ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỀ XUẤT CÁC TIÊU CHÍ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO SẢN XUẤT TTCN TẠI CÁC ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM VÀ KHU VỰC ĐBSCL

ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỀ XUẤT CÁC TIÊU CHÍ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO SẢN XUẤT TTCN TẠI CÁC ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM VÀ KHU VỰC ĐBSCL Nghề thủ công: là những nghề sản xuất ra sản phẩm mà kỹ thuật sản xuất chủ yếu là làm bằng tay. Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, các nghề thủ công có thể sử dụng máy, hóa chất và các giải pháp kỹ thuật của công nghiệp trong một số công đoạn, phần việc nhất định nhưng phần quyết định chất lượng và hình thức đặc trưng của sản phẩm vẫn làm bằng tay.

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

CHƯƠNG 1 3

TỔNG QUAN VỀ TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP (TTCN) 3

1 1 Một số khái niệm 3

1.2 Vai trò của các nghề tiểu thủ công nghiệp 3

1.3 Đặc trưng của nghề tiểu thủ công nghiệp 4

1.4 Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sự phát triển của các các nghề tiểu thủ công nghiệp 4

1.5 Đánh giá mức độ ảnh hưởng đến môi trường của các ngành sản xuất TTCN 6

1.5.1 Ô nhiễm nguồn nước và đất 7

1.5.2 Vấn đề ô nhiễm không khí 7

1.5.3 Vấn đề ô nhiễm tiếng ồn 8

1.6 Tình hình sức khỏe và bệnh tật tại các cơ sở sản xuất TTCN 9

CHƯƠNG 2 10

CÁC VĂN BẢN, QUI ĐỊNH QUẢN LÝ KHU VỰC SẢN XUẤT TỂU THỦ CÔNG NGHIỆP QUI MÔ VỪA VÀ NHỎ NẰM TRONG KHU DÂN CƯ Ở VIỆT NAM VÀ KHU VỰC ĐBSCL 10

CHƯƠNG 3 11

ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỀ XUẤT CÁC TIÊU CHÍ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO SẢN XUẤT TTCN TẠI CÁC ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM VÀ KHU VỰC ĐBSCL 11

3.1 Đánh giá môi trường của ngành TTCN tại các đô thị ở Việt Nam và khu vực ĐBSCL 11

3.1.1 Việt Nam: 11

3.1.2 Đồng bằng sông Cửu Long: 11

3.2 Đề xuất các tiêu chí bảo vệ môi trường cho sản xuất TTCN tại các đô thị ở Việt Nam và khu vực ĐBSCL 12

CHƯƠNG IV 14

ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP XỬ LÝ CHẤT THẢI, BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG NGÀNH SẢN XUẤT THẠCH DỪA 14

4.1 Tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường 14

4.2 Áp dụng các công cụ kinh tế 14

4.4 Tăng cường nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ 15

4.5 Tăng cường hợp tác khu vực và quốc tế 15

4.6 Các biện pháp xử lý chất thải 16

4.6.1 Nước thải 16

4.6.2 Chất thải rắn 17

4.6.3 Khí thải 18

CHƯƠNG 5: CASE STUDY - CƠ SỞ THẠCH DỪA MINH CHÂU 20

5.1 Các thông tin chung: 20

5 2.Quy trình sản xuất 21

5.2 Hiện trạng cơ sở: 24

5.2.1 Hiện trạng sản xuất 24

5.2.2 Hiện trạng môi trường 24

5.2 3 Đánh giá tiềm năng thực hiện sản xuất sạch hơn 24

5.3 Đánh giá các số liệu sản xuất tại nhà máy trước khi thực hiện sản xuất sạch hơn 24

5.3.1 Đánh giá cân bằng vật chất và năng lượng sản phẩm thạch dừa : 24

5.3.2 Chi phí sản xuất biến đổi sản phẩm thạch dừa 25

5.3.3 Đánh giá phân bổ tiêu thụ năng lượng 26

5.4 Triển khai thực sản xuất sạch hơn tại nhà máy 27

5.4.1 Triển khai thực sản xuất sạch hơn tại nhà máy 27

5.4.2 Xác định các nguyên nhân gây lãng phí và phát sinh chất thải 28

5.4.3 Xác định các cơ hội thực hiện SXSH và xây dựng giải pháp SXSH trọng tâm.29 5.4.4 Phân tích các yếu tố kinh tế – kỹ thuật và môi trường của các giải pháp 32

5.5 Đánh giá hiệu quả sau khi thực hiện sản xuất sạch hơn tại nhà máy 44

TÀI LIỆU THAM KHẢO 46

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TIỂU THỦ CÔNG NGHIỆP (TTCN)

1 1 Một số khái niệm

- Nghề thủ công: là những nghề sản xuất ra sản phẩm mà kỹ thuật sản xuất chủ yếu làlàm bằng tay Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, các nghề thủ công có thể sửdụng máy, hóa chất và các giải pháp kỹ thuật của công nghiệp trong một số công đoạn,phần việc nhất định nhưng phần quyết định chất lượng và hình thức đặc trưng của sảnphẩm vẫn làm bằng tay Nguyên liệu của các nghề thủ công thường lấy trực tiếp từ thiênnhiên; công cụ sản xuất thường là công cụ cầm tay đơn giản

- Thủ công nghiệp: là lĩnh vực sản xuất bao gồm tất cả các nghề thủ công Cũng có khigọi là ngành nghề thủ công

- Ngành tiểu công nghiệp, thủ công nghiệp: là lĩnh vực sản xuất bao gồm các nghề thủcông và các cơ sở công nghiệp nhỏ Thường các cơ sở công nghiệp nhỏ này có nguồn gốc

từ các nghề thủ công phát triển thành

- Làng nghề tiểu thủ công nghiệp: là làng có nghề tiểu thủ công nghiệp phát triển với một

tỷ lệ số hộ và tỷ lệ thu nhập từ nghề TTCN nhất định, trở thành nguồn thu nhập quantrọng không thể thiếu được của người dân trong làng Nhiều nước trên thế giới lấy tỷ lệ20% hay 30%, ở Việt Nam đang có xu hướng lấy tỷ lệ 30% hay 50% số hộ dân làm nghề

và thu nhập của làng từ nghề thủ công Tỷ lệ đó được duy trì và ổn định trong nhiều năm

1.2 Vai trò của các nghề tiểu thủ công nghiệp

* Phát triển các ngành nghề TTCN góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho ngườilao động, cải thiện đời sống người dân, đồng thời đã tạo ra nguồn tích luỹ khá lớn và ổnđịnh cho các hộ gia đình cũng như cho ngân sách địa phương

* Hoạt động sản xuất kinh doanh của các ngành nghề TTCN góp phần làm tăng giá trịtổng sản phẩm hàng hóa cho nền kinh tế Một khi các ngành nghề TTCN phát triển mạnh,

nó sẽ tạo ra một đội ngũ lao động có tay nghề cao và lớp nghệ nhân mới Chính thông qualực lượng này để tiếp thu những tiến bộ kỹ thuật và công nghệ tiên tiến áp dụng vào sảnxuất, làm cho sản phẩm có chất lượng cao, giá thành giảm, khả năng cạnh tranh trên thịtrường lớn

* Phát các nghề tiểu thủ công nghiệp sẽ góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóadân tộc của địa phương

1.3 Đặc trưng của nghề tiểu thủ công nghiệp

Nghề tiểu thủ công nghiệp có một số nét đặc trưng nổi bật sau đây:

- Ra đời và phát triển trên cơ sở kỹ thuật tinh xảo và tài hoa của đôi tay và trí óc của cácnghệ nhân, được truyền từ đời này sang đời khác, được mọi lứa tuổi tiếp thu và có hànhnghề

- Đáp ứng được nhu cầu của xã hội ở các địa phương và trong cả nước nên giá trị và giátrị sử dụng khá cao Nét nổi bật là nguyên vật liệu được khai thác tại chỗ, nhiều nghề đãtạo được danh tiếng về sản xuất của địa phương và nhiều nơi biết đến

- Kết tinh được nhiều truyền thống, tinh hoa của dân tộc, tạo nên đặc thù phản ánh thóiquen của nhân dân bao đời Trong đó, nổi bật là các thói quen sử dụng nguyên vật liệu,thói quen sử dụng công cụ tinh xảo; thói quen về tạo hình sản phẩm; thói quen trang tríthông qua dùng màu sắc, hình thể; thói quen về thể hiện kỹ năng, kỹ xảo trong các thaotác trên cơ sở sử dụng linh hoạt, mềm dẻo các công cụ lao động một cách tinh tế với sựcảm nhận khác nhau Tính đặc thù này đã tạo nên các sản phẩm phong phú, tinh tế, với độ

kỳ công cao, khiến sản phẩm trở nên độc đáo, quyến rũ người sử dụng

- Sản phẩm thể hiện sự tích hợp các kiến thức về tự nhiên, xã hội, môi trường, văn hóa,khoa học kỹ thuật, tinh hoa văn hóa dân tộc và truyền thống đẹp trong đời sống xã hội quanhiều thời đại

1.4 Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sự phát triển của các các nghề tiểu thủ công nghiệp

Quá trình hình thành và phát triển của các nghề TTCN chịu ảnh hưởng của nhiềunhân tố tự nhiên, kinh tế, xã hội, trong đó thì các nhân tố kinh tế - xã hội có ảnh hưởngmạnh mẽ hơn cả Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến sự phát triển gồm có:

* Nhu cầu thị trường

Thị trường tiêu thụ còn phụ thuộc vào các cơ sở tiêu thụ lớn Các cơ sở sản xuấtTTCN trên địa bàn tỉnh chủ yếu xuất khẩu sản phẩm thông qua các công ty trung gian,thậm chí qua nhiều cấp, gây nên tình trạng ép giá, giá cả không ổn định Làm cho nhà sảnxuất thua thiệt ảnh hưởng đến thu nhập người gia công

* Cơ chế chính sách về phát triển các cơ sở sản xuất TTCN

Cơ chế chính sách của Nhà nước có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển hay suyvong của các cơ sở sản xuất TTCN Từ khi thực hiện công cuộc đổi mới đến nay, khi các

hộ gia đình được công nhận là chủ thể kinh tế độc lập tự chủ, các doanh nghiệp tư nhânđược phép phát triển chính thức, thì các cơ sở sản xuất TTCN đã có điều kiện phục hồi

và phát triển mạnh Chính sách mở cửa hội nhập nền kinh tế nước ta với khu vực và thế

nhất là hàng thủ công mỹ nghệ, trong đó có sản phẩm thêu ren truyền thống, nhưng đồngthời cũng tạo điều kiện cho hàng nước ngoài tràn vào thị trường trong nước khá nhiều,làm cho sản phẩm của các cơ sở khó có thể cạnh tranh nổi với sản phẩm ngoại nhập, làmhạn chế sự phát triển của một số cơ sở

Trong quá trình CNH, HĐH đất nước, nếu không có chính sách phát triển hợp lý đốivới sự kết hợp giữa đại công nghiệp với tiểu thủ công nghiệp thì các cơ sở sản xuất cũngkhó có điều kiện phát triển

* Vốn cho phát triển sản xuất kinh doanh

Vốn là yếu tố, là nguồn lực quan trọng đối với bất kỳ quá trình sản xuất, kinh doanhnào Sự phát triển của các cơ sở sản xuất TTCN cũng không nằm ngoài sự ảnh hưởng củanhân tố vốn sản xuất Trước đây, vốn của các hộ sản xuất, kinh doanh trong các cơ sơ sảnxuất TTCN rất nhỏ bé, thường là vốn tự có của từng gia đình hoặc vay mượn từ ngườithân nên quy mô sản xuất không mở rộng được Ngày nay, trong điều kiện của nền kinh tếthị trường cạnh tranh khốc liệt, nhu cầu về vốn đã khác trước, đòi hỏi các hộ sản xuất,kinh doanh phải có lượng vốn khá lớn để đầu tư, cải tiến công nghệ, đưa thiết bị, máymóc tiên tiến vào một số khâu, công đoạn, công việc có thể thay thế kỹ thuật lao động thủcông được, nhằm nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm để đáp ứng nhu cầucủa thị trường

* Yếu tố nguyên vật liệu

Yếu tố nguyên vật liệu cũng có ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất TTCN Khốilượng, chủng loại, phẩm cấp và khoảng cách từ cơ sở sản xuất tới nơi có nguồn nguyênvật liệu có ảnh hưởng tới chất lượng và giá thành sản phẩm của các đơn vị sản xuất Chonên, các cơ sở sản xuất thường chú ý nhiều đến yếu tố nguyên vật liệu Trước đây, phầnlớn các cơ sở được hình thành do có nguồn nguyên vật liệu tại chỗ và nghề nghiệp chủyếu được gắn bó với nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương Hiện nay, nguồn nguyênliệu tại chỗ của nhiều cơ sở sản xuất đã cạn kiệt, phải vận chuyển từ những nơi khác về,điều kiện khai thác, vận chuyển có ảnh hưởng tới việc đảm bảo nguồn nguyên liệu chocác cơ sở sản xuất Trong điều kiện khoa học và công nghệ phát triển như hiện nay,nguyên vật liệu cho các cơ sở đã có sự phong phú, đa dạng Một loại nguyên vật liệu cóthể dùng cho nhiều loại sản phẩm, ngược lại một loại sản phẩm có thể dùng nhiều loạinguyên vật liệu thay thế

Vì vậy, vấn đề chọn lựa và sử dụng các loại nguyên vật liệu thay thế hợp lý, theohướng đa dạng hóa, giá rẻ, bảo đảm cho quy trình sản xuất nhanh, đảm bảo sảm phẩm củacác cơ sở có được chất lượng cao, giá thành hạ là điều cần được quan tâm

* Về cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng của các cơ sở trong vùng còn yếu kém, chưa có đầy đủ nhà xưởng, nhà sấysản phẩm, nhà kho, bến bãi… Trang thiết bị còn lạc hậu, thậm chí là thiếu trang thiết bị,chủ yếu làm thủ công Điều này đã hạn chế rất nhiều trong việc phát triển các ngành nghềTTCN

* Trình độ kỹ thuật và công nghệ

Trình độ kỹ thuật và công nghệ sản xuất có ảnh hưởng rất quan trọng đối với bất kỳngành nghề nào, sản phẩm nào Nó ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động, chấtlượng và giá thành sản phẩm, đến năng lực cạnh tranh của các sản phẩm hàng hóa trên thịtrường và cuối cùng là quyết định đến sự tồn tại hay suy vong của một cơ sở sản xuất,một ngành nghề nào đó Hiện nay, phần lớn các cơ sở sản xuất TTCN vẫn sử dụng thiết bịthủ công, công nghệ cổ truyền chủ yếu dựa vào kinh nghiệm có tính chất cha truyền connối trong từng hộ gia đình là chính Bởi vậy, sản phẩm sản xuất ra với năng suất, số lượng

và chất lượng sản phẩm thấp kém, không đồng bộ, giá thành cao, hạn chế khả năng cạnhtranh của các sản phẩm Để đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao năng suất, chất lượng sảnphẩm, đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, các cơ sở sản xuất kinhdoanh không thể không đổi mới trang thiết bị, cải tiến áp dụng một số tiến bộ khoa họccông nghệ vào các lĩnh vực sản xuất

1.5 Đánh giá mức độ ảnh hưởng đến môi trường của các ngành sản xuất TTCN

Hiện nay, các chất thải phát sinh từ các ngành nghề TTCN đang gây ô nhiễm môitrường nghiêm trọng, tác động trực tiếp tới sức khoẻ người dân và ngày càng trở thànhvấn đề bức xúc

Nguy cơ này phát sinh chính từ đặc thù của hoạt động của TTCN, như quy mô nhỏ,manh mún, công nghệ thủ công, lạc hậu, không đồng bộ, phát triển tự phát, chủ yếu pháttriển theo nhu cầu của thị trường Và một thực tế đáng buồn nữa là do sự thiếu hiểu biếtcủa những người dân về tác hại của hoạt động sản xuất đến sức khoẻ của chính bản thânmình và những người xung quanh

Tùy theo tính chất của từng loại ngành nghề mà loại ô nhiễm môi trường cũng khácnhau Chẳng hạn như, ở các cơ sở sản xuất mặt hàng mây, tre đan…thì có tình trạng ônhiễm không khí, do phải sử dụng lưu huỳnh khi sấy nguyên liệu; với các cơ sở côngnghiệp chất thải chủ yếu là khói, bụi và khí độc; ở các ngành nghề tái chế nhựa khi làmsạch nguyên liệu người ta đã thải vào sông hồ một lượng chất thải nguy hiểm như thuốctrừ sâu, hóa chất…gây ô nhiễm nguồn nước, không chỉ thế khi nấu chảy nguyên liệu còntạo ra mùi rất khó chịu.v.v

1.5.1 Ô nhiễm nguồn nước và đất

Hiện nay, tình trạng phổ biến của các hộ, cơ sở sản xuất TTCN là sử dụng ngay diệntích ở làm nơi sản xuất Khi quy mô sản xuất tăng lên hoặc sử dụng thiết bị, hóa chất đãlàm cho môi trường sống bị ô nhiễm nặng nề, nhất là ở các cơ sở tái chế phế liệu và chếbiến thực phẩm Cho đến nay, phần lớn nước thải tại các ngành nghề TTCN đều thảithẳng ra ngoài không qua bất kỳ khâu xử lý nào Đây chính là nguyên nhân khiến cho tìnhtrạng ô nhiễm nguồn nước tại các khu vực này ngày càng tồi tệ hơn

Theo như một khảo sát mới đây của Viện Khoa học và Công nghệ môi trường (Đạihọc Bách khoa Hà Nội) và Bộ Khoa học Công nghệ cho thấy, 100% mẫu nước thải ở các

cơ sở sản xuất TTCN đều cho thông số ô nhiễm vượt tiêu chuẩn cho phép Hầu như toàn

bộ hệ thống nước mặt, nước ngầm đều có dấu hiệu ô nhiễm

Vấn đề ô nhiễm nước tại các cơ sở chế biến nông sản thực phẩm ngày càng trầmtrọng Chế biến nông sản thực phẩm là loại hình sản xuất có nhu cầu lớn về sử dụng nước

và đồng thời cũng thải ra một lượng nước không nhỏ Nước thải của các cơ sở này có đặctính chung là rất giàu chất hữu cơ, dễ phân huỷ sinh học Ví dụ như nước thải của quátrình sản xuất tinh bột từ sắn có hàm lượng ô nhiễm rất cao (COD = 13.300 - 20.000mg/l;BOD5 = 5.500 - 125.000 mg/l) Đặc trưng nước thải của một số cơ sở chế biến nông sảnthực phẩm cho thấy chất lượng môi trường nước tại các cơ sở sản xuất là rất đáng lo ngại.Cho đến nay, phần lớn nước thải tại các cơ sở sản xuất đều thải thẳng ra ngoài không quabất kỳ khâu xử lý nào Nước thải này tồn đọng ở cống rãnh thường bị phân huỷ yếm khígây ô nhiễm không khí và ngấm xuống lòng đất gây ô nhiễm môi trường đất và suy giảmchất lượng nước ngầm

Bến Tre là tỉnh thuộc vùng ĐBSCL với cây dừa là lọai cây nông nghiệp chủ yếu, gần 40

ha trồng dừa, sản lượng trên 200 triệu trái/năm Từ trái dừa có thể tạo ra các sản phẩmnhư: thạch dừa, kẹo dừa, sữa dừa ,… với tổng sản lượng lên đến 20.000 tấn/năm Nướcthải sản xuất kẹo dừa của công ty TNHH Đông Á có pH thấp 3,9 – 4,2, ô nhiễm hữu cơrất nặng COD = 8.625 – 13.875 mg/l, BOD5= 5.350 – 8.500 mg/l, dầu mỡ thực vật = 284– 306 mg/l, ngoài ra còn bị ô nhiễm bởi N với lượng nước thải trung bình sinh ra khi sảnxuất 1 tấn kẹo dừa là 2,5m3 nước thải Tuy nhiên, cho đến vẫn chưa được quan tâm xử lýthích đáng, vì vậy có nguy cơ gây ô nhiễm nguồn tiếp nhận, đặc biệt là nguồn nước cấpcho sinh hoạt như sông Hàm Luông

1.5.2 Vấn đề ô nhiễm không khí.

Một trong những vấn đề đáng quan tâm tại các cơ sở TTCN hiện nay đó chính là ônhiễm không khí Hầu hết các cơ sở đều sản xuất thủ công nên đều sử dụng than củi vàthan đá gây ra ô nhiễm không khí như bụi và hơi nước, SO2, CO2, CO va NOx là hết sứcphổ biến Trong đó, các khí CO2 và NOx là các tác nhân gây hiệu ứng nhà kính Ngoài ra,

các khí độc hại này còn được sinh ra trong quá trình phân hủy yếm khí các hợp chất hữu

cơ có trong nước thải, chất thải hữu cơ dạng rắn như H2S, NH3, CH4…

Các ngành sản xuất vật liệu xây dựng: Đây là loại hình sản xuất gây ô nhiễm môitrường lớn nhất về cả chất thải khí, chất thải rắn và nước thải Bụi phát sinh do các hoạtđộng vận chuyển, chế biến nguyên nhiên vật liệu (đất, đá, cao lanh, xi măng, than, ) vàbụi xỉ than tỏa ra từ khói lò Khí thải của các lò nung gạch, ngói, gốm, sứ có chứa cácloại khí có hại như CO, SO2, NOx, HF , gây ô nhiễm môi trường không khí rất lớn Ví

dụ như nồng độ bụi vượt 7,7 lần so với tiêu chuẩn cho phép vào mùa khô, vào mùa mưa

có giảm nhưng vẫn vượt gấp 4 lần và nồng độ khí CO cao từ 5,92 - 10,31 mg/m3 tại cơ sởsản xuất gạch Hoàng Việt thuộc tỉnh An Giang

Mức độ ô nhiễm không khí tại các cơ sở tái chế kim loại cũng không nhỏ Bụi trongkhông khí phát sinh từ khâu phân loại, gia công sơ bộ, tẩy gỉ, nấu, cán, kéo, đặc biệt làkhu vực bên cạnh các lò đúc thép, hàm lượng bụi vượt tiêu chuẩn cho phép tới 10-15 lần.Tại các làng nghề này, bụi thường có chứa kim loại mà chủ yếu là ô-xít sắt nồng độ lêntới 0,5mg/m3 làm cho không khí có mùi tanh Trong không khí tại các làng nghề này luônphát hiện được hơi hóa chất độc hại như Cl, HCN, HCl, H2SO4, SO2, CO, NO tuy hàmlượng nhỏ nhưng có mặt thường xuyên trong không khí gây ảnh hưởng đáng kể đến sứckhỏe cộng đồng

Tại các cơ sở mộc bụi cũng là một vấn đề đáng nói Bụi phát sinh trong quá trìnhvận chuyển và gia công sản phẩm Nồng độ dung môi hữu cơ cũng tương đối cao tại các

bộ phận sơn hoàn thiện sản phẩm, do đặc thù sản xuất tại hộ gia đình có mặt bằng chậtnên bộ phận sơn thường được bố trí ngoài trời là chính, khả năng phát tán dung môi hữu

cơ ra môi trường xung quanh rất lớn Nhìn chung, so với tiêu chuẩn vệ sinh lao động(3733/ 2002/ QĐ-BYT), các yếu tố ô nhiễm đều có giá trị thấp hơn, bằng hoặc cao hơn.Nhưng đa số các cơ sở sản xuất ở ngay trong khu vực nhà ở nên nếu so vớiTCVN 5937-

1995 và TCVN 5938-1995 áp dụng đối với khu dân cư thì lại cao hơn rất nhiều lần

1.5.3 Vấn đề ô nhiễm tiếng ồn.

Không chỉ có nguồn nước và không khí tại các cơ sở sản xuất TTCN bị ô nhiễm, màtại đây những vấn đề tiếng ồn Đây là ô nhiễm đặc trưng cho các nghề mộc và chạm khắc.Tiếng ồn phát sinh từ các máy xẻ gỗ, máy cưa, máy tiện, máy bào, máy phun sơn, máychuốt, xẻ mây song Tại các vị trí này, tiếng ồn đo đều vượt 85dB, cá biệt tại khu vựclàm việc bên cạnh các máy xẻ gỗ, chuốt, xẻ mây song tiếng ồn vượt 95dB Do đặc thù lànơi sản xuất và nhà ở liền kề nhau, điều này làm cho dân cư trong khu vực phải chịu đựngtiếng ồn lớn cả những lúc nghỉ ngơi Có nhiều gia đình mức tiếng ồn đo được trong phòngkhách, phòng ngủ lên tới 78dB, vượt quá TCCP tiếng ồn trong khu dân cư (Tiêu chuẩn

xuất này gây ra cho khu vực xung quanh là khá cao, tại nhiều vị trí trước cửa nhà, mứctiếng ồn lên tới 80-82 dB.

1.6 Tình hình sức khỏe và bệnh tật tại các cơ sở sản xuất TTCN.

Tại các khu vực sản xuất TTCN ở Việt Nam nơi sản xuất đan xen với khu dân cư,hầu hết dân cư tại khu vực tham gia vào quá trình sản xuất nên nguy cơ ảnh hưởng củađiều kiện lao động và chất thải sản xuất đến sức khỏe người dân là rất lớn Do môi trườngkhông khí, nước ngầm và nước mặt, đất đều bị ô nhiễm nên số người dân tại các khu vựcsản xuất TTCN bị mắc các bệnh đường hô hấp, đau mắt, bệnh ngoài da, tiêu hóa, phụkhoa là rất cao Ngoài ra là một số bệnh mang tính nghề nghiệp như bệnh bụi phổi, ungthư, thần kinh, đau lưng, đau cột sống Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu về khu vựcsản xuất mới chỉ dừng lại ở các nghiên cứu mô tả cắt ngang (đánh giá hiện trạng môitrường và tình hình bệnh tật) mà chưa có những nghiên cứu dịch tễ đánh giá được mốiliên quan của bệnh tật với các yếu tố ô nhiễm

Tóm lại, tại các cơ sở sản xuất TTCN, cơ sở hạ tầng còn thấp kém, mặt bằng sảnxuất chật chội và tổ chức sản xuất thiếu khoa học Điều kiện và môi trường lao động rấtđáng lo ngại, người lao động thường xuyên phải tiếp xúc với bụi, nhiệt, hóa chất; nguy cơtai nạn lao động cao và thiếu phương tiện bảo vệ cá nhân Môi trường sống đang có nguy

cơ bị ô nhiễm do chất thải sản xuất không được xử lý mà thải trực tiếp vào môi trườngxung quanh, gây ô nhiễm không khí, nước và đất Sức khỏe người lao động và dân cưđang bị đe dọa do ô nhiễm môi trường Bệnh tật phổ biến tại các khu vực sản xuất TTCN

là viêm phế quản - phổi, dị ứng ngoài da, đau mắt, đau lưng, đau cột sống, đau bụng hộichứng dạ dày, phụ khoa

CHƯƠNG 2 CÁC VĂN BẢN, QUI ĐỊNH QUẢN LÝ KHU VỰC SẢN XUẤT TỂU THỦ CÔNG NGHIỆP QUI MÔ VỪA VÀ NHỎ NẰM TRONG KHU DÂN CƯ Ở

VIỆT NAM VÀ KHU VỰC ĐBSCL

1 Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam của Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, Số52/2005/2006/QH11 ngày 29/11/2005 có hiệu lực ngày 01/07/2006

2 Nghị quyết số 41/NQ/TW ngày 15/11/2004 của Bộ chính trị về bảo vệ môi trườngtrong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

3 Quyết định 64/2003/QĐ-TTg ngày 22/04/2003 về việc phê duyệt "kế hoạch xử lý triệt

để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng"

4 Chỉ thị số 26/2007/CT-TTg ngày 26/11/2007 về việc theo dõi, giám sát và đánh giátình hình thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch về tài nguyên-môi trường và phát triển bền vững

5 Nghị định số 25/2013/NĐ-CP ngày 29/3/2013 của Chính phủ về phí bảo vệ môitrường đối với nước thải

6 Quyết định số 577/QĐ-TTg ngày 11/04/2013 của Thủ tướng Chính phủ về việc phêduyệt Đề án tổng thể bảo vệ MT làng nghề đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030

7 Chỉ thị số 17/2008/CT-TTg Về một số giải pháp cấp bách đẩy mạnh công tác xử lýtriệt để các cơ sở gây nhiễm môi trường nghiêm trọng theo Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg ngày 22 tháng 4 năm 2003 của Thủ tướng Chính phủ;

8 Chỉ thị số 12/2007/CT-UBND ngày 18/05/2007 Về việc tăng cường công tác quản lýmôi trường đối với các dự án, cơ sở hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ ảnh hưởngđến môi trường trên địa bàn tỉnh Bến Tre ;

9 Quyết định số 974/QĐ-UBND của UBND tỉnh Bến Tre ngày 27/04/2011 về việc phêduyệt quy hoạch phát triển công nghiệp tỉnh Bến Tre đến năm 2020

10 Nghị định số 92/2006/NĐ-CP ngày 07/9/2006 của Chính phủ về lập, phê duyệt vàquản lý tổng thể phát triển kinh tế - xã hội

11 Nghị định số 29/2008/NĐ-CP ngày 14/03/2008 của Chính phủ về việc quy định vềkhu công nghiệp, khu chế xuất và khu kinh tế

12 Quyết định số 73/2006/QĐ-TTg ngày 04/4/2006 của Thủ tướng chính phủ về việc phêduyệt Quy hoạch phát triển kinh tế công nghiệp theo vùng lãnh thổ đến năm 2010 và tầmnhình đến năm 2020

13 Quyết định số 105/2009/QĐ-TTg ngày 19/8/2009 của Thủ tướng chính phủ về việcban hành quy chế quản lý cụm công nghiệp

14 Công văn 3081/UBND-VHXH của UBND tỉnh Bến Tre ngày 9/7/2012 về Quản lý,

CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỀ XUẤT CÁC TIÊU CHÍ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO SẢN XUẤT TTCN TẠI CÁC ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM VÀ KHU VỰC ĐBSCL

3.1 Đánh giá môi trường của ngành TTCN tại các đô thị ở Việt Nam và khu vực ĐBSCL

3.1.1 Việt Nam:

- Tốc độ phát triển TTCN thời gian qua tương đối nhanh Từ khi có luật đất đai, tốc độtăng bình quân 10-11%/năm Trong đó vùng Đông Nam Bộ tăng 18,2%/năm, vùng đồngbằng Sông Hồng là 3,7%/năm

- Các nghề và làng nghề truyền thống bước đầu được phục hồi, nghề và làng nghề mớiđang được phát triển Hiện nay cả nước có khoảng 1000 làng nghề trong đó 2/3 là làngnghề truyền thống Những tỉnh có nhiều làng nghề như: Hà Tây, Bắc Ninh, Nam Định mỗi tỉnh có đến 60-80 làng nghề

- Các cơ sở TTCN trong khu vực đô thị thường nằm xen kẽ trong khu dân cư, thiết bịcông nghệ sản xuất lạc hậu, đa số các cơ sở chưa có hệ thống xử lý nước thải, khí thải, bụi

và tiếng ồn đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn quy định trước khi thải ra môi trường, lượngchấtthải phát sinh trong quá trình sản xuất chưa được thu gom xử lý triệt để, thải trực tiếp rabên ngoài

- Cùng với sự phát triển, rác thải từ các cơ sở sản xuất, kinh doanh thải ra môi trườngngày càng nhiều và chưa được xử lý đúng quy định Từ đó phát sinh các vấn đề ô nhiễm

về không khí, tiếng ồn, nước thải, rác thải làm thay đổi chất lượng môi trường sống củangười dân trên địa bàn thành phố

- Ngoài ra tình trạng khai thác bừa bãi tài nguyên thiên nhiên phục vụ TTCN đang gâyhậu quả xấu cho môi trường

3.1.2 Đồng bằng sông Cửu Long:

- Tại khu vực ĐBSCL, theo Chi cục Bảo vệ Môi trường Tây Nam bộ, các tỉnh trongkhu vực đồng bằng sông Cửu Long cần nhanh chóng thực hiện các biện pháp ngăn chặnhữu hiệu tình trạng suy thoái môi trường đang diễn ra với mức độ đáng báo động

- ĐBSCL với hàng chục khu công nghiệp tập trung và hàng chục ngàn cơ sở côngnghiệp - tiểu thủ công nghiệp hoạt động xen kẽ trong các khu đô thị, dân cư Hàng nămlượng chất thải rắn (220.000 tấn/ năm), lỏng (47 triệu lít/ năm), khói bụi, tiếng ồn từnhững cơ sở công nghiệp đồng bằng sông Cửu Long thải ra góp phần làm cho tình trạng ônhiễm môi trường tại các đô thị thêm nghiêm trọng

- Số liệu quan trắc môi trường nước trên sông rạch gần các đô thị vùng đồng bằng sôngCửu Long như An Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ, Long An, Hậu Giang, Cà Mau cho thấyhàm lượng các chất BOD, SS, N-NH3, amoniac, coliforms đều cao hơn tiêu chuẩn chophép Hiện các đô thị đều bị ô nhiễm bụi do hoạt động sản xuất công nghiệp, giao thông,xây dựng Nồng độ khí SO2 , CO, NO2 trong không khí đã vượt tiêu chuẩn cho phép Ônhiễm môi trường đô thị vùng đồng bằng sông Cửu Long chủ yếu do tốc độ đô thị hóanhanh nhưng trong thời gian dài, các địa phương chưa có phương án bảo vệ môi trườngtương xứng.

3.2 Đề xuất các tiêu chí bảo vệ môi trường cho sản xuất TTCN tại các đô thị ở Việt Nam và khu vực ĐBSCL

- Mục tiêu: phát triển kinh tế các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp đặc trưng cho từngvùng miền cả nước song song với bảo vệ môi trường, đảm bảo không gian sống không ônhiễm, bảo tồn các các nguồn tài nguyên: nước, không khí, đất đai,…

Tăng cường mạnh mẽ công tác BVMT trong quản lý và phát triển trên phạm vi toàn quốc,ngăn chặn việc phát sinh các làng nghề ô nhiễm môi trường mới; từng bước khắc phục,cải thiện tình trạng ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộcsống dân cư, góp phần phát triển kinh tế - xã một cách bền vững

Đồng bằng sông Cửu Long đặc thù với hệ thống sông ngòi kênh rạch chằng chịt Nguồnnước là một tài nguyên hết sức quan trọng cho sinh hoạt và sản xuất, cần phải bảo vệnguồn nước cũng như các tài nguyên khác

* Đề xuất các tiêu chí bảo vệ môi trường

1 Quy hoạch và thực hiện quy hoạch

Quy hoạch lại sản xuất: Quy hoạch tập trung theo khu, cụm sản xuất đối với các ngành cómức ô nhiễm cao như: chế biến thủy hải sản, gốm,…; Quy hoạch phân tán (quy hoạch sảnxuất ngay tại hộ gia đình) thường được áp dụng đối với các làng nghề có cơ sở thuộc loạihình sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường thấp, được phép hoạt động trong khudân cư

2. Quy hoạch trong cơ sở sản xuất và các biện pháp kỹ thuật

Thực hiện nghiêm túc các quy định quản lý về môi trường theo quy định của cơ quanquản lý

Có các biện pháp quản lý và kỹ thuật để xử lý các chất thải phát sinh trong sản xuất như:

hệ thống thu gom chất thải rắn, nước thải, hệ thống xử lý nước thải, khí thải,…

3 Nâng cao ý thức cơ sở sản xuất, người tham gia lao động và người dân

Số lao động đã qua đào tạo trong các ngành nghề TTCN còn chiếm tỷ lệ thấp, hầu hết laođộng chỉ làm việc dựa vào kinh nghiệm thực tế chứ ít được đào tạo cơ bản Các cơ sởchưa mở lớp đào tạo công nhân một cách bài bản, trong đó ngoài chuyên môn còn cần đàotạo ý thức và cách thức bảo vệ môi trường nơi làm việc và khu vực dân cư

4. Đưa ra tiêu chuẩn về an toàn và bảo hộ lao động

Đưa ra các tiêu chuẩn về an toàn và bảo hộ lao động phù hợp với từng ngành nghề cụ thể,phù hợp với sự phát triển của địa phương và điều kiện áp dụng đối với các doanh nghiệp.Các giải pháp về an toàn, bảo hộ lao động cần thực tế, đảm bảo tính khả thi và đạt hiệuquả cao nhất về kinh tế, sức khỏe, môi trường trong giới hạn về những điều kiện sản xuấtthủ công của các cơ sở sản xuất TTCN

5 Ưu tiên mở rộng, phát triển các ngành nghề ít gây ô nhiễm, hạn chế phát triển mới,

mở rộng các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm nghiêm trọng, ví dụ như cơ sở sản xuất, tái chếCTNH, nghiêm cấm sử dụng trong cơ sở sản xuất những phương pháp sản xuất thủ công

và thiết bị gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, hoặc sử dụng quặng có tính chất phóng

xạ

CHƯƠNG IV

ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP XỬ LÝ CHẤT THẢI, BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

TRONG NGÀNH SẢN XUẤT THẠCH DỪA

4.1 Tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường

- Hoạt động tuyên truyền - giáo dục được thực hiện ở tất cả các cấp thông qua mạnglưới đài truyền hình, phát thanh, báo chí, các đoàn thể xã hội, nhà trường và mạng lướituyên truyền viên tại cơ sở Bằng nhiều hình thức như: tổ chức các đợt tập huấn, hội thảo,tọa đàm,…

- Tổ chức các buổi trao đổi trực tiếp giữa cán bộ quản lý môi trường địa phương, cácnhà khoa học thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, nhằm giải đáp các thắc mắccủa cơ sở về các vấn đề môi trường mà họ gặp phải và các biện pháp xử lý

- Thường xuyên tổ chức các đợt tập huấn để nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm

về bảo vệ môi trường tại các cơ sở sản xuất; giúp cho các cơ sở hiểu rõ các chính sách,chủ trương về môi trường, đặc biệt là các nội dung về Luật Bảo vệ môi trường

- Các cấp lãnh đạo tại địa phương cần tiến hành tăng cường lực lượng và nâng cao kiếnthức cần thiết về vấn đề pháp luật có liên quan đến môi trường cho đội ngũ cán bộ quản lýmôi trường Đội ngũ cán bộ này chính là lực lượng tuyên truyền - giáo dục kiến thức vềpháp luật liên quan đến môi trường cho các cơ sở

4.2 Áp dụng các công cụ kinh tế

- Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật

về bảo vệ môi trường của các cơ sở; kiên quyết đóng cửa các cơ sở vi phạm các quy địnhcủa pháp luật về bảo vệ môi trường nhiều lần Bắt buộc tất cả các cơ sở phải xây dựng hệthống xử lý nước thải

- Áp dụng các công cụ kinh tế trực tiếp dựa trên nguyên tắc “người gây ô nhiễm phảitrả tiền”, nhằm mục đích khuyến khích các cơ sở đầu tư xây dựng các công trình xử lý ônhiễm môi trường, giảm thiểu ô nhiễm, thay đổi hành vi gây ô nhiễm môi trường

- Bên cạnh đó, kinh phí đầu tư xây dựng và vận hành các công trình xử lý nước thải,khí thải, chất thải rắn trong sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp rất lớn Do đó,Tỉnh cần có chính sách hỗ trợ tài chính như: miễn giảm thuế, được vay vốn dài hạn với lãisuất ưu đãi để xây dựng các công trình xử lý ô nhiễm có vốn đầu tư lớn; điều kiện huyđộng nguồn lực của cơ sở gặp khó khăn

4.3 Xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường

- Khuyến khích các cơ sở, doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sạch, chuyểngiao công nghệ môi trường Các cơ sở thực hiện công tác bảo vệ môi trường theo các quyđịnh của pháp luật, các chính sách và kế hoạch của tỉnh như đầu tư cải thiện môi trường,

tổ chức sản xuất sạch hơn để thực hiện hệ thống quản lý môi trường cơ sở

- Khuyến khích các cơ sở nghiên cứu sáng tạo, phát minh công nghệ sản xuất mới cólợi cho môi trường Những sáng kiến này vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao vừa bảo vệmôi trường hiệu quả

- Khuyến khích cộng đồng địa phương đóng góp ý kiến cho các chủ trương, chính sáchcủa tỉnh và các dự án đầu tư, nhất là những chủ trương, chính sách, dự án có tác động trựctiếp tới môi trường, sản xuất và đời sống của người dân

- Thực hiện nguyên tắc "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" là một trong cácbiện pháp quan trọng để xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường

4.4 Tăng cường nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ

- Tăng cường đầu tư kinh phí cho nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ Đẩymạnh công tác nghiên cứu và chuyển giao các mô hình công nghệ xử lý chất thải phátsinh tại các cơ sở chế biến thạch dừa có điều kiện vận hành của công nghệ dễ dàng, chiphí phù hợp, quy mô nhỏ

- Khuyến khích nghiên cứu và sản xuất vật tư thiết bị trong tỉnh, tại chỗ phục vụcho xây dựng các công trình xử lý chất thải Việc nghiên cứu bao gồm cả các lĩnh vựcthông tin giáo dục truyền thông, phát triển nguồn nhân lực và các mô hình quản lý, đầu tư

- Đẩy mạnh hợp tác trong nước và quốc tế về nghiên cứu khoa học và chuyển giao côngnghệ trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

- Tiếp tục hoản thiện hơn nữa và đầu tư kinh phí xây dựng nhân rộng các mô hình, dự

án trình diễn về khắc phục ô nhiễm môi trường tại các cơ sở chế biến thạch dừa Khuyếnkhích các thành phần kinh tế đầu tư và thu hút vốn nước ngoài để đầu tư xây dựng cáccông trình xử lý ô nhiễm môi trường dưới nhiều hình thức

4.5 Tăng cường hợp tác khu vực và quốc tế

- Quy hoạch lực lượng cán bộ khoa học công nghệ và bảo vệ môi trường, đảm bảo về

số lượng và chất lượng đáp ứng cho nhu cầu thực tiễn của các chương trình, dự án, đề ánhợp tác, tạo cầu nối thích hợp và thuận lợi trong hợp tác khu vực và quốc tế

- Mở rộng quan hệ hợp tác phát triển khoa học, công nghệ trong và ngoài nước; tranhthủ sự giúp đỡ, hỗ trợ của các nước, các tổ chức quốc tế và trung ương trong các lĩnh vựcđào tạo, quản lý, nghiên cứu khoa học, ứng dụng, đổi mới công nghệ.

- Thu hút và sử dụng tốt các dự án đầu tư nước ngoài trên các lĩnh vực đào tạo, nghiêncứu khoa học, ứng dụng và đổi mới công nghệ

Ngâm so da

Ép khô

Vớt ra để ráo nước Vớt ra rửa nước lạnh Rửa sạch lần 2

Vớt ra để ráo nước

Ngâm và rửa lần 4

Bể điều hòa tách cặn nổi: nhiệm vụ điều hòa lưu lượng nước thải và chất lượng nước

thải, loại bỏ các cặn nổi có trong nước thải

Bể lọc kỵ khí: xử lý nước thải bằng các vi sinh kỵ khí kết hợp vật liệu lọc là giá thể xơ

dừa

Bể lọc hiếu khí: xử lý nước thải bằng các vi sinh hiếu khí kết hợp vật liệu lọc nhằm xử lý

Nước đầu vào Bể điều hòa tách cặn nổi Lọc sinh học kỵ khí Lọc sinh học hiếu khí Nguồn tiếp

nhận Hóa chất điều

chỉnh PH

4.6.2 Chất thải rắn

- Các công đoạn phát sinh chất thải rắn:

Chất thải rắn phát sinh từ quá trình rửa sơ bộ chủ yếu là nguyên liệu đầu vào (thạch thô)dạng nhỏ bị loại bỏ bởi quá trình rửa Ngoài ra còn có các sản phẩm hư hỏng trong quátrình sản xuất

Chất thải rắn phát sinh từ quá trình đóng gói hoàn thiện sản phẩm là các bao bì, hộp nhựa,thùng giấy,…

Ra môi trường

Nước vào hệ thống xử lý nước thải chung

Cấp nhiệt

CHƯƠNG 5 CASE STUDY - CƠ SỞ THẠCH DỪA MINH CHÂU

5.1 Các thông tin chung

Tên đơn vị : CƠ SỞ THẠCH DỪA MINH CHÂU

Địa chỉ : 42/2, đường Phan Đình Phùng, phường 4, thị xã Bến Tre, tỉnh Bến Tre

Điện thoại : 075.822956 ; fax : 075.829055; email : minhdaobt@yahoo.com

Đại diện chủ cơ sở : Ông Trần Minh Đạo

Số lượng công nhân : 180 – 200 người

Năm bắt đầu hoạt động : 1997

Sản phẩm : Thạch dừa, nước ngọt và rau câu

a> Công suất :

Bảng 1 : Sản phẩm và công suất

b> Nguyên liệu sản xuất đối với sản phẩm thạch dừa:

Bảng 2 : Nguyên liệu và số lượng

2 Đường tinh luyện

c> Các nguồn tài nguyên sử dụng:

Bảng 3 : Nguồn tài nguyên

d> Các định mức tiêu thụ đối với sản phẩm thạch dừa :

Ngâm so daNước : 0,1 m3

Vớt ra, để ráo nước

Nước thải : 0,1 m3

Mô tả quy trình sản xuất :

Thạch thô có khối lượng khoảng 340 kg, được rửa sơ bộ để loại bỏ tạp chất và acid Cânlại thạch thô để xác định khối lượng cần xử lý

Ngâm nước cho thạch trương nở trong thùng nước (khoảng 5 – 7 ngày) Cắt nhỏ thạch vàrửa sạch lần 1

Các viên thạch nhỏ ngâm trong dung dịch bisunfite (8 kg) trong 7 ngày

Nước : 0,15 m3

Đường : 82 kg

Dầu : 15 lít

Vớt ra, để ráo nước

Ngâm và rửa lần 4 Nước thải : 0,1 m3Nước : 0,1 m3

Vớt ra, để ráo nước Ngâm và rửa lần 5 Nước thải : 0,1 m3Nước : 0,1 m3

Vớt ra, để ráo nước