Hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp công nghiệp.DOC

Hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp công nghiệp

lời Mở đầu

Trong nền kinh tế thị trờng, cạnh tranh là một xu thế tất yếu, là động lực thúc

đẩy sản xuất phát triển Từ khi nền kinh tế nớc ta chuyển sang nền kinh tế thị trờng

có sự định hớng của Nhà nớc thì sự bao cấp không còn nữa, các doanh nghiệpmuốn tồn tại và phát triển cần tạo cho sản phẩm của mình có chỗ đứng trên thị tr -ờng Hơn nữa, trong cơ chế mới, Nhà nớc vẫn giám sát chặt chẽ mọi hoạt độngkinh doanh của doanh nghiệp vừa để hớng doanh nghiệp hoạt động trong hành langpháp lý, vừa hỗ trợ doanh nghiệp khi cần thiết Vì lẽ đó, giá thành sản phẩm trởthành mối quan tâm của các cơ quan chức năng của Nhà nớc thực hiện công tácquản lý doanh nghiệp và của chính bản thân doanh nghiệp

Đối với doanh nghiệp, ngoài các kế hoạch quảng cáo, thay đổi mẫu mã, cho rasản phẩm mới , doanh nghiệp đặc biệt quan tâm tới việc giảm chi phí, hạ giáthành sản phẩm, từ đó có kế hoạch tiêu thụ sao cho vừa trang trải đ ợc mọi chi phí

bỏ ra, vừa đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp Đối với Nhà nớc, ngoài những giámsát mang tính bao quát, chi phí sản xuất giá thành sản phẩm trở thành chỉ tiêu cần

có trong việc phân tích so sánh với ngành, trong việc tính thuế

Chính vì những lý do đó, chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trở thànhnhững chỉ tiêu kinh tế có ý nghĩa rất quan trọng trong quản lý hiệu quả và chất lợngsản xuất kinh doanh, luôn đợc các nhà quản lý quan tâm khi xây dựng kế hoạch sảnxuất cho doanh nghiệp mình Thông qua số liệu về chi phí và giá thành sản phẩm

do bộ phận kế toán cung cấp, ban quản lý doanh nghiệp biết đợc chi phí thực tế bỏ

ra là bao nhiêu, giá thành thực tế của sản phẩm có phù hợp không, kết quả kinhdoanh so với kế hoạch ra sao? Từ đó, ban giám đốc phân tích tình hình thực hiện

định mức, dự toán chi phí sử dụng lao động, vật t , đề ra những biện pháp hữu hiệunhằm tiết kiệm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm trong các niên độ tới, đồngthời đề ra các chiến lợc kinh doanh và kế hoạch quản trị cho phù hợp

Việc phân tích, đánh giá đúng đắn kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh củadoanh nghiệp chỉ có thể dựa trên việc tính giá thành sản phẩm chính xác Do vậy,việc doanh nghiệp sử dụng phơng pháp tính giá nào cho phù hợp (tùy từng loại hìnhdoanh nghiệp) và tính gía nh thế nào cần đợc quan tâm đúng mức, đặc biệt trongcác doanh nghiệp công nghiệp - loại hình doanh nghiệp khá phức tạp về đối tợng vàqui trình tính giá thành

Nh vậy, chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm - trên cả góc độ lý luận và thựctiễn luôn là đối tợng nghiên cứu của các nhà quản trị, nhà phân tích, nhà kinh tếhọc , của các sinh viên trong và ngoài ngành Với khuôn khổ và thời gian hạn hẹp,

em xin mạnh dạn trao đổi về vấn đề:"Hạch toán chi phí sản xuất và tính giá

thành sản phẩm trong các doanh nghiệp công nghiệp", rất mong đợc sự giúp đỡ

của thầy hớng dẫn và các bạn!

1

A Cơ sở lý luận của hạch toán chi phí sản xuất và tính

giá thành sản phẩm

I Chi phí sản xuất

1 Bản chất và nội dung kinh tế của chi phí

Sự phát sinh và phát triển của xã hội loài ngời gắn liền với quá trình sản xuất.Nền sản xuất xã hội của bất kỳ phơng thức sản xuất nào cũng gắn liền với sự vận

động và tiêu hao các yếu tố cơ bản tạo nên quá trình sản xuất Nói cách khác, quátrình sản xuất hàng hoá là quá trình kết hợp của ba yếu tố: T liệu lao động, đối tợnglao động và sức lao động Đồng thời, quá trình sản xuất hàng hoá cũng chính là quátrình tiêu hao của chính bản thân các yếu tố trên Nh vậy, để tiến hành sản xuấthàng hoá, ngời sản xuất phải bỏ chi phí sản xuất về thù lao lao động, về t liệu lao

động và đối tợng lao động Vì thế, sự hình thành nên các chi phí sản xuất để tạo ragiá trị sản phẩm sản xuất là tất yếu khách quan, không phụ thuộc vào ý chí chủquan của ngời sản xuất

Cần chú ý phân biệt giữa chi phí và chi tiêu Chi phí là biểu hiện bằng tiền củatoàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hoá cần thiết cho quá trình hoạt

động sản xuất kinh doanh mà doanh nghiệp phải chi ra trong một kỳ kinh doanh

Nh vậy, chỉ đợc tính là chi phí của kỳ hạch toán những hao phí về lao động có liênquan đến khối lợng sản phẩm sản xuất ra trong kỳ chứ không phải mọi khoản chi ratrong kỳ hạch toán Ngợc lại, chi tiêu là sự giảm đi đơn thuần các loại vật t, tài sản,tiền vốn của doanh nghiệp, bất kể nó đợc dùng vào mục đích gì Tổng số chi tiêutrong kỳ của doanh nghiệp bao gồm chi tiêu cho quá trình cung cấp (chi mua sắmvật t, hàng hoá ), chi tiêu cho quá trình sản xuất kinh doanh (chi cho sản xuất, chếtạo sản phẩm, công tác quản lý ) và chi tiêu cho quá trình tiêu thụ (chi vậnchuyển, bốc dỡ, quảng cáo )

Chi phí và chi tiêu là hai khái niệm khác nhau nhng có quan hệ mật thiết vớinhau Chi tiêu là cơ sở phát sinh của chi phí, không có chi tiêu thì không có chi phí.Tổng số chi phí trong kỳ của doanh nghiệp bao gồm toàn bộ giá trị tài sản hao phíhoặc tiêu dùng hết cho quá trình sản xuất kinh doanh tính vào kỳ này Chi phí vàchi tiêu không chỉ khác nhau về lợng mà còn khác nhau về thời gian, có nhữngkhoản chi tiêu kỳ này nhng tính vào chi phí kỳ sau (khi mua nguyên, vật liệu vềnhập kho nhng cha sử dụng) và có những khoản tính vào chi phí kỳ này nhng thực

tế cha chi tiêu (chi phí phải trả) Sở dĩ có sự khác biệt giữa chi tiêu và chi phí trongcác doanh nghiệp là do đặc điểm, tính chất vận động và phơng thức chuyển dịchgiá trị của từng loại tài sản vào quá trình sản xuất và yêu cầu kỹ thuật hạch toánchúng

2 Phân loại chi phí sản xuất trong kinh doanh

Chi phí sản xuất – kinh doanh có thể đợc phân loại theo nhiều tiêu thức khácnhau tuỳ thuộc vào mục đích và yêu cầu của công tác quản lý Tuy nhiên, về mặthạch toán, chi phí sản xuất thờng đợc phân theo các tiêu thức sau:

2.1 Phân theo yếu tố chi phí

Để phục vụ cho việc tập hợp, quản lý chi phí theo nội dung kinh tế ban đầu

đồng nhất của nó mà không xét đến công dụng cụ thể, địa điểm phát sinh, chi phí

đợc phân theo yếu tố Cách phân loại này giúp cho việc xây dựng và phân tích địnhmức vốn lu động cũng nh việc lập, kiểm tra và phân tích dự toán chi phí Theo quy

định hiện hành ở Việt Nam, toàn bộ chi phí đợc chia thành 7 yếu tố sau:

- Yếu tố nguyên, vật liệu: Bao gồm toàn bộ nguyên, vật liệu chính, vật lệu phụ, phụ

tùng thay thế, công cụ, dụng cụ sử dụng vào sản xuất – kinh doanh (loại trừ giátrị dùng không hết nhập lại kho và phế liệu thu hồi cùng với nhiên liệu, động lực)

- Yếu tố nhiên liệu, động lực sử dụng vào quá trình sản xuất – kinh doanh trong

kỳ (trừ số dùng không hết nhập lại kho và phế liệu thu hồi).

- Yếu tố tiền lơng và các khoản phụ cấp lơng: Phản ánh tổng số tiền lơng và phụ

cấp mang tính chất lơng phải trả cho công nhân viên chức

- Yếu tố BHXH, BHYT, KPCĐ trích theo tỷ lệ quy định trên tổng số tiền lơng và

phụ cấp lơng phải trả CNVC

- Yếu tố khấu hao TSCĐ: Phản ánh tổng số khấu hao TSCĐ phải trích trong kỳ của

tất cả TSCĐ sử dụng cho SXKD trong kỳ

- Yếu tố chi phí dịch vụ mua ngoài: Phản ánh toàn bộ chi phí dịch vụ mua ngoài

dùng vào SXKD

- Yếu tố chi phí khác bằng tiền: Phản ành toàn bộ chi phí khác bằng tiền cha phản

ánh váo các yếu tố trên dùng vào hoạt động SXKD trong kỳ

2.2 Phân theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm

Căn cứ vào ý nghĩa của chi phí trong giá thành sản phẩm và để thuận tiện choviệc tính giá thành toàn bộ, chi phí đợc phân theo khoản mục Cách phân loại nàydựa vào công dụng của chi phí và mức phân bổ chi phí cho từng đối tợng Theo quy

định hiện hành, giá thành công xởng sản phẩm ở Việt Nam bao gồm 3 khoản mụcchi phí sau:

- Chi phí nguyên, vật liệu trực tiếp.

- Chi phí nhân công trực tiếp.

- Chi phí sản xuất chung.

Ngoài ra, khi tính chỉ tiêu giá thành sản phẩm toàn bộ thì chỉ tiêu giá thành cònbao gồm khoản mục chi phí quản lý doanh nghiệp và chi phí bán hàng

2.3 Phân theo cách thức kết chuyển chi phí

Toàn bộ chi phí sản xuất kinh doanh đợc chia thành chi phí sản phẩm và chi phíthời kỳ Chi phí sản phẩm là những chi phí gắn liền với các sản phẩm đợc sản xuất

ra hoặc đợc mua; còn chi phí thời kỳ là những chi phí làm giảm lợi tức trong một

kỳ nào đó, nó không phải là một phần giá trị sản phẩm đợc sản xuất ra hoặc đợcmua nên đợc xem là các phí tổn, cần đợc khấu trừ ra từ lợi tức của thời kỳ màchúng phát sinh

2.4 Phân theo quan hệ của chi phí với khối lợng công việc, sản phẩm hoàn thành

Để thuận lợi cho việc lập kế hoạch và kiểm tra chi phí, đồng thời làm căn cứ để

đề ra các quyết định kinh doanh, toàn bộ chi phí SXKD lại đợc phân theo quan hệvới khối lợng công việc hoàn thành Theo cách này chi phí đợc chia thành biến phí

và định phí

Biến phí là những chi phí thay đổi về tổng số, về tỷ lệ so với khối lợng côngviệc hoàn thành, chẳng hạn chi phí về nguyên liệu, nhân công trực tiếp Cần lu ýrằng, các chi phí biến đổi nếu tính trên một đơn vị sản phẩm thì lại có tính cố định

Định phí là những chi phí không đổi về tổng số so với khối lợng công việc hoànthành, chẳng hạn các chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí thuê mặt bằng, ph-

ơng tiện kinh doanh, v.v Các chi phí này nếu tính cho 1 đơn vị sản phẩm thì lạibiến đổi nếu số lợng sản phẩm thay đổi

3 Đối tợng và phơng pháp hạch toán chi phí sản xuất

Xác định đối tợng hạch toán chi phí sản xuất là công việc đầu tiên và quantrọng của tổ chức hạch toán quá trình sản xuất Tổ chức hạch toán quá trình sảnxuất bao gồm hai giai đoạn kế tiếp nhau và có quan hệ mật thiết với nhau Đó làgiai đoạn hạch toán chi tiết chi phí sản xuất phát sinh theo từng sản phẩm, nhómsản phẩm, đơn đặt hàng, giai đoạn công nghệ, phân xởng và giai đoạn tính giáthành sản phẩm, chi tiết sản phẩm theo đơn vị tính giá thành quy định Việc phânchia này xuất phát từ yêu cầu quản lý, kiểm tra và phân tích chi phí, yêu cầu hạchtoán kinh doanh nội bộ và theo đặc điểm tổ chức sản xuất, đặc điểm quy trình côngnghệ của từng doanh nghiệp và yêu cầu tính giá thành sản phẩm theo đơn vị tínhgiá thành quy định Có thể nói, việc phân chia quá trình hạch toán thành hai giai

đoạn là do sự khác nhau cơ bản vê giới hạn tập hợp chi phí trong hạch toán chi phísản xuất – tức là đối tợng hạch toán chi phí sản xuất – và sản phẩm hoàn thànhcần phải tính giá thành một đơn vị – tức là đối tợng tính giá thành

Nh vậy, xác định đối tợng hạch toán chi phí sản xuất chính là việc xác định giớihạn tập hợp chi phí mà thực chất là xác định nơi phát sinh chi phí và chịu chi phí.Trên cơ sở đối tợng hạch toán chi phí, kế toán lựa chọn phơng pháp hạch toán (tậphợp) chi phí thích ứng Phơng pháp hạch toán chi phí sản xuất là một phơng pháp

3

hay hệ thống các phơng pháp đợc sử dụng để tập hợp và phân loại các chi phí sảnxuất trong phạm vi giới hạn của đối tợng hạch toán chi phí Về cơ bản , phơng pháphạch toán chi phí sản xuất bao gồm các phơng pháp hạch toán chi phí theo sảnphẩm, theo đơn đặt hàng, theo giai đoạn công nghệ, theo phân xởng, theo nhóm sảnphẩm v.v Nội dung chủ yếu của các phơng pháp hạch toán chi phí sản xuất là kếtoán mở thẻ (hoặc sổ) chi tiết hạch toán chi phí sản xuất theo từng đối t ợng đã xác

định, phản ánh các chi phí phát sinh có liên quan đến đối tợng, hàng tháng tập hợpchi phí theo từng đối tợng Mỗi phơng pháp hạch toán chỉ thích ứng với một loại

đối tợng hạch toán chi phí nên tên gọi của các phơng pháp này là biểu hiện đối tợng

mà nó cần tập hợp và phân loại chi phí

II Giá thành sản phẩm

1 Bản chất và nội dung của giá thành sản phẩm

Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các khoản hao phí vềlao động sống và lao động vật hoá có liên quan đến khối lợng công tác, sản phẩm,lao vụ đã hoàn thành

Giá thành sản phẩm là một phạm trù của sản xuất hàng hoá, phản ánh lợng giátrị của những hao phí lao động sống và lao động vật hoá đã thực sự chi ra cho sảnxuất và tiêu thụ sản phẩm Trong giá thành sản phẩm chỉ bao gồm những chi phítham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá tình sản xuất, tiêu thụ phải đợc bồi hoàn

để tái sản xuất ở doanh nghiệp mà không bao gồm những chi phí phát sinh trong kỳkinh doanh của doanh nghiệp Những chi phí đa vào giá thành sản phẩm phải phản

ánh đợc giá trị thực của các t liệu sản xuất tiêu dùng cho sản xuất, tiêu thụ và cáckhoản chi tiêu khác có liên quan đến việc bù đắp giản đơn hao phí lao động sống.Mọi cách tính toán chủ quan, không phản ánh đúng các yếu tố giá trị trong giáthành đều có thể dẫn đến việc phá vỡ các quan hệ hàng hoá - tiền tệ, không xác

định đợc hiệu quả kinh doanh và không thực hiện đợc tái sản xuất giản đơn và táisản xuất mở rộng

nghĩa : Việc xây dựng hệ thống giá thành kế hoạch có ý nghĩa cực kỳ quan trọng

trong việc phân tích hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Giá thành kế hoạch là

để xác định giá cả hàng hóa, là chỉ tiêu tơng đối chuẩn để định hớng giá thành chocác kỳ thực tế, đồng thời giá thành kế hoạch cũng bị tác động trở lại nếu nó khôngphù hợp với thực tế Để phân tích tình hình hoàn thành kế hoạch hạ giá thành sảnphẩm của doanh nghiệp, thì giá thành kế hoạch là căn cứ chuẩn nhằm đánh giá giáthành kỳ báo cáo, từ đó tìm ra những nguyên nhân và hớng giải quyết chúng

 Giá thành định mức:

Giá thành định mức đợc xây dựng trớc khi sản xuất sản phẩm Tuy nhiên khác vớigiá thành kế hoạch đợc xây dựng dựa trên các định mức bình quân tiên tiến vàkhông biến đổi trong suốt kỳ kế hoạch, giá thành định mức đợc xác định dựa trêncác định mức về chi phí hiện hành tại từng thời điểm nhất định (thờng là ngày đầutháng) nên giá thành định mức luôn thay đổi phù hợp với sự thay đổi của các địnhmức chi phí đạt đợc trong quá trình thực hiện kế hoạch giá thành

ý

nghĩa : Giá thành định mức là thớc đo chính xác để xác định kết quả sử dụng tài

sản, vật t, tiền vốn của doanh nghiệp trong sản xuất giúp cho đánh giá đúng đắn cácgiải pháp kinh tế mà doanh nghiệp áp dụng trong quá trình sản xuất nhằm nâng caohiệu quả của chi phí

 Giá thành thực tế:

Giá thành thực tế đợc xác định khi kết thúc quá trình sản xuất sản phẩm dựa trên cơ

sở các chi phí phát sinh trong kỳ

ý

nghĩa : Giá thành thực tế là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh kết quả phấn đấu

của doanh nghiệp trong việc tổ chức và sử dụng các giải pháp kinh tế - tổ chức - kỹthuật để thực hiện quá trình sản xuất sản phẩm Giá thành thực tế là căn cứ xác

định giá trị thực của sản phẩm, lao vụ doanh nghiệp thực hiện trong kỳ, là căn cứquan trọng để xác định kết quả kinh doanh thực tế kỳ báo cáo Hơn nữa, giá thànhthực tế còn là đối tợng phân tích, đánh giá của các nhà quản trị doanh nghiệp, củakhách hàng và những ngời quan tâm khác

 Theo phạm vi phát sinh chi phí:

 Giá thành sản xuất (giá thành công xởng): Phản ánh tất cả các khoản chi phíliên quan đến việc sản xuất, chế tạo sản phẩm phát sinh trong kỳ trong phạm viphân xởng sản xuất

 Giá thành toàn bộ (giá thành tiêu thụ, giá thành đầy đủ): Phản ánh toàn bộchi phí liên quan đến sản xuất và tiêu thụ sản phẩm phát sinh trong kỳ

Giá thành = Giá thành + Chi phí + Chi phí

toàn bộ công xởng bán hàng quản lý doanh nghiệp

ý

nghĩa: Đối với công tác kế toán, giá thành toàn bộ là căn cứ xác định lãi trớc

thuế thu nhập doanh nghiệp Đối với ban quản trị, nó đợc so sánh với giá bán đểxác định điểm hoà vốn, đồng thời đợc sử dụng để phân tích mức lợi nhuận trongquan hệ với sản lợng, doanh thu

