Kiến thức: - Nêu được các ứng dụng công nghệ tế bào trong chọn giống cây trồng vật nuôi - Từ những thành tựu của công nghệ tế bào trong chọn tạo ở vật nuôi, cây trồng xây dựng niềm tin
Trang 1Bài 24 TẠO GIỐNG BẰNG CÔNG NGHỆ TẾ BÀO
I Mục tiêu:
1 Kiến thức:
- Nêu được các ứng dụng công nghệ tế bào trong chọn giống cây trồng vật nuôi
- Từ những thành tựu của công nghệ tế bào trong chọn tạo ở vật nuôi, cây trồng xây dựng niềm tin vào khoa học về công tác tạo giống mới
- Nêu được 1 số thành tựu tạo giống ở việt nam
- Trình bày được 1 số quy trình và thành tựu tạo giống thực vật bằng công nghệ tế bào
- Trình bày được kỹ thuật nhân bản vô tính ở động vật và nêu ý nghĩa thực tiễn của phương pháp này
2 Kĩ năng:
- Phát triển kỹ năng phân tích kênh hình, kỹ năng so sánh khái quát tổng hợp, làm việc độc lập với sgk
- Nâng cao kỹ năng pt hiện tượng qua chọn tạo giống mới từ nguồn biến dị đột biến và công nghệ tế bào
II Phương tiện:
- Hình: SGK
- Thiết bị dạy học: máy chiếu,tranh ảnh
Trang 2III Phương phỏp:
- Vấn đỏp
- Nghiờn cứu SGK (kờnh hỡnh)
IV Tiến trỡnh:
1 ổ định tổ chức:
- Kiểm tra sĩ số và nhắc nhở giữ trật tự:
2 KTBC:
3 Bài mới :
GV: Tế bào thực vật cú tớnh toàn
năng: tế bào hoặc mụ ở thực vật đều
chứa bộ gen quy định của loài chỳng
đều cú khả năng sinh sản vụ tớnh để
tạo thành cõy trưởng thành
GV: Tại sao mỗi giao tử đều cú NST
là n, nhưng lại khụng giống nhau về
kiểu gen?
I Tạo giống cụng nghệ tế bào
1 Nuụi cấy hạt phấn
- Mỗi hạt phấn mang tổ hợp gen rất khỏc nhau do biến dị tổ hợp vỡ thế nuôi cấy hạt phấn hoặc noãn đơn bội ở mụi trường nhõn tạo in vitro ( trong ống nghiệm) tạo các mô đơn bội phát triển thành cây đơn bội cú kiểu hỡnh khỏc nhau chọn lọc Từ các cõy đơn bội nuôi trong ống nghiệm
sử lí hoá chất cônsixin tạo cây lưỡng
Trang 3GV: Thành công của nuôi cấy tế bào
thực vật invitro tạo mô sẹo dựa trên
cơ sở nào?
GV: Ở thực vật của có thể nuôi cấy
những loại tế bào nào?
HS: Tế bào thực vật có tính toàn
năng bất kì tế bào thực vật nào hoặc
mô của cơ thể như thân, rễ,… đều
chứa bộ gen quy định loài đó chúng
có khả năng sinh sản vô tính để tạo
cây trưởng thành
béi hoặc gây đột biến tạo cây tứ bội
cã cïng mét kiÓu gen
- Phương pháp có hhiệu quả cao chọn được cây có đặc tính như: kháng thuốc diệt cỏ, chịu hạn, chịu phèn, kháng bệnh,…
VD: tạo lúa chiêm chịu hạn,…
2 Nuôi cấy tế bào thực vật intro tạo
mô sẹo
- Kĩ thuật nuôi cấy tế bào thực vật vitro kết hợp với sử dụng các hooc môn sinh trưởng auxin, gibêrlin, xitôkinin,… nuôi cấy nhiều loại tế bào tạo mô sẹo sinh ra cây trưởng thành
- Nuôi cấy tế bào cho phép nhân nhanh các giống cây trồngcó năng suất cao chất lượng tốt, thích nghi với điều kiện sinh thái, chống chịu bệnh tật,…
Trang 4GV: Các tế bào xôma 2n tạo thành
các dòng tế bào? Để sử dụng các
dòng có tính trạng mong muốn khác
nhau
GV: Tại sao phải bóc lớp thành
xenlulôzơ của tế bào?
