Bàn về chế độ hạch toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.DOC

Bàn về chế độ hạch toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ

LỜI MỞ ĐẦU

Trước những biến đổi sâu sắc của nền kinh tế toàn cầu hóa, mức độcạnh tranh về hàng hóa, dịch vụ giữa các doanh nghiệp Việt Nam trên thịtrường trong nước và quốc tế ngày càng khốc liệt hơn Nhất là khi Việt Nam

đã gia nhập vào Tổ chức thương mại thế giới ( WTO ), điều này sẽ mang lạicho các doanh nghiệp Việt Nam nhiều cơ hội vô cùng quý báo và đồng thờicũng tạo ra nhiều thử thách lớn Do đó, mỗi doanh nghiệp không những phải

tự lực vươn lên trong quá trình sản xuất kinh doanh mà còn phải biết phát huytối đa tiềm năng của mình để đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất

Bất kỳ một doanh nghiệp hoạt động kinh doanh nào đều có mục tiêu lâudài là lợi nhuận Để đạt được lợi nhuận cao trong kinh doanh không ngoàibiện pháp tăng doanh thu và giảm chi phí Doanh thu chính là nguồn để doanhnghiệp trang trải các chi phí, thực hiện tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất

mở rộng, thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước Khi được phản ánh theo lĩnhvực và khu vực kinh doanh, doanh thu giúp cho người nhận thông tin có thểhiểu được hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong quá khứ, đánh giárủi ro và mức sinh lợi của công ty và đưa ra được những nhận định với đầy đủthông tin Đối với công ty, phân tích doanh thu thực hiện so với doanh thu kếhoạch sẽ giúp cho doanh nghiệp kịp thời điều chỉnh kế hoạch tiêu thụ và tổchức công tác bán hàng cũng như công tác có liên quan

Xuất phát từ thực tiễn và ý nghĩa quan trọng của doanh thu nói trên em

đã chọn đề tài “Bàn về chế độ hạch toán doanh thu bán hàng và cung cấp

dịch vụ” để tìm hiểu về chế độ hạch toán doanh thu bán hàng và cung cấp

dịch vụ trong các doanh nghiệp thương mại trong điều kiện hiện nay

Do hạn chế về trình độ và thời gian nghiên cứu, nên bài viết này khôngtránh khỏi những thiếu sót về nội dung khoa học cũng như phạm vi và yêu cầunghiên cứu Vì vậy, em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của cácthầy cô giáo để em có thể hoàn thiện hơn đề án này Em xin chân thành cảm

ơn Thạc sĩ Nguyễn Thị Thu Liên đã hướng dẫn em hoàn thành bài viết này

I Chế độ kế toán hiện hành về hạch toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.

1 Khái niệm và điều kiện ghi nhận doanh rhu

1.1 Khái niệm

Hiện nay, có rất nhiều các quan điểm khác nhau về doanh thu Theochuẩn mực kế toán quốc tế “Doanh Thu” số 18 - IAS18: Doanh thu là giá trịgộp của các lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp đạt được trong kì kế toán, phátsinh từ các hoạt động thông thường của doanh nghiệp, tạo nên sự tăng vốnchủ sở hữu, ngoài phần tăng lên từ phần đóng góp thêm của các cổ đông

Kế toán Pháp lại cho rằng: doanh thu là dòng vào, hay sự tăng lên cácloại vốn của đơn vị, hay sự giải quyết các khoản nợ (hoặc kết hợp cả hai) từviệc giao hàng, sản xuất hàng hóa, hoặc những hoạt động khác hình thành nênhoạt động chủ yếu của đơn vị, trong trường hợp đơn giản nhất, chúng tươngđương với giá cả hàng hóa đã bán hay dịch vụ đã cung cấp trong một thời kìnhất định

Tuy có nhiều quan điểm về doanh thu nhưng về bản chất các quan điểm

đó đều giống nhau, có thể thấy rằng, định nghĩa về doanh thu theo chuẩn mực

kế toán là đầy đủ nhất:

Theo chuẩn mực kế toán số 14 (VAS14): doanh thu là tổng giá trị cáclợi ích kinh tế thu được trong kì kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuấtkinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sởhữu

Chuẩn mực số 14 cũng chỉ rõ, Doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị củacác lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được Các khoản thu

hộ bên thứ 3 không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sởhữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu hoặc các khoản góp

vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không phải

là doanh thu

Đối với các doanh nghiệp, doanh thu bao gồm nhiều loại khác nhau,phát sinh từ các hoạt động khác nhau (doanh thu hoạt động bán hàng và cungcấp dịch vụ, doanh thu hoạt động tài chính, thu nhập khác) Trong đó, doanhthu hoạt động bán hàng và cung cấp dịch vụ là bộ phận doanh thu chủ yếu,chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu của doanh nghiệp Khoản thu nàyphát sinh từ các giao dịch thuộc hoạt động bán hàng (là hoạt động bán sảnphẩm do doanh nghiệp sản xuất ra và bán hàng hóa do doanh nghiệp muavào) và hoạt động cung cấp dịch vụ (là việc thực hiện công việc mà doanhnghiệp đã thỏa thuận với người mua theo hợp đồng trong một hoặc nhiều kỳ

kế toán) theo thỏa thuận giữa doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tàisản

1.2 Nguyên tắc xác định và điều kiện ghi nhận doanh thu

a Nguyên tắc xác định doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ

(1) Doanh thu được ghi nhận theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽthu được

(2) Doanh thu phát sinh từ giao dịch được xác định bởi thỏa thuận giữa doanhnghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản Nó được xác định bằng giá trịhợp lý của các khoản đã thu được hoặc sẽ thu được sau khi trừ các khoảnchiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại

(3) Đối với các khoản tiền hoặc tương đương tiền không nhận được ngay thìdoanh thu được xác định bằng cách quy đổi giá trị danh nghĩa của các khoản

sẽ thu được trong tương lai về giá trị thực tế tại thời điểm ghi nhận doanh thutheo tỷ lệ lãi suất hiện hành Giá trị thực tế tại thời điểm ghi nhận doanh thu

có thể nhỏ hơn giá trị danh nghĩa sẽ thu được trong tương lai

(4) Khi hàng hóa hoặc dịch vụ được trao đổi lấy hàng hóa hoặc dịch vụ tương

tự về bản chất thì việc trao đổi đó không được coi là một giao dịch tạo radoanh thu

Khi hàng hóa hoặc dịch vụ được trao đổi để lấy hàng hóa hoặc dịch vụkhác không tương tự thì việc trao đổi đó được coi là một giao dịch tạo radoanh thu Trường hợp này doanh thu được xác định bằng giá trị hợp lý củahàng hóa hoặc dịch vụ nhận về sau khi điều chỉnh các khoản tiền hoặc tươngđương tiền trả thêm hoặc thu thêm Khi không xác định được giá trị hợp lýcủa hàng hóa hoặc dịch vụ nhận về thì doanh thu được xác định bằng giá trịhợp lý của hàng hóa hoặc dịch vụ đem trao đổi, sau khi điều chỉnh các khoảntiền hoặc tương đương tiền trả thêm hoặc thu thêm

b, Điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ

Theo VAS 14, doanh thu bán hàng được ghi nhận khi đồng thời thỏa

mãn cả 5 điều kiện sau:

- Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền

sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua

- Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sởhữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa

- Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn

- Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bánhàng

- Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng

Doanh nghiệp phải xác định thời điểm chuyển giao phần lớn rủi ro và

lợi ích gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa cho người mua trong từng trườnghợp cụ thể

Trong trường hợp doanh nghiệp vẫn còn chịu phần lớn rủi ro gắn liềnvới quyền sở hữu hàng hóa thì giao dịch không được coi là hoạt động bánhàng và doanh thu không được ghi nhận Doanh nghiệp còn phải chịu rủi rogắn liền với quyền sở hữu duới nhiều hình thức khác nhau như:

- Doanh nghiệp còn phải chịu trách nhiệm để đảm bảo cho tài sản được hoạtđộng bình thường mà việc này không nằm trong các điều khoản bảo hànhthông thường

- Khi việc thanh toán tiền bán hàng còn chưa chắc chắn vì phụ thuộc vàongười mua hàng hóa đó

- Khi hàng hóa được giao còn chờ lắp đặt và việc lắp đặt đó là phần quantrọng của hợp đồng mà doanh nghiệp chưa hoàn thành

- Khi người mua có quyền hủy bỏ việc mua hàng vì một lý do nào đó đượcnêu trong hợp đồng mua bán và doanh nghiệp chưa chắc chắn về khả nănghàng bán có bị trả lại hay không

- Nếu doanh nghiệp chỉ còn phải chịu một phần nhỏ rủi ro gắn liền với quyền

sở hữu hàng hóa thì việc bán hàng được xác định và doanh thu được ghi nhận

- Doanh thu bán hàng được ghi nhận chỉ khi đảm bảo là doanh nghiệp nhậnđược lợi ích kinh tế từ giao dịch - Doanh thu và chi phí liên quan đến cùngmột giao dịch phải được ghi nhận đồng thời theo nguyên tắc phù hợp

