ha đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường

Hạ đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường • Là yếu tố hạn chế hiệu quả điều trị: tâm lý lo lắng, xấu hổ khi bị hạ ĐH, giảm khả năng thể hiện năng lực bản thân, dễ xảy ra tai nạn, tăng c

HẠ ĐƯỜNG HUYẾT

Ở BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Khoa Nội tiết BV - Bạch Mai

Hạ đường huyết

ở bệnh nhân đái tháo đường

• Là yếu tố hạn chế hiệu quả điều trị: tâm lý lo lắng, xấu

hổ khi bị hạ ĐH, giảm khả năng thể hiện năng lực bản

thân, dễ xảy ra tai nạn, tăng cân

ĐH

Định nghĩa hạ đường huyết

Khi nồng độ đường trong máu hạ đến mức các tế bào ở ngoại vi và tế bào não không có đủ glucose

để hoạt động chức năng

Sinh lý học đáp ứng bình thường của

cơ thể đối với hạ đường huyết

Đáp ứng sinh lý của hệ đối kháng với hạ ĐH bao gồm

các đáp ứng chính:

2 Tăng tiết Glucagon từ tế bào α tiểu đảo

3 Tăng tiết EPI, NE từ tủy thượng thận, hậu hạch giao

cảm, Cortisol từ vỏ thượng thận, GH từ thùy trước tuyến yên

Kết quả: tăng tạo Glucose và giảm sử dụng Glucose ở

ngoại vi

– Hoạt hoá quá trình

tân tạo glucose

• Giảm thu nạp glucose

• Giảm sản xuất insulin

Cortisol và hormone tăng trưởng

• Giảm thu nhập glucose vào tế bào

• Kích thích phân cắt proteins để tạo

glucose

• Kích thích phân cắt chất béo trong cơ thể

Cơ chế sinh lý học đáp ứng bình thường của cơ thể với hạ ĐH

được G → bị ảnh hưởng đầu tiên khi hạ ĐH

Hormon đối kháng, kích thích hệ TK tự động,

và làm xuất hiện các triệu chứng hệ TK tự động

và hệ TK trung ương để bảo vệ não và hạn chế ảnh hưởng của hạ ĐH.

A: Autonomic symptoms

B: Neuroglycopenic symptoms

C: Cognitive dysfunction

30 40 50 60 70 80 90 Norepinephrine

Cortisol Glucagon Epinephrine Pancreatic Polypeptide

Growth Hormone

Giảm tiết Insulin

Ngưỡng ĐH (arterial glucose, mg/dL)

Ngưỡng ĐH làm hoạt hóa các hormon đối kháng và gây

ra triệu chứng hạ ĐH ở người bình thường

Triệu chứng hạ đường huyết

Triệu chứng của hệ thần kinh tự động

Triệu chứng hạ đường huyết

Triệu chứng của hệ thần kinh trung ương

• Rối loạn tinh thần, kích thích, lẫn lộn, nói khó, suy

nghĩ khó khăn, đau đầu, thất điều, dị cảm, trạng thái sững sờ

mê thậm chí tử vong

như nhìn đôi, liệt nửa người

Chẩn đoán hạ đường huyết

Tam chứng Whipple

thường

Bệnh nhân cần sự hỗ trợ của người khác

Có thể trong tình trạng hôn mê

Đường huyết thường < 2.8 mmol/L

Mức độ của hạ ĐH theo thời gianThời gian hạ ĐH Tổn thương

30 phút Kích thích hệ giao cảm

5 – 6 giờ Mất não duỗi cứng

> 6 giờ Mất não, Tử vong

Hạ ĐH và ngưỡng ĐH ở người ĐTĐ

trạng kiểm soát ĐH

hạn BT Còn gọi là “ hạ ĐH tương đối” Xảy ra khi BN được điều trị tích cực kiểm soát ĐH Não cần 2-4 tuần để điều chỉnh lại tình trạng này

hơn ngưỡng hạ ĐH bình thường

Hạ ĐH và ngưỡng ĐH ở người ĐTĐ

Hạ ĐH làm giảm đáp ứng và các tr/c những lần hạ ĐH sau đó.

Hạ ĐH tái lại nhiều lần hoặc hạ ĐH nặng làm giảm đáp ứng của các hormon đối kháng và các tr/ch hạ ĐH với lần hạ ĐH xảy ra sau trầm trọng hơn.

kháng và ↓các tr/ch đáp ứng với lần hạ ĐH xảy ra tiếp theo

Yếu tố nguy cơ của hạ ĐH nặng

• HbA1c thấp

Các yếu tố ảnh hưởng đến hệ đối kháng

• Bệnh gan, thận

• BN suy thận do ĐTĐ có

thời gian bị bệnh dài, suy giảm khả năng đối kháng với hạ ĐH, bệnh lý thần kinh tự động → dễ bị hạ

ĐH nặng, kéo dài

Dinh dưỡng

Hạ ĐH do thuốc uống điều trị ĐTĐ

thuốc uống điều trị ĐTĐ

– Sulfonylurea: gây hạ ĐH mạnh nhất

– Các SU tác dụng kéo dài như Chlorpropamide,

Glibenclamide (Glyburid) gây hạ ĐH nhiều hơn

– Các SU thế hệ mới như Gliclazide và Glimepiride có thời gian tác dụng ngắn và tiết Insulin phụ thuộc

glucose nên gây hạ ĐH ít hơn

cơ bị hạ ĐH sẽ tăng lên khi kết hợp các nhóm thuốc

này với nhóm gây tiết Insulin hoặc với Insulin

United Kingdom Prospective Diabetes Study Group Ann Intern Med 1998;128:165-175.

Hạ ĐH nhẹ và trung bình ở bệnh nhân ĐTĐ Type 2 trong nghiên cứu UKPDS

Phòng ngừa hạ đường huyết

đích điều trị, vừa giảm nguy cơ hạ ĐH

 BN cần hiểu về thời gian tác dụng của thuốc, tác

động của các bữa ăn, tập thể dục, rượu

 Cần biết tr/ch của hạ ĐH, cách xử trí khi bị hạ ĐH

 Thử ĐH thường xuyên để phát hiện mức ĐH thấp và

hạ ĐH (lưu ý bệnh nhân thử ĐH trước khi lái xe)

Phòng ngừa hạ đường huyết

• Bác sĩ:

ĐH có nặng không, thời điểm xuất hiện hạ ĐH, liên quan đến thuốc, ăn uống, rượu, tập thể dục?

t/d nhanh (aspart hoặc lispro) cho Insulin t/d ngắn trước các bữa ăn và Insulin analog t/d kéo dài (glargine hoặc ditemir) thay thế Insulin bán chậm (NPH, lente) để làm

giảm nguy cơ hạ ĐH ban đêm.

dùng đơn độc ít gây hạ ĐH Nhóm SU: Glimepiride,

Gliclazide ít gây hạ ĐH hơn các thuốc khác trong nhóm.

Phòng ngừa hạ đường huyết

xuyên): hạ ĐH có thể xảy ra sau 1-2 thậm chí 17 giờ sau tập thể thao → cần thay đổi điều trị sau tập luyện: ăn thêm 10-20g carbohydrate cho 30-60 phút tập Giảm liều

Insulin 24 giờ sau khi tập

nâng mục tiêu điều trị lên mức ĐH, HbA1C cao hơn)

tránh bị hạ ĐH trong ít nhất 2-3 tuần để đảo ngược tình

trạng này

Điều trị hạ đường huyết

nguy cơ tổn thương hoặc tăng ĐH quá mức

Áp dụng cho BN có thể tự điều trị 15 g carbohydrate

Glucose có thể làm tăng ĐH lên 50mg/dl (2,7 mmol/l) trong 15 phút Đáp ứng này là thoáng qua nên sau đó cần

ăn thêm bữa chính nếu đến bữa hoặc ăn thêm bữa phụ nếu bữa sau cách xa hơn 1 giờ

Điều trị hạ đường huyết

• Hạ ĐH nhẹ, vừa: uống 15g carbohydrate, thử lại sau

15 phút Nếu ĐH < 4 mmol/l → lặp lại

carbohydrate, thử lại sau 15 phút Nếu ĐH < 4

mmol/l → lặp lại với 15g carbohydrate

15-20g Glucose (Glucose 30 hoặc 50%) chậm trong 1-3 phút → đánh giá lại sau 15 phút để lặp lại hoặc truyền tĩnh mạch Glucose 20% liên tục

Điều trị hạ đường huyết

kéo dài → có thể phải duy trì truyền Glucose và ăn bữa nhỏ trong nhiều ngày sau hạ ĐH

hoặc bữa chính nếu đến bữa hoặc ăn thêm bữa phụ nếu bữa sau cách xa hơn 1 giờ

Trân trọng cảm ơn!