Chương II: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG pot

1- Vấn đề dân tộc trong tư tưởng HCM là vấn đề dân tộc thuộc địa - Là một người dân thuộc địa ra đi tìm đường để giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh không tìm hiểu các vấn đề dân tộc nói ch

Chương II:

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ

CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC

1- Vấn đề dân tộc trong tư tưởng HCM là vấn đề dân tộc thuộc địa

- Là một người dân thuộc địa ra đi tìm đường để giải phóng dân tộc,

Hồ Chí Minh không tìm hiểu các vấn đề dân tộc nói chung ( như trong học thuyết Mác-Lenin ), dân tộc ở các nước tư bản mà là các dân tộc thuộc địa

- Thực chất vấn đề dân tộc ở thuộc địa theo HCM là đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, xoá bỏ ách thống trị, áp bức, bóc lột của nước ngoài dành độc lập tự do cho tổ quốc, bênh vực các dân tộc thuộc địa, kêu gọi đoàn kết và quyết tâm đấu tranh giải phóng thuộc địa “Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho tổ quốc tôi, đấy là tất cả những điều tôi muốn; đấy là tất cả những điều tôi hiểu”1

Hồ Chí Minh đã viết nhiều tác phẩm tố cáo chủ nghĩa thực dân, vạch trần cái gọi là “khai

hoá văn minh” của chúng như: Tâm địa thực dân; Bình đẳng; Vực thẳm thuộc địa; Công cuộc

khai hoá giết người; Bản án chế độ thực dân Pháp Trong những bài có tiêu đề Đông Dương và

nhiều bài khác, Người lên án mạnh mẽ chế độ cai trị hà khắc, sự bóc lột tàn bạo của thực dân Pháp ở Đông Dương trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, giáo dục Người chỉ rõ sự đối kháng giữa các dân tộc bị áp bức với chủ nghĩa đế quốc thực dân là mâu thuẫn chủ yếu ở thuộc địa, đó là mâu thuẫn không thể điều hoà được

2- Các dân tộc thuộc địa phải được hưởng quyền lợi như các dân tộc khác

a) Bình đẳng về các quyền dân tộc cơ bản

1 Trần Dân Tiên: Những mẫu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, nxb Trẻ, nxb CTQG,H 2005,tr52

- Năm 1919,thay mặt những người Việt Nam yêu nước, Bác ký tên

Nguyễn Ai Quốc gửi đến Hội nghị Versailles Bản yêu sach tám điểm đòi

các quyền tự do dân chủ cho nhân dân Việt Nam.Đây là bước đầu HCM đề

cập đến quyền dân tộc cơ bản

YÊU SACH CỦA NHÂN DÂN AN NAM

(… )

1 Tổng ân xá cho tất cả những người bản xứ bị án tù chính trị;

2 Cải cách nền pháp lý ở Đông Dương bằng cách cho người bản xứ cũng được hưởng

những đảm bảo về mặt phap luật như người Au châu; xoá bỏ hoàn toàn các toà án đặc

biệt dùng làm công cụ để khủng bố và áp bức bộ phận trung thực nhất trong nhân dân An Nam

3 Tự do báo chí và tự do ngôn luận

4 Tự do lập hội và hội họp

5 Tự do cư trú ở nước ngoìa và tự do xuất dương;

6 Tự do học tập, thành lập các trường kỹ thuật và chuyên nghiệp ở tất cả các tỉnh cho người

bản xứ;

7 Thay chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật

8 Đoàn đại biểu thường trực của người bản xứ, do người bản xứ bầu ra tại Nghị viện Pháp

để giúp Nghị viện biết được những nguyện vọng của người bản xứ (I-435,436 )

- Đến CM tháng Tám thành công , HCM đã dẫn từ Tuyên ngôn độc

lập của 1776 của Mỹ ,Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của cách mạng

Pháp về quyền con người và nâng lên thành quyền các dân tộc để tuyên bố

trước toàn thế giới:Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng,

dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”

Cái độc đáo ở đây là HCM đã tiếp cận quyền dân tộc từ quyền con người

b) Độc lập dân tộc là quyền thiêng liêng của các dân tộc

*Trong quyền của các dân tộc thì độc lập là cơ bản nhất, quyền thiêng liệng, cao quý của tất cả các dân tộc

- Sau khi công bố VN trở thành nước độc lập, trong điện văn gửi

Liên hiệp quốc và các nước, Người khẳng định: Chúng tôi trịnh trọng tuyên

bố rằng nhân dân chúng tôi thành thật mong muốn hoà bình Nhưng nhân dân chúng tôi cũng kiên quyết chiến đấu đến cùng để bảo vệ những quyền thiêng liêng nhất : toàn vẹn lãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập dân tộc cho đất nước” (IV-469)

- Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Người đưa ra một chân lý

bất hủ có giá trị cho mọi thời đại:”Không có gì quý hơn độc lập, tự do” (

XII-108 )

* Nội dung của quyền độc lập dân tộc

+ Độc lập tự do phải là nền độc lập thực sự, chân chính:

+ Đó là nền độc lập gắn liền với sự thống nhất toàn vẹn lãnh thổ

+ Nền độc lập đó phải gắn liền với hạnh phúc, tự do của nhân dân

“ Nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”.(IV-56)

+ Độc lập đó phải gắn liền với sự bình đẳng với các dân tộc khác trên thế giới

3 Ở các nước thuộc địa, chủ nghĩa dân tộc là động lực lớn của đất nước

Năm 1924, trong Báo cáo về Bắc kỳ, Trung kỳ và Nam kỳ, Nguyễn

Ai Quốc phân tích cấu trúc về kinh tế , xã hội, cho rằng: Ở VN “ cuộc đấu tranh giai cấp diễn ra không giống như ở phương Tây” bởi vì tình trạng phân hoá giai cấp ở đây chưa triệt để Nếu nông dân gần như chẳng có gì, thì địa chủ cũng không có vốn liếng gì lớn…, nếu thợ thuyền không biết mình bị bóc lột bao nhiêu thì chủ lại càng không hề biết công cụ để bóc lột của họ là máy móc; người thì chẳng có công đoàn, kẻ thì chẳng có tờ-rớt Người thì nhẫn nhục chịu số phận của mình, kẻ thì vừa phải trong sự tham lam của mình.Sự xung đột về quyền lợi của họ được giảm thiểu ( xem I-464)

Trong khi đó, ở VN cũng như các thuộc địa khác, dù giai cấp nào, cũng đều bị mất nước, nên họ có tinh thần yêu nước và ý thức dân rất lớn

Hồ Chí Minh gọi tinh thần yêu nứơc, ý thức dân tộc đó là chủ nghĩa dân tộc

Và Người cho rằng “ Chủ nghĩa dân tộc là động lưc lớn của đất nước” (xem I-464)

2 Mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp

a Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin

Sự phát triển của CNTB ở Tây Au giữa thế kỷ XIX đã làm cho mâu thuẫn giai cấp trở nên gay gắt, cuộc đấu tranh giữa giai cấp vô sản và tư sản trở nên quyết liệt Học thuyết Mac ra đời trong bối cảnh đó Vì vậy, Mác-Angghen nói nhiều về đấu tranh giai cấp, nhấn mạnh đến lợi ích của GCVS toàn thế giới Các ông coi giải phóng giai cấp vô sản là tiền đề, là điều kiện tiên quyết để giải phóng các dân tộc bị ap bức, giải phóng con người Mác – Ăngghen viết: "Hãy xóa bỏ tình trạng người bóc lột người thì tình trạng dân tộc này bóc lột dân tộc khác sẽ được xóa bỏ" và "Khi mà sự đối kháng giữa các giai cấp trong nội bộ dân tộc không còn nữa thì sự thù địch giữa các dân tộc cũng đồng thời mất theo"

