Kiến thức: - Nêu được các ứng dụng công nghệ tế bào trong chọn giống cây trồng vật nuôi - Từ những thành tựu của công nghệ tế bào trong chọn tạo ở vật nuôi, cây trồng xây dựng niềm tin
Trang 1Bài 24 TẠO GIỐNG BẰNG CÔNG NGHỆ TẾ BÀO
I Mục tiêu:
1 Kiến thức:
- Nêu được các ứng dụng công nghệ tế bào trong chọn giống cây trồng vật nuôi
- Từ những thành tựu của công nghệ tế bào trong chọn tạo ở vật nuôi, cây trồng xây dựng niềm tin vào khoa học về công tác tạo giống mới
- Nêu được 1 số thành tựu tạo giống ở việt nam
- Trình bày được 1 số quy trình và thành tựu tạo giống thực vật bằng công nghệ tế bào
- Trình bày được kỹ thuật nhân bản vô tính ở động vật và nêu ý nghĩa thực tiễn của phương pháp này
2 Kĩ năng:
- Phát triển kỹ năng phân tích kênh hình, kỹ năng so sánh khái quát tổng hợp, làm việc độc lập với sgk
- Nâng cao kỹ năng pt hiện tượng qua chọn tạo giống mới từ nguồn biến dị đột biến và công nghệ tế bào
II Phương tiện: - Hình: SGK - Thiết bị dạy học:,tranh ảnh
Trang 2III Phương phỏp: - Vấn đỏp - Nghiờn cứu SGK (kờnh hỡnh)
IV Tiến trỡnh:
1 ổ định tổ chức: - Kiểm tra sĩ số và nhắc nhở giữ trật tự:
2 KTBC:
3 Bài mới :
GV: Tế bào thực vật cú tớnh toàn năng: tế
bào hoặc mụ ở thực vật đều chứa bộ gen quy
định của loài chỳng đều cú khả năng sinh
sản vụ tớnh để tạo thành cõy trưởng thành
GV: Tại sao mỗi giao tử đều cú NST là n,
nhưng lại khụng giống nhau về kiểu gen?
I Tạo giống cụng nghệ tế bào
1 Nuụi cấy hạt phấn
- Mỗi hạt phấn mang tổ hợp gen rất khỏc nhau do biến dị tổ hợp vỡ thế nuôi cấy hạt phấn hoặc noãn
đơn bội ở mụi trường nhõn tạo in vitro ( trong ống nghiệm) tạo các mô đơn bội phát triển thành cây
đơn bội cú kiểu hỡnh khỏc nhau chọn lọc Từ các
Trang 3GV: Thành cụng của nuụi cấy tế bào thực
vật invitro tạo mụ sẹo dựa trờn cơ sở nào?
GV: Ở thực vật của cú thể nuụi cấy những
loại tế bào nào?
HS: Tế bào thực vật cú tớnh toàn năng bất kỡ
tế bào thực vật nào hoặc mụ của cơ thể như
thõn, rễ,… đều chứa bộ gen quy định loài đú
cõy đơn bội nuôi trong ống nghiệm sử lí hoá chất cônsixin tạo cây lưỡng bội hoặc gõy đột biến tạo cõy tứ bội có cùng một kiểu gen
- Phương phỏp cú hhiệu quả cao chọn được cõy cú đặc tớnh như: khỏng thuốc diệt cỏ, chịu hạn, chịu phốn, khỏng bệnh,…
VD: tạo lỳa chiờm chịu hạn,…
2 Nuụi cấy tế bào thực vật intro tạo mụ sẹo
- Kĩ thuật nuụi cấy tế bào thực vật vitro kết hợp với sử dụng cỏc hooc mụn sinh trưởng auxin, gibờrlin, xitụkinin,… nuụi cấy nhiều loại tế bào tạo
mụ sẹo sinh ra cõy trưởng thành
- Nuụi cấy tế bào cho phộp nhõn nhanh cỏc giống
Trang 4chúng có khả năng sinh sản vô tính để tạo
cây trưởng thành
GV: Các tế bào xôma 2n tạo thành các dòng
tế bào? Để sử dụng các dòng có tính trạng
mong muốn khác nhau
cây trồngcó năng suất cao chất lượng tốt, thích nghi với điều kiện sinh thái, chống chịu bệnh tật,…
- Thành tựu : tạo cây trồng khoai tây Dứa, mía, một số giống cây trồng quý bảo tồn nguồn gen khỏi nguy cơ tuyệt chủng
3 Tạo giống bằng chọn dòng tế bào xôma có biến dị
- Nuôi cấy tế bào 2n sử dụng tạo ra nhiều dòng tế bào mới trong việc tạo ra các cây trồng mới có nhiều gen khác nhau của cùng một giống ban đầu
- Thành tựu: giống lúa DR2 chịu hạn, chịu nóng năng xuất cao từ giống CR203
Trang 5GV: Tại sao phải bóc lớp thành xenlulôzơ
của tế bào?