3 Đối tợng và phơng pháp tính giá thành sản phẩm

3.1 Đối tợng tính giá thành

Xác định đối tợng tính giá thành chính là xác định sản phẩm, bán thành phẩm,công việc, lao vụ nhất định đòi hỏi phải tính giá thành một đơn vị Đối t ợng có thể

là sản phẩm cuối cùng của quá trình sản xuất hay đang trên dây truyền sản xuất tuỳtheo yêu cầu của hạch toán kinh tế nội bộ và tiêu thụ sản phẩm Đối tợng tính giáthành có sự khác biệt với đối tợng hạch toán chi phí sản xuất Do vậy, để xác địnhchính xác đối tợng tính giá thành cần dựa vào đặc điểm qui trình công nghệ (giản

đơn hay phức tạp), vào loại hình sản xuất (đơn chiếc hay hàng loạt), vào yêu cầuquản lý,

B/ Hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản

phẩm trong các doanh nghiệp công nghiệp

I Đặc điểm các doanh nghiệp công nghiệp

Công nghiệp là ngành sản xuất vật chất hàng đầu của nền kinh tế Sản phẩm dongành công nghiệp sản xuất ra phục vụ hầu hết trên các mặt sản xuất và đời sốngcủa xã hội, không những thế còn có một bộ phận quan trọng đợc xuất khẩu nhằmphục vụ cho sự phát triển của nền kinh tế, góp phần hội nhập quốc tế

Ngành công nghiệp đợc chia thành hai ngành lớn: Ngành khai thác và chế biếngia công Sản phẩm do ngành công nghiệp sản xuất ra rất đa dạng, bao gồm t liệutiêu dùng và t liệu sản xuất Trong một doanh nghiệp công nghiệp có thể sản xuất

ra một hoặc nhiều loại sản phẩm khác nhau, có thể thực hiện theo qui trình sản xuấtgiản đơn hay phức tạp, công việc sản xuất có thể đợc thực hiện ở một hoặc nhiềuphân xởng, ngoài sản xuất tập trung thì cũng có những doanh nghiệp bao gồmnhiều phân xởng nằm trên những địa bàn khác mà mỗi phân xởng có thể thực hiệnmột hoặc một số chức năng sản xuất độc lập nào đó

Tính chất đa dạng về sản xuất, về qui trình sản xuất và loại sản phẩm chi phốitrực tiếp đến việc tổ chức chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm

II Nội dung giá thành sản phẩm, lao vụ trong các doanh nghiệp công nghiệp

Theo thông t số 63/1999/TT-BTC ngày 07/06/1999 về hớng dẫn việc quản lýdoanh thu, chi phí và giá thành sản phẩm, dịch vụ tại các doanh nghiệp Nhà nớc,thì giá thành sản phẩm, dịch vụ gồm giá thành sản xuất sản phẩm, lao vụ và giáthành toàn bộ sản phẩm, dịch vụ đã tiêu thụ Theo đó, giá thành sản xuất sản phẩm,lao vụ bao gồm các khoản mục chi phí trực tiếp:

 Chi phí vật t trực tiếp (chi phí nguyên vật liệu trực tiếp): Gồm các chi phí vềnguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu và động lực tiêu dùng trực tiếp cho sản xuất sảnphẩm, dịch vụ của doanh nghiệp

 Chi phí nhân công trực tiếp: Gồm các khoản trả cho ngời lao động trực tiếpsản xuất: tiền lơng, tiền công và các khoản phụ cấp có tính chất lơng, chi ăn ca, chibảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn của công nhân trực tiếp

 Chi phí sản xuất chung: Gồm các khoản chi phí chung phát sinh ở các phânxởng, bộ phận kinh doanh của doanh nghiệp nh: tiền lơng, phụ cấp, ăn ca trả chocông nhân viên phân xởng, chi phí vật liệu, công cụ dụng cụ xuất dùng cho phân x-ởng, khấu hao tài sản cố định, chi phí dịch vụ mua ngoài và các chi phí bằng tiềnkhác ngoài các chi phí kể trên

III Kế toán chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp công nghiệp

1 Các tài khoản sử dụng

 Tài khoản 621 “Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp”: Tập hợp tất cả các khoảnchi phí về nguyên, nhiên, vật liệu đợc sử dụng trực tiếp trong quá trình sản xuất sảnphẩm, lao vụ Tài khoản 621 đợc mở chi tiết theo từng đối tợng tập hợp chi phíhoặc đối tợng tính giá thành (nếu đợc)

Kết cấu:

Bên Nợ: - Tập hợp chi phí thực tế phát sinh

Bên Có: - Trị giá nguyên vật liệu sử dụng không hết trả lại kho

- Kết chuyển nguyên vật liệu trực tiếp vào tài khoản tính giá thành

TK 621 cuối kỳ không có số d

 Tài khoản 622 “Chi phí nhân công trực tiếp”: Tập hợp tất cả các khoản chiphí liên quan đến bộ phận lao động trực tiếp sản xuất sản phẩm, lao vụ Tài khoảnnày mở chi tiết cho từng đối tợng hạch toán chi phí hoặc đối tợng tính giá thành(nếu đợc)

Kết cấu:

Bên Nợ: - Chi phí nhân công trực tiếp thực tế phát sinh

Bên Có: - Kết chuyển chi phí nhân công trực tiếp

- TK6271 “Chi phí nhân viên phân xởng”

- TK6272 “Chi phí vật liệu”

- TK6273 “Chi phí dụng cụ sản xuất”

- TK6274 “ Chi phí khấu hao TSCĐ”

- TK6277 “ Chi phí dịch vụ mua ngoài”

- TK6278 “ Các chi phí bằng tiền khác”

Kết cấu:

Bên Nợ: - Chi phí sản xuất chung thực tế phát sinh trong kỳ

Bên Có: - Các khoản ghi giảm chi phí sản xuất chung

- Kết chuyển (hay phân bổ) chi phí sản xuất chung vào chi phí sảnphẩm hay lao vụ, dịch vụ

TK 627 cuối kỳ không có số d

 Tài khoản 154 và 631:

 Nếu doanh nghiệp hạch toán theo phơng pháp kê khai thờng xuyên:

Doanh nghiệp chỉ sử dụng TK154 để tập hợp chi phí và tính giá thành

Tài khoản 154 “ Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang”: Tổng hợp chi phí và tínhgiá thành sản phẩm TK154 mở chi tiết theo từng đối tợng hạch toán chi phí và đốitợng tính giá thành (nếu đợc)

Kết cấu:

Bên Nợ: - Tổng hợp chi phí sản xuất phát sinh

Bên Có: - Các khoản làm giảm chi phí phát sinh

- Giá thành sản phẩm lao vụ hoàn thành

SDCK: (Bên Nợ): Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang

 Nếu doanh nghiệp áp dụng phơng pháp kiểm kê định kỳ thì các TK sử dụnggồm: TK621, TK622, TK627 (với nội dung và kết cấu nh trên ): TK631 “Giá thànhsản xuất”, TK154 “Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang”

TK154 chỉ đợc dùng để phản ánh chi phí sản xuất kinh doanh dở dang đầu vàcuối kỳ căn cứ vào kiểm kê và đánh giá sản phẩm làm dở, TK631 đợc sử dụng đểtổng hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm, lao vụ hoàn thành Kết cấucác TK nh sau:

- TK154: “Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang”

Kết cấu:

Bên Nợ: - Chi phí sản xuất kinh doanh cuối kỳ chuyển sang

7

Bên Có: - Kết chuyển chi phí sản xuất kinh doanh dở dang đầu kỳ vào TK tính

giá thành

SDCK: (Bên Nợ): Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang

- TK631: “Giá thành sản xuất”

Kết cấu:

Bên Nợ: - Chi phi sản xuất kinh doanh đầu kỳ đợc kết chuyển từ TK154 sang

- Tổng hợp chi phí sản xuất kinh doanh phát sinh trong kỳ

Bên Có: - Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang cuối kỳ chuyển sang TK154

- Giá thành sản phẩm, lao vụ, dịch vụ hoàn thành

- Giá trị thu hồi ghi giảm chi phí từ sản xuất

TK631 cuối kỳ không có số d

2 Phơng thức phân bổ chi phí

 Đối với chi phí nguyên vật liệu trực tiếp

Đối với những nguyên vật liệu trực tiếp sử dụng để sản xuất ra nhiều loại sản phẩm(chủ yếu là nguyên vật liệu chính) và không thể xác định trực tiếp mức tiêu haothực tế cho từng loại sản phẩm (hoặc đối tợng chịu chi phí) thì kế toán phải tiếnhành phân bổ theo tiêu thức phù hợp các tiêu thức có thể sử dụng: định mức tiêuhao cho từng loại sản phẩm, hệ số phân bổ

Công thức phân bổ chi phí nguyên vật liệu trực tiếp:

 Đối với chi phí nhân công trực tiếp

Nếu tiền lơng công nhân trực tiếp xản xuất liên quan đến nhiều đối tợng chịu chiphí thì cần tiến hành phân bổ theo các tiêu thức nh: mức tiền lơng của các đối tợng,

hệ số phân bổ, số giờ hoặc ngày công tiêu chuẩn,

Công thức phân bổ:

 Đối với chi phí sản xuất chung

Chi phí sản xuất chung đợc tập hợp theo từng phân xởng hoặc bộ phận sản xuấtkinh doanh Việc tập hợp diễn ra hàng tháng, đến cuối tháng tiến hành phân bổ vàkết chuyển vào đối tợng hạch toán chi phí

Nếu phân xởng (bộ phận) sản xuất ra 2 loại sản phẩm trở lên thì cần phân bổ theomột trong các tiêu thức nh: tỷ lệ tiền lơng công nhân sản xuất, tỷ lệ chi phí NVLtrực tiếp, tỷ lệ với số giờ máy chạy

Tổng số khối l ợng của các đối t ợng đ ợc xác

định theo tiêu thức nhất

định

Khối l ợng của từng

đối t ợngTổng khối l ợng phân bổ theo tiêu thức sử dụng

Khối l ợng phân bổ của từng đối t ợng

x

3 Sơ đồ tổng hợp hạch toán chi phí sản xuất

Tổng tiêu thức phân bổ của tất cả các đối t ợng

Tổng chi phí sản xuất chung cần phân bổ

Tập hợp chi phí nhân công trực tiếp

Tập hợp chi phí sản xuất chung

NVL thừa nhập kho

Kết chuyển

Kết chuyển

Kết chuyển

Các khoản làm giảm chi phí

Giá thành sản phẩm nhập kho hoàn thành

Gửi bán

Bán thẳng SD: xxx

.

632

NVL thừa nhập kho

Kết chuyển Kết chuyển

Kết chuyển

SD:xxx

SD:xxx

IV Kế toán tính giá thành sản phẩm của hoạt động sản xuất chính

1 Đặc điểm hoạt động sản xuất chính

Sản xuất chính là hoạt động sản xuất cơ bản, chủ yếu của doanh nghiệp nhằm tạo racác loại sản phẩm hàng hoá Kết quả kinh doanh của sản xuất chính quyết định sựtồn tại và phát triển của doanh nghiệp

Tính đa dạng và phức tạp của sản xuất chính về loại sản phẩm, qui trình công nghệ,

tổ chức quá trình sản xuất, về yêu cầu kiểm tra và đánh giá hiệu quả sản xuất chiphối trực tiếp và thờng xuyên đến việc tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giáthành sản phẩm

Chi phí sản xuất cấu tạo nên giá thành sản phẩm của sản xuất chính bao gồm 3 bộphận: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuấtchung Các khoản mục chi phí này đợc tổ chức theo dõi riêng và cuối mỗi kỳ mớitiến hành tổng hợp để tính giá thành sản phẩm hoàn thành

Công thức tổng quát để tính giá thành:

2 Đánh giá sản phẩm dở dang

Đánh giá sản phẩm dở dang là vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong việc tínhtoán giá thành và xác định đúng đắn kết quả kinh doanh trong kỳ Để đánh giá,doanh nghiệp sử dụng một trong các phơng pháp sau (nếu doanh nghiệp sử dụngphơng pháp nào thì nên áp dụng thống nhất trong nhiều kỳ kinh doanh):

2.1 Đánh giá theo chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (nguyên vật liệu chính)

 Điều kiện áp dụng: Cách đánh giá này phù hợp với những doanh nghiệp màtrong cấu thành giá thành sản phẩm, chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (nguyên vậtliệu chính) chiếm tỷ trọng lớn, thông thờng lớn hơn 70%

 Đặc điểm: Phơng pháp này chỉ tính cho sản phẩm làm dở khoản chi phínguyên vật liệu trực tiếp (nguyên vật liệu chính), còn chi phí chế biến (gồm chi phínhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung) đợc tính hết cho sản phẩm hoàn thànhtrong kỳ Đồng thời coi mức NVL trực tiếp (NVL chính) dùng cho đơn vị sản phẩm

dở dang và hoàn thành là nh nhau

CPSX

dở dang cuối kỳ

Các khoản làm giảmchi phí

CPNVL trực tiếp

(chính) thực tế

sử dụng trong kỳ

Số l ợng sản phẩm hoàn thành trong kỳ

Số l ợng sản phẩm dở dang cuối kỳ

Số l ợng sản phẩm dở dang cuối kỳ

Số l ợng thành phẩm + Số l ợng sản phẩm dở dang

x

Toàn bộ giá

trị NVL trực tiếp

(chính) xuất

CPSX tính cho

sản phẩm dở

dang cuối kỳ

 Đặc điểm: Chi phí sản xuất tính cho sản phẩm dở dang cuối kỳ gồm đầy đủcác khoản mục chi phí trong cấu thành của chi phí sản xuất Đối với chi phí NVLchính đợc xác định nằm trong sản phẩm dở dang theo số lợng sản phẩm dở dangkhông qui đổi theo mức độ hoàn thành Còn các chi phí chế biến trong sản phẩm dởdang tính theo số lợng sản phẩm dở dang đã qui đổi theo mức độ hoàn thành.

 công thức tính:

2.3 Phơng pháp đánh giá theo 50% chi phí chế biến

 Điều kiện áp dụng: Cách đánh giá này phù hợp với những sản phẩm mà chi phí chế biến chiếm tỷ trọng thấp trong tổng chi phí Thực chất đây là một dạng của phơng pháp ớc tính sản lợng tơng đơng trong đó giả định sản phẩm dở dang đã

hoàn thành ở mức độ 50% so với thành phẩm

Phơng pháp này ít đợc sử dụng vì tính không chính xác của nó (vì phải giả địnhmức độ dở dang là 50%, không phản ánh đợc mức dở dang thực tế của sản phẩm)

 Công thức tính toán tơng tự phơng pháp đánh giá theo sản lợng ớc tính tơng

đơng song giả định sản phẩm dở dang ở mức độ 50%

2.4 Phơng pháp đánh giá theo chi phí định mức hoặc kế hoạch

 Điều kiện áp dụng: Phù hợp với những doanh nghiệp xây dựng hệ thống địnhmức chi phí

 Đặc điểm: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung của sản phẩm dở dang đợc xác định căn cứ vào định mức tiêu hao của những công đoạn đã thực hiện đợc Nếu sản phẩm đợc chế tạo không phải

Toàn bộ giá trị NVL chính xuất dùng

đổi ra thànhphẩm

Số l ợng thành phẩm Số l ợng SPdở dang cuối kỳ qui

đổi ra thành phẩm

=

+

x Tổng chi phí chế biến (từng loại)

Giá trị SP dở

dang cuối kỳ Giá trị NVL chính nằm trong

SP dở dang

Chi phí chế biến nằm trong

SP dở dang(tổng các loại)

qua các công đoạn có định mức tiêu hao đợc xác lập riêng biệt thì các khoản mục chi phí của sản phẩm dở dang đợc xác định căn cứ vào tỷ lệ hoàn thành và định mức từng khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm hoàn thành.

Nếu doanh nghiệp không sử dụng giá thành (chi phí) định mức thì có thể dùng giá thành (chi phí) kế hoạch để xác định chi phí sản xuất của sản phẩm dở dang

.2.5 Phơng pháp đánh giá theo chi phí trực tiếp

Theo phơng pháp này, trong giá trị sản phẩm dở dang chỉ gồm chi phí nhân

công trực tiếp hoặc hai loại là chi phí nguyên vật liệu trực tiếp và chi phí nhân

công trực tiếp mà không tính đến các chi phí khác Phơng pháp này tơng tự phơng pháp đánh giá theo chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (chi phí nguyên vật liệu

chính) Tuy nhiên, trong các doanh nghiệp sản xuất thờng nguyên vật liệu là đầu vào chủ yếu, do đó trong giá trị sản phẩm dở dang, chủ yếu là chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (nguyên vật liệu chính) Vì thế, nếu đánh giá theo phơng pháp này - loại bỏ chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (chính) ra khỏi giá trị sản phẩm dở

dang - là không hợp lý và thiếu chính xác

Ngoài ra, trên thực tế, ngời ta còn áp dụng các phơng pháp khác để xác định giátrị sản phẩm dở dang nh: phơng pháp thống kê kinh nghiệm, phơng pháp tính theo chi phí nguyên vật liệu chính và nguyên vật liệu phụ

3 Các phơng pháp tính giá thành

3.1 Phơng pháp giản đơn (hay phơng pháp trực tiếp)

 Điều kiện: Phơng pháp này đợc áp dụng trong các doanh nghiệp sản xuất giản đơn, số lợng mặt hàng ít, khối lợng sản xuất lớn, chu kỳ sản xuất ngắn, sản phẩm dở dang không có hoặc có không đáng kể nh các doanh nghiệp sản xuất độnglực (điện, nớc, hơi nớc, khí nén, khí đốt, ); các doanh nghiệp khai thác (than,

quặng, hải sản, )

 Cách xác định: Theo công thức tổng quát :

3.2 Phơng pháp cộng chi phí

 Điều kiện: áp dụng đối với các doanh nghiệp mà quá trình sản xuất sản phẩm

đợc thực hiện ở nhiều bộ phận sản xuất, nhiều giai đoạn công nghệ, đối tợng tập hợp chi phí sản xuất là các bộ phận chi tiết sản phẩm hoặc giai đoạn công nghệ hay

bộ phận sản xuất Phơng pháp này đợc áp dụng phổ biến trong các doanh nghiệp khai thác, dệt nhuộm, cơ khí chế tạo, may mặc,

 Cách xác định: Giá thành đợc xác định bằng cách cộng chi phí sản xuất của các bộ phận, chi tiết sản phẩm hay tổng chi phí sản xuất của các giai đoạn, bộ phậnsản xuất tạo nên thành phẩm:

Giá thành sản phẩm =Z1 + Z2 + + Zn

Trong đó: n là số giai đoạn hay bộ phận sản xuất tạo nên sản phẩm

3.3 Phơng pháp loại trừ

 Điều kiện: áp dụng trong trờng hợp cùng một qui trình sản xuất vừa tạo

ra sản phẩm chính, vừa tạo ra sản phẩm phụ (sản phẩm phụ không phải là đối ợng tính giá thành mà đợc định giá theo mục đích tận thu) Do vậy, cần loại trừ trị giá sản phẩm phụ ra khỏi tổng chi phí Phơng pháp này đợc áp dụng phổ biến trong các doanh nghiệp chế biến đờng, rợu, bia, mỳ ăn liền

CPSX

dở dang cuối kỳ

Các khoản làm giảmchi phí