hiện bằng nhiều biện pháp khác nhau

1.5 KHÁI QUÁT CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÈ BẢO VỆ KHÔNG KHÍ

Có thể nói bầu khí quyên đã được đề cập trong luật quốc tế, mỗi quốc gia

đều có chủ quyên riêng cho vùng trời của quốc gia mình Tuy nhiên, không khí thì

không thuộc bất cứ một chủ thể nào bởi nó là khối động không thê khoanh lại cho

riêng một quốc gia nào Khí quyển chứa ôzôn hình thành một tầng bảo vệ xung quanh trái đất Tầng ôzôn bảo vệ trái đất khỏi các ảnh hưởng có hại của các tia bức

!® Môi Trường Không Khí- Phạm Ngọc Đăng- Nhà xuất bản khoa học kỹ thuật- Trang 7

xạ mặt trời, giữ vai trò quan trọng đối với khí hậu và sinh thái Tầng ôzôn của chúng ta ngày càng bị suy yếu trong những năm vừa qua, rõ rệt nhất là các đô thị lớn Chất làm suy giảm ôzôn chính là CFC (cacbon- flo- clo), không tự phát sinh mà chủ yếu được tạo bởi các hoạt động của con người Khi tầng ôzôn bị suy yếu, tỷ lệ bệnh tật của con người tăng lên rõ rệt và ảnh hưởng tiềm tàng tới việc thay đôi của

các điều kiện khí hậu Vì vậy, các quốc gia đã cùng nhau ký kết nhiều văn bản thỏa

thuận về trách nhiệm của các nước nhằm bảo vệ sự trong lành của không khí”,

1.5.1 Pháp luật quốc tế điều chỉnh về không khí

1.5.1.1 Công ước Geneva 1979 về ô nhiễm không khí xuyên biên

giới có tâm xa

Tiến trình phát triển của những quy định pháp luật quốc tế về bảo vệ không

khí cũng như sự điều khiển việc ô nhiễm không khí là thành tựu của khu vực mà đầu tiên nhất là ở Châu Âu vào ngày 13/11/1979 các quốc gia thuộc cộng đồng

Châu Âu, cùng với hai nước Mỹ và Canada đã thông qua công ước Geneva và ô nhiễm không khí xuyên biên giới có tầm xa'Š

Công ước này được coI như là thỏa thuận khu vực duy nhất quy định việc

kiểm soát ô nhiễm không khí tầm xa, trong đó bầu khí quyên châu Âu được coi như

là một nguồn tài nguyên dùng chung và do đó bắt buộc các quốc gia phải có sự hợp tác xây dựng và thực hiện các biện pháp kiểm soát ô nhiễm cũng như những tiêu chuẩn phát thải chung Vì vậy, mục tiêu của Công ước là ngăn ngừa, giảm thiểu và kiểm soát ô nhiễm không khí tầm xa, từ bất kể nguồn gây ô nhiễm nào, nhưng

không quy định trách nhiệm đối với tổn hại do ô nhiễm không khí Công ước có

hiệu lực năm 1983, và hiện nay hơn 30 quốc gia ở Tây và Đông Âu tham gia, kê cả Liên bang Nga và tất cả các quốc gia là nguồn gây ô nhiễm chủ yếu Canada và Mỹ

cũng đã phê chuẩn

Ô nhiễm không khí tầm xa là loại ô nhiễm ảnh hưởng đến một khoảng cách

mà khó có thể phân biệt được những nguồn phát thải riêng biệt hay những nhóm

nguồn gây ô nhiễm (Điều 1, b) Công ước cũng không chỉ giới hạn ở những ảnh hưởng có hại đến sức khỏe hoặc tài sản mà được quy định rộng hơn, thậm chí hơn

cả những quy định trong các thỏa ước về ô nhiễm môi trường biển, bao gồm tổn hại

đến nguồn sinh vật, hệ sinh thái, cơ sở hạ tầng và việc sử dụng hợp lý các nguồn'” tài nguyên môi trường (Điều 1, a) Tóm lại, mục đích của Công ước là giảm đến

mức thấp nhất các tôn hại tiềm tàng đến môi trường Công ước không quy định bất

kỳ một nghĩa vụ cụ thể nào về việc cắt giảm các nguồn ô nhiễm không khí, mà các

bên chỉ cam kết xây dựng một chính sách kiểm soát ô nhiễm, trên cơ sở những nguyên tắc và mục tiêu chung Với những từ ngữ không mang tính cưỡng chế, ví dụ nghĩa vụ “nỗ lực hạn chế” và “dần dần cắt giảm và ngăn ngừa” ô nhiễm không khí

(Điều 2), Công ước bị xem chẳng hơn một “chiến thăng biểu trưng” nhằm làm yên tâm cả người gây ô nhiễm và nạn nhân, nghĩa là các quốc gia cam kết xây dựng

chính sách, chiến lược và những biện pháp kiểm soát, nhưng phải cân đối với sự

phát triển và tính khả thi kinh tế của các công nghệ hữu hiệu nhất sẵn có (Điều 6)