Cũng theo VSA 14 Doanh thu cung cấp dịch vụ được ghi nhận khi thỏa mãn

4 điều kiện:

- Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn

- Có khả năng thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch cung cấp dịch vụ đó

- Xác định được phần công việc đã hoà thành vào ngày lập Bảng cân đối kế toán

- Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch và chi phí để hoàn thành giao dịchcung cấp dịch vụ đó

2 Tác dụng, ý nghĩa của hạch toán doanh thu

Khi doanh nghiệp bước vào một thị trường cạnh tranh, hội nhập thì việcđánh giá, xem xét một cách chính xác doanh nghiệp hoạt động có hiệu quảhay có lợi nhuận không thông qua công tác hạch toán các khoản doanh thu có

hệ thống, đúng nguyên tắc và đúng chuẩn mực kế toán là vấn đề quan trọnghàng đầu trong quản trị doanh nghiệp hiện nay Ngược lại, có thể làm cho nhàquản trị nhận định sai lầm về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, từ đó cóthể làm cho nhà quản trị đưa ra những quyết định sai lầm ảnh hưởng đến hiệuquả hoạt động của doanh nghiệp

3 Nguyên tắc hạch toán doanh thu

- Đối với sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế

GTGT theo phương pháp khấu trừ, doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là

giá bán chưa có thuế GTGT;

- Đối với sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ không thuộc diện chịu thuếGTGT, hoặc chịu thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp thì doanh thu bán

hàng và cung cấp dịch vụ là tổng giá thanh toán;

- Đối với sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế tiêu thụ

đặc biệt, hoặc thuế xuất khẩu thì doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là tổng

giá thanh toán (bao gồm cả thuế tiêu thụ đặc biệt, hoặc thuế xuất khẩu);

- Những doanh nghiệp nhận gia công vật tư, hàng hoá thì chỉ phản ánh

vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ số tiền gia công thực tế được

hưởng, không bao gồm giá trị vật tư, hàng hoá nhận gia công

- Đối với hàng hoá nhận bán đại lý, ký gửi theo phương thức bán đúnggiá hưởng hoa hồng thì hạch toán vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch

vụ phần hoa hồng bán hàng mà doanh nghiệp được hưởng

- Trường hợp bán hàng theo phương thức trả chậm, trả góp thì doanhnghiệp ghi nhận doanh thu bán hàng theo giá bán trả ngay và ghi nhận vàodoanh thu hoạt động tài chính về phần lãi tính trên khoản phải trả nhưng trảchậm phù hợp với thời điểm ghi nhận doanh thu được xác nhận.

- Những sản phẩm, hàng hoá được xác định là tiêu thụ, nhưng vì lý do

về chất lượng, về qui cách kỹ thuật, người mua từ chối thanh toán, gửi trảlại người bán hoặc yêu cầu giảm giá và được doanh nghiệp chấp thuận; hoặcngười mua mua hàng với khối lượng lớn được chiết khấu thương mại thì cáckhoản giảm trừ doanh thu bán hàng này được theo dõi riêng biệt trên các Tàikhoản 531 - Hàng bán bị trả lại, hoặc Tài khoản 532 - Giảm giá hàng bán, Tàikhoản 521 - Chiết khấu thương mại

- Trường hợp trong kỳ doanh nghiệp đã viết hoá đơn bán hàng và đã

thu tiền bán hàng nhưng đến cuối kỳ vẫn chưa giao hàng cho người mua hàng,thì trị giá số hàng này không được coi là tiêu thụ và không được ghi vào Tàikhoản 511- "Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ" mà chỉ hạch toán vàobên Có Tài khoản 131- "Phải thu của khách hàng" về khoản tiền đã thu củakhách hàng Khi thực giao hàng cho người mua sẽ hạch toán vào Tài khoản511- "Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ" về trị giá hàng đã giao, đã thutrước tiền bán hàng, phù hợp với các điều kiện ghi nhận doanh thu

- Đối với trường hợp cho thuê tài sản, có nhận trước tiền cho thuê củanhiều năm thì doanh thu cung cấp dịch vụ ghi nhận của năm tài chính là sốtiền cho thuê được xác định trên cơ sở lấy toàn bộ tổng số tiền thu được chiacho số năm cho thuê tài sản

- Đối với doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ cung cấp sản phẩm, hànghoá, dịch vụ theo yêu cầu của Nhà nước, được Nhà nước trợ cấp, trợ giá theoqui định thì doanh thu trợ cấp, trợ giá là số tiền được Nhà nước chính thức

thông báo, hoặc thực tế trợ cấp, trợ giá Doanh thu trợ cấp, trợ giá được phảnánh trên TK 5114 - Doanh thu trợ cấp trợ giá.

