ÚÊ möơt goâc ăöơ nađo ăoâ, chuê nghôa dín töơc trûúâc hïịt lađ möơt hiïơn tûúơng vùn hoâa - xaô höơi, mađ trong nhiïìu trûúđng húơp, noâ ặúơc thïí hiïơn vúâi tû caâch voê boơc ăùơc biïơt
Trang 1hïị kyê XX khöng chó ặúơc goơi lađ thïị
kyê cuêa hïơ tû tûúêng, mađ cođn lađ thïị
kyê cuêa chuê nghôa dín töơc Trïn
thûơc tïị, ngay sau khi ra ăúđi úê thïị kyê XIX,
chuê nghôa dín töơc ăaô trúê thađnh ngoơn cúđ
cuêa caâc lûơc lûúơng, caâc phong trađo chñnh trõ
- xaô höơi, ăoâng vai trođ khöng nhoê ăïịn ắnh
hûúâng phaât triïín cú baên cuêa ăa söị caâc
quöịc gia, caâc dín töơc trïn thïị giúâi trong
thïị kyê XX Nhû chuâng ta ăïìu biïịt, nhûông
sûơ kiïơn vađ quaâ trònh díîn ăïịn chiïịn tranh
thïị giúâi thûâ nhíịt chuê ýịu diïîn ra dûúâi
chiïu bađi cuêa chuê nghôa dín töơc Vađ, kïịt
quaê cuêa noâ lađ, caâc “nhađ nûúâc dín töơc” (hay
chñnh xaâc phaêi goơi lađ “nhađ nûúâc sùưc töơc”)
múâi ăaô hònh thađnh Thûơc tïị ăoâ ăaô khùỉng
ắnh tñnh thúđi sûơ vađ sûơ taâc ăöơng maơnh meô
cuêa tû tûúêng vađ nguýn tùưc dín töơc tûơ
quýịt úê möơt chûđng mûơc nhíịt ắnh
Vïì “chuê nghôa dín töơc”, coâ thïí noâi, cho
ăïịn nay ăaô coâ khaâ nhiïìu caâch hiïíu khaâc
nhau Theo Tûđ ăiïín Baâch khoa cuêa Viïơn
Tûđ ăiïín hoơc vađ Baâch khoa thû Viïơt Nam
(2005), chuê nghôa dín töơc lađ “hïơ tû tûúêng
chñnh trõ vađ biïíu hiïơn tím lyâ ăođi hoêi quýìn
lúơi ăöơc líơp, tûơ chuê vađ phaât triïín cuêa cöơng
ăöìng quöịc gia dín töơc” Chuê nghôa dín töơc
hònh thađnh vađ phaât triïín gùưn liïìn vúâi quaâ
trònh ăíịu tranh ăïí xíy dûơng vađ baêo vïơ
cöơng ăöìng quöịc gia dín töơc Tuyđ tònh hònh,
ăùơc ăiïím dín töơc, giai cíịp vađ lõch sûê cuêa
tûđng dín töơc, chuê nghôa dín töơc mang díịu
íịn dín töơc vađ giai cíịp khaâc nhau Coâ chuê
nghôa dín töơc truýìn thöịng thïí hiïơn lođng ýu nûúâc líu ăúđi cuêa möơt dín töơc, coâ chuê nghôa dín töơc tû saên, coâ chuê nghôa dín töơc
Xö viïịt, coâ chuê nghôa dín töơc sövanh nûúâc lúân, coâ chuê nghôa dín töơc caâch maơng, v.v Theo GS Phan Huy Lï, úê phûúng Tíy, chuê nghôa dín töơc lađ saên phíím tinh thíìn cuêa quaâ trònh hònh thađnh vađ phaât triïín cuêa dín töơc tû saên Chuê nghôa dín töơc ăaô tûđng giûô vai trođ quan troơng trong cuöơc ăíịu tranh chöịng chïị ăöơ phong kiïịn, thöịng nhíịt quöịc gia, dín töơc, giaêi phoâng con ngûúđi khoêi nhûông quan hïơ lïơ thuöơc phong kiïịn, xíy dûơng xaô höơi dín sûơ vađ phaât triïín vùn hoaâ dín töơc Taơi caâc nûúâc thuöơc ắa vađ lïơ thuöơc úê chíu AÂ, chíu Phi, chíu Myô Latinh, trong cuöơc ăíịu tranh chöịng chuê nghôa ăïị quöịc, chuê nghôa thûơc dín, giaêi phoâng dín töơc, chuê nghôa dín töơc cuông naêy sinh vađ phaât triïín, giûô vai trođ ăöơng lûơc trong phong trađo giaêi phoâng dín töơc Taơi Viïơt Nam, chuê nghôa dín töơc cuông tûđng phaât triïín maơnh meô trong thúđi kyđ ăíịu tranh chöịng chuê nghôa thûơc dín Nöơi dung cú baên cuêa chuê nghôa dín töơc Viïơt Nam lađ chuê nghôa ýu nûúâc truýìn thöịng ặúơc níng cao trïn cú súê kïịt húơp vúâi nhûông nhín töị múâi cuêa thúđi ăaơi, trong böịi caênh vađ ýu cíìu chöịng chuê nghôa thûơc dín, giaêi phoâng dín töơc Chñnh vò víơy,
(*) Thaơc sô, Khoa Triïịt hoơc, Trûúđng Ăaơi hoơc Khoa hoơc Xaô höơi vađ Nhín vùn, Ăaơi hoơc Quöịc gia Hađ Nöơi.
CHUÊ NGHÔA DÍN TÖƠC VAĐ VÍỊN ĂÏÌ QUAN HÏƠ
GIÛÔA CAÂC DÍN TÖƠC TRONG THÏỊ GIÚÂI HIÏƠN ĂAƠI
TRÕNH MINH THAÂI(*)
Trong bađi viïịt nađy, trûúâc hïịt taâc giaê ặa ra vađ phín tñch nhûông quan niïơm khaâc nhau vïì chuê nghôa dín töơc, vïì nöơi dung cuêa khaâi niïơm “dín töơc” Tiïịp ăoâ, taâc giaê tíơp trung luíơn giaêi víịn ăïì quan hïơ giûôa caâc dín töơc trong thïị giúâi hiïơn ăaơi vađ trïn cú súê ăoâ, ăïì xuíịt möơt söị giaêi phaâp nhùìm xíy dûơng möịi quan hïơ bònh ăùỉng, tön troơng líîn nhau giûôa caâc dín töơc.
Trang 2nùm 1924, Nguýîn AÂi Quöịc ăaô tûđng nïu
cao chuê nghôa dín töơc nhû möơt “ăöơng lûơc
lúân cuêa ăíịt nûúâc”(1)
Caâc hoơc giaê phûúng Tíy cuông ăaô ặa
ra khaâ nhiïìu caâch hiïíu vïì chuê nghôa dín
töơc Coâ ngûúđi cho rùìng, noâi ăïịn chuê nghôa
dín töơc lađ noâi ăïịn möơt hïơ tû tûúêng, möơt
tònh caêm, möơt hònh thûâc vùn hoâa, hoùơc möơt
phong trađo tíơp trung vađo quöịc gia hay dín
töơc(2) Nhađ nghiïn cûâu hiïơn ăaơi nöíi tiïịng
ngûúđi Anh - E.Hobsbaum, ngûúđi ăaô coâ ăoâng
goâp quan troơng trong viïơc vaơch ra baên
chíịt, vai trođ tñch cûơc cuông nhû tiïu cûơc cuêa
hiïơn tûúơng nađy, cuông ăaô khùỉng ắnh: “Chuê
nghôa dín töơc ăođi hoêi phaêi coâ möơt niïìm tin
ríịt vûông chùưc vađo caâi roô rađng khöng phuđ
húơp vúâi hiïơn thûơc”(3) Nhađ nghiïn cûâu
ngûúđi Anh - W.Bagehot úê thïị kyê XIX ăaô
tûđng nhíơn xeât: “Chuâng ta biïịt chuê nghôa
dín töơc lađ gò khi ngûúđi ta chûa hoêi chuâng ta
vïì noâ, nhûng chuâng ta khöng thïí giaêi thñch
hay xaâc ắnh roô noâ lađ caâi gò”(4)
Theo nghiïn cûâu cuêa nhiïìu nhađ khoa
hoơc, khoaêng cuöịi thïị kyê XX - ăíìu thïị kyê
XXI, sûơ hònh thađnh caâc tû tûúêng “dín töơc
tûơ quýịt” vađ nhiïìu “nhađ nûúâc dín töơc múâi”
ăaô ăaânh díịu sûơ buđng nöí múâi cuêa chuê
nghôa dín töơc Chuê nghôa dín töơc ăaô vađ
ăang tiïịp tuơc ặúơc sûê duơng ăïí luíơn chûâng
cho nhađ nûúâc dín töơc vïì mùơt tû tûúêng
chñnh trõ, ñt nhíịt lađ trong vođng 200 nùm
gíìn ăíy Chñnh vò thïị, nhiïìu ngûúđi ăaô coi
chuê nghôa dín töơc lađ möơt hïơ tû tûúêng Víịn
ăïì ăùơt ra lađ, liïơu coâ sûơ ăöìng nhíịt hay
khöng giûôa chuê nghôa dín töơc vađ hïơ tû
tûúêng? Trïn thûơc tïị, chuê nghôa dín töơc vađ
hïơ tû tûúêng coâ liïn hïơ míơt thiïịt vúâi nhau,
böí sung vađ kñch thñch líîn nhau Khöng
phaêi ngíîu nhiïn mađ chuâng dûúđng nhû ăaô
ăöìng thúđi xuíịt hiïơn vađ ặúơc sûê duơng ăïí
luíơn chûâng cho lúơi ñch vađ khaât voơng cuêa
ăùỉng cíịp thûâ ba (hay cođn goơi lađ giai cíịp tû
saên ăang vûún lïn) vađ thïí hiïơn ra lađ
nhûông caâi coâ cuđng möơt baên chíịt, xeât tûđ goâc ăöơ “nhađ nûúâc sùưc töơc” ăang hònh thađnh, hay ñt nhíịt lađ úê giai ăoaơn ban ăíìu cuêa noâ
ÚÊ möơt goâc ăöơ nađo ăoâ, chuê nghôa dín töơc trûúâc hïịt lađ möơt hiïơn tûúơng vùn hoâa - xaô höơi, mađ trong nhiïìu trûúđng húơp, noâ ặúơc thïí hiïơn vúâi tû caâch voê boơc ăùơc biïơt ăïí che ăíơy nhûông lúơi ñch vađ ăöơng cú (thñ duơ nhû khaât voơng tham gia vađo viïơc phín chia caâc nguöìn cuêa caêi víơt chíịt, tranh giađnh quýìn lûơc vađ quýìn uy, khùưc phuơc mùơc caêm vïì tím lyâ, tû tûúêng, v.v.) Chuê nghôa dín töơc, möơt mùơt, tñch húơp trong mònh nhûông thíìn thoaơi vađ biïíu tûúơng truýìn thöịng; mùơt khaâc, laơi laơm duơng chuâng ăïí baêo vïơ vađ luíơn chûâng cho nhûông hiïơn tûúơng múâi thöng qua “nhađ nûúâc sùưc töơc” Sûâc maơnh cuêa chuê nghôa dín töơc thïí hiïơn úê chöî, noâ húơp nhíịt möơt caâch hûôu cú nhûông rađng buöơc vïì mùơt vùn hoâa – xaô höơi cuêa caâ nhín con ngûúđi vúâi nhađ nûúâc coâ khaê nùng hađnh ăöơng nhùìm baêo vïơ vađ duy trò tñnh nhíịt thïí vùn hoâa töơc ngûúđi cuêa nhín dín
Möơt víịn ăïì khaâc lađ, caê chuê nghôa dín töơc líîn hïơ tû tûúêng ăïìu mang tñnh phöí biïịn vađ bùưt ăíìu ặúơc sûê duơng ăïí biïíu thõ nhûông hiïơn tûúơng ăa daơng úê thïị kyê XX Xuíịt hiïơn úê thïị kyê XX, caâc khaâi niïơm “chuê nghôa dín töơc tû saên”, “chuê nghôa dín töơc tûơ do”, “chuê nghôa dín töơc tiïíu tû saên”,
“chuê nghôa dín töơc sövanh”, “chuê nghôa quöịc xaô”, v.v ăaô ặúơc sûê duơng vúâi tû caâch caâc kïịt cíịu tû tûúêng hïơ ăïí biïơn minh vađ taơo cú súê cho cûúng lônh chñnh trõ cuêa caâc (1) Xem: Baâo caâo toâm tùưt cuêa GS Phan Huy Lï taơi toaơ ăađm “Víịn ăïì dín töơc vađ chuê nghôa dín töơc úê Viïơt Nam cuöịi thïị kyê XIX – ăíìu thïị kyê XX” taơi Trûúđng Ăaơi hoơc Khoa hoơc Xaô höơi vađ Nhín vùn, 10/9/2008.
(2) Smith, Anthony D National Identity, Reno: University of Nevada Press, 1993 ISBN 0874172047.
(3) E Hobsbaum Dín töơc vađ chuê nghôa dín töơc sau nùm 1780 Maâtxcúva, 1998, tr.24.
(4) W Bagehot Physics and politics London, 1887, p.20-21.
Trang 3lûơc lûúơng chñnh trõ - xaô höơi khaâc nhau.
Chñnh vò leô ăoâ, caâc cuöơc tranh luíơn vïì
chuê nghôa dín töơc vađ hïơ tû tûúêng khöng
nhûông khöng chíịm dûât, mađ cođn ngađy cađng
trúê nïn gay gùưt Caâc cuöơc tranh luíơn ăoâ
tíơp trung chuê ýịu vađo caâc víịn ăïì, nhû chuê
nghôa dín töơc vađ tû tûúêng dín töơc lađ gò?
Chuâng xuíịt hiïơn khi nađo? Chuâng ăoâng vai
trođ tñch cûơc hay tiïu cûơc trong tiïịn trònh
lõch sûê xaô höơi? Vai trođ cuêa chuâng trong thïị
giúâi hiïơn ăaơi vađ thïị giúâi tûúng lai lađ gò?
Caâi gò – dín töơc hay nhađ nûúâc – mang tñnh
thûâ nhíịt? Chuâng coâ quan hïơ vúâi nhau nhû
thïị nađo? Vïơc traê lúđi nhûông cíu hoêi ăoâ ăaô
cho thíịy nhûông khaâc biïơt trong quan
niïơm vïì vai trođ vađ chûâc nùng cuêa chuê
nghôa dín töơc trong thïị giúâi hiïơn ăaơi Coâ
leô vò thïị mađ hiïơn nay, víîn chûa coâ möơt yâ
kiïịn thöịng nhíịt vïì chuê nghôa dín töơc
Thíơm chñ, möơt söị taâc giaê cođn hoađi nghi sûơ
töìn taơi cuêa chuê nghôa dín töơc vúâi tû caâch
möơt hiïơn tûúơng thûơc taơi Ăõnh hûúâng nađy
ăaô tûđng xuíịt hiïơn trong viïơc lyâ giaêi mang
hònh thûâc cûơc ăoan trong dín töơc hoơc Xö
viïịt úê nhûông nùm 80 cuêa thïị kyê XX, khi
mađ ngûúđi ta ặa ra tû tûúêng, khaê nùng vađ
yâ muöịn chöịi boê baên thín khaâi niïơm “dín
töơc” Chùỉng haơn, V.A.Tishkov coi khaâi
niïơm “dín töơc” khöng phaêi lađ caâi gò khaâc
ngoađi “khííu hiïơu vađ phûúng tiïơn huy ăöơng
chñnh trõ chûâ hoađn toađn khöng phaêi lađ möơt
khaâi niïơm khoa hoơc” Theo öng, khi “ặúơc
taơo thađnh dûúđng nhû hoađn toađn tûđ nhûông
ngoaơi lïơ, nhûông ăiïìu kiïơn vađ míu thuíîn,
khaâi niïơm nađy khöng coâ quýìn töìn taơi vađ
cíìn bõ loaơi ra khoêi ngön ngûô khoa hoơc Xeât
theo nghôa vùn hoâa dín töơc, khaâi niïơm
“dín töơc” ăaô hoađn toađn ăaânh míịt yâ nghôa
trong thïị giúâi hiïơn ăaơi vađ thûơc sûơ trúê
thađnh caâi ăöìng nghôa vúâi nhoâm töơc
ngûúđi”(5) Vúâi quan niïơm nađy, öng cho
rùìng, nïịu töơc ngûúđi lađ möơt thûơc taơi tuýơt
ăöịi, thò “dín töơc” chó lađ khííu hiïơu ặúơc
ngûúđi ta taơo ra vađ lađ phûúng tiïơn huy ăöơng chñnh trõ Trïn thûơc tïị, nïịu ắnh hûúâng cuêa con ngûúđi vúâi tû caâch cöng dín cuêa nhađ nûúâc dûđng laơi úê thaâi ăöơ trung thađnh vúâi nhađ nûúâc, thò ặúng nhiïn, khöng nïn lađm cho tònh hònh trúê nïn phûâc taơp hún bùìng caâch ặa ra nhûông böí sung khiïn cûúông khaâc nhau, hoađn toađn vö nghôa nhû tû tûúêng “dín töơc”… Roô rađng lađ, úê ăíy khaâi niïơm “dín töơc” chûa ặúơc ắnh nghôa möơt caâch chùơt cheô
Trïn thûơc tïị, ăaô coâ nhûông bíịt ăöìng cú baên trong viïơc lyâ giaêi nöơi dung cuêa khaâi niïơm “dín töơc” Do víơy, khöng thïí thûđa nhíơn bíịt kyđ möơt ắnh nghôa nađo vïì dín töơc mađ chûa ặúơc trònh bađy möơt caâch roô rađng vađ xaâc ăaâng Thûơc tïị lađ, thuíơt ngûô
“dín töơc” vöịn ặúơc coi nhû xuíịt phaât ăiïím ăïí hònh thađnh chuê nghôa dín töơc laơi thûúđng bõ khöng ñt ngûúđi líîn löơn vúâi thuíơt ngûô “töơc ngûúđi”
ÚÊ nûúâc ta hiïơn nay, khaâi niïơm dín töơc ặúơc duđng phöí biïịn nhíịt lađ cuêa Xtalin:
“Dín töơc lađ möơt hònh thûâc cöơng ăöìng ngûúđi öín ắnh, bïìn vûông, hònh thađnh trong quaâ trònh phaât triïín líu dađi cuêa lõch sûê trïn möơt laônh thöí nhíịt ắnh, coâ chung caâc möịi quan hïơ vïì kinh tïị, coâ chung möơt ngön ngûô, möơt nïìn vùn hoâa” Ăíy coâ thïí ặúơc coi lađ ắnh nghôa tûúng ăöịi hoađn chónh vïì dín töơc
Dín töơc ặúơc hiïíu theo hai nghôa: cöơng ăöìng töơc ngûúđi vađ quöịc gia dín töơc
- Theo nghôa cöơng ăöìng töơc ngûúđi, dín töơc lađ khaâi niïơm duđng ăïí chó möơt cöơng ăöìng töơc ngûúđi (ethnic, ethnie) coâ chung ngön ngûô, lõch sûê - nguöìn göịc, ăúđi söịng vùn hoaâ vađ yâ thûâc tûơ giaâc dín töơc Nhû víơy, dín töơc lađ khaâi niïơm duđng ăïí chó híìu nhû tíịt caê caâc hònh thûâc cöơng ăöìng ngûúđi (böơ laơc, böơ töơc, dín töơc), khöng phín biïơt (5) V.A.Tishkov Lûúơc khaêo vïì lyâ luíơn vađ chñnh saâch dín töơc úê Nga Maâtxcúva, 1997, tr.85.
Trang 4trònh ăöơ phaât triïín, ăa söị hay thiïíu söị, söịng
úê phaơm vi quöịc gia nađo, bao göìm caâc ăiïím
chung lúân: chung möơt ngön ngûô, chung möơt
lõch sûê - nguöìn göịc, chung möơt ăúđi söịng vùn
hoaâ, cuđng tûơ nhíơn mònh lađ dín töơc ăoâ (yâ
thûâc tûơ giaâc chung vïì dín töơc)
- Dín töơc theo nghôa quöịc gia dín töơc
lađ hònh thûâc cöơng ăöìng ngûúđi cao hún caâc
hònh thûâc cöơng ăöìng ngûúđi trûúâc ăoâ, kïí caê
böơ töơc Dín töơc coâ thïí tûđ möơt böơ töơc phaât
triïín lïn, nhûng ăa söị trûúđng húơp ặúơc
hònh thađnh trïn cú súê nhiïìu böơ töơc vađ töơc
ngûúđi húơp nhíịt laơi Theo nghôa nađy, dín
töơc ặúơc hiïíu lađ quöịc gia dín töơc (nation),
lađ cû dín cuêa möơt quöịc gia nhíịt ắnh, bao
göìm nhiïìu sùưc töơc, nhiïìu töơc ngûúđi Coâ
quöịc gia chó göìm möơt töơc ngûúđi, song phíìn
lúân lađ nhûông quöịc gia nhiïìu töơc ngûúđi
Dín töơc hiïíu theo nghôa ăíìy ăuê, hiïơn
ăaơi lađ cöơng ăöìng ngûúđi öín ắnh, bïìn vûông
göìm 4 ăùơc trûng chuê ýịu: cöơng ăöìng vïì
laônh thöí, cöơng ăöìng vïì kinh tïị, cöơng ăöìng
vïì ngön ngûô vađ cöơng ăöìng vïì vùn hoâa, tím
lyâ, tñnh caâch Vúâi nhûông ăùơc trûng nađy,
möơt cöơng ăöìng dín töơc cíìn coâ nhađ nûúâc ăïí
quaên lyâ vađ baêo vïơ laônh thöí cuêa mònh Vađ,
baên thín nhađ nûúâc, ăïịn lûúơt noâ, laơi coâ taâc
ăöơng trúê laơi cuêng cöị sûơ ăoađn kïịt dín töơc,
sûơ thöịng nhíịt nhiïìu dín töơc trong biïn
giúâi laônh thöí cuêa mònh
Coâ dín töơc seô coâ yâ thûâc dín töơc (yâ thûâc
vïì cöơi nguöìn dín töơc, baên sùưc vùn hoâa,
quýìn dín töơc, mađ trûúâc hïịt lađ chuê quýìn
laônh thöí, quýìn ăöơc líơp, tûơ do, quýìn lađm
chuê cuöơc söịng cuêa mònh trïn laônh thöí cuêa
dín töơc mònh…) vađ yâ thûâc dín töơc ăïịn
mûâc ăöơ nađo ăoâ seô phaât triïín thađnh chuê
nghôa dín töơc
Trong xaô höơi coâ giai cíịp, chuê nghôa dín
töơc cuông coâ tñnh giai cíịp Coâ chuê nghôa dín
töơc tiïịn böơ, caâch maơng, cuông coâ chuê nghôa
dín töơc löîi thúđi, phaên ăöơng Chuê nghôa dín
töơc cuêa caâc giai cíịp lúâp trïn thay ăöíi tñnh
chñnh trõ cuêa noâ tuyđ theo tûđng thúđi kyđ lõch sûê, khi giai cíịp ăoâ cođn vai trođ tiïịn böơ hay ăaô löîi thúđi Chó coâ chuê nghôa dín töơc cuêa nhín dín lao ăöơng lađ trûúâc sau nhû möơt, ăoâ lađ chuê nghôa dín töơc chín chñnh Khöng chó dín töơc mađ caê töơc ngûúđi cuông cíìn ặúơc hiïíu lađ möơt cöơng ăöìng ngûúđi öín ắnh, ăaô hònh thađnh trong lõch sûê, dûơa trïn cú súê thöịng nhíịt vïì nguöìn göịc (huýịt thöịng), vïì vùn hoâa, vïì núi cû truâ vađ giao tiïịp cuđng nhau Cú cíịu cuêa chuê nghôa dín töơc ặúơc hònh thađnh trïn cú súê húơp nhíịt caâc ýịu töị sùưc töơc (cöơi nguöìn, ngön ngûô, vùn hoâa) vađ xaô höơi (ăúđi söịng kinh tïị chung, giao tiïịp phaât triïín vađ tñnh nhíịt thïí nhoâm) Thïm vađo ăoâ, “dín töơc” hònh thađnh chó tûđ töơc ngûúđi, khi höơi tuơ ăuê caâc thađnh töị xaô höơi cuêa noâ; trong ăoâ, caâi coâ yâ nghôa quan troơng nhíịt lađ caâc quan hïơ thöịng nhíịt vïì kinh tïị, chñnh trõ, vùn hoâa, quan hïơ (giao tiïịp) giûôa caâc caâ nhín vúâi nhau
Trong khoa hoơc, ăùơc biïơt lađ trong yâ thûâc ăaơi chuâng, hiïơn ăang ríịt phöí biïịn yâ kiïịn vïì “dín töơc” nhû ăaơi diïơn chñnh cuêa chïị ăöơ nhađ nûúâc vađ cuêa chuê quýìn, ûúâc muöịn thađnh líơp “nhađ nûúâc dín töơc” nhû giai ăoaơn töịi cao trong quaâ trònh phaât triïín cuêa töơc ngûúđi Cađng khöng hiïịm yâ kiïịn vïì khaât voơng tûơ nhiïn cuêa töơc ngûúđi lađ nùưm giûô chuê quýìn quöịc gia Ăiïìu nađy ặúơc phaên aânh trong khaâi niïơm “nhađ nûúâc dín töơc” - khaâi niïơm nhíịn maơnh sûơ thöịng nhíịt cuêa caâc cú cíịu nhû víơy Trïn thûơc tïị,
ăa söị nhađ nûúâc trïn thïị giúâi ăïìu ặúơc hònh thađnh trïn cú súê töơc ngûúđi Sûơ thöịng nhíịt vïì ngön ngûô, truýìn thöịng vađ vùn hoâa vúâi
tû caâch cú súê cuêa töơc ngûúđi ăaô thuâc ăííy phaât triïín giao tiïịp, taơo ra möơt thõ trûúđng vađ nhađ nûúâc thöịng nhíịt Tuy nhiïn, töơc ngûúđi vađ nhađ nûúâc lađ caâc hiïơn tûúơng hoađn toađn ăöơc líơp, thûúđng khöng truđng húơp vúâi nhau Taơi möơt söị quöịc gia, chùỉng haơn nhû Thuơy Sô (hay Myô), cû dín coâ nhûông tñnh
Trang 5nhíịt thïí sùưc töơc vađ nhađ nûúâc khaâc nhau,
tûơ coi mònh lađ ăaơi diïơn cuêa töơc ngûúđi Ăûâc,
Phaâp, Italia vađ ăöìng thúđi lađ ăaơi diïơn cuêa
nhín dín Thuơy Sô vúâi tû caâch möơt cöơng
ăöìng cöng dín vađ cuêa nhađ nûúâc Thuơy Sô,
chûâ khöng phaêi lađ ăaơi diïơn cuêa möơt cöơng
ăöìng sùưc töơc
Khi nhíơn thíịy khöng nhíịt thiïịt phaêi
húơp thûâc hoâa töơc ngûúđi vïì mùơt nhađ nûúâc,
möơt söị taâc giaê ăaô phín biïơt “töơc ngûúđi vùn
hoâa” khöng coâ nhađ nûúâc ăöơc líơp vađ khöng
cöị gùưng ăïí thađnh líơp noâ vúâi “töơc ngûúđi nhađ
nûúâc” do möơt nhađ nûúâc riïng biïơt ăaơi diïơn
Xeât vïì mùơt lõch sûê, yâ ắnh cuêa töơc ngûúđi
thađnh líơp nhađ nûúâc ăöơc líơp thûúđng do caâc
ăaơi diïơn cuêa noâ coâ nguýơn voơng ặúơc giaêi
phoâng khoêi sûơ thöịng trõ vađ aâp bûâc cuêa caâc
töơc ngûúđi khaâc, hoùơc coâ nguýn nhín lađ
möơt nhoâm töơc ngûúđi coâ khaât voơng thiïịt líơp
aâch thöịng trõ cuêa mònh ăöịi vúâi caâc töơc
ngûúđi khaâc
Trong ăiïìu kiïơn chïị ăöơ nhađ nûúâc dín
chuê hiïơn ăaơi, lúơi ñch ăùơc thuđ cuêa caâc nhoâm
töơc ngûúđi vađ cuêa caâc khu vûơc riïng biïơt
hoađn toađn coâ thïí ặúơc ăaêm baêo nhúđ nhađ
nûúâc tûơ trõ hay nhađ nûúâc liïn bang Kïịt
thuâc úê viïơc thađnh líơp möơt nhađ nûúâc ăöơc
líơp, caâc yâ ăöì ly khai chuê nghôa thûúđng gíy
thiïơt haơi vïì kinh tïị vađ caâc thiïơt haơi khaâc
cho cöng dín cuêa nhađ nûúâc múâi ặúơc
thađnh líơp Kinh nghiïơm thađnh líơp möơt
liïn minh nhađ nûúâc múâi chûâng toê nhiïìu
töơc ngûúđi tûơ nguýơn tûđ boê caâc ýịu töị quan
troơng vïì chuê quýìn cuêa mònh möơt caâch coâ
lúơi cho viïơc thađnh líơp möơt liïn minh nhađ
nûúâc röơng lúân hún, ăaâp ûâng ặúơc nhiïìu
hún nhu cíìu phaât triïín kinh tïị, xaô höơi,
vùn hoâa cuêa xaô höơi vađ cuêa tûđng cöng dín
Tuy nhiïn, ăa söị ngûúđi khöng quan
tím ăïịn nhûông ắnh nghôa lyâ thuýịt Möơt
ăiïìu cuông xaâc ăaâng lađ, thuíơt ngûô “dín töơc”
thûúđng ặúơc sûê duơng theo nghôa “nhađ nûúâc
dín töơc” trong vöịn tûđ vûơng chñnh trõ Theo
quan niïơm hiïơn ăaơi, chuê nghôa dín töơc ăođi hoêi baên nguýn chñnh trõ, hay chñnh xaâc hún – baên nguýn nhađ nûúâc Song, cuông cíìn phaêi nhíơn thíịy rùìng sùưc töơc, yâ thûâc vïì cöơi nguöìn töơc ngûúđi, tûơ yâ thûâc töơc ngûúđi vađ baên thín töơc ngûúđi khöng thïí ặúơc quy vïì möơt bònh diïơn duy nhíịt – bònh diïơn chñnh trõ hay möơt bònh diïơn nađo ăoâ
Vúâi moơi ăiïìu kiïơn coâ thïí, thađnh töị töơc ngûúđi cíìn ặúơc dađnh cho võ trñ thoêa ăaâng Nïịu khöng, seô khöng thïí lyâ giaêi ặúơc sûơ töìn taơi cuêa caâc nhoâm töơc ngûúđi baên ắa, caâc töơc ngûúđi thiïíu söị, v.v trong möơt nhađ nûúâc Nhû ăaô roô, ăa söị caâc töơc ngûúđi thûúđng hònh thađnh xung quanh möơt töơc ngûúđi nađo ăoâ Smith coâ lyâ khi noâi ăïịn hai phûúng diïơn cuêa chuê nghôa dín töơc: nhađ nûúâc vađ töơc ngûúđi Tûúng tûơ nhû víơy, thaâi ăöơ trung thađnh cuêa cöng dín ăöịi vúâi nhađ nûúâc vađ töơc ngûúđi cuêa mònh cuông hoađn toađn khöng ặúơc quy vïì caâc cú súê víơt chíịt vađ lyâ luíơn Trong tûơ yâ thûâc sùưc töơc, lođng tûơ hađo sùưc töơc, chuê nghôa ýu nûúâc vađ caâc böơ phíơn cíịu thađnh khaâc cuêa caâc khaâi niïơm
“töơc ngûúđi” vađ “chuê nghôa dín töơc”, bïn caơnh caâc thađnh töị lyâ luíơn, khoa hoơc,… cođn coâ giai tíìng truýìn thöịng, giaâ trõ, tònh caêm, biïíu tûúơng, thíìn thoaơi,
“Dín töơc” töìn taơi úê núi mađ moơi ngûúđi ăïìu tin tûúêng rùìng, hoơ cíịu thađnh “dín töơc” nhû víơy Thûơc tïị cho thíịy, ăa söị ngûúđi trong thïị giúâi hiïơn ăaơi ăïìu tûơ xem mònh lađ thađnh viïn cuêa cöơng ăöìng ặúơc goơi lađ “dín töơc” Do víơy, B.Andecson ăaô coâ lyâ khi goơi “dín töơc” lađ “caâc cöơng ăöìng tûúêng tûúơng” Viïơc chöịi boê khaâi niïơm “dín töơc” ăođi hoêi phaêi chöịi boê caâc khaâi niïơm sinh ra tûđ noâ – “tûơ yâ thûâc dín töơc”, “nhađ nûúâc dín töơc”, “tûơ quýịt dín töơc”, “quýìn dín töơc tûơ quýịt”, v.v
Khöng nïn phuê ắnh rùìng, caâc ăaơi diïơn cuêa möơt töơc ngûúđi cuơ thïí cuông tûơ yâ thûâc mònh lađ ăaơi diïơn cuêa möơt cöơng ăöìng cuơ thïí,
Trang 6khaâc vúâi caâc cöơng ăöìng khaâc khöng nhûông
vïì laônh thöí xaâc ắnh – biïn giúâi quöịc gia,
mađ cođn vïì hađng loaơt phûúng diïơn quan
troơng khaâc Möơt ăiïìu quan troơng lađ ăaơi
diïơn cuêa caâc cöơng ăöìng – töơc ngûúđi khaâc
cuông thûđa nhíơn cöơng ăöìng íịy Chuâng ta lađ
ngûúđi Viïơt vò coâ ngûúđi Lađo, ngûúđi Hoa,
ngûúđi Nhíơt, v.v vađ vò chuâng ta khöng phaêi
lađ ngûúđi Lađo, ngûúđi Hoa, ngûúđi Nhíơt, v.v
Ăöìng thúđi, cuông coâ taâc giaê tin tûúêng
vađo tñnh thûơc taơi vađ sûâc maơnh cuêa chuê
nghôa dín töơc, kiïn quýịt ăođi hoêi dađnh cho
moơi töơc ngûúđi khaê nùng thađnh líơp “nhađ
nûúâc dín töơc” Theo quan ăiïím nađy, coâ bao
nhiïu töơc ngûúđi thò cuông cíìn phaêi coâ bíịy
nhiïu “nhađ nûúâc dín töơc” Möîi möơt töơc
ngûúđi ăïìu cíìn phaêi coâ chïị ăöơ nhađ nûúâc
riïng cuêa mònh, möîi nhađ nûúâc ăïìu cíìn
phaêi ặúơc xíy dûơng trïn cú súê töơc ngûúđi
tûúng ûâng
Roô rađng lađ, khi lyâ giaêi quýìn “dín töơc
tûơ quýịt” (thûơc ra phaêi noâi lađ quýìn töơc
ngûúđi tûơ quýịt) ríịt khoâ baâc boê luíơn ăiïím
nïu trïn Vađ, trïn thûơc tïị, taơi sao möơt söị
töơc ngûúđi coâ quýìn tûơ quýịt vađ thûơc hiïơn
thađnh cöng noâ ăïí thađnh líơp nhađ nûúâc coâ
chuê quýìn, ăöơc líơp riïng cuêa mònh, cođn
caâc töơc ngûúđi khaâc thò laơi khöng coâ quýìn
ăoâ? Nghõch lyâ lađ úê chöî, caâc nhađ nûúâc ăöìng
nhíịt vïì mùơt töơc ngûúđi dûúđng nhû biïịn
míịt khoêi thïị giúâi hiïơn ăaơi do coâ sûơ buđng
nöí cuêa chuê nghôa dín töơc
“Nhađ nûúâc dín töơc” ăñch thûơc, nïịu
hiïíu noâ lađ nhađ nûúâc cuđng vúâi dín cû cíịu
thađnh tûđ möơt töơc ngûúđi, thûơc ra lađ ngoaơi
lïơ, chûâ khöng phaêi lađ thöng lïơ Ăiïìu coâ yâ
nghôa ăùơc biïơt quan troơng lađ, khöng phaêi
tíịt caê moơi töơc ngûúđi ăïìu coâ khaê nùng
thađnh líơp vađ duy trò caâc cú cíịu nhađ nûúâc
coâ sûâc söịng Thïm vađo ăoâ, trong thïị giúâi
hiïơn ăaơi, khöng coâ vađ khöng thïí coâ möơt
nhađ nûúâc nađo hoađn toađn khöng phuơ thuöơc
vađo thïị giúâi bïn ngoađi
Nïịu tíịt caê moơi töơc ngûúđi ăïìu coâ kyđ voơng thađnh líơp nhađ nûúâc ăöơc líơp riïng cuêa mònh vađ cöị gùưng thûơc hiïơn kyđ voơng íịy, thò tñnh bíịt öín cuêa tríơt tûơ thïị giúâi seô tùng lïn gíịp böơi vađ baên thín sûơ töìn taơi cuêa nhiïìu nhađ nûúâc cuông bõ ăe doơa Nhû ăaô roô, quýìn tûơ quýịt ặúơc hiïíu lađ quýìn tûơ do cuêa möîi töơc ngûúđi söịng theo luíơt riïng cuêa mònh, dûúâi sûơ quaên lyâ cuêa caâc cú cíịu quýìn lûơc do baên thín hoơ bíìu ra, ắnh ăoaơt söị phíơn cuêa mònh theo súê thñch cuêa mònh, mađ hoađn toađn khöng lađm phûúng haơi túâi tûơ do vađ lúơi ñch húơp phaâp cuêa caâc töơc ngûúđi khaâc Míịt baên sùưc töơc ngûúđi, möơt ăíịt nûúâc coâ thïí cuông míịt luön ắa võ cuêa mònh trong lõch sûê thïị giúâi Ăođi hoêi quýìn tûơ quýịt cho mònh, caâc töơc ngûúđi ăaơt ặúơc quýìn ắnh ăoaơt söị phíơn cuêa mònh úê trïn laônh thöí cuêa mònh
Nhûng, nhû kinh nghiïơm cuêa nhûông nùm 90 cuêa thïị kyê XX ăaô cho thíịy, sûơ tan raô cuêa nhađ nûúâc ăa sùưc töơc coâ thïí díîn ăïịn viïơc lađm tan raô caâc cú cíịu quýìn lûơc, phaâ vúô caân cín quýìn lûơc vađ lúơi ñch ăaô hònh thađnh; ăïịn lûúơt mònh, ăiïìu nađy laơi lađm tùng tñnh bíịt öín Nhûông sûơ kiïơn diïîn ra trïn laônh thöí Liïn Xö vađ Nam Tû trûúâc kia cho thíịy sûơ tan raô nhû víơy keâo theo nhûông hïơ quaê khöng thïí lûúđng trûúâc ặúơc, trong ăoâ thiïơt haơi cuêa ăa söị caâc bïn tham gia roô rađng lađ vûúơt tröơi tíịt caê moơi thađnh quaê khaâc trong möơt tûúng lai líu dađi Cuông cíìn nhíơn thíịy rùìng, caâc phong trađo dín töơc chuê nghôa ăaô nhanh choâng tíơn duơng hïịt tiïìm nùng huy ăöơng cuêa mònh Hún nûôa, chuâng taơo ra ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi ăïí thađnh líơp caâc chïị ăöơ quýìn
uy vađ cûơc quýìn Viïơc xuíịt khííu vađ uêng höơ caâc tû tûúêng vađ phong trađo ly khai trong nhûông ăiïìu kiïơn nhíịt ắnh coâ thïí coâ nhûông hïơ quaê ríịt tai haơi, vò chuâng coâ thïí trúê thađnh möơt trong nhûông nguöìn göịc vađ ăöơng cú cú baên cuêa chuê nghôa khuêng böị vađ
Trang 7cuêa caâc cuöơc nöơi chiïịn.
Thûơc tïị cho pheâp chuâng ta coâ thïí ruât
ra möơt söị kïịt luíơn vïì chuê nghôa dín töơc
nhû sau:
- Chuê nghôa dín töơc lađ hoơc thuýịt vađ
thûơc tiïîn chñnh trõ dûơa trïn viïơc ăöịi líơp
giûôa caâc töơc ngûúđi, trïn viïơc thûđa nhíơn ắa
võ ăùơc biïơt vađ ûu thïị cuêa töơc ngûúđi mònh
ăöịi vúâi caâc töơc ngûúđi khaâc vađ trïn khaât
voơng ăaêm baêo cho töơc ngûúđi mònh nhûông
ăùơc quýìn nhúđ söịng “kyâ sinh” trïn caâc
nhoâm töơc ngûúđi khaâc Chuê nghôa dín töơc lađ
möơt biïịn thïí cuêa thoâi ñch kyê nhoâm, khöng
thûđa nhíơn quýìn bònh ăùỉng cuêa caâc töơc
ngûúđi Ăiïím nađy phín biïơt chuê nghôa dín
töơc vúâi chuê nghôa ýu nûúâc - chuê nghôa kïịt
húơp tònh ýu töơc ngûúđi mònh vúâi viïơc thûđa
nhíơn quýìn bònh ăùỉng cuêa töơc ngûúđi khaâc
- Chuê nghôa dín töơc hònh thađnh trïn cú
súê caâc cöơng ăöìng töơc ngûúđi hiïơn thûơc, mùơc
duđ noâ thöíi phöìng vai trođ cuêa nhûông khaâc
biïơt sùưc töơc vađ nhûông ûu thïị cuêa töơc ngûúđi
mònh Laơm duơng tûơ yâ thûâc sùưc töơc, tònh
caêm ýu töí quöịc, sûơ giöịng nhau vïì ngön
ngûô, vùn hoâa sùưc töơc, v.v., chuê nghôa dín
töơc chuýín hoâa chuâng thađnh líơp trûúđng
thuđ ắch, hiïịu chiïịn ăöịi vúâi caâc töơc ngûúđi
khaâc Xeât vïì baên chíịt, chuê nghôa dín töơc
mang tñnh xung ăöơt, vò noâ chia moơi ngûúđi
thađnh “quín ta” vađ “quín noâ”, “chuâng ta”
vađ “chuâng noâ”, “ngûúđi cuêa ta” vađ “ngûúđi cuêa
noâ”, “baơn” vađ “keê thuđ”, ăem ăöịi líơp moơi
ngûúđi vúâi nhau theo díịu hiïơu sùưc töơc
Song, chuâng ta khöng ặúơc pheâp qún
möơt thûơc tïị lađ, “chuê nghôa dín töơc” theo
quan niïơm hiïơn ăaơi ăaô ra ăúđi vúâi tû caâch
möơt hònh thûâc chöịng laơi aâp bûâc sùưc töơc vađ
tònh traơng míịt quýìn cuêa töơc ngûúđi Tiïìn
ăïì ăïí chuê nghôa dín töơc xuíịt hiïơn lađ sûơ
phaât triïín giao tiïịp giûôa ăaơi diïơn caâc töơc
ngûúđi vađ sûơ hònh thađnh tñnh nhíịt thïí
chung vïì sùưc töơc úê hoơ Vöịn ặúơc ắnh hûúâng
chöịng laơi aâp bûâc töơc ngûúđi, lïơ thuöơc, thuöơc
ắa vađ caâc hònh thûâc kyđ thõ chuêng töơc khaâc, chuê nghôa dín töơc ăaô ăoâng vai trođ tiïịn böơ, goâp phíìn cöị kïịt vađ giaêi phoâng caâc töơc ngûúđi, thađnh líơp caâc nhađ nûúâc sùưc töơc, phaât triïín vùn hoâa sùưc töơc vađ baêo vïơ lúơi ñch sùưc töơc Chuê nghôa dín töơc thïí hiïơn dûúâi caâc hònh thûâc khaâc nhau: tûđ chuê nghôa dín töơc giaê danh dín chuê, xím phaơm caâc quýìn cöng dín cuêa caâc töơc ngûúđi khaâc dûúâi chiïu bađi “trong saâng sùưc töơc”, “phuơc höìi chñnh nghôa lõch sûê”, “giaêi thoaât nïìn vùn hoâa töơc ngûúđi”, v.v cho ăïịn chuê nghôa phaât xñt vađ chuê nghôa quöịc xaô trùưng trúơn, huêy diïơt möơt caâch daô man nhín dín caâc töơc ngûúđi khaâc, lađm nhû hoơ khöng coâ giaâ trõ ăíìy ăuê Biïíu hiïơn ăùơc thuđ cuêa chuê nghôa dín töơc cuông coâ thïí lađ chuê nghôa ly khai vađ chuê nghôa biïơt líơp, nhûông thûâ chuê nghôa nađy cùưt ặât caâc möịi liïn hïơ tûơ nhiïn giûôa caâc töơc ngûúđi vađ lađm phûúng haơi ăïịn cöng dín cuêa moơi töơc ngûúđi
Caâc tû tûúêng vađ caâc giaâ trõ dín töơc chuê nghôa thûúđng ặúơc giúâi tinh hoa chñnh trõ vađ nhûông ngûúđi cíìm quýìn tuýn truýìn ăïí thûơc hiïơn caâc muơc ăñch võ kyê cuêa mònh lađ: biïơn minh cho mûu ăöì cíìm quýìn cuêa mònh, kiïơn toađn tñnh húơp thûâc cho sûơ thöịng trõ cuêa mònh, lađm cho nhín dín sao nhaông nhûông thíịt baơi trong chñnh saâch cuêa mònh bùìng caâch tòm kiïịm keê thuđ lađ töơc ngûúđi khaâc, xím chiïịm cuêa caêi cuêa ngûúđi khaâc, thûơc hiïơn caâc kïị hoaơch haâo danh cuêa baên thín nhùìm taơo dûơng möơt “ăaơi cûúđng quöịc”, v.v Chuê nghôa dín töơc coâ khaê nùng huy ăöơng lúân Laơm duơng tònh caêm ýu töí quöịc, ýu sùưc töơc, ýu caâc truýìn thöịng vađ vùn hoâa sùưc töơc möơt caâch tûơ nhiïn, laơm duơng sûơ thöịng nhíịt vïì ngön ngûô, tön giaâo, lúơi ñch töơc ngûúđi, v.v., cuông nhû laơm duơng sûơ khöng hiïíu biïịt cuêa caâc töơc ngûúđi khaâc, laơm duơng thaâi ăöơ khöng tin tûúêng ăöịi vúâi hoơ vađ ăöịi vúâi moơi caâi
“khöng phaêi cuêa mònh”, chuê nghôa dín töơc
Trang 8coâ khaê nùng reo rùưc sûơ thuđ ắch síu sùưc
giûôa caâc töơc ngûúđi, lađm mï muöơi nhiïìu
ngûúđi trong suöịt möơt thúđi gian dađi
Xeât vïì baên chíịt, chuê nghôa dín töơc
mang tñnh phi duy lyâ Ăïí luíơn chûâng cho
ûu thïị cuêa töơc ngûúđi mònh, noâ sûê duơng caâc
loaơi huýìn thoaơi, thiïn kiïịn vađ caâc khuön
míîu khaâc nhau, caâc phûúng phaâp sûê duơng
maânh khoâe ăöịi vúâi yâ thûâc con ngûúđi Chuê
nghôa dín töơc khöng dung húơp ặúơc vúâi
nhûông giaâ trõ chung nhín loaơi vađ vúâi thaâi
ăöơ tön troơng ăöịi vúâi caâc quýìn con ngûúđi
Minh hoơa ăiïín hònh cho nhûông híơu quaê
phaên nhín vùn, ăíìy tiïu cûơc cuêa chuê
nghôa dín töơc hiïơn ăaơi lađ caâc cuöơc chiïịn
tranh ăíîm maâu, lađ dođng ngûúđi tõ naơn göìm
hađng triïơu ngûúđi, lađ tònh traơng xím phaơm
phöí biïịn caâc quýìn con ngûúđi, lađ caâc cuöơc
xung ăöơt giûôa caâc töơc ngûúđi diïîn ra liïn
miïn trïn nhiïìu khu vûơc thïị giúâi, v.v
Chuâng ta cíìn nhíơn thíịy möịi nguy
hiïím íín chûâa trong chuê nghôa dín töơc, ăùơc
biïơt lađ khi noâ bõ caâc thïị lûơc phaên ăöơng laơm
duơng ăïí chia reô tònh ăoađn kïịt giûôa caâc töơc
ngûúđi anh em sinh söịng trïn maênh ăíịt
cuêa nhađ nûúâc Viïơt Nam Tûđ ăoâ, chuâng ta
cíìn ặa ra vađ thûơc hiïơn nhûông biïơn phaâp
thñch húơp nhùìm ngùn chùơn nhûông hïơ quaê
khön lûúđng cuêa chuê nghôa dín töơc dûúâi
moơi biïịn tûúâng cuêa noâ ăïí xíy dûơng möơt
nhađ nûúâc thûơc sûơ maơnh, dín giađu, xaô höơi
cöng bùìng, dín chuê vađ vùn minh
Ăiïìu cöịt loôi úê ăíy chñnh lađ chñnh saâch
bònh ăùỉng dín töơc Viïơc thûơc hiïơn chñnh
saâch bònh ăùỉng dín töơc lađ muơc tiïu coâ tñnh
chiïịn lûúơc, coâ yâ nghôa chñnh trõ, quöịc
phođng, ăöịi ngoaơi síu sùưc; noâ ăođi hoêi ăöíi
múâi nhíơn thûâc ăïí coâ quan niïơm ăuâng vïì
víịn ăïì sùưc töơc vađ bònh ăùỉng sùưc töơc Trong
ăöíi múâi nhíơn thûâc vïì víịn ăïì sùưc töơc, cíìn
chöịng caâc biïíu hiïơn kyđ thõ, heơp hođi, chia reô
sùưc töơc vađ coâ thïí díîn ăïịn tû tûúêng cûơc
ăoan, ly khai Ăïí chöịng caâc biïíu hiïơn ăoâ,
cíìn phaêi ăaânh baơi chuê nghôa dín töơc heơp hođi vađ nhûông tû tûúêng tiïu cûơc, xíy dûơng khöịi ăaơi ăoađn kïịt toađn dín vađ möịi quan hïơ töịt ăeơp giûôa ăöìng bađo caâc sùưc töơc, khöng phín biïơt ăa söị hay thiïíu söị
ÚÊ ăíy, giaâo duơc ăoâng möơt vai trođ ríịt quan troơng Phaêi ăíìu tû phaât triïín giaâo duơc, níng cao trònh ăöơ dín trñ, tùng cûúđng ăađo taơo, böìi dûúông ăöơi nguô caân böơ moơi sùưc töơc Giaâo duơc luön lađ víịn ăïì quan troơng ăöịi vúâi möîi quöịc gia Viïơc quan tím thñch húơp vađ ăuâng ăùưn ăïịn hoaơt ăöơng giaâo duơc seô giuâp caâc töơc ngûúđi coâ ăiïìu kiïơn vûún lïn hođa nhíơp vađ thûơc hiïơn quýìn bònh ăùỉng sùưc töơc cuêa mònh trong khuön khöí möơt nhađ nûúâc ăa sùưc töơc vađ goâp phíìn vađo sûơ nghiïơp phaât triïín chung cuêa ăíịt nûúâc Tön troơng, baêo lûu, phaât triïín caâc giaâ trõ vùn hoâa truýìn thöịng töịt ăeơp cuêa caâc töơc ngûúđi trong quaâ trònh xíy dûơng nïìn vùn hoâa chung cuêa quöịc gia cuông lađ giaêi phaâp cíìn thiïịt ăïí giaêi quýịt víịn ăïì sùưc töơc, thûơc hiïơn bònh ăùỉng dín töơc Vùn hoâa lađ möơt trong nhûông ýịu töị cöịt loôi vađ síu xa nhíịt cuêa víịn ăïì sùưc töơc Xíy dûơng möơt nïìn vùn hoâa coâ nöơi dung nhín vùn síu sùưc vađ ăíơm ăađ baên sùưc dín töơc, kïịt húơp hađi hođa caâc giaâ trõ vùn hoâa cuêa caâc töơc ngûúđi trong möơt nïìn vùn hoâa chung cuêa möơt quöịc gia ăa sùưc töơc, taơo ăiïìu kiïơn ăïí caâc töơc ngûúđi phaât triïín nïìn vùn hoâa riïng cuêa töơc ngûúđi mònh - ăoâ lađ möơt nöơi dung quan troơng hađng ăíìu cuêa víịn ăïì thûơc hiïơn bònh ăùỉng sùưc töơc vïì vùn hoâa Vùn hoâa gùưn liïìn vúâi sûơ töìn taơi vađ phaât triïín cuêa caâc töơc ngûúđi Vùn hoâa lađ möơt trong caâc biïíu hiïơn quýìn bònh ăùỉng cuêa caâc töơc ngûúđi Phaât triïín vùn hoâa caâc töơc ngûúđi seô ăem laơi möơt nïìn vùn hoâa tñch húơp phong phuâ, ăa daơng vađ thöịng nhíịt Ăíy cuông lađ ắnh hûúâng cuêa chuê nghôa ăa (liïn, tñch húơp) vùn hoâa nhû möơt giaêi phaâp coâ triïín voơng nhíịt ăïí giaêi quýịt víịn ăïì quan hïơ liïn töơc ngûúđi trong thïị giúâi toađn cíìu ăang hònh thađnh.