GV: Nêu cách dung hợp của 2 tế
bào? So sánh sự khác nhau với lai
hữu tính
HS: Không có quá trình kết hợp các
giao tử
GV:Để tạo ra nhiều cá thể con có
phẩm chất giống nhau từ một hợp tử
- Thành tựu : tạo cây trồng khoai tây Dứa, mía, một số giống cây trồng quý bảo tồn nguồn gen khỏi nguy cơ tuyệt chủng
3 Tạo giống bằng chọn dòng tế bào xôma có BD
- Nuôi cấy tế bào 2n sử dụng tạo ra nhiều dòng tế bào mới trong việc tạo
ra các cây trồng mới có nhiều gen khác nhau của cùng một giống ban đầu
- Thành tựu: giống lúa DR2 chịu hạn, chịu nóng năng xuất cao từ giống CR203
4 Dung hợp tế bào trần
- Loại bỏ thành xenlulôzơ của tế bào bằng enzim hoặc vi phẫu tạo tế bào trần
Trang 5làm cách nào?
HS: Tách phôi ra nhiều phần, mỗi
phần phát triển thành nhiều hợp tử
riêng cấy vào con cái
GV: Bản chất của nhân giống này
trên cơ sở nào?
HS: Tạo tập hợp giống có KG và KH
đồng nhấtcho năng suất, phẩm chất
đồng đều
GV: Phương pháp cấy truyền phôi
người ta dựa trên cơ sở nào?
HS: -Phối hợp nhiều phôi tạo thể
khảm
- Biến đổi các thành phần trong
tế bào theo hướng có lợi cho con
người
GV: Ý nghĩa của cấy truyền phôi?
- Lai tÕ bµo trần cùng loài hay khác loài t¹o nªn gièng lai ë thùc vËt
- Thành tựu: tạo cây pomato là cây lai giữa khoai tây và cà chua
II Tạo giống động vật
1 Cấy truyền phôi
- Là công nghệ tăng sinh sản ở động vật: phôi được lấy từ động vật cho cấy vào động vật nhận
- Tiến hành:
+ Tách phôi ra nhiều phần, mỗi phần phát triển thành nhiều hợp tử riêng cấy vào con cái
+ Phối hợp nhiều phôi tạo thể khảm + Biến đổi các thành phần trong tế
bào theo hướng có lợi cho con người
2 Nhân bản vô tính bằng kĩ thuật chuyển nhân
Trang 6GV: Nhân bản vô tính là gì?
- Các bước tiến hành của quy trình
nhân bản vô tính cừu đôli
GV: Ý nghĩa thực tiễn của nhân bản
vô tính ở động vât?
GV: Nếu có một con chó có gegn
quý hiếm, làm thế nào để có nhiều
con chó có kiểu gen y hệt như nó?
HS: ( nhân bản vô tính)
- Nhân bản vô tính ở ĐV được nhân bản từ tế bào xôma, không cần có sự tham gia của nhân tế bào sinh dục, chỉ cân tế bào chất của noãn bào
*Các bước tiến hành : + Tách tế bào tuyến vú cua cừu cho nhân , nuôi trong phòng thí nghiệm + Tách tế bào trứng cuả cừu khác loại
bỏ nhân của tế bào này
+ Chuyển nhân của tế bào tuyến vú vào tế bào trứng đã bỏ nhân
+ Nuôi cấy trên môi trường nhân tạo
để trứng ph¸t triÓn thành phôi
+ Chuyển phôi vào tử cung của cừu
mẹ để nó mang thai
- Thành tựu: thành công trên chuột, khỉ, bò, lợn, dê,…
* ý nghĩa:
- Nhân nhanh giống vật nuôi quý hiếm
Trang 7- Tạo ra các giới động vật mang gen người nhằm cung cấp cơ quan nội tạng cho người bệnh
4 củng cố- Lợi ích của chọn giống thực vật bằng công nghệ tế bào?
So sánh 2 phương pháp cấy truyền phôi và nhân bản vô tính ở động vật?
HS: - Giống nhau: tạo giống có vốn gen ổn định không bị biến di tổ hợp, bảo
đảm nhân nhanh giống ban đầu
- Khác nhau: Cấy truyền phôi từ hợp tử ban đầu thành nhiều phôi
Nhân bản vô tính dùng nhân tế bào (2n) của giống ban
đầu tạo cá thể mới giữ nguyên vốn gen
1 HDBTVN
Lập bảng phân biệt 4 kĩ thuật nuôi cấy tế bào thực vật
Đặc điểm Nuôi cấy hạt
phấn
Nuôi cấy tế bào
TV in vitro tạo mô sẹo
Chọn dòng tế bào sô
ma có biến dị
Dung hợp tế bào trần
Nguồn
nguyên liệu
ban đầu
Cách tiến
Trang 8hành
Cơ sở di
truyền của
phương
pháp