4 Nội dung hạch toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ

số 01a-Bha hoặc mẫu hoá đơn số 01b-Bha cho doanh nghiệp tính thuế GTGT theophương pháp trực tiếp

- Phiếu thu, phiếu chi để ghi nhận các khoản thu chi bằng tiền

- Giấy báo nợ, giấy báo có của ngân hàng

- Các chứng từ khác liên quan (nếu có)

- Số thuế GTGT phải nộp NSNN đối với doanh nghiệp áp dụng phương pháptrực tiếp;

- Khoản chiết khấu thương mại kết chuyển cuối kỳ;

- Trị giá hàng bán bị trả lại kết chuyển cuối kỳ;

- khoản giảm giá hàng bán kết chuyển cuối kỳ;

- Kết chuyển doanh thu thuần vào Tài khoản 911 “Xác định kết quả kinhdoanh”;

Bên Có:

- Doanh thu bán sản phẩm, hàng hóa, bất động sản dầu tư, và cung cấp dịch

vụ của doanh nghiệp thực hiện trong kỳ kế toán

Tài khoản 511 không có số dư cuối kỳ, và có 5 tài khoản cấp 2 sau:

- Tài khoản 5111 - doanh thu bán hàng hóa: phản ánh doanh thu và doanh thuthuần của khối lượng hàng hóa đã được xác định là tiêu thụ trong một kỳ kếtoán của doanh nghiệp

- Tài khoản 5112 - doanh thu bán các thành phẩm: Phản ánh doanh thu vàdoanh thu thuần của khối lượng sản phẩm (Thành phẩm, bán thành phẩm) đãđược xác định là tiêu thụ trong một kỳ kế toán của doanh nghiệp

- Tài khoản 5113 - doanh thu cung cấp dịch vụ: Phản ánh doanh thu và doanhthu thuần của khối lượng dịch vụ đã hoàn thành, đã cung cấp cho khách hàng

và đã được xác định là tiêu thụ trong một kỳ kế toán

- Tài khoản 5114 - doanh thu trợ cấp, trợ giá: dùng để phản ánh các khoảndoanh thu từ trợ cấp, trợ giá của Nhà nước khi doanh nghiệp thực hiện nhiệm

vụ cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ theo yêu cầu của Nhà nước

- Tài khoản 5117 - doanh thu kinh doanh bất động sản đầu tư, dùng để phảnánh doanh thu kinh doanh bất động sản đầu tư của doanh nghiệp

c Phương pháp hạch toánc

* Phương thức bán hàng trực tiếp cho khách hàng

- Doanh nghiệp tính VAT theo phương pháp khấu trừ

(1): Doanh thu bán hàng theo giá không VAT

(2): VAT đầu ra phải nộp

(3): Kết chuyển các khoản giảm trừ doanh thu

(4): Kết chuyển doanh thu thuần

(5): Chiết khấu thương mại, hàng bán bị trả lại, giảm giá hàng bán khôngVAT

(6)VAT đầu ra tương ứng

- Doanh nghiệp tính VAT theo phương pháp trực tiếp

(1): Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ

(2): Kết chuyển các khoản giảm trừ doanh thu

(3): Kết chuyển VAT phải nộp

(4): Kết chuyển doanh thu thuần

(5): Các khoản giảm trừ doanh thu

(1)

(4)

* Phương thức bán hàng qua đại lý

- Bên giao đại lý

(1): Kết chuyển doanh thu thuần

(2): Kết chuyển các khoản giảm trừ doanh thu

(3): VAT đầu ra giảm tương ứng

(4): Giá bán không thuế

(5): VAT đầu ra của hàng tiêu thụ

(6): Bên nhận đại lý thanh toán tiền hàng sau khi trừ đi hoa hồng được hưởng(7): Hoa hồng đại lý

- Bên nhận đại lý

(1): Toàn bộ tiền hàng

(2): Hoa hồng đại lý được hưởng

(3): Phải trả chủ hàng

(4): Thanh toán tiền hàng cho chủ hàng

(5): Kết chuyển doanh thu thuần

(3)

(4)

* Phương thức bán hàng trả góp

(1): Doanh thu theo giá bán thu tiền ngay

(2): Số tiền người mua trả tiền lần đầu tại thời điểm mua hàng

(3): Tổng số tiền còn phải thu ở người mua

(4): VAT phải nộp tính trên giá bán thu tiền ngay

(5): Doanh thu chưa thực hiện

(6): Doanh thu hoạt động tài chính ghi nhận theo kỳ

(7): Thu tiền ở người mua các kỳ sau

(8): Kết chuyển doanh thu thuần

TK 111, 112

TK 3331

(7)(4)

TK 515

(3)