GV: Nêu cách dung hợp của 2 tế bào? So
sánh sự khác nhau với lai hữu tính
HS: Không có quá trình kết hợp các giao tử
GV:Để tạo ra nhiều cá thể con có phẩm chất
giống nhau từ một hợp tử làm cách nào?
HS: Tách phôi ra nhiều phần, mỗi phần phát
4 Dung hợp tế bào trần
- Loại bỏ thành xenlulôzơ của tế bào bằng enzim hoặc vi phẫu tạo tế bào trần
- Lai tÕ bµo trần cùng loài hay khác loài t¹o nªn gièng lai ë thùc vËt
- Thành tựu: tạo cây pomato là cây lai giữa khoai tây và cà chua
II Tạo giống động vật
1 Cấy truyền phôi
- Là công nghệ tăng sinh sản ở động vật: phôi được lấy từ động vật cho cấy vào động vật nhận
- Tiến hành:
+ Tách phôi ra nhiều phần, mỗi phần phát triển
Trang 6triển thành nhiều hợp tử riêng cấy vào con
cái
GV: Bản chất của nhân giống này trên cơ sở
nào?
HS: Tạo tập hợp giống có KG và KH đồng
nhấtcho năng suất, phẩm chất đồng đều
GV: Phương pháp cấy truyền phôi người ta
dựa trên cơ sở nào?
HS:
+ Phối hợp nhiều phôi tạo thể khảm
+ Biến đổi các thành phần trong tế bào theo
thành nhiều hợp tử riêng cấy vào con cái
+ Phối hợp nhiều phôi tạo thể khảm
+ Biến đổi các thành phần trong tế bào theo hướng
có lợi cho con người
2 Nhân bản vô tính bằng kĩ thuật chuyển nhân
- Nhân bản vô tính ở ĐV được nhân bản từ tế bào xôma, không cần có sự tham gia của nhân tế bào sinh dục, chỉ cân tế bào chất của noãn bào
*Các bước tiến hành : + Tách tế bào tuyến vú cua cừu cho nhân , nuôi trong phòng thí nghiệm
Trang 7hướng có lợi cho con người
GV: Ý nghĩa của cấy truyền phôi?
GV: Nhân bản vô tính là gì?
- Các bước tiến hành của quy trình nhân bản
vô tính cừu đôli
GV: Ý nghĩa thực tiễn của nhân bản vô tính
ở động vât?
GV: Nếu có một con chó có gegn quý hiếm,
làm thế nào để có nhiều con chó có kiểu gen
y hệt như nó?
+ Tách tế bào trứng cuả cừu khác loại bỏ nhân của
tế bào này
+ Chuyển nhân của tế bào tuyến vú vào tế bào trứng đã bỏ nhân
+ Nuôi cấy trên môi trường nhân tạo để trứng ph¸t triÓn thành phôi
+ Chuyển phôi vào tử cung của cừu mẹ để nó mang thai
- Thành tựu: thành công trên chuột, khỉ, bò, lợn, dê,…
* ý nghĩa:
- Nhân nhanh giống vật nuôi quý hiếm
- Tạo ra các giới động vật mang gen người nhằm
Trang 8HS: ( nhân bản vô tính) cung cấp cơ quan nội tạng cho người bệnh
4 củng cố:- Lợi ích của chọn giống thực vật bằng công nghệ tế bào?
So sánh 2 phương pháp cấy truyền phôi và nhân bản vô tính ở động vật?
HS: - Giống nhau: tạo giống có vốn gen ổn định không bị biến di tổ hợp, bảo đảm nhân nhanh giống ban đầu
- Khác nhau: Cấy truyền phôi từ hợp tử ban đầu thành nhiều phôi
Nhân bản vô tính dùng nhân tế bào (2n) của giống ban đầu tạo cá thể mới giữ nguyên vốn gen
5 HDBTVN.Lập bảng phân biệt 4 kĩ thuật nuôi cấy tế bào thực vật
Đặc điểm Nuôi cấy hạt
phấn
Nuôi cấy tế bào
TV in vitro tạo mô sẹo
Chọn dòng tế bào sô
ma có biến dị
Dung hợp tế bào trần
Nguồn nguyên
liệu ban đầu
Trang 9Cách tiến hành
Cơ sở di truyền
của phương
pháp
Rút kinh nghiệm: