skkn phối hợp các phương pháp dạy học tích cực vào tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong chương iii con người, dân số và môi trường sinh học 9

Để HS có thể dễ dàng lĩnh hội, vận dụng tốt các kiến thức về BVMT thì ng-ời GV phải tự nghiên cứu kỹ nội dung bài dạy, phải làm các đồ dùng dạy họcnh: su tầm hình ảnh, các t liệu,tìm hiể

Phòng giáo dục - đào tạo huyện khoái Châu

Nghị quyết xác định quan điểm “BVMT là một trong những vấn đề sống còn

của nhân loại; là yếu tố bảo đảm sức khỏe và chất lợng cuộc sống của nhân dân, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ, phát triển kinh tế - xã hội, ổn

định chính trị, an ninh quốc gia và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế của

n-ớc ta” Với phơng châm “lấy phòng ngừa và hạn chế tác động xấu đối với

MT là chính” Tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức là giải pháp số một.

Quyết định số 1363/QĐ-TTg ngày 17 tháng 10 năm 2001 của Thủ tớng chính

phủ về việc phê duyệt đề án: “Đa các nội dung BVMT vào hệ thống giáo dục

quốc dân” với mục tiêu: “Giáo dục HS, có những hiểu biết về pháp luật và chủ chơng chính sách của Đảng, Nhà nớc về BVMT; có kiến thức về MT để

tự giác thực hiện BVMT”.

Cụ thể hóa và triển khai thực hiện các chủ trơng của Đảng và Nhà nớc,3/1/2005 Bộ trởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra chỉ thị về việc tăng cờng côngtác giáo dục BVMT, xác định BVMT nhiệm vụ trọng tâm cho giáo dục phổthông là trang bị cho HS kiến thức, kỹ năng về MT và BVMT bằng hình thứcphù hợp trong các môn học nhằm xây dựng mô hình nhà trờng xanh, sạch, đẹpphù hợp với điều kiện nhà trờng

Qua thực tế làm công tác giảng dạy bộ môn Sinh học trong trờng THCS, tôithấy việc đi sâu tìm hiểu khai thác kiến thức về môi trờng,để dạy phần giáodục BVMT cho HS lớp 9 là hết sức cần thiết Nhng hiện nay nhiều GV dạyphần này còn lúng túng, cha hiểu hết tầm quan trọng của giáo dục BVMT, nênnội dung trong sách giáo khoa cha khai thác hết, phối hợp các phơng pháp chalinh hoạt , giáo dục ý thức bảo vệ môi trờng cho HS còn gợng ép, cha chỉ rõ cơ

sở khoa học của các biện pháp bảo vệ môi trờng, HS cha tự giác thực hiện tốtBVMT Thậm chí còn có em hiểu kiến thức cha đầy đủ và không chính xác

Để HS có thể dễ dàng lĩnh hội, vận dụng tốt các kiến thức về BVMT thì

ng-ời GV phải tự nghiên cứu kỹ nội dung bài dạy, phải làm các đồ dùng dạy họcnh: su tầm hình ảnh, các t liệu,tìm hiểu thực tế liên quan và phối hợp linh hoạtcác phơng pháp dạy học theo hớng tích cực vào quá trình dạy học của mình

Nh vậy, sẽ phát huy đợc tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS, bồi dỡng

ph-ơng pháp tự học, tự nghiên cứu, rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn,tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS Giúp các

em say mê môn học nhằm nâng cao chất lợng dạy và học của bộ môn, từ đó tôi

đúc rút ra một số kinh nghiệm và viết đề tài: “Phối hợp các phơng pháp dạy

học tích cực vào tích hợp giáo dục BVMT trong dạy học chơng III: Con

ng-ời, sinh vật, và môi trờng” - Sinh học 9.

b Phạm vi và đối tợng nghiên cứu

- Do thời gian có hạn, đề tài của tôi chỉ tập trung nghiên cứu lựa chọn, phốihợp các phơng pháp dạy học tích cực vào giáo dục BVMT trong dạy các bài lí

thuyết ở chơng III: “Con ngời, dân số và môi trờng”.

- Đối tợng: Phơng pháp dạy học tích cực và phối hợp các phơng pháp dạyhọc tích cực trong dạy tích hợp GDBVMT

C Mục đích nghiên cứu

Đề xuất sự phối hợp các phơng pháp dạy học tích cực vào tích hợpGDBVMT

Đề tài này không chỉ giúp HS chủ động, sáng tạo, lĩnh hội kiến thức màcòn hình thành cho các em sự quan tâm, hành vi, ý thức BVMT

Với mong muốn tất cả mọi ngời hiểu rõ đợc những vấn đề cơ bản củaGDBVMT và từ đó xác định đợc trách nhiệm của mình, nó có ý nghĩa quantrọng đối với việc đào tạo thế hệ trẻ luôn tự giác thực hiện tốt luật BVMT

D Điểm mới trong kết quả nghiên cứu

- Lựa chọn các phơng pháp dạy học để tích hợp giáo dục môi trờng theo ớng tích cực hoá hoạt động học tập của HS

h Tập dợt cho HS cách tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau

- Hình thành cho các em sự quan tâm đến môi trờng, xây dựng ý thứcBVMT, hạn chế ô nhiễm môi trờng trong các việc làm hàng ngày

- Việc phối hợp các phơng pháp để tích hợp BVMT theo hớng tích cực hóahoạt động của ngời học trong dạy sinh học không phải là một điều quá khó,không chỉ có tôi làm đợc mà tất cả các GV viên khác đều làm đợc và sẽ đạt kếtquả tốt nếu ngời GV nhiệt tình với chuyên môn, say mê với nghề nghiệp, với

kỹ kiến thức thực tế về ô nhiễm MT xung quanh nên giờ học kém sôi động,thầy trò hoạt động thiếu đồng bộ, giáo viên còn làm việc nhiều

* Đối với HS:

HS hiểu kiến thức phần này cha sâu, đôi khi hiểu kiến thức cha chính xác,vận dụng lý thuyết vào thực tế cha tốt, thể hiện ở ý thức tự giác cha cao, MTxung quanh các em còn bị ô nhiễm nhiều.

II - phơng pháp nghiên cứu

1 nghiên cứu lý thuyết:

Để viết kinh nghiệm này tôi đã tiến hành nghiên cứu tài liệu có liên quan:

- Các tài liệu về cơ sở lý luận của đổi mới phơng pháp dạy - học theo hớngtích cực, lấy HS làm trung tâm

-Các tài liệu khoa học về phân phối chơng trình, sách giáo khoa, sách hớngdẫn giảng dạy Sinh học 9 và các tài liệu tham khảo phục vụ cho việc dạy họctích hợp GDBVMT nhằm xác định kỹ năng, kiến thức cơ bản cần đạt đợc ở bậcTHCS, làm cơ sở lý luận cho đề tài này

2 Thực nghiệm s phạm:

Tôi tiến hành nghiên cứu phối hợp các phơng pháp dạy học tích cực vào

GDBVMT trong dạy chơng III: “Con ngời dân số và môi trờng” tôi tiến hành

soạn 3 giáo án nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trongBVMT

ở lớp thực nghiệm 9A tôi tiến hành phối hợp các phơng pháp dạy học tíchcực: trực quan, vấn đáp tìm tòi, động não ,dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ kếthợp với phơng pháp giao cho HS làm các bài tập thực hành ở nhà trong dạyhọc để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

ở lớp đối chứng 9B tôi sử dụng chủ yếu bằng các phơng pháp thuyết trình,minh hoạ, giảng giải kiến thức

III - Tổng quan vấn đề nghiên cứu

- xác định cơ sở lý luận của phơng pháp dạy học tích cực và lý luận về tíchhợp GDBVMT

- Xây dựng các biện pháp tổ chức các hoạt động dạy học tích cực để dạytích hợp GDBVMT và rút ra kết luận về hiệu quả của việc khai thác kiến thức

- Thiết kế đợc các hoạt động dạy và học trong 3 bài lý thuyết của chơng III:

‘‘Con ngời dân số và môi trờng’’

IV- Nội dung nghiên cứu

1 Môi trờng, ô nhiễm môi trờng

a) Môi trờng là gì? MT bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo

bao quanh con ngời, có ảnh hởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triểncủa con ngời và sinh vật

MT nhà trờng bao gồm không gian trờng, cơ sở vật chất trong trờng nh:Lớp học, phòng thí nghiệm, sân chơi, vờn trờng, thầy giáo, cô giáo, học sinh,nội quy của trờng, các tổ chức xã hội nh: Đoàn, đội

b) Ô nhiễm MT:

- Khái niệm: Ô nhiễm MT là hiện tợng MT tự nhiên bị bẩn, đồng thời cáctính chất vật lý, hóa học, sinh học của MT bị thay đổi gây tác hại đến đời sốngcủa con ngời và sinh vật.

Do sự phát triển nhanh chóng về kinh tế - xã hội trong những năm qua đãlàm đổi mới xã hội Việt Nam Chỉ số tăng trởng kinh tế không ngừng đợc nângcao Tuy vậy, sự phát triển kinh tế cha đảm bảo cân bằng với việc BVMT MTViệt Nam đã xuống cấp, nhiều nơi MT bị ô nhiễm nghiêm trọng Đảng và Nhànớc ta đã đề ra nhiều chủ chơng biện pháp nhằm giải quyết các vấn đề về MT.Hoạt động BVMT đợc các cấp, các ngành và đông đảo các tầng lớp nhân dânquan tâm Tuy vậy việc BVMT ở nớc ta vẫn cha đáp ứng đợc yêu cầu của quátrình phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới MT nớc ta vẫn tiếp tục bịxuống cấp nhanh, có lúc, có nơi đã đến mức báo động

2 Phơng pháp tích hợp kiến thức giáo dục BVMT trong môn Sinh học THCS:

a) Tích hợp giáo dục MT là gì?

Tích hợp là sự kết hợp một cách có hệ thống các kiến thức GDMT và kiếnthức môn học thành một nội dung thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau dựatrên những mối liên hệ về lý luận và thực tiễn đợc đề cập trong bài học Nhvậy, kiến thức GDMT không phải muốn đa vào bài học nào cũng đợc, mà phảicăn cứ vào nội dung bài học có liên quan với vấn đề MT mới có thể tìm chỗthích hợp để đa vào

GDBVMT là một lĩnh vực giáo dục liên ngành, tích hợp vào các môn học

và các hoạt động GDBVMT không phải là ghép thêm vào chơng trình giáodục nh là một bộ môn riêng biệt hay là một chủ đề nghiên cứu mà nó là một h-ớng hội nhập vào chơng trình GDBVMT là cách tiếp cận xuyên bộ môn

Trong môn Sinh học, sự tích hợp kiến thức GDMT có thể phân thành 2dạng:

- Dạng lồng ghép: ở dạng này kiến thức GDMT đã có trong chơng trìnhSGK và trở thành 1 bộ phận kiến thức của môn học Trong SGK THCS kiếnthức GDMT đợc lồng ghép có thể là:

+ Chiếm một vài chơng

+ Chiếm một hoặc một số bài trọn vẹn

+ Chiếm một mục, một đoạn hay một câu trong bài học

- Dạng liên hệ:

ở dạng này kiến thức GDMT không đợc đa vào chơng trình SGK, dựa vàonội dung bài học GV có thể bổ sung kiến thức GDMT có liên quan với bài họcqua giờ giảng

b) Các hình thức tổ chức dạy học GDMT:

- Hình thức dạy học nội khóa: Bao gồm hình thức dạy học trên lớp và ngoài

lớp Hình thức dạy học trên lớp đợc sử dụng chủ yếu ở Việt nam, song cần phảilựa chọn những bài thích hợp để đa kiến thức GDMT vào cho phù hợp Trongkhi đó, hình thức dạy học ngoài lớp cũng đã đợc chú ý tới, đặc biệt là với môn

Sinh học - môn học liên quan nhiều đến thực tế thiên nhiên Trong chơng trìnhSinh học 9 - bài 56, 57: Thực hành - Tìm hiểu tình hình MT ở địa phơng.

Đối với bài chỉ có một phần hay một số nội dung là kiến thức GDMT thì

GV cố gắng phân tích rõ những khía cạnh MT liên quan đến bài học Đối vớibài học không có kiến thức GDMT đợc lồng ghép, thì tùy theo khả năng màliên hệ các kiến thức GDBVMT vào bài học

- Hình thức dạy học ngoại khóa: ở nớc ta hình thức dạy học ngoại khóa từ

trớc đến nay cha phổ biến ở nhiều nớc trên thế giới, việc GDMT cho HS quahình thức này rất đợc chú ý, vì đây là cơ hội để cho HS đợc tiếp cận với thiênnhiên, ứng dụng những kiến thức MT đã học vào thực tế BVMT tự nhiên, pháttriển khả năng độc lập của HS, giúp HS tự tổ chức việc tìm hiểu, nhận xét, thảoluận các vấn đề về MT và các hoạt động BVMT Chính những hoạt động này

dễ dàng giúp HS có ý thức BVMT Hoạt động ngoại khóa có thể tiến hành vớinhiều hình thức khác nhau

- Tổ chức nói chuyện giao lu về MT

- Tổ chức thi tìm hiểu MT địa phơng, đố vui về MT

- Tổ chức xem các đoạn video - clip về MT

- Nghiên cứu MT địa phơng

- Tổ chức hoạt động BVMT trong trờng học và MT ở địa phơng theo chế độthờng xuyên hay định kỳ

c) Phơng pháp dạy học tích hợp môi trờng

Nội dung GDMT đợc tích hợp trong nội dung của các môn học nên các

ph-ơng pháp GDMT cũng đợc tích hợp vào các phph-ơng pháp giảng dạy bộ môn.Tuy nhiên muốn đạt đợc mục tiêu của giáo dục phổ thông là không chỉ giúpcho ngời học có kiến thức mà phải hình thành cho họ sự quan tâm, hành vi đốivới môi trờng thì cần sử dụng các phơng pháp dạy học tích cực sẽ phát huytính chủ động, sáng tạo cho ngời học

* Khái niệm về phơng pháp dạy học tích cực:

Thuật ngữ “phơng pháp dạy học tích cực” là thuật ngữ rút gọn dùng để chỉ

một nhóm các phơng pháp dạy học, giáo dục theo hớng phát huy tích cực, chủ

động, sáng tạo của ngời học, thực chất là cách dạy hớng tới việc học chủ động,chống lại thói quen học tập thụ động

* Đặc trng cơ bản của các phơng pháp dạy học tích cực

- Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của HS

- Dạy học chú trọng rèn luyện phơng pháp tự học

- Tăng cờng học tập cá nhân phối hợp với học tập hợp tác

- Kết hợp đánh giá của thầy với đánh giá của trò

* Các phơng pháp GDMT theo hớng tích cực:

c 1 ) Phơng pháp sử dụng các phơng tiện trực quan:

Các phơng tiện trực quan nh: tranh ảnh băng hình video, phim ảnh, đó lànhững phơng tiện rất hữu ích cho việc giảng dạy kiến thức về GDMT Việc sửdụng các phơng tiện trực quan gây hứng thú và ấn tợng sâu sắc cho học sinh

Khi sử dụng các phơng tiện trực quan nên lu ý:

- Nội dung băng hình phải phù hợp với bài học và có ý nghĩa trong GDMT

- Thời gian sử dụng

- Hệ thống các câu hỏi để khai thác kiến thức

- Tổng kết

c 2 ) Phơng pháp vấn đáp

Trong phơng pháp này GV đa ra câu hỏi, HS trả lời

Việc sử dụng các hỏi này khuyến khích HS quan tâm đến các vấn đề MT và

dự đoán các vấn đề môi trờng xảy ra trong tơng lai

c 3 ) Phơng pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

Lớp học đợc chia thành nhóm nhỏ(mỗi nhóm gồm 4 ngời -6 ngời) đợc duytrì ổn định trong cả tiết học hay thay đổi tùy theo hoạt động, các nhóm đợcgiao cùng nhiệm vụ hoặc nhiệm vụ khác nhau

- Trao đổi ý kiến trong nhóm(chú ý mỗi nhóm bầu 1 nhóm trởng và 1

th kí ghi chép các ý kiến thảo luận)

- Các nhóm báo cáo thảo luận

Trong quá trình thảo luận GV làm nhiệm cụ quan sát, theo dõi và khôngtham gia thảo luận

(3) Thảo luận tổng kết trớc toàn lớp:

- Các nhóm lần lợt báo cáo kết quả

- Thảo luận chung

- GV và HS cùng kết luận

c 4 ) Phơng pháp động não:

Là một kĩ thuật giúp cho ngời học trong một thời gian ngắn nảy sinh đợcnhiều ý tởng, nhiều giả định về vấn đề nào đó

c 5 ) Phơng pháp giao cho HS làm các bài tập thực hành ở nhà:

Các bài tập giúp cho HS vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn, từ đóhình thành cho HS kĩ năng học tập, kĩ năng BVMT

- Đảm bảo tính đặc trng và tính hệ thống của bộ môn, tránh mọi sự gợng ép

- Tránh làm nặng nề thêm các kiến thức sẵn có Xem xét và chọn lọc nhữngnội dung có thể lồng ghép nội dung GDMT một cách thuận lợi và đem lại hiệuquả cao nhất nhng vẫn tự nhiên và nhẹ nhàng

- Phải đảm bảo nguyên tắc vừa sức, cần liên hệ một cách nhẹ nhàng và trìnhbày một cách đơn giản, lấy những ví dụ gần gũi với đời sống của HS, của gia

đình, làng xóm và ở thiên nhiên xung quanh ở lớp 9 nội dung GDMT cần đi

sâu, làm rõ hơn cơ sở khoa học của MT và GDMT thông qua nội dung kiến thức

ở phần sinh vật và MT

Để thực hiện đợc những hoạt động trên thì cần có sự quan tâm của Bangiám hiệu nhà trờng, sự nhiệt tình của các thầy, cô giáo Bởi vì, mỗi hoạt độngcần tốn nhiều thời gian và công sức để xây dựng kế hoạch, nội dung, hìnhthức, thời gian tổ chức, đối tợng tham gia

Khi giảng dạy về tích hợp GDMT thì phối hợp các phơng pháp dạy học tíchcực để phát huy tính tích cực,chủ động,sáng tạo của HS là hết sức quan trọng,nên trong phạm vi đề tài này, tôi chỉ đi sâu nghiên cứu lựa chọn, phối hợp các

phơng pháp dạy học tích cực để dạy chơng III: “Con ngời, dân số và môi

tr-ờng”.

B Thực trạng vấn đề

Để tích hợp GDBVMT có hiệu quả cao, kích thích sự khám phá tìm hiểukiến thức của HS, hình thành cho các em sự quan tâm, hành vi về môi trờng thìngời GV phải tham gia đầy đủ các đợt học bồi dỡng do phòng, sở tổ chức đểnắm bắt đợc quan điểm chỉ đạo chung về đổi mới phơng pháp dạy học và ph-

ơng pháp dạy học tích hợp GDBVMT Tiếp theo, cần làm tốt các việc sau:

- Nghiên cứu kĩ chơng trình SGK, phân tích s phạm kiếm thức của từng

ch-ơng, bài và dự kiến vốn hiểu biết của HS để lựa chọn, phối hợp các phơngpháp dạy học tích hợp giáo dục MT theo hớng tích cực

- Xác định mục tiêu cần đạt sau khi dạy kiến thức

- Chuẩn bị các thiết bị giảng dạy, tìm hiểu về môi trờng thực tế để liên hệGDBVMT phù hợp

- Thiết kế các hoạt động dạy học để đạt đợc mục tiêu

C Phơng pháp cụ thể

I Lựa chọn và phối hợp 1 cách hợp lí các phơng pháp dạy học

để tích hợp GDBVMT trong chơng III: “Con ngời, dân số và môi trờng” theo hớng tích cực

- Để lựa chọn phối hợp một cách linh hoạt sáng tạo các phơng dạy học tíchcực vào dạy học bất kì một nội dung nào, GV cũng cần có những phân tích sphạm để xác định đợc loại hình kiến thức của bài ,chơng, nắm chắc đợc mụctiêu cần đạt sau khi giảng dạy nội dung bài học cũng nh các điều kiện về thiết

bị dạy học , cơ sở vật chất khác

1 Những phân tích s phạm làm cơ sở cho việc lựa chọn và phối hợp các phơng pháp giảng dạy tích hợp GDMT theo hớng tích cực ở chơng III:

“Con ngời, dân số và môi trờng”

a) Kiến thức chơng III: “Con ngời, dân số và môi trờng”.

- ở chơng này, kiến thức GDMT đã có trong chơng trình SGK và trở thànhmột bộ phận kiến thức của môn học, nó bao gồm các nội dung

- Tác động của con ngời tới môi trờng làm thay đổi thiên nhiên Từ đó HS

có ý thức BVMT cho chính mình Các kiến thức này HS phần nào đã biết sơ bộqua các phơng tiện thông tin đại chúng, qua học môn lịch sử , qua các phầnkhác của môn sinh học

- Khái niệm về ô nhiễm môi trờng Đây là vấn đề HS đã đợc nghe nói, tuynhiên để hình thành khái niệm phải thông qua các ví dụ cụ thể

- Các tác nhân gây ô nhiễm, ít nhiều HS đã đợc chứng kiến, tiếp xúc

- Các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trờng: Đối với các biện pháp hạn chế

ô nhiễm môi trờng theo hớng thay đổi cách tiêu dùng theo hớng có lợi cho

MT, HS có thể suy luận đợc, còn việc áp dụng các biện pháp kĩ thuật trong bảo

vệ môi trờng nh phát triển công nghệ sạch, đôỉ mới công nghệ HS còn mơ

hồ thiếu hiểu biết

b) Mục tiêu của chơng III:

* Kiến thức:

- HS chỉ ra đợc các hoạt động của con ngời làm thay đổi thiên nhiên Từ đó

ý thức trách nhiệm cần BVMT sống cho chính mình

- Nêu đợc khái niệm ô nhiễm MT

- Trình bày đợc các tác nhân gây ô nhiễm môi trờng và nguồn gốc phát sinh

- Nêu đợc các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trờng

* Kĩ năng :

- Rèn kĩ năng tự học, đọc kênh hình, suy luận

- Rèn kĩ năng liên hệ thực tế

* Giáo dục: ý thức bảo vệ môi trờng

2 Lựa chọn, phối hợp linh hoạt các phơng pháp dạy học tích cực để tích hợp GDBVMT khi dạy chơng III: “Con ngời, dân số và môi trờng”

Với loại hình kiến thức mà vốn hiểu biết của HS khá phong phú, tôi sửdụng chủ đạo là các phơng pháp vấn đáp tìm tòi, phơng pháp sử dụng các ph-

ơng tiện trực quan kết hợp các phơng pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ.Với loại hình kiến thức mà vốn hiểu biết của học sinh nghèo nàn thì sửdụng chủ đạo là phơng pháp trực quan kết hợp với phơng pháp động não và ph-

ơng pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

Sau mỗi bài học tôi giao cho HS làm bài tập thực hành ở nhà để rèn kĩ nănghọc tập , kĩ năng bảo vệ MT

* Những yếu tố đảm bảo cho sự lựa chọn và phối hợp thành công là :

- Phải tạo đợc bố cục của mỗi hoạt động nhận thức một cách lô-gíc, khoahọc

- Phải khai thác sử dụng, chế tạo mới nhiều đồ dùng dạy học mang tính

định hớng cho quá trình hoạt động nhận thức của HS trong học tập

- Phải tạo đợc yếu tố thi đua giữa cá nhân với cá nhân, giữa các nhóm họctập với nhau trong suốt quá trính học tập

- Phải đặt việc dạy tri thức mới trong mối quan hệ hữu cơ với tri thức đã đợchọc và tri thức sắp đợc học để khai thác cái cũ dạy cái mới, tạo khát vọng họccái mới.

II Soạn giáo án minh họa

( Tích hợp GDMT toàn phần bằng phối hợp các phơng pháp dạy học tích cực)

Chơng III : “Con ngời, dân số và môi trờng”

Tiết 56 -Bài 53: Tác động của con ngời đối với MT

I Mục tiêu:

1 Kiến thức: HS chỉ ra đợc các hoạt động của con ngời làm thay đổi thiên

nhiên Từ đó ý thức đợc trách nhiệm cần BVMT sống cho chính mình và chocác thế hệ sau

2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng quan sát tranh, hình ảnh trả lời câu hỏi Kĩ năng

khái quát tổng hợp kiến thức.Phát triển kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tế

3 Thái độ: Giáo dục ý thức bảo vệ thiên nhiên, GDBVMT.

II Đồ dùng dạy và học :

Tác động của con ngời đến môi trờng: tranh phóng to các hình 53.1,2,3

tranh về hoạt động của xã hội công nghiệp

III Tiến trình bài giảng

1 Tổ chức sĩ số lớp 9A(1 phút)

2 Kiểm tra bài cũ (không kiểm tra)

3 Bài mới(2 phút): Giáo viên giới thiệu về mối quan hệ giữa con ngời với

môi trờng: môi trờng là nơi con ngời sinh sống, nó chứa đựng các tài nguyêncần thiết cho đời sống sản xuất, phục vụ con ngời và cũng là nơi hứng đựng,phân huỷ tất cả các chất thải do con ngời tạo ra trong đời sống và hoạt độngsản xuất Vậy con ngời đã tác động đến môi trờng nh thế nào? cần làm gì đểbảo vệ môi trờng- ngôi nhà chung của chúng ta Cô và các em cùng nghiên cứu

chờng III: “Con ngời dân số và môi trờng” Trớc hết chúng ta nghiên cứu Tiết 56: Bài 53: “Tác động của con ngời tới môi trờng”.

Hoạt động 1 (19 phút):

I -Tác động của con ngời tới MT qua các thời kì phát triển của xã hội

Hoạt động của GV Hoạt động của HS

- GV cho HS nghiên cứu thông tin

SGK quan sát H53.1;2;3 (7 ảnh quét

từ SGK) và trả lời cău hỏi:

? Xã hội loài ngời đã trải qua những

Cá nhân lên bảng chỉ trên từng bức

ảnh, xác định đợc :+ Thời kì nguyên thuỷ; Xã hội nông

thời kì phát triển nào.

Để phân tích từng thời kì, GV cho HS

quan sát H53.1 để trả lời :

? Những hình ảnh trên cho ta biết

những hoạt động nào của con ngời

trong thời kì nguyên thuỷ

- GV: Tác động đáng kể của con ngời

là biết dùng lửa để nấu chín thức ăn,

sởi ấm không khí và xua đuổi thú dữ

? Việc đốt lửa để săn thú đã gây ra

hậu quả gì

GVcho HS quan sát 1 vài hình ảnh về

xã hội nông nghiệp (đa ảnh về xã hội

nông nghiệp - H 53.2)

? Quan sát những hình ảnh trên đây,

hãy nhận xét về hoạt động của con

ng-ời trong xã hội nông nghiệp? các hoạt

động này đã ảnh hởng tới môi trờng

nh thế nào ?

GV lu ý học sinh hoạt động của con

ngời đã có tác động tích cực và tiêu

cực tới môi trờng

- Cho HS quan sát 1 vài hình ảnh về

+ Cày xới đất canh tác  nhiều vùng

bị khô cằn và suy giảm độ màu mỡ.+ Con ngời định c và hình thành cáckhu dân c, khu sản xuất nông nghiệp



mất đất canh tác, mất rừng

+ Nhiều giống vật nuôi, cây trồnghình thành

- Xã hội công nghiệp:

?Quan sát những hình ảnh trên đây,

hãy nhận xét về hoạt đông của con

ng-ời trong xã hội công nghiệp và những

ảnh hởng của nó đến MT.

? Trong các thời kì trên, họat động

của con ngời ở thời kì nào đã tác động

mạnh nhất đến MT? Tại sao?

+ Xây dựng nhiều khu công nghiệp,khu đô thị  diện tích đất rừng và đấttrồng trọt ngày càng thu hẹp, ô nhiễm

MT tăng

+ SX nhiều loại phân bón, thuốc trừsâu bảo vệ thực vật làm tăng sản lợnglơng thực, khống chế dịch bệnh, nhnglàm ô nhiễm môi trờng tăng, rau quảnhiễm thuốc bảo vệ thực vật

+ Nhiều giống vật nuôi, cây trồng quý

đợc hình thành

- HS nêu đợc hoạt đông của con ngời

ở thời kì xã hội công nghiệp đã tác

động đến môi trờng nhiều nhất trong

đó có cả tác động tích cực và hoạt

động tiêu cực

* Tiểu kết 1: Tác động của con ngời đã trải qua các thời kì:

- Thời kỳ nguyên thuỷ

- Xã hội nông nghiệp

- Xã hội công nghiệp  con ngời đã tác động nhiều nhất đến môi trờng.

Giáo viên : Nhiệm vụ của chúng ta là hạn chế các tác động tiêu cực tới môitrờng và tăng cờng các tác động tích cực tới môi trờng, để làm đợc điều đóchúng ta cần nghiên cứu các tác động của con ngời tới môi trờnglàm suy thoáimôi trờng

Hoạt động 2 (13 phút):

II - Tác động của con ngời làm suy thoái MT tự nhiên

- Đa ra các ảnh: hái lợm, săn bắn động

vật, đốt rừng, chăn thả gia súc

- Yêu cầu HS :Hoạt động cá nhân,

làm bài tập SGK mục II

GV yêu cầu HS nhìn vào bài tập

? Em hãy cho biết: Những hoạt động

nào của con ngời phá huỷ MT tự

5- a, b, c, d, g, h 6- a, b, c, d, g, h 7- Tất cả

- HS dựa vào bảng 53.1 để trả lời: hoạt

động hái lợm, săn bắt động vạt hoangdã, đốt rừng, chăn thả gia súc, khaithác khoáng sản, phát triển nhiều khudân c

Hậu quả: phá huỷ môi trờng tự nhiên

? Ngoài ra còn hoạt động nào của

con ngời gây suy thoái MT?

+ Hoạt động chặt phá rừng bừa bãi

và gây cháy rừng dẫn đến hậu quả

- Nhiều hoạt động của con ngời đãgây hậu quả xấu, làm mất cân bằngsinh thái

+ Chặt phá rừng, cháy rừng: gây ônhiễm không khí, xói mòn đất, lũquét, nớc ngầm giảm, khí hậu thay

đổi, mất nơi ở của các loài sinh vật giảm đa dạng sinh học - gây mất cânbằng sinh thái

-* Tiểu kết 2: Tác động lớn nhất của con ngời tới MT tự nhiên là phá hủy thảm thực vật dẫn đến xói mòn và thoái hoá đất, ô nhiễm MT, hạn hán, lũ lụt, lũ quét

Giáo viên: hiểu rõ tác động của con ngời làm suy thoái môi trờng tự nhiên

để đề ra biện pháp hạn chế ô nhiễm, cải tạo môi trờng đó là những việc con

ng-ời đã, đang và sẽ tích cực làm Chúng ta nghiên cứu tiếp phần III

Hoạt động 3 (7 phút):

III - Vai trò của con ngời trong việc bảo vệ và cải tạo MT tự nhiên

Từ những tác động tiêu cực của con

ng-ời tới môi trờng ở trên em hãy nêu các

biện pháp hạn chế tác động tiêu cực đó

Nêu đợc các biện pháp :+Hạn chế phát triển dân số, +Phục hồi trồng rừng, +Khai thác có hiệu quả các nguồntài nguyên

+Kiểm soát giảm thiểu các nguồnchất thải gây ô nhiễm

GV cho HS quan sát hình ảnh về giống

vật nuôi cây trồng quý để trả lời câu

hỏi :

? Ngoài ra, con ngời còn có biện pháp

gì để cải tạo và bảo vệ môi trờng.

+ Hạn chế tăng dân số, sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên.

+ Đẩy mạnh hoạt động khoa học góp phần cải tạo nhiều giống cây trồng,

vật nuôi có năng suất cao, phục hồi và trồng rừng mới.

Giống lúa năng suất

Bò đực cao sản, có tỉ lệ thụ tinh cao, không bệnh

Bò cái có sản lợng sữa cao

Mỗi ngời đều phải có trách nhiệm trong việc BVMT sống của mình, hạn chế ô nhiễm môi trờng.

4.Củng cố (2 phút)

- Trình bày nguyên nhân dẫn đến suy thoái MT do hoạt động của con ngời

5 Hớng dẫn học bài ở nhà (1 phút):

- Học bài và trả lời câu hỏi SGK

- Làm bài tập số 2 (SGK trang 160), tìm hiểu nguyên nhân gây ô nhiễm MT

và các biện pháp hạn chế ô nhiễm MT

Tiết 57-bài 54: Ô nhiễm môi trờng

I Mục tiêu bài học

1 Kiến thức HS +Nêu đợc khái niệm môi trờng

+Trình bày đợc các tác nhân gây ô nhiễm môi trờng và nguồn gốc phát sinh

- Tranh ảnh về các tác nhân gây ô nhiễm môi trờng

- Một số số liệu thống kê về tình trạng ô nhiễm môi trờng cuả thế giới nói chung và của VN nói riêng

III Tiến trình dạy học

1 Tổ chức 9a (1 phút)

2 Kiểm tra bài cũ (3 phút): giáo viên gọi 2 học sinh lên bảng

HS 1: Viết các việc làm gây ảnh hởng xấu đến môi trờng, nêu tác hại và các hành động cần thiết để BVMT

HS 2: Trình bày nguyên nhân dẫn đến suy thoái môi trờng

3 Bài mới(1 phút)

-Sau khi chữa bài tập cho HS, GV lu ý nhiều hoạt động của con ngời làm bẩn môi trờng tự nhiên, gây ô nhiễm môi trờng Tình hình MT Việt Nam hiện nay đang xuống cấp Vì vậy việc nghiên cứu MT để bảo vệ MT là hết sức cần thiết Bài học hôm nay chúng ta sẽ nghiên cứu về ô nhiễm môi trờng

Hoạt động 1: Tìm hiểu về ô nhiễm môi trờng(5 phút)

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

GV trở lại bài tập của phần kiểm tra

bài cũ yêu cầu học sinh xem lại các

hoạt động gây ô nhiễm môi trờng

? Ô nhiễm môi trờng là gì?

I Ô nhiễm môi trờng

Ô nhiễm môi trờng là hiện tợng môi trờng tự nhiên bị bẩn, đồng thời các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của