Giáo án điện tử sinh học: Sinh học lớp 12- Di truyền liên kết giới tính ppt

NST giới tính và cơ chế tế bào học xác định giới tính bằng NSTKhi quan sát bộ NST ở người, người ta đã phát hiện ra có 23 cặp, trong đó có 22 cặp NST có 2 chiếc giống nhau, cặp số 23 có

SVTH: Lê Thị Minh Châu GVHD: ThS Lê Phan Quốc

 Có bao giờ các em tự hỏi: các tính trạng có phân ly đồng đều ở 2 giới không?

 Vì sao một số tính trạng lại thường xuất hiện ở một giới nào đó?

 Vì sao hầu hết mèo tam thể là mèo cái?

1 NST giới tính và cơ chế tế bào học xác định giới tính bằng NST

Khi quan sát bộ NST ở người, người ta đã phát hiện ra có 23 cặp, trong đó có

22 cặp NST có 2 chiếc giống nhau, cặp số 23 có thể giống hoặc khác Và người ta cũng phát hiện ra rằng, cặp NST đó quy định giới tính của cơ thể

a NST giới tính

NST giới tính là loại NST có chứa các gen quy định giới tính Ngoài những gen quy định giới tính thì NST giới tính cũng có thể chứa các gen khác

VD: Gen quy định tính trạng màu mắt ở ruồi giấm, gen quy định tính trạng máu khó đông ở người… nằm trên NST X

• Trong cặp NST giới tính, ví dụ cặp NST XY của người có những đoạn được gọi là tương đồng và đoạn không tương đồng.

• Đoạn không tương đồng chứa gen đặc trưng cho từng NST.

• Đoạn tương đồng chứa các lôcut gen giống nhau.

b Một số cơ chế tế bào học xác định giới tính bằng NST

• Ở động vật có vú và ruồi giấm: con ♀ XX, con ♂ XY

• Ở một số loài như chim, bướm: con ♀ XY, con ♂ XX

• Ở châu chấu … : con ♀ XX, con ♂ XO

2 Di truyền liên kết với giới tính

Phép lai 1 (phép lai thuận)

Phép lai 2 (ngược phép lai 1) hay còn gọi là phép lai nghịch

Tóm tắt:

1 Vì sao phép lai thuận và phép lai nghịch lại khác nhau?

2 Kết quả thí nghiệm trên khác gì với kết quả thí nghiệm lai thuận nghịch của Menđen?

Tóm tắt:

Nhận xét thí nghiệm:

•Tính trạng mắt đỏ là trội so với tính trạng mắt trắng

•Khi con cái trong phép lai có màu mắt đỏ, thì con đực F1 có màu mắt đỏ

•Khi con cái trong phép lai có mắt màu trắng, thì con đực F1 có mắt màu trắng

Moocgan giải thích

sự di truyền màu mắt của ruồi giấm như sau:

- Gen quy định tính trạng màu mắt chỉ

có trên x mà không

có trên Y

- Ở cá thể đực (XY) chỉ cần có một alen lặn nằm trên NST X đã biểu hiện ra kiểu hình

♂ mắt trắng giảm phân cho 2 loại giao tử Xa và Y Qua quá trình thụ tinh chúng tạo thành các tổ hợp

XAXa, XaY

•XAXa: ♀ mắt đỏ

•XaY:♂ mắt trắng

Ruồi ♀ mắt trắng giảm phân cho 1 loại giao tử Xa, ruồi

♂ mắt đỏ giảm phân cho 2 loại giao tử XA và Y Qua quá trình thụ tinh chúng tạo thành các tổ hợp

Đối với gen trên NST X ta nhận thấy:

•Kết quả của phép lai thuận nghịch khác nhau, tỉ lệ phân li kiểu hình khác nhau ở 2 giới.

•Có hiện tượng di truyền chéo: cha truyền cho con gái, mẹ truyền cho con trai

•Một gen có 2 alen A, a nằm trên NST X có thể tạo ra các kiểu gen khác nhau như sau: XAXA, XAXa, XaXa, XAY, XaY.

Vậy:

•Lai thuận nghịch là gì?

•Mục đích của phép lai thuận là gì?

Lai thuận nghịch là 2 phép lai trong đó có sự hoán đổi kiểu hình của cặp bố mẹ giữa lai thuận và lai nghịch

Mục đích: để đánh giá sự ảnh hưởng của giới tính đến sự hình thành tính trạng đó.

c Ý nghĩa của di truyền liên kết với giới tính

Người ta dựa vào gen A trên NST X quy định trứng màu trắng để phân biệt con đực và con cái ngay từ giai đoạn trứng được thụ tinh.

Bằng phương pháp lai, người ta chủ động tạo ra trứng tằm (đã thụ tinh) mang cặp NST X A X a cho màu sáng phát triển thành tằm đực, còn trứng đã thụ tinh mang cặp NST X a Y cho màu sẫm phát triển thành tằm cái

c Ý nghĩa của di truyền liên kết với giới tính

Trong thực tiễn, người ta dựa vào những tính trạng liên kết với giới tính để sớm phân biệt đực cái trong chăn nuôi.

Sự di truyền của các tính trạng ngoài phụ thuộc vào hệ gen ở trong nhân, còn phụ thuộc vào yếu tố nào khác hay không?

Năm 1909, Coren tiến hành thí nghiệm ở cây hoa phấn (Mirabilis japala) như

sau: Lai giữa cây có lá đốm và cây có lá xanh Khi dùng cây lá đốm làm mẹ thì đời con sẽ có kiểu hình giống cây lá đốm và ngược lại Giải thích thí nghiệm này như thế nào?

P: ♀ Cây lá đốm x ♂ Cây lá xanh P: ♀ Cây lá xanh x ♂ Cây lá đốm

F1: 100% cây lá đốm F1: 100% Cây lá xanh

Ở tế bào nhân thực không chỉ có các gen nằm trên NST trong nhân tế bào mà còn có các gen nằm trong ti thể và lục lạp ở ngoài tế bào chất.

Ti thể Nhân

Lục lạp

Do khối tế bào chất ở giao tử cái lớn gấp nhiều lần ở giao tử đực, sau khi thụ tinh hợp tử lại phát triển trong trứng Nên hệ gen ngoài tế bào chất ở cơ thể con có được hoàn toàn là di truyền từ mẹ.

Sự phân li kiểu hình ở đời con đối với các tính trạng do gen nằm trong tế bào chất quy định rất phức tạp Vì:

•Một tế bào có thể chứa rất nhiều ti thể và lục lạp;

•Một ti thể hay lục lạp lại chứa rất nhiều phân tử AND  một gen thường chứa rất nhiều bản sao

•Các bản sao của cùng 1 gen có thể bị các đột biến khác nhau

 Một cá thể thường chứa nhiều alen khác nhau của cùng 1 gen

và trong cùng 1 tế bào, các ti thể khác nhau có thể chứa các alen khác nhau và các mô khác nhau có thể chứa các alen khác nhau.

Đặc điểm của di truyền ngoài nhân là di truyền theo dòng mẹ Một số VD di truyền ngoài nhân khác:

•Tính kháng thuốc được chứng minh là từ gen ở ti thể.

•Sự di truyền tính trạng ở lá ngô là do gen ở lục lạp.