60 năm là khoảng thời gian ngắn ngủi so với lịch sử 5000 năm của nền văn minh Trung Hoa, nhưng nhân dân các dân tộc Trung Quốc – dưới sự lãnh đạo của ĐCS Trung Quốc, với động lực “rửa nỗ
Trang 1pgs ts đỗ tiến sâm Viện Nghiên cứu Trung Quốc
1 Tính đến ngày 1-10-2009, nước
CHND Trung Hoa vừa tròn 60 tuổi 60
năm là khoảng thời gian ngắn ngủi so
với lịch sử 5000 năm của nền văn minh
Trung Hoa, nhưng nhân dân các dân tộc
Trung Quốc – dưới sự lãnh đạo của ĐCS
Trung Quốc, với động lực “rửa nỗi nhục
quốc gia” 100 năm bị nước ngoài xâu xé,
đã bắt tay vào xây dựng cuộc sống mới,
biến Trung Quốc từ “đống tro tàn”, “một
nghèo hai trắng”, vươn lên trở thành
một quốc gia XHCN giàu mạnh “hướng
tới hiện đại, hướng ra thế giới, hướng tới
tương lai” Từ đó tạo nên 3 chuyển biến
mang tính lịch sử là: Từ xã hội nửa thực
dân nửa phong kiến sang xã hội mới dân
tộc độc lập, nhân dân làm chủ; từ cách
mạng dân chủ mới sang cách mạng
XHCN và xây dựng CNXH; từ thể chế
kinh tế kế hoạch truyền thống sang kinh
tế thị trường XHCN; từ cục diện đóng
cửa nửa đóng cửa sang mở cửa toàn
phương vị(1) Nhờ vậy, Trung Quốc đã đạt
được những thành tựu to lớn và quan
trọng: Trong vòng 60 năm, về mặt kinh
tế, GDP tăng gấp 77 lần, GDP bình quân
đầu người tăng 32,4 lần Giờ đây, của cải vật chất làm ra trong 1 ngày đã nhiều hơn cả năm 1952 cộng lại(2) Thu nhập tài chính tăng khoảng 1000 lần Giao thông đường bộ tăng 38 lần, đường sắt tăng 3 lần, đường hàng không tăng hơn
200 lần Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2008 tăng gấp 2.266 lần năm
1950, đứng thứ 3 thế giới với tỷ trọng chiếm trong thương mại của thế giới đạt 7,9%; thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài nhiều năm liền đứng thứ hai thế giới, đứng đầu các nước đang phát triển;
dự trữ ngoại tệ tăng hơn 10.000 lần,
đứng đầu thế giới Trước đây, Trung Quốc là nước thiếu thốn hàng hóa, giờ
đây tình trạng mua hàng hóa bằng tem phiếu không còn; hơn nữa hàng hóa “chế tạo tại Trung Quốc” đã có mặt khắp nơi trên thế giới Về mặt xã hội, thu nhập bình quân đầu người của dân thành thị tăng gần 158 lần, nông dân tăng gần 108 lần; số dư tiền gửi tiết kiệm của cư dân thành thị và nông thôn tăng 25000 lần Tiền lương của công nhân viên chức tăng
60 lần Tuổi thọ bình quân đã từ 35 tăng
Trang 2lên 73 tuổi; tỷ lệ mù chữ trong thanh
thiếu niên cũng giảm xuống còn 3,52%;
số lao động tăng mới bình quân tiếp
nhận giáo dục vượt qua 11 năm Tính
đến cuối tháng 8 năm 2009, các vận
động viên Trung Quốc giành được 2310
huy chương vàng thế giới v.v…
Có được những thành tựu nêu trên là
do các thế hệ người Trung Quốc dưới sự
cầm quyền của ĐCS Trung Quốc đã tìm
tòi gian khổ nhằm giải quyết những vấn
đề phát triển của đất nước
Thời kỳ xây dựng đất nước theo mô
hình kinh tế kế hoạch truyền thống
(1949-1978) với ưu thế là tập trung
nguồn lực cao, cùng với sự giúp đỡ của
Liên Xô, nên Trung Quốc đã bước đầu
xây dựng được hệ thống công nghiệp độc
lập với “công nghiệp nặng là trung tâm”
Nhờ vậy, Trung Quốc đã có thể chế tạo
thành công bom nguyên tử - và bước vào
hàng ngũ các nước có vũ khí hạt nhân
Tuy nhiên, do sai lầm trong nhận thức
đối với học thuyết về đấu tranh giai cấp
của chủ nghĩa Mác, cùng với những sai
lầm trong đánh giá về tình hình thực
tiễn đất nước lúc đó, nên các nhà lãnh
đạo Trung Quốc đã mắc phải những sai
lầm “tả khuynh” khi phát động phong
trào “đại nhảy vọt” và tiến hành “cách
mạng văn hóa” Đặc biệt, do duy trì thể
chế chính trị quyền lực tập trung quá
mức, dẫn đến tình trạng Đảng quyền cao
hơn chính quyền và dân quyền Tất cả
những sai lầm kể trên đã đưa đất nước
đến cục diện chính trị xã hội hỗn loạn,
kinh tế đứng bên bờ sụp đổ, sinh mệnh
của con người bị coi nhẹ, các động lực phát triển bị triệt tiêu
Thời kỳ cải cách và mở cửa (1978 – 2008), ĐCS Trung Quốc chuyển trọng tâm công tác sang lấy xây dựng kinh tế
là nhiệm vụ trung tâm, mạnh dạn đột phá về lý luận và thực tiễn, phát triển kinh tế thị trường, hội nhập kinh tế quốc
tế Tất cả đã tạo ra động lực mới, phát huy tính tích cực, năng động và sáng tạo của nhân dân, nên Trung Quốc đã phát triển với tốc độ nhanh Do kinh tế phát triển nên đời sống người dân được cải thiện, quốc lực tổng hợp và vị thế quốc tế của đất nước được tăng cường Mong muốn “vượt nước Anh đuổi kịp nước Mỹ” nêu lên trước đây, nay đã và
đang trở thành hiện thực Khoảng cách phát triển giữa Trung Quốc với các nước phát triển đang dần dần được thu hẹp
Đặc biệt, Trung Quốc đã có được nguồn lực to lớn để chế tạo và phóng thành công tàu vũ trụ mang tên Thần Châu, tổ chức thành công Thế vận hội Olimpic Bắc Kinh 2008, khắc phục có hiệu quả những thiệt hại do động đất lớn xảy ra ở
Tứ Xuyên,ứng phó có hiệu quả với những tác động do khủng hoảng tài chính toàn cầu gây ra…vv
Tuy nhiên, cùng với những thành tựu ngoạn mục về kinh tế là những trả giá lớn về môi trường và hệ quả xấu về xã hội Khoảng cách chênh lệch phát triển giữa các vùng miền, giữa thành thị và nông thôn, chênh lệch thu nhập giữa các tầng lớp cư dân ngày một gia tăng Mâu thuẫn ở tầng sâu về kinh tế, cùng với
Trang 3việc xử lý hài hòa mối quan hệ giữa kinh
tế, xã hội và văn hoá với chính trị, giữa
kinh tế với môi trường vẫn đang chờ
được giải quyết
Như vậy, 60 năm qua đất nước Trung
Quốc đã trải qua 2 thời kỳ với 2 mô hình
phát triển khác nhau, đạt được nhiều
thành tựu nhưng cũng còn tồn tại và đang
đứng trước nhiều vấn đề về phát triển
Năm 2003 phát triển quan khoa học
với hạt nhân là lấy con người làm gốc
được nêu lên, năm 2007 được đưa vào
Văn kiện Đại hội XVII ĐCS Trung Quốc
và trở thành một trong những tư tưởng
chỉ đạo mà ĐCS Trung Quốc phải kiên
trì lâu dài Đây sẽ lại là một động lực
mới cho thời kỳ phát triển mới trên nền
tảng khởi điểm lịch sử mới của Trung
Quốc, nhằm thực hiện mục tiêu chấn
hưng Trung Hoa Dưới sự chỉ đạo của
phát triển quan khoa học, nhiều khu thí
nghiệm tổng hợp được ví như những “đặc
khu mới” có sự quy hoạch thống nhất
giữa thành thị và nông thôn đã ra đời,
nhiều khu vực thí điểm cải cách thể chế
hành chính theo hướng “tam quyền phân
lập” đã được triển khai…
Nhìn lại 60 năm xây dựng hiện đại
hóa XHCN, Tổng Bí thư – Chủ tịch nước
Hồ Cẩm Đào trong buổi Học tập tập thể
của Bộ Chính trị ĐCS Trung Quốc lần
thứ 16 ngày 9-9-2009 đã khái quát
thành 4 bài học kinh nghiệm:
Một là, kiên trì giải phóng tư tưởng,
thực sự cầu thị, tiến cùng thời đại, tìm
tòi và nắm chắc quy luật hiện đại hóa
XHCN;
Hai là, kiên trì lấy xây dựng kinh tế làm trung tâm, coi trọng việc thúc đẩy phát triển khoa học toàn diện hài hòa bền vững;
Ba là, kiên trì tăng cường xây dựng chế độ, tập trung xây dựng cơ chế, thể chế có lợi cho phát triển khoa học
Bốn là, kiên trì xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa cải cách phát triển và ổn
định, chú trọng duy trì sự ổn định đại cục của toàn xã hội(3)
Trong bài phát biểu tại Lễ Kỷ niệm
60 năm Quốc khánh Trung Quốc (1/10/1949 – 1/10/2009), ông đã rút ra một nhận xét quan trọng: “Chỉ có CNXH mới có thể cứu được Trung Quốc, chỉ có cải cách mở cửa mới có thể phát triển Trung Quốc, phát triển CNXH, phát triển chủ nghĩa Mác”(4)
*
* *
2 Sáu mươi năm qua cũng là thời gian rèn luyện, thử thách năng lực cầm quyền của ĐCS Trung Quốc Từ một
đảng cách mạng, lãnh đạo nhân dân các dân tộc Trung Quốc đấu tranh chống lại chủ nghĩa phong kiến, chủ nghĩa đế quốc
và chủ nghĩa tư bản quan liêu, lập nên nước Trung Quốc mới,chuyển biến trở thành một đảng cầm quyền, lãnh đạo xây dựng và cải cách mở cửa
Nhằm duy trì địa vị cầm quyền lâu dài của mình, ĐCS Trung Quốc đã tìm tòi giải đáp một loạt vấn đề lí luận và thực tiễn quan trọng đặt ra trong quá trình phát triển, xoay quanh các chủ đề:
Trang 4Thế nào là chủ nghĩa Mác, đối xử với chủ
nghĩa Mác như thế nào? Thế nào là
CNXH, xây dựng CNXH như thế nào? Thế
nào là xây dựng Đảng, xây dựng Đảng
như thế nào? Thế nào là phát triển, thực
hiện sự phát triển như thế nào?
Cùng với đó là các cuộc “đại luận
chiến” nổ ra đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề
về mối quan hệ giữa mục đích và phương
tiện như: Kinh tế kế hoạch và kinh tế thị
trường không mang thuộc tính giai cấp
mà chỉ là các thủ đoạn kinh tế; CNXH đặc
sắc Trung Quốc trước đây là mục tiêu
phấn đấu nay trở thành ngọn cờ đoàn kết
nhân dân các dân tộc; phát triển sức sản
xuất trước đây là mục đích nay trở thành
phương tiện để phục vụ con người, trong
đó dân sinh là trọng điểm v.v…
Có thể nói những thành tựu và vấn đề
tồn tại nêu trên có liên quan trực tiếp
đến việc nhận thức và xử lý các vấn đề lí
luận và thực tiễn, qua đó kiểm nghiệm,
đánh giá phương thức lãnh đạo và năng
lực cầm quyền của ĐCS Trung Quốc
Từ thực tiễn 60 năm cầm quyền với
những thành công và chưa thành công,
Hội nghị Trung ương 4 khóa 17 ĐCS
Trung Quốc (18-9-2009) đã rút ra 6 bài
học kinh nghiệm
Một là, kiên trì đặt xây dựng lý luận
và tư tưởng lên vị trí hàng đầu, nâng cao
trình độ mác-xit của toàn Đảng;
Hai là, kiên trì kết hợp chặt chẽ giữa
thúc đẩy xây dựng Đảng với thúc đẩy sự
lãnh đạo của Đảng, đảm bảo cho Đảng
luôn luôn trở thành hạt nhân lãnh đạo
sự nghiệp XHCN;
Ba là, kiên trì lấy xây dựng năng lực cầm quyền và tính tiên tiến của Đảng làm tuyến chính, đảm bảo cho Đảng luôn luôn đi trước thời đại;
Bốn là, kiên trì lập Đảng vì công, cầm quyền vì dân, duy trì mối liên hệ máu thịt giữa Đảng với quần chúng nhân dân; Năm là, kiên trì cải cách sáng tạo, tăng cường sức sống của Đảng;
Sáu là, kiên trì phương châm Đảng phải quản lý Đảng, quản lý Đảng phải nghiêm, từ đó nâng cao trình độ quản lý
Đảng(5) Trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm 60 năm cầm quyền, nhiều nội dung thể hiện tư tưởng mới, quan điểm mới về xây dựng Đảng đã được ĐCS Trung Quốc nêu lên, trong đó có việc xây dựng chính
đảng kiểu học tập của chủ nghĩa Mác – theo đó chủ nghĩa Mác không chỉ được Trung Quốc hoá, mà còn phải thời đại hoá và đại chúng hoá; tích cực phát triển dân chủ trong Đảng, lấy dân chủ trong
Đảng để lôi kéo dân chủ nhân dân; đặt vấn đề xây dựng đội ngũ người đứng đầu
tổ chức đảng cơ sở có tố chất cao v.v …
*
* *
3 Việt Nam và Trung Quốc là hai nước láng giềng có nhiều điểm tương
đồng về văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội Lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chăm chú theo dõi mọi bước phát triển của Trung Quốc Người từng nói:
“Cách mạng Trung Quốc thắng lợi và
Trang 5việc thành lập nước CHND Trung Hoa là
sự kiện vĩ đại nhất trong lịch sử loài
người tiếp theo cách mạng tháng Mười
Nga”; “Tấm gương chói lọi của Cách
mạng Trung Quốc đã soi sáng con đường
đấu tranh Cách mạng của Việt Nam”;
nhân dân Việt Nam “học tập ở anh em
Trung Quốc ý chí cách mạng kiên cường,
tinh thần phấn đấu dũng cảm, tác phong
gian khổ chất phác, cần kiệm xây dựng
nước nhà” Từ đó, Người luôn coi “những
thắng lợi lịch sử của nhân dân Trung
Quốc trong cuộc đấu tranh giải phóng
dân tộc” cũng như sự “tiến triển vượt bậc
về mọi phương diện trong công cuộc xây
dựng CNXH”, cũng là “thành tích của
bản thân mình” Người vui mừng xem
thắng lợi của nhân dân Trung Quốc “như
là thắng lợi của mình vậy”(6)
Giờ đây, duới sự lãnh đạo của ĐCS
hai nước, nhân dân hai nước Việt Nam,
Trung Quốc đang tiến hành công cuộc
đổi mới và cải cách mở cửa, nhằm hiện
đại hóa đất nước Đây là một sự nghiệp
hoàn toàn mới chưa có tiền lệ và cũng
chưa được đề cập nhiều trong kho tàng
lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin Học
tập tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta vui
mừng phấn khởi trước những thành tựu
to lớn mà nhân dân Trung Quốc giành
được trong cải cách mở cửa; đồng thời coi
những kinh nghiệm trong xây dựng hiện
đại hóa và xây dựng Đảng cầm quyền
mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Hồ Cẩm
Đào và ĐCS Trung Quốc đã khái quát và
tổng kết là những gợi mở quý báu cho
công tác nghiên cứu lí luận và chỉ đạo
thực tiễn xây dựng và đổi mới của Việt Nam hiện nay Việc trao đổi những kinh nghiệm trong phát triển kinh tế, xã hội
và xây dựng Đảng nhằm đảm bảo cho
đổi mới và cải cách của hai nước thành công, qua đó duy trì địa vị cầm quyền lâu dài của hai Đảng, lúc này còn quý báu hơn rất nhiều so với những giá trị vật chất
chú thích:
(1) Xem Công báo Hội nghị Trung ương 4 khóa 17 ĐCS Trung Quốc ngày 18-9-2009 (2) “Kỳ tích” – Lịch sử huy hoàng của một quốc gia”
(3) Hồ Cẩm Đào tổng kết 4 bài học quan trọng trong xây dựng hiện đại hóa 60 năm của nước Trung Quốc mới
http://www.china.com.cn/aboutchina/txt/200 9-09/10/content-184718497473.htm
(4) Hồ Cẩm Đào – Diễn văn đọc tại Lễ Kỷ niệm chào mừng 60 năm thành lập nước CHND Trung Hoa http://news.xinhuanet com/politics/2009-10/02/content-12165680_1 htm
(5) Quyết định của Trung ương ĐCS Trung Quốc về những vấn đề quan trọng trong việc tăng cường và cải tiến công tác xây dựng Đảng trong tình hình mới (thông qua tại hội nghị Trung ương 4 khóa 17 ngày 18-09-2009) http://politics.people.com.cn/GB/
1026/ 10128471.html (6) Hồ Chí Minh toàn tập, tập 7, tập 8, tập 11 Nxb Chính trị quốc gia, HN 1996