Trong nội dung bài báo sẽ giới thiệu kết quả nghiên cứu sử dụng phương pháp mô phỏng Monte Carlo kéo dài dòng chảy và kết hợp với tính toán thủy năng để xác định vùng làm việc của hồ chứ
Trang 1QUY TRÌNH VẬN HÀNH HỒ CHỨA THỦY ĐIỆN SÔNG BUNG 4
PGS.TS Nguyễn Thống
Trường ĐH Bách khoa Tp Hồ Chí Minh TÓM TẮT Hồ chứa thủy điện Sông Bung 4 là một dự án nằm trong sơ đồ khai thác năng lượng hệ
thống sông Vu Gia Thu Bồn thuộc tỉnh Quảng Nam Trong nội dung bài báo sẽ giới thiệu kết quả nghiên cứu sử dụng phương pháp mô phỏng Monte Carlo kéo dài dòng chảy và kết hợp với tính toán thủy năng để xác định vùng làm việc của hồ chứa theo quan điểm xác suất thống kê Nội dung nghiên cứu chỉ giới hạn trong phạm vi hồ chứa thủy điện Quy trình vận hành hồ chứa phục vụ đa mục tiêu sẽ
đề cập trong những nghiên cứu sau
1 GIỚI THIỆU
Xác định quy trình vận hành hồ chứa
thủy điện là một hạng mục quy định bắt
buộc khi Lập Dự án Đầu tư xây dựng
công trình Trên cơ sở quy trình vận hành
hồ này cho phép đánh giá tình trạng làm
việc của hồ trong một chu kỳ điều tiết
Quy trình vận hành sẽ được xác định trên
cơ sở kết quả điều tiết tính toán thủy
năng hồ chứa Vấn đề khó khăn thường
gặp trong thực tế khi lập quy trình vận
hành hồ chứa ở nước ta là chuỗi số liệu
tính toán thủy năng thường ngắn Phổ
biến các chuỗi dòng chảy tính toán cho
các dự án thủy điện ở nước ta là dưới
30-40 năm Với số liệu dòng chảy tính toán
ngắn như vậy sẽ rất khó khăn khi xác
định diễn biến mực nước hồ để thiết lập
quy trình vận hành hồ theo quan điểm
thống kê Để khắc phục điểm yếu này,
chúng tôi kiến nghị sử dụng phương pháp
mô phỏng Monte Carlo để kéo dài chuỗi
dòng chảy và sẽ dùng chuỗi mô phỏng
trong tính toán thủy năng
2 LÝ THUYẾT
Mô phỏng Monte Carlo là một phương pháp định lượng được áp dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực: quản lý,
kỹ thuật, kinh tế Đây là phương pháp chỉ được phát triển mạnh mẽ khi có sự
ra đời của máy tính vì khi thực hiện mô phỏng sẽ cần một số lớn phép tính Sử dụng lý thuyết mô phỏng Monte Carlo trong tính toán thủy văn đã được nhiều tác giả sử dụng với nhiều mục đích khác nhau Trong nội dung bài báo này, chúng tôi sử dụng mô phỏng Monte Carlo nhằm để mô phỏng lại chuỗi dòng chảy trung bình tháng trên cơ sở các số liệu đã được quan sát trong quá khứ và kết hợp với việc dùng hàm phát số ngẫu nhiên
3 ÁP DỤNG CHO DỰ ÁN SÔNG BUNG 4
3.1 Giới thiệu dự án SB4
Dự án Sông Bung 4 nằm trên hệ thống sông Vu Gia Thu Bồn là một dự án thủy điện loại đập dâng kết hợp với đường dẫn nằm trên địa bàn tỉnh Quảng Nam Các thông số chính của dự án được tóm tắt trong bảng sau:
Trang 2─────────────────────────────────────────────────────
Bảng 1: Thông số chính dự án Sông Bung 4
Nguồn: Công ty Tư Vấn Xây Dựng Điện 3 năm 2006
125 150 175 200 225
0 100 200 300 400 500W (tr.m600
3 )
Z (m)
Hình 1: Đường quan hệ dung tích hồ W=f(Z)
Lưu lượng trung bình tháng tại vị trí
tuyến đập chính là Qtb=84,93m3/s
Chuỗi dòng chảy trung bình tháng dài
29 năm được tính toán từ số liệu của các trạm thủy văn trong vùng lân cận
Kết quả trình bày trong bảng sau:
Bảng 2: Dòng chảy trung bình tháng
Jan Feb Mar April May June July Aug Sept Oct Nov Dec
1977 46,6 35,9 28,8 20,0 16,2 14,9 13,5 17,6 29,7 46,6 184,0 46,8
1978 41,5 23,5 20,5 15,4 30,1 31,3 31,6 31,1 114,1 138,0 234,1 223,6
1979 66,7 43,4 30,4 22,9 54,9 126,3 74,9 68,3 68,1 120,1 164,3 112,0
1980 50,9 32,2 22,4 17,3 30,6 63,5 60,1 62,8 122,0 313,7 462,2 144,0
1981 74,7 49,9 34,5 26,3 37,3 56,4 47,9 47,5 51,2 353,6 572,3 290,0
1982 111,1 75,8 52,7 40,4 39,1 36,5 28,3 27,3 97,4 92,8 104,8 57,8
1983 29,8 16,0 11,2 9,6 16,9 19,6 16,2 19,9 20,7 149,8 360,1 136,3
1984 53,5 34,7 24,0 19,3 30,2 43,0 29,4 36,6 38,4 172,7 248,7 139,3
1985 44,4 28,8 20,1 18,6 47,7 38,7 27,8 27,3 60,9 132,4 236,0 220,4
1986 64,5 41,5 29,0 21,9 25,8 25,0 17,4 20,2 21,3 94,7 80,2 124,9
1987 35,2 19,5 13,9 11,3 18,1 19,6 13,7 17,7 70,5 58,7 169,8 139,9
1988 59,9 34,2 23,3 18,0 26,5 26,2 18,0 20,6 29,2 294,5 210,4 88,4
1989 46,8 27,3 17,6 14,1 28,2 44,3 29,3 28,6 38,2 60,4 110,5 73,8
1990 29,8 17,5 12,3 10,1 17,9 19,3 13,5 18,1 29,2 422,8 457,0 153,4
Trang 3Jan Feb Mar April May June July Aug Sept Oct Nov Dec
1991 82,6 55,3 38,8 28,6 30,3 28,4 19,6 21,8 26,3 159,0 115,6 159,1
1992 73,1 47,1 32,8 24,5 27,3 30,0 21,2 33,9 48,9 260,7 220,0 124,3
1993 44,8 28,2 19,7 15,5 22,3 23,4 16,8 20,0 30,9 106,9 102,1 230,4
1994 63,0 41,0 28,8 21,7 27,7 30,0 19,6 21,6 74,3 96,9 140,2 86,9
1995 26,3 16,0 10,3 8,9 17,3 21,2 15,9 22,2 57,4 297,0 361,0 202,9
1996 83,8 54,8 35,4 26,3 29,7 35,1 24,1 24,8 69,9 493,2 517,4 261,7
1997 109,9 75,8 51,6 44,1 54,1 50,1 33,6 31,2 108,3 155,1 177,3 82,6
1998 36,2 22,9 16,0 12,9 25,5 26,8 22,2 31,2 53,0 164,1 475,8 251,0
1999 203,7 112,6 87,0 88,8 108,7 117,1 80,8 73,7 67,5 132,7 535,7 349,6
2000 113,0 95,2 64,4 62,3 77,9 77,3 71,1 87,5 95,8 306,3 320,4 291,2
2001 127,2 87,5 72,3 57,1 62,9 60,8 39,9 61,9 59,7 150,4 157,5 132,9
2002 76,7 45,0 31,6 28,7 35,9 37,4 26,2 61,4 187,8 148,3 173,3 108,0
2003 58,2 37,4 26,9 21,0 25,8 29,1 18,8 22,7 44,7 169,4 231,8 256,8
2004 107,2 70,5 51,5 48,2 46,4 56,9 51,7 75,2 84,8 135,4 238,8 207,5
2005 80,1 52,8 40,2 31,3 35,7 37,9 37,1 37,3 165,7 345,8 224,2 377,3
Nguồn: Công ty Tư Vấn Xây Dựng Điện 3 năm 2006
3.2 Thiết lập quy trình vận hành hồ
Số liệu dòng chảy trung bình tháng tính toán từ các trạm khí tượng thủy văn trong khu vực dài 29 năm Đây sẽ được xem như số liệu cơ sở tham khảo và từ đó dùng phương pháp mô phỏng Monte Carlo để kéo dài Theo kinh nghiệm, để phản ánh tốt
số liệu đầu vào số lượng mô phỏng cho mỗi biến ít nhất là 50 lần Do đó với chuỗi số liệu quan sát là 29 năm, trong nghiên cứu này đã mô phỏng và tạo lại chuỗi dòng chảy dài 1500 năm Từ chuỗi số liệu dòng chảy mô phỏng, thực hiện tính toán thủy năng và từ đó xác định diễn biến mực nước hồ tương ứng Từ đó, thống kê số liệu mực nước hồ theo tháng để thiết lập hàm mật độ xác suất cộng dồn tương ứng Kết quả này sẽ được dùng làm cơ sở để thiết lập quy trình vận hành hồ
4 KẾT QUẢ
Các đồ thị sau đây trình bày kết quả hàm mật độ xác suất cộng dồn của mực nước
hồ cho các tháng (hình 2 đến hình 13) Hình 14 trình bày mực nước hồ theo tháng tương ứng với xác suất cộng dồn (quy trình vận hành hồ):
0 20 40 60 80 100
Z ( m )
0 20 40 60 80 100
Z ( m ) Hình 2: Tháng 1 Hình 3: Tháng 2
Giá trị trung bình
Giá trị trung bình
Trang 4─────────────────────────────────────────────────────
0 20 40 60 80 100
Z ( m ) Hình 8: Tháng 7 Hình 9: Tháng 8
Giá trị trung
Giá trị trung bình
0 20 40 60 80 100
Z ( m )
0 20 40 60 80 100
Z ( m ) Hình 10: Tháng 9 Hình 11: Tháng 10
Giá trị
trung bình
0 20 40 60 80 100
Z ( m )
0 20 40 60 80 100
Z ( m ) Hình 6: Tháng 5 Hình 6: Tháng 6
Giá trị trung bình
Giá trị trung bình
0 20 40 60 80 100
Z ( m )
0 20 40 60 80 100
Z ( m ) Hình 4: Tháng 3 Hình 5: Tháng 4
Giá trị trung bình
Giá trị trung bình
0 20 40 60 80 100
Z ( m )
Trang 5Bảng 3: Mực nước hồ cuối tháng với các giá trị xác suất cộng dồn khác nhau
1 218,1 219,0 222,5 222,5 222,5
2 214,4 215,7 220,1 222,5 222,5
3 208,1 210,1 216,3 222,3 222,5
4 198,7 203,0 211,0 217,7 220,2
5 195,2 195,2 207,8 215,4 217,2
6 195,2 195,2 205,5 213,1 215,4
7 195,2 195,2 201,1 207,1 209,1
8 195,2 195,2 195,2 202,1 203,5
9 195,2 195,2 195,2 199,4 203,3
10 195,2 195,2 202,3 222,5 222,5
11 198,4 205,8 222,5 222,5 222,5
12 219,4 221,6 222,5 222,5 222,5
195 200 205 210 215 220
Tháng
Hình 14: Quy trình vận hành hồ
Σp=95
Σp=50 Σp=90
Σp=10 Σp=5
0 20 40 60 80 100
Z ( m )
0 20 40 60 80 100
Z ( m ) Hình 12: Tháng 11 Hình 13: Tháng 12
Giá trị trung bình Giá trị
trung bình
Trang 6─────────────────────────────────────────────────────
Kết quả từ đồ thị hình 14 cho thấy hồ chứa xem như ở MNC từ cuối tháng 5 đến cuối tháng 10 Trong khi đó gần như hồ ở MNDBT từ cuối tháng 11 đến cuối tháng 12 Kết quả này có thể kiểm chứng dễ dàng trên các đồ thị hàm mật độ xác suất cộng dồn tương ứng
5 KẾT LUẬN
Qua tính toán cho thấy pháp mô phỏng Monte Carlo được áp dụng để mô phỏng lại dòng chảy là tương đối tốt Đặc biệt trong trường hợp số liệu quan trắc
là ngắn, phương pháp này có thể áp dụng để kéo dài dòng chảy Từ đó, tính toán thủy năng và thiết lập đồ thị biểu diễn sự thay đổi mực nước hồ là rất tốt về quan điểm thống kê
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Barry Render and Ralph M Stair, Jr Quantitative Analysis for
Management
[2] Công ty Tư Vấn Xây Dựng Điện 1 Quy hoạch bậc thang thủy điện sông
Vu Gia-Thu Bồn tỉnh Quảng Nam; 2002
[3] Công ty Tư Vấn Xây Dựng Điện 3 Lập Dự án Đầu tư thủy điện Sông Bung
4; 2006
[4] Nguyễn Thống - Cao Hào Thi Phương pháp định lượng trong quản lý
Nhà xuất bản Thống kê 1998