- Lênin cho rằng cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chính quốc sẽ không giành được thắng lợi, nếu nó không liên minh với cuộc đấu tranh của các dân tộc bị áp bức Từ đó Người cùng với Quốc tế cộng sản bổ sung khẩu hiệu nêu trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản: "Vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại".Tuy nhiên vẫn cho rằng, việc giải phóng tình trạng áp bức dân tộc phụ thuộc vào sự giải phóng giai cấp vô sản

Như vậy, theo chủ nghĩa Mác-Lenin , CMVS ở châu Au đi theo lộ

trình : giải phóng giai cấp à giải phóng dân tộcà giải phóng con người

a Quan điểm của Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh giải quyết vấn đề dân tộc theo quan điểm giai cấp, nhưng đồng thời đặt vấn đề giai cấp trong vấn đề dân tộc Giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của chủ nghĩa thực dân là điều kiện để giải phóng giai cấp

Xuất phát từ chính thực tiễn cách mạng Việt Nam, khi giải quyết hai vấn đề này Hồ Chí Minh đưa vấn đề dân tộc lên trước Tuy nhiên sau khi vấn đề dân tộc được giải quyết phải tiến tới giải quyết vấn đề giai cấp

Như vậy, theo HCM, cách mạng thuộc địa phải đi theo lộ trình : giải

phóng dân tộcà giải phóng giai cấp à giải phóng con người

3 Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

Khác với con đường cứu nước của các bậc tiền bối, Hồ Chí Minh đã lựa chọn con đường cứu nước là độc lập dân tộc gắn liền với phương hướng

xã hội chủ nghĩa

Ngay từ năm 1920, khi quyết định phương hướng giải phóng và phát triển dân tộc theo con đường vô sản, Ở Hồ Chí Minh đã có sự gắn bó thống nhất giữa dân tộc và giai cấp, dân tộc và quốc tế, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

Tư tưởng Hồ Chí Minh vừa phản ánh quy luật khách quan của sự nghiệp giải phóng dân tộc trong thời đại chủ nghĩa đế quốc, vừa phản ánh mối quan hệ hăng khít giữa mục tiêu giải phóng dân tộc với mục tiêu giải phóng giai cấp và giải phóng con người

Người khẳng định: “Yêu Tổ quốc, yêu nhân dân phải gắn liền với yêu

chủ nghĩa xã hội, vì có tiến lên chủ nghĩa xã hội thì nhân dân mình mới ngày

II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC

1 Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc

a Tính chất và nhiệm vụ của cách mạng ở thuộc địa

Bằng việc nghiên cứu tình hình cụ thể của xã hội Việt Nam cũng như thế giới, Hồ Chí Minh đã nhận thấy:

2

Hồ Chí Minh: Toàn tập, t9, tr173

- Sự phân hoá giai cấp ở các nước thuộc địa phương Đông không giống như ở các nước tư bản phương Tây, các giai cấp ở thuộc địa có sự khác nhau ít nhiều, nhưng đều chung một số phận mất nước, giữa họ vẫn có

sự tương đồng lớn

- Dưới tác động của chính sách khai thác thuộc địa, xã hội thuộc địa tồn tại nhiều mâu thuẫn đan xen nhau, nhưng mâu thuẫn chủ yếu nhất đó là mâu thuẫn giữa dân tộc bị áp bức và chủ nghĩa thực dân Đây chính là mâu thuẫn dân tộc Mâu thuẫn này đã quy định tính chất và nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng ở thuộc địa là giải phóng dân tộc

- Đối tượng của cách mạng ở thuộc địa không phải là giai cấp tư sản bản xứ, cũng không phải là giai cấp địa chủ nói chung, mà là chủ nghĩa thực dân và tay sai phản động

- Yêu cầu bức thiết của nhân dân các nước thuộc địa là độc lập dân tộc Một khi thực hiện được điều này sẽ tạo điều kiện để giải quyết những vấn đề khác

Từ sự phân tích trên cùng với sự nhận thức về vai trò, thái độ chính trị của từng giai cấp trong xã hội Việt Nam, Hồ Chí Minh đã đi đến kết luận

kiên quyết giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc nhấn mạnh đây là “nhiệm vụ

bức thiết nhất”, chủ trương tạm gác “khẩu hiệu ruộng đất”, và chỉ tiến hành

nhiệm vụ đó ở một mức độ thích hợp nhằm phục vụ cho nhiệm vụ giải phóng dân tộc

b Mục tiêu của cách mạng giải phóng dân tộc

Cách mạng giải phóng dân tộc nhằm đánh đổ ách thống trị của chủ nghĩa thực dân, giành độc lập dân tộc và thiết lập chính quyền của nhân dân

Mục tiêu cấp thiết của cách mạng ở thuộc địa chưa phải là dành quyền lợi riêng biệt của mỗi giai cấp, mà là quyền lợi chung của toàn dân tộc Đó là

những mục tiêu của chiến lược đấu tranh dân tộc, phù hợp với xu thế của thời đại cách mạng chống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc, đáp ứng nguyện vọng độc lập, tự do của quần chúng nhân dân

2 Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản

a Rút bài học từ sự thất bại của các con đường cứu nước trước khi Nguyễn Ái Quốc ra đi tìm đường cứu nước

Năm 1858 thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam và bắt đầu tiến hành các cuộc khai thác thuộc địa Nhân dân Việt Nam rơi vào tình cảnh

“một cổ hai tròng”, vừa bị sự áp bức của triều đình nhà Nguyễn vừa bị sự đô

hộ của thực dân Pháp

Với truyền thống yêu nước của dân tộc, rất nhiều phong trào yêu nước

đã nổ ra theo nhiều khuynh hướng khác nhau Đầu tiên là phong trào yêu nước theo ý thức hệ phong kiến, sau đó là phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản Nhưng tất cả những phong trào trên đều bị thực dân Pháp đàn áp trong biển máu Xã hội Việt Nam rơi vào sự khủng hoảng về đường lối cứu nước Từ đây đặt ra một yêu cầu bức thiết là phải tìm một con đường cứu nước mới

Sinh ra và lớn lên trong bối cảnh đất nước đã biến thành thuộc địa, nhân dân phải chịu cảnh lầm than, Hồ Chí Minh được chứng kiến các phong trào yêu nước của cha ông Người nhận thấy những hạn chế trong những phong trào đó Mặc dầu rất khâm phục lòng yêu nước của cha ông nhưng Người không tán thành các con đường mà họ đã lựa chọn Người quyết đoạn tuyệt với sự phát triển theo con đường của chủ nghĩa phong kiến và đến với nhiều quốc gia châu lục để tìm một con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc

b Cách mạng tư sản là không triệt để

Trong quá trình bôn ba để tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã tìm hiểu lý luận và tiến hành khảo sát các cuộc cách mạng nổi tiếng trên thế giới

+ Cách mạng tư sản Pháp + Cách mạng tư sản Bắc Mỹ

Người khẳng định: “cách mạng tư sản Pháp cũng như cách mạng Mỹ,

nghĩa là cách mạng tư bản, cách mạng chưa đến nơi Tiếng là cộng hoà và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc

Và Người quyết định không đi theo con đường đó

c Con đường giải phóng dân tộc

Cách mạng tháng Mười Nga thắng lợi đã mở ra một trang sử mới cho lịch sử nhân loại Hồ Chí Minh nhận thấy cách mạng tháng Mười Nga không chỉ là một cuộc cách mạng vô sản, mà còn là một cuộc cách mạng giải phóng dân tộc

Cùng với việc đọc sơ thảo luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lênin, Người đã thấy trong lý luận của Lênin một phương hướng mới

để giải phóng dân tộc đó là con đường cách mạng vô sản

Hồ Chí Minh đã vượt qua sự hạn chế về tư tưởng của các sĩ phu và các nhà cách mạng theo xu hướng đương thời, đến với chủ nghĩa Mác Lênin

và chọn con đường cách mạng vô sản cho cách mạng Việt Nam Người

khẳng định: “Muốn cứu nước giải phóng dân tộc không có con đường nào

3 Cách mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải do Đảng Cộng sản lãnh đạo

a Cách mạng trước hết phải có Đảng

3

Hồ Chí Minh: Toàn tập, t2, tr274

4

Hồ Chí Minh: Toàn tập, t9, tr314

Các nhà yêu nước Việt Nam đã ý thức được tầm quan trọng và vai trò của các tổ chức cách mạng Tuy nhiên chưa thực hiện được ý tưởng của mình Dù đã được thành lập hay chưa thành lập thì các tổ chức cách mạng kiểu cũ cũng không thể đưa cách mạng giải phóng dân tộc đi đến thành công được Bởi lẽ các tổ chức đó thiếu một đường lối đúng đắn, không có

cơ sỏ rộng rãi trong quần chúng nhân dân

Hồ Chí Minh khẳng định Làm cách mạng là một nhiệm vụ hết sức vẻ

vang nhưng cũng rất khó khăn Nhưng muốn làm cách mạng “trước hết

phải làm cho dân giác ngộ”, “Phải giảng giải lý luận và chủ nghĩa cho dân hiểu” “Cách mệnh phải hiểu phong triều thế giới, phải bày sách lược cho dân” “Vậy nên sức cách mệnh phải tập trung, muốn tập trung phải có

Trong tác phẩm Đường cách mệnh, Người khẳng định: “Trước hết

phải có Đảng cách mệnh để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi Đảng có vững thì cách mệnh mới thành công cũng như người cầm lái có vững thì thuyền

b Đảng cộng sản Việt Nam là người lãnh đạo duy nhất

Đầu năm 1930, Người sáng lập Đảng cộng sản Việt Nam, một chính đảng của giai cấp công nhân và dân tộc Việt Nam, lấy chủ nghĩa Mác Lênin

“làm cốt”, có tổ chức chặt chẽ, kỷ luật nghiêm minh và liên lạc mật thiết với quần chúng nhân dân

Theo Hồ Chí Minh, Đảng cộng sản Việt Nam là Đảng của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam

5

Hồ Chí Minh, t2, tr267

6

Hồ Chí Minh, t2, tr267 – 268

Với luận điểm trên đã định hướng cho việc xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam thành một Đảng có sự gắn kết chặt chẽ với giai cấp công nhân, với nhân dân lao động và cả dân tộc trong mọi thời kỳ cách mạng Việt Nam

Hồ Chí Minh đã xây dựng được một Đảng cách mạng tiên phong, phù hợp với thực tiễn cách mạng Việt Nam, gắn bó với nhân dân, với dân tộc Được cả dân tộc thừa nhận là đội tiên phong của mình

Ngay từ khi ra đời, Đảng đã nắm ngọn cờ lãnh đạo duy nhất đối với cách mạng Việt Nam và trở thành nhân tố hàng đầu bảo đảm mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam

4 Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm toàn dân tộc

a Cách mạng là sự nghiệp của dân chúng bị áp bức

Hồ Chí Minh không tán thành và nghiêm khắc phê phán việc lấy ám sát cá nhân và bạo động non làm phương thức hành động Người khẳng

định: “cách mạng là việc chung của dân chúng chứ không phải việc một hai

Quan điểm “Lấy dân làm gốc” xuyên suốt trong quá trình chỉ đạo chiến tranh của Người Với Người “có dân là có tất cả”

Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò của quần chúng nhân dân trong khởi nghĩa vũ trang Người coi sức mạnh vĩ đại và năng lực sáng tạo vô tận của quần chúng là then chốt bảo đảm thắng lợi Người khẳng định: Phải dựa vào dân, dựa chắc vào dân thì kẻ địch không thể nào tiêu diệt được

b Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm toàn dân tộc

7

Hồ Chí Minh: Toàn tập, t2, tr261 – 262