Vì vậy, các quốc gia có toàn quyền quyết định mức độ nỗ lực kiểm soát ô nhiễm

của họ, cũng như chỉ phí họ sẵn lòng bỏ ra cho toàn bộ quá trình phát triển kinh tế

Đối với một số quốc gia gây ô nhiễm chủ yếu

Công ước Geneva cũng quy định về nghĩa vụ thông báo và thảo luận trong

trường hợp có những rủi ro nghiêm trọng có thể dẫn đến ô nhiễm tầm xa Những

quy định này khá lỏng lẻo so với những quy tắc tập quán liên quan đến quá trình thảo luận về những rủi ro đối với các nguồn tài nguyên dùng chung Quy định này chỉ được áp dụng đối với những thay đổi chủ yếu trong chính sách hoặc sự phát triển công nghiệp có khả năng gây ra những thay đổi đáng kê về ô nhiễm không khí tầm xa, và do đó các quốc gia mới có nghĩa vụ thông báo cho các quốc gia khác

Nếu không, việc thảo luận chỉ được tô chức do yêu cầu của các bên “thực sự bị ảnh

hưởng hoặc có khả năng bị một rủi ro đáng kế về ô nhiễm không khí tầm xa” (Điều 5), có nghĩa là cơ chế thảo luận không hiệu quả bằng những Công ước liên quan đến đánh giá tác động môi trường (nghĩa vụ tổ chức thảo luận ngay từ khi đề xuất

dự án sau khi đã thông báo cho tất cả các bên có khả nang chiu tốn hại từ hoạt động

phát triển dé họ có thể tham gia)

Ngoại trừ những khiếm khuyết đã nêu, Công ước Geneva đã xây dựng được một khung pháp lý cho sự hợp tác và tạo tiền đề cho việc phát triển những biện pháp kiểm soát ô nhiễm Các điều 3, 4, 5 và 8 xác định nghĩa vụ các quốc gia trao

đổi thông tin, nghiên cứu và thảo luận về chính sách, chiến lược và các biện pháp nhằm cắt, giảm ô nhiễm không khí Công ước là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu về

vẫn đề này nhằm tìm những giải pháp để cùng hợp tác giải quyết Các bên đều nhất

trí về ảnh hưởng tích cực của Công ước đối với việc kiểm soát ô nhiễm không khí

và quản lý chất lượng không khí trong khu vực, thể hiện ở những hành động của

các quốc gia để cải thiện môi trường, giảm tỷ lệ phát thải ô nhiễm, và phát triển”

“http:/www.hcmulaw.edu vn/hemulaw/index.php?option=com_content&view=article&id=111:tc2001s4nvk sonkk&catid=64:tc2001s4&Itemid=63

công nghệ Ở một mức độ nào đó, Công ước được xem là một thành công đáng

khích lệ, đặc biệt đối với việc làm thay đổi chính sách trong Cộng đồng châu Âu và thúc đây mỗi quan tâm của công chúng đối với vẫn dé này

Tuy nhiên, Công ước Geneva chỉ có giá trị ràng buộc với một số quốc gia châu

Âu và Bắc Mỹ, trong khi đó vấn đề ô nhiễm không khí xuyên biên giới đang đe dọa

sự tồn tại của cả nhân loại Do đó, ở mức độ toàn cầu, cơ sở để xác định trách nhiệm đối với hành vi gây ô nhiễm không khí tầm xa vẫn là nghĩa vụ tập quán quốc tế”

1.5.1.2 Hiệp ước Vienna 1985 về bảo vệ lớp ozone Vào ngày 22/03/1985 các quốc gia đã cùng nhau ký kết một văn bản thỏa thuận vẻ trách nhiệm của các nước trong việc giảm phát thải các chất có hại đến sự bình ôn của tầng ôzôn

Công ước Vienna hay công ước viên ra đời trong bối cảnh khí hậu thay đổi

tầng ôzôn bị suy yếu và với tư cách là một công ước khung Với mục đích hạn chế

sự phát thải của các chất khí có hại tới tầng ôzôn , công ước viên thiết lập sự kiểm

soát không đặc thù về các chất làm suy giảm tầng ôzôn thay vì xác lập một cam kết

chung cho các thành viên để bảo vệ tầng ôzôn Việt Nam cũng đã tham gia và ký

kết vào ngày 26/4/1994 với tư cách là thành viên của công ước thì Việt Nam có

quyên và nghĩa vụ cơ bản phải thực hiện như sau :

- Việt Nam cần có biện pháp thích hợp để bảo vệ sức khỏe cơn người và môi

trường đó là các biện pháp được nhẫn mạnh là ngăn ngừa để kiểm soát cũng như

hạn chế việc sử dụng một số hóa chất hay chất khí có thể làm Suy giảm tầng ôzôn

- Việt Nam phải bảo đảm hợp tác với các quốc gia khác trong việc nghiên cứu khoa học, quan trắc có hệ thống liên quan tới tầng ôzôn, sự biến đổi tầng ôzôn, những chất làm ảnh hưởng tới tầng ôzôn cũng như những chất thay thé

Hai năm sau nghị định thư Montreal 1987 về các chất làm suy giảm tầng ôzôn

đã được ban hành Nghị định đã đưa ra một kế hoạch đặc biệt cho việc giảm sản xuất

và tiêu thụ các chất làm suy yếu tầng ôzôn trong 10 năm tới Nghị định đã đặt ra ba giai đoạn giảm khí nhà kín với mục tiêu giảm 50% khí thải vào năm 1999 và giảm đến zero

vào năm 2000 và các bên cần duy trì mức độ phát thải của mình như đã cam kết

Công ước Viên về bảo vệ tầng ôzôn 1985 và nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ôzôn 1987 đã và đang được ghi nhận là một thành công của cộng đồng quốc tế trong việc chống lại một thảm họa môi trường toàn cầu tạo ra do

sự biến đổi khí hậu do tầng ôzôn bị phá hủy gây nên Đến nay, đã có hơn 170 quốc”

gia phê chuẩn công ước Viên nhằm bảo vệ tầng ôzôn Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức phê chuẩn và tham gia công ước Viên về bảo vệ tầng ôzôn và nghị định thư Montreal từ tháng 01 năm 1994

1.5.1.3 Hiến chương năng lượng Châu Âu

Ngày 16 và 17/12/1991, văn bản của hiệp ước” Hiến chương năng lượng

Châu Âu” được 46 quốc gia ký tại The Hague (Hà Lan), thành viên ký kết gồm các

nước Tây và Đông Âu, Mỹ, Nhật, Canada, Úc mục đích của hiến chương là tạo nên tảng vững chắt cho sự hợp tác khắng khít hơn nữa giữa các nước liên quan về công nghiệp năng lượng, về sản xuất, phân phối và tiêu thụ năng lượng, cũng như việc hạn chế ô nhiễm không khí vào môi trường

1.5.1.4 Công ước khung NewYork 1992 về thay đổi khí hậu của Liên Hiệp Quốc

Hiện tượng biến đôi khí hậu có nguồn gốc từ việc phát thải quá mức khí nhà kín do các hoạt động kinh tế, xã hội của con người vào khí quyền Nguyên nhân của việc tăng các chất khí gây hiệu ứng nhà kín chủ yếu là do quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa, do việc đốt than và dầu cho các mục đích dân dụng, công nghiệp

và cũng đo lượng ôtô cũng như xe gắn máy tăng lên cùng với nạn tăng dân số, đặc biệt ở các vùng đô thị Nhằm ngăn chặn những hiểm họa do biến đổi khí hậu gây ra,

tại hội nghị thượng đỉnh của liên hiệp quốc về môi trường và phát triển họp tại Rio

De Janeiro, Brazin tháng 6 năm 1992, 162 quốc gia trong đó có Việt Nam đã ký công ước khung của liên hiệp quốc về biến đổi khí hậu Công ước này là cam kết của các quốc gia nhằm vạch ra khung khổ cho các hoạt động kiểm soát và cắt giảm phát thải khí nhà kín nhằm Ổn định nồng độ khí nhà kín trong khí quyên để ngăn chặng các tác động nguy hiểm của nó tới hệ thống khí hậu

Các nước đã tham gia ký kết công ước và nôi dung chủ yếu của công ước nhằm:

- Hình thành các chính sách quốc gia về các biện pháp trơng ứng nhằm làm giảm việc khí hậu thay đôi bất lợi bằng các hạn chế các chất khí có thê gây ra hiệu ứng nhà kín; thiết lập thi hành những chương trình quốc gia chứa đựng những biện pháp làm giảm nhẹ sự thay đổi khí hậu bằng cách đối phó với những phát thải do con người gây ra

- Trong vòng 6 tháng khi công ước có hiệu lực, các quốc gia phải thông báo

cho hội nghị các bên một kế hoạch hành động chi tiết về các chính sách và biện pháp nhằm quay lại mức thay đôi khí dioxin- cacbon của năm 1990 và các khí khác

gây ra hiệu ứng nhà kín”

* Giáo trình luật môi trường- ths Kim Oanh Na- Võ Hoàng Yến- Tủ sách Đại Học Cần Tho 2007- Trang 35

- Hợp tác giữa các quốc gia nhằm ứng phó với sự thay đổi của khí hậu trao đổi thông tin nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, giáo dục đào tạo và

truyền bá đại chúng

- Các nước phát triển sẽ cung cấp nguồn tài chính mới và bố sung để đáp ứng

toàn bộ chỉ phí cho các nước đang phát triển khi các nước này thực hiện nghĩa vụ nghiên cứu khoa học, chuyên giao công nghệ, giáo dục đào tạo và truyền bá đại chúng

- Các nước cam kết phải thực hiện nghĩa vụ giáo dục, đào tạo về nhận thức của công chúng, trao đổi thông tin về nhận thức của công chúng về thay đổi khí hậu

và ảnh hưởng của nó

Cho đến nay điều ước quốc tế này Việt Nam cũng đã tham gia và ký kết vào

ngày 16/11/1994

1.5.2 Pháp luật Việt Nam điều chỉnh về không khí

Luật bảo vệ môi trường 2005 được Quốc Hội nước ta thông qua ngày

29/11/2005 thay thế luật bảo vệ môi trường 1993 thì lĩnh vực không khí cũng chưa được quan tâm cao, chưa có một bộ luật hoàn chỉnh điều chỉnh về không khí mà chỉ

nằm rải rác và tính đến thời điểm này chưa có hệ thống văn bản pháp luật quy định

đầy đủ Tuy nhiên, rải rác ở các văn bản liên quan đến bảo vệ môi trường có một số

quy định đã trực tiếp hoặc gián tiếp điều chỉnh lĩnh vực này một trong những văn bản quan trọng liên quan bảo vệ không khí là bộ luật hình sự 1999 tại điều 182 tội gây ô nhiêm không khí

Điều 10 luật bảo vệ sức khỏe nhân dân 1989 thông qua ngày 30 tháng 6 năm

1989 tại khoản 1 quy định các xí nghiệp, các cơ sở sản xuất của Nhà nước, tập thẻ,

tư nhân phải thực hiện những biện pháp xử lý chất thải trong công nghiệp để phòng,

chống ô nhiễm không khí theo quy định của Hội đồng bộ trưởng”

Điều 5 và điều 18 quy chế về bảo vệ môi trường trong việc tìm liếm, thăm do

phát triển mỏ, khai thác tàn trữ vân chuyển chế biến dầu khí và các dịch vụ liên

quan ban hành kèm theo quyết định số 395/1998/QĐ- BKHCNMT ngày 10/4/1998

của bộ trưởng bộ khoa học công nghệ và môi trường

Tất cả các cá nhân, tô chức trong quá trình khai thác và chế biến dầu khí không thải ra môi trường các chất thải khí, lỏng, rắn vượt quá Tiêu chuẩn Việt Nam

hiện hành, đặc biệt là các chất thải nguy hại Cẫm thải trực tiếp khí hydrocacbon

(HC)vào môi trường xung quanh khi chưa được phép của cơ quan quản lý Nhà“

? Giáo trình luật môi trường- ths Kim Oanh Na- Võ Hoàng Yến- Tủ sách Đại Học Cần Tho 2007- Trang 35 2Š Luật bảo vệ sức khỏe nhân dân 1989- điều 10

% Quyết định số 395/ 1998/QD- BKHCNMT ngày 10/4/1995 của bộ trưởng bộ khoa học công nghệ và môi

trường- điều 5 và điều 18

nước về bảo vệ môi trường Khi không có khả năng thu gom để sử dụng, khí

hydrocacbon phải được đốt cháy hoàn toàn tại tháp đốt Tháp đốt phải thiết kế đạt

tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường Quy chế này đã được

thay thế tại điều 44 của luật bảo vệ môi trường 2005 quy định tổ chức,cá nhân khi

tiến hành thăm dò, chế biến khoán sản phải có biện pháp phòng ngừa, hạn chế việc phát tán bụi, khí thải độc hại ra môi trường xung quanh và việc khảo sát, thăm dò, khai thác, vận chuyển chế biến đầu khí, khoán sản khác có chứa nguyên tô phóng

xạ, chất độc hại phải tuân thủ các quy định về an toàn hóa chất, an toàn hạt nhân,

bức xạ và các quy định khác về bảo vệ môi trường

Điều 23 nghị định số 81/2006/NĐ-CP ngày 09/8/2006 về xử phạt hành

chính trong lĩnh vực môi trường thay thế nghị định số 121/NĐ-CP ngày 12/5/2004

về xử phạt hành chính trong lĩnh vực môi trường và quyết định số 22/2006/QĐ-

BTNMTT ngày 18 tháng 12 năm 2006 về việc bắt buộc áp dụng tiêu chuẩn Việt Nam

về môi trường thay thế quyết định số 35/2002/QĐÐ-BKHCNMTT ngày 25/6/2002 của

Bộ Khoa Học Công Nghệ và Môi Trường về tiêu chuẩn chất lượng không khí

(TCVN), trong đó bao gồm các tiêu chuẩn như sau:

TCVN 5067:2005 Chất lượng không khí Phương pháp khối lượng xác định

TCVN 5938:2005 Chát lượng không khí - Nồng độ tối đa cho phép của một

số chất độc hại trong không khí xung quanh

TCVN 5938: 2005 thay thế cho TCVN 5938:1995,

TCVN 5939:2005 Chất lượng không khí — Tiêu chuẩn khí thải công nghiệp đối với bụi và các chất vô cơ

TCVN 5939:2005 thay thế cho TCVN 5939:1995, TCVN 6991:2001, TCVN 6992:2001 và TCVN 6993:2001

TCVN 5940:2005 Chất lượng không khí — Tiêu chuẩn khí thải công nghiệp

đối với một số chất hữu cơ

TCVN 5940:2005 thay thế cho TCVN 5940:1995, TCVN 6994:2001, TCVN

6995:2001 và TCVN 6996:2001'”

TCVN 5945:2005 Nước thải công nghiệp — Tiêu chuẩn thải

” Quyết định số 22/2006/QĐ-BTNMT ngày 18 tháng 12 năm 2006 về việc bắt buộc áp dụng tiêu chuẩn Việt

Nam vệ môi trường

TCVN 5945:2005 thay thế cho TCVN 5945:1995, TCVN 6980:2001, TCVN 6981:2001, TCVN 6982:2001, TCVN 6983:2001, TCVN 6984:2001, TCVN 6985:2001, TCVN 6986:2001, TCVN 6987:2001

TCVN 5968:2005 Chất lượng không khí Xác định các hợp chất khí của lưu

huỳnh trong không khí xung quanh

TCVN 5969:2005 Không khí xung quanh Xác định chỉ số ô nhiễm không

khí bởi các khí axit Phương pháp chuẩn độ phát hiện điểm cuối bằng chất chỉ thị

màu hoặc đo điện thế

TCVN 5970:2005 Lập kế hoạch giám sát chất lượng không khí xung quanh

TCVN 5971:2005 Không khí xung quanh Xác định nồng độ khối lượng của

lưu huỳnh dioxtt

TCVN 5972:2005 Không khí xung quanh Xác định nồng độ khối lượng của cacbon monoxit (CO)

TCVN 5974:2005 Không khí xung quanh Xác định chỉ số khói đen

TCVN 5978:2005 Chất lượng không khí Xác định nồng độ khối lượng lưu

huỳnh ổđioxit trong không khí xung quanh

TCVN 6137:2005 Không khí xung quanh Xác định nồng độ khối lượng của nito dioxit

TCVN 6138:2005 Không khí xung quanh Xác định nồng độ khối lượng của

cac nito oxit

TCVN 6152:2005 Không khí xung quanh Xác định hàm lượng chì bụi của

số khí thu được trên cái lọc

TCVN 6157:2005 Không khí xung quanh Xác định nông độ khối lượng

ozon Phương pháp phát quang hoá học

TCVN 6560:2005 Chất lượng không khí Khí thải lò đốt chất thải rắn y tế”

Như vậy, dù pháp luật về môi trường nói chung đã trãi qua nhiều giai đoạn phát triển, lĩnh vực môi trường không khí nói riêng vẫn chưa được quan tâm thích đáng, chưa được mạnh dang đưa ra một bộ luật không khí hoàn chỉnh dù chỉ tập chung rãi rác ở nhiều văn bản khác nhau Tuy vây, đó cũng là một kết quả cô gắn

quyết tâm của Đảng và nhà nước ta trong việc bảo vệ một môi trường không khí

trong lành, dù văn bản chưa có nhiều nhưng trong tương lai nó sẽ là cơ sở để xây dựng nên bô luật không khí cho Việt Nam

“Quyết định số 22/2006/QĐ-BTNMT ngày 18 tháng 12 năm 2006 về việc bắt buộc áp dụng tiêu chuẩn Việt

Nam vệ môi trường

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP

LUAT VE BAO VE KHONG KHI

2.1 TRÁCH NHIỆM CỦA NHÀ NƯỚC TRONG VIỆC BẢO VỆ KHÔNG KHÍ

Ở hầu hết các quốc gia trên thế giới đều đã có luật bảo vệ không khí Ở nước

ta, hiện tại thì không khí chưa được một văn bản nào quy định chỉ tiết Việc xuất

hiện của luật bảo vệ không khí là một đòi hỏi tat yếu khách quan Do đó, vai trò của

nhà nước là những yếu tố chính trong chính sách của nhà nước, các quyết định được

đưa ra như thế nào nhằm phù hợp với tình hình kinh tế của nước ta khi phát triển

kinh tế phải đi đôi với việc bảo vệ môi trường nói chung, bảo vệ không khí nói

riêng Đó là mục tiêu của Đảng ta xây dựng

Như phân tích ở trên, thì vai trò của không khí không ai phủ nhận nhưng làm sao để bảo vệ không khí, bảo vệ môi trường sống của chúng ta thì trách nhiệm của nhà nước là hết sức quan trọng Nhà nước khuyến khích cho tất cả các cá nhân, tô chức phát triển kinh tế làm giàu cho chính bản thân họ, làm giàu cho đất nước,

nhưng việc phát triển đó phải đi đôi với lợi ích của đất nước nên việc tuân thủ pháp

luật là nhiệm vụ bắt buộc đối với tất cả các cá nhân, tổ chức khi hoạt động Do đó,

trách nhiệm của của cơ quan quản lý nhà nước về không khí có trách nhiệm như sau:

- Trách nhiệm đầu tiên của cơ quan quản lý nhà nước là phải đưa ra một bộ luật hoàn chỉnh về bảo vệ không khí để điều chỉnh các hoạt động của các cá nhân,

tổ chức khi vi phạm xả thải khói bụi vào môi trường không khí và cũng qua đó quy định trách nhiệm của cơ quan chuyên quản lý về lĩnh vực này, có thấm quyền và mức xử phạt sau cho phù hợp với từng hành vi vi phạm Đây là một yếu tô khách quan đối với một quốc gia muốn phát triển bền vững Tuy nước ta chưa có một bộ

luật về bảo vệ không khí nhưng cũng được quy định tại nghị định 81/2006/NĐ-CP

về mức độ xử phạt và thâm quyền xử phạt và ngày càng hoàn thiện trở thành một bộ luật khi đất nước ta ngày càng phát triển

- Đưa ra chính sách nhằm bảo vệ không khí như trồng nhiều cây xanh bảo vệ

rừng để bảo vệ tầng ôzôn của chúng ta, nhà nước có trách nhiệm tuyên truyền qua

sách vở, báo đài về tầm quan trọng của không khí và nguy cơ ô nhiễm không khí ngày càng trầm trọng do tác hại của con người và con người có ý thức gìn giữ môi trường không khí hạn chế xả thải chất độc hại vào môi trường, xử lý nghiêm minh các cơ sở sản xuất kinh doanh có các hành vi xả thải gây hậu quả nghiêm trọng ảnh

hưởng đến môi trường không khí

- Nhà nước khuyến khích nhân dân hạn chế đi lại bằng xe cá nhân mà sử dụng phương tiên công cộng nhằm để hạn chế khói bụi do xe thải ra có ảnh hưởng

đến môi trường không khí

- Đất nước ta ngày càng phát triển số lượng xe môtô và xe ôtô tăng lên rất

nhanh cũng đồng nghĩa với việc lượng khí thải do xe thải ra môi trường ngày càng nhiều mà Euro (tiêu chuẩn khí thải) nước ta còn thấp so với các nước trong khu vực và thế giới như Thái Lai, Malaisia .điều đạt Euro 3 cho tất cả các loại xe do chính phủ của nước họ quy định, còn đối với các nước có nên công nghiệp ôtô phát triển như Mỹ,

Đức thì xe ôtô của họ đều đạt Euro 4 Riêng đối với các loại xe ôtô và môtô của Việt

Nam số lượng xe củ còn quá nhiều Do đó, lượng thải khói ra môi trường không đạt

tiêu chuẩn là đương nhiên nên vào tháng 7/2001 thì chính phủ quy định khí thải ra môi trường của các loại xe cơ giới thì đạt Euro 2 là đạt, nguyên nhân nếu như nhà nước ta

chuyên thăng từ bây giờ Euro 2 lên Euro 3 thì không thể chuyển được Lý do, là từ

trước đến nay nhà nước ta không có thông báo là áp dụng Euro 1 Euro 1 là nhà nước

bỏ qua rồi Từ tháng 7/2001, Việt Nam đã loại bỏ xăng pha chì theo chỉ thị 24 của Thủ

tướng Chính phủ Việc này cũng tương ứng với việc bỏ tiêu chuẩn Euro 1 nhưng nhà nước lại không công bố tiêu chuẩn cho xe cơ giới, đến bây giờ mới công bố Euro 2

Thêm nữa là nhiên liệu mà nhà nước đang nhập khẩu là loại nhiên liệu gia re, không tương ứng với tiêu chuẩn Euro 4 Xăng, dầu chúng ta đang sử dụng có hàm

lượng lưu huỳnh quá lớn, gần như ở mức cao nhất thế giới Hàm lượng lưu huỳnh

có trong xăng theo tiêu chuẩn 6776 năm 2000 là 1.500 ppm, tương đương với 1.500 mlg/lít, còn diesel lên tới 5.000 ppm, tương đương với 5.000 mlg/lít

Muốn áp dụng Euro 4 thì hàm lượng lưu huỳnh trong xăng tối đa là 30 ppm

Ngoài ra còn có vẫn đề benzen (C¿H¿) Hiện tại hàm lượng benzen của ta là 5 mlg/lít, các nước khác chỉ có I mlg/lít Sau này nhà nước có thể bỏ qua việc áp

dụng tiêu chuẩn Euro 3 mà tiến thăng lên áp dụng Euro 4 Điều này là hoàn toàn có

thể và tốt hơn nếu ta đi từ Euro 2 lên Euro 3 rồi mới lên Euro 4, nhưng sớm nhất

cũng phải đến năm 2010 thì các điều kiện mới đủ để cho phép áp dụng được tiêu chuẩn tương đương với Euro 4 Những địa phương nào muốn áp dụng tiêu chuẩn

cao hơn hoặc là muốn áp dụng mức chặt chế hơn thì Chính phủ khuyến khích'”

Ngoài các quy định chung về tiêu chuẩn khí thải cho tất cả các loại xe cơ giới thì trách nhiệm của các cơ quan nhà nước là cần phải xác lập quy chế hoạt động của

mạng lưới quan trắc môi trường không khí Theo điều 94 đến điều 97 luật bảo vệ

môi trường 2005 quy định quan trắc môi trường nói chung và quan trắc môi trường

” http://www.nea.gov.vn/thongtinmt/noidung/tt3_13_11_05.htm

không khí nói riêng là trách nhiệm của cơ quan nhà nước Thông qua việc sử dụng

hệ thống quan trắc, các số liệu về hiện trạng không khí, về khả năng diễn biến của

nó trong tương lai sẽ được thu thập trên phạm vi cả nước Việc nghiên cứu, xây dựng và ban hành luật cũng như các văn bản pháp luật khác về không khí sạch có thể được coi như một trong những nhiệm vụ quan trọng của cơ quan nhà nước Cũng theo điều 102, 103, 104 luật bảo vệ môi trường 2005 Các cơ quan nhà nước trong phạm vi chức năng, nhiệm vu, quyền hạn của mình có trách nhiệm xác định khu vực bị ô nhiễm và thông báo cho nhân dân biết Mục đích của hoạt động này là

giúp cho các tô chức, cá nhân năm rõ thực trạng không khí nơi mình đanh sinh sống hoặc nơi họ đang tiến hành các hoạt động phát triển Đó là các thông tin về chất lượng hiện có của không khí trên địa bàn đó, thông tin về những diễn biến của môi

trường không khí trong tương lai và cả những dự báo về hiện tượng ô nhiễm không

khí, các sự cố môi trường không khí có thể diễn ra Hoạt động này có thê tiến hành

bằng nhiều cách khác nhau như: thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng, gởi công văn đến từng địa phương Thông qua hoạt động thông tin về môi

trường, các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường không khí không chỉ thường

xuyên kiểm soát những biến động của môi trường không khí mà còn giúp các tổ

chức, cá nhân chủ động tiến hành các biện pháp phòng ngừa ô nhiễm, thậm chí là

chủ động trong đối phó với các sự cô môi trường không khí có thể xảy ra”°

Cơ quan nhà nước có trách nhiệm khuyến khích và tạo điều kiện cho tổ chức,

cá nhân sử dụng và khai thác hợp lý các thành phần môi trường, áp dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ sạch, tận dụng chất thải, tiết kiệm nguyên liệu, sử dụng năng lượng tái sinh, chế phẩm sinh học trong nghiên cứu khoa học, sản xuất và tiêu dùng

Song song với việc khuyến khích và đào tạo để tô chức, cá nhân khai thác

hợp lý các thành phần môi trường các cơ quan nhà nước cần có chính sách và biện pháp nhằm ngăn ngừa nguồn phát ra khí thải, kiểm soát nguồn khí thải, giảm mức

độ độc hại và phải ràng buộc được trách nhiệm pháp lý của tô chức, cá nhân công

dân nếu xả khí thải qua giới hạn cho phép vào môi trường”!

Đề thực hiện được một cách đây đủ và có hiệu quả các nội dung quản lý về

kiểm soát ô nhiễm không khí, hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về môi trường

được tô chức bao gồm hai loại: các cơ quan quản lý nhà nước có thâm quyên chung

va các cơ quan quản lý nhà nước có thâm quyên chuyên môn

* Giáo trình Luật Môi Trường- Đại học Luật Hà Nội- Nhà xuất bản Công An Nhân Dân, Hà Nội 2006 — Trang 176

? Giáo trình Luật Môi Trường- Đại học Luật Hà Nội- Nhà xuất bản Công An Nhân Dân, Hà Nội 2002 trang 237

2.1.1 Quản lý nhà nước theo thẩm quyền chung

- Theo điều 121 luật bảo vệ môi trường 2005, chính phủ có trách nhiệm tô chức, thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, thi hành chính sách bảo vệ, cải tạo

và tái sinh các nguồn tài nguyên thiên nhiên; thống nhất quản lý về bảo vệ môi trường trong phạm vi cả nước Như vậy, chính phủ sẽ chỉ đạo toàn bộ các hoạt động bảo vệ

và kiểm soát ô nhiễm không khí là một trong số các nhiệm vụ của chính phủ

- Ủy ban nhân đân tỉnh trực thuộc thành phố trung ương: Đây là những cơ quan thực hiện kiểm soát ô nhiễm không khí ở địa phương Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ thực hiện một

số công việc nhằm kiểm soát ô nhiễm không khí như: ban hành các văn bản pháp luật về kiểm soát ô nhiễm không khí tại địa phương cũng như chỉ đạo các văn

bản đó, thâm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép về môi

trường cho các cơ sở theo thâm quyền Vì vậy quan lý môi trường không khí không chỉ được tiến hành ở cấp quốc gia mà phải được coi trọng ở cấp địa phương, cấp sở tại mỗi địa phương Do đó, ủy ban nhân dân các cấp đóng vai trò rất to lớn trong việc quản lý môi trường không khí Nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể của ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trong lĩnh vực bảo

vệ không khí thì có các quyền hạn sau đây:

+ Ban hành theo thâm quyền các văn bản pháp luật về quản lý môi trường không khí tại địa phương

+ Chỉ đạo và kiểm tra công tác bảo vệ môi trường không khí không để ra

sự cố làm ô nhiễm không khí tại địa phương mình

+ Thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường của các đự án, các cơ

sở đang hoạt động tại địa phương về mức độ thải khói bụi và các chất độc hại ra môi trường không khí

+ Cấp, thu hồi giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn môi trường cho các cơ sở sản

xuất kinh doanh nếu cơ sở kinh doanh đó thực hiện tốt hoặc vi phạm các tiêu chuẩn môi trường không khí TCVN đã được Bộ Tài Nguyên và Môi Trường công bố

+ Phối hợp với các cơ quan trung ương trong hoạt động kiểm tra thanh tra,

xử lý các quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường không khí tại địa phương, đôn đốc các tổ chức, cá nhân thực hiện các quy định của pháp luật TCVN về bảo vệ môi

trường không khí

Theo điều 93 luật bảo vệ môi trường 2005 thì ủy ban nhân dân tỉnh phải

có trách nhiệm điều tra, xác định khu vực bị ô nhiễm không khí Bên cạnh đó, tô

?# Giáo trình Luật Môi Trường- Đại học Luật Hà Nội- Nhà xuất bản Công An Nhân Dân, Hà Nội 2002 trang 93

chức, cá nhân gây ô nhiễm phải tiến hành ngay các biện pháp để ngăn chặng, hạn

chế nguồn gây ô nhiễm Nhằm giảm đến mức tối đa nhưng thiệt hại mà sự có đó

có thể gây ra cho môi trường vì môi trường không khí vốn có tính lan truyền rất

nhanh và rộng Khắc phục kịp thời các sự cố gây suy thoái không khí sẽ ngăn ngừa được tình trạng lây lan bụi và khí thải độc hại vào không khí xung quanh

Điều đó cũng có nghĩa là tình trạng gây ô nhiễm không khí từ sự cố đó đã được

kiểm soát một cách kịp thời”

2.1.2 Quản lý nhà nước theo thẩm quyền chuyên môn

- Bộ tài nguyên và môi trường: có nhiệm vụ thực hiện việc thống nhất

quản lý nhà nước về vẫn đề kiểm soát không khí trong cả nước, chịu trách nhiệm

về tô chức và chỉ đạo các hoạt động này trong phạm vi chức năng nhiệm vụ của

mình như thực hiên chức năng quản lý về môi trường không khí trong phạm vi

Cả nước

+ Chỉ đạo và kiểm tra khắc phục hậu quả tại những nơi có nhiều cơ sở hoạt

động kinh doanh thường gây ô nhiễm không khí tại một địa phương trong cả nước

+ Thống nhất quản lý hệ số quan trắc môi trường quốc gia, đánh giá hiện trạng không khí ở địa phương nào thường xảy ra hiện trang ô nhiễm, tổng hợp và yêu cầu địa phương đó phải có phương hướng khắc phục

+ Tham định đánh giá báo cáo tác động môi trường của các dự án và của các

cở sở sản xuất, kinh doanh; quy định các tiêu chuẩn môi trường không khí TCVN

và quản lý thống nhất việc cấp, thu hồi giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn môi trường

theo quy định của pháp luật

Riêng đối với khí thải gây hiệu ứng nhà kín, phá hủy tầng ôzôn, pháp luật quy định việc quản lý, kiểm soát chặt chẽ hơn Theo khoản 1,4 điều 84 luật bảo vệ

môi trường 2005 cụ thể là: Bộ Tài Nguyên và Môi Trường có trách nhiệm thống kê

khối lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kín trong phạm vi cả nước nhằm thực hiện điều ước quốc tế mà Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam là thành viên; cấm sản xuất, xuất khẩu, sử đụng hợp chất làm suy giảm tầng theo điều ước quốc tế mà

Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam là thành viên

Trung tâm khí tượng thủy văn là cơ quan trực thuộc Bộ Tài Nguyên và Môi

Trường giúp bộ tài nguyên và môi trường trong việc thực hiện phân lớn nhiệm vụ

quan trọng về kiêm soát không khí và biến đổi khí hậu Trên cơ sở quyết định số

15/CP ngày 09/01/2003 về nhiệm vụ quyền hạn và cơ cấu tô chức bộ máy của”

trung tâm khí tượng thủy văn, trung tâm khí tương thủy văn là mắc xích quan trọng

*3 Luật bảo vệ môi trường năm 2005- theo điều 93

# Giáo trình Luật Môi Trường- Đại học Luật Hà Nội- Nhà xuất bản Công An Nhân Dân, Hà Nội 2006 trang 180