Báo cáo nghiên cứu khoa học " Thực hiện sức mạng mềm và chiến lược truyền bá đối ngoại của trung quốc " ppt

Nếu như dịch “Soft Power” thành “sức mạnh mềm”, rõ ràng đã hiểu sai chủ ý của Nye, sai là đã coi nó thành vật chất và thực thể; trong khi đó “sức mạnh mềm” lại thuộc về sức mạnh tài nguy

Lý trí

Nội dung chủ yếu: Từ những lập luận về khái niệm, bài viết đưa ra con đường để hoá giải tranh luận về sức mạnh mềm hoặc quyền lực mềm của giới học giả hiện nay Tuy sức mạnh mềm và quyền lực mềm bắt nguồn từ một từ tiếng Anh nhưng lại thuộc hai phạm trù khác nhau Sức mạnh mềm muốn trở thành quyền lực mềm cần phải có điều kiện chuyển hoá nhất định và phải đạt đến tiêu chuẩn đánh giá nhất định Hạt nhân của chiến lược truyền bá

đối ngoại Trung Quốc là phải sử dụng các biện pháp truyền bá để thực hiện sức mạnh mềm

đã có, làm cho nó trở thành quyền lực hoá

Từ đầu những năm 90 của thế kỷ XX,

khi Joseph S.Nye Jr, nguyên trợ lý Bộ

trưởng Quốc phòng, học giả chính trị

quốc tế nổi tiếng, đưa ra khái niệm “Soft

Power”, một số học giả nghiên cứu về

quan hệ quốc tế và ngoại giao của Trung

Quốc đã tiến hành nghiên cứu thảo luận

toàn diện về định nghĩa, nguồn gốc, đặc

tính, yếu tố, tầng thứ, phân loại, tác

dụng của nó Nhưng cho đến nay, trong

giới học thuật vẫn tồn tại tranh luận khá

lớn về nội hàm cơ bản của nó Vì vậy,

trong việc lựa chọn con đường nâng cao

sức mạnh mềm của Trung Quốc, người

ta cũng có nhiều cách nói khác nhau, rất

khó đạt được sự đồng thuận, trong đó

khác biệt lớn nhất là giữa học giả Diêm

Học Thông với các học giả khác Bởi vậy, bắt đầu từ phân tích biện chứng khái niệm, bài viết đưa ra một con đường làm

rõ và hoá giải bất đồng, đồng thời cũng

đưa ra những kiến giải của mình trong việc thực hiện sức mạnh mềm Trung Quốc

1 Quyền lực mềm hay sức mạnh mềm?

Từ khi du nhập vào Trung Quốc đến nay, trước hết từ “Soft Power” phải đối diện với vấn đề phiên dịch, các học giả có nói khác nhau về nó Hiện nay, trong giới học thuật, từ này có ba tên dịch bằng tiếng Trung: “quyền lực mềm”, “sức mạnh mềm” và “lực lượng mềm” Các tên dịch này khó phân cao thấp về tần suất

sử dụng và tình trạng sử dụng lẫn lộn

vẫn chưa có gì thay đổi Thực ra, cách

dịch khác nhau từ “Soft Power” phản

ánh trọng tâm lý giải và xu hướng tư

duy khác nhau của người dịch Tất nhiên,

điều quan trọng nhất để xóa bỏ sự khác

biệt trong việc dịch từ “Soft Power” là

phải trở lại ngữ cảnh sử dụng ban đầu

của nó

Ban đầu, Nye định nghĩa “Soft

Power” như sau: “Một nước khiến nước

khác (tự nguyện) yêu cầu những thứ

nước này muốn”, mà không “ép buộc ra

lệnh cho nước khác làm những việc mà

nước này muốn”, “do nước khác đi theo…,

một nước có thể đạt được kết quả mà nó

mong muốn”1 Rõ ràng, ở đây Nye chỉ ra

“Soft Power” là một sức ảnh hưởng, sức

chi phối hoặc sức khống chế đặc thù,

không mang tính cưỡng chế - là “lực hút

(đồng hoá)” (co-optive power)2, sức cảm

hoá và kêu gọi (lây lan và cảm hoá), “sức

hấp dẫn” (attraction), “sức thuyết phục”

(persuasiveness)3 Từ góc độ loại hình

lực lượng, Nye đã giới hạn phạm vi của

“Soft Power”, cho rằng sức mạnh gồm

sức mạnh hành vi (behavioral power) và

sức mạnh tài nguyên (resource power)

Sức mạnh hành vi chỉ khả năng đạt được

kết quả mong muốn, sức mạnh tài

nguyên lại chỉ tài nguyên có được liên

quan đến năng lực đạt được kết quả

mong muốn “Soft Power” và “Hard

Power” cùng tồn tại, cùng thuộc về sức

mạnh hành vi; trong đó, “Soft Power” chỉ

năng lực đạt được kết quả bạn mong

muốn trong khi người khác muốn, bạn

cũng muốn4 ở đây, Nye đã giới hạn rõ

ràng “Soft Power” là một loại năng lực

hành vi - năng lực hành vi ảnh hưởng

đến người khác, chứ không phải là sức mạnh tài nguyên và cũng không phải là tài nguyên hoặc chiếm hữu tài nguyên

Có thể thấy, Nye đã quy nạp “Soft Power” với tư cách là năng lực hành vi vào trong quan hệ tác dụng và bị tác dụng giữa người khác, khiến nó thuộc về phạm trù quan hệ, chứ không coi nó là vật chất (tài nguyên) hoặc là phạm trù thực thể để xem xét

Trong xã hội học và chính trị học,

“quyền lực” không phải là vật chất, mà

là một loại quan hệ mang tính áp lực không cân bằng, không ngang hàng, nó thuộc về phạm trù quan hệ; “sức mạnh” (thực lực) lại là vật chất mang tính thông thường, là một phạm trù thực thể

Rõ ràng, “quyền lực” và “sức mạnh” là hai khái niệm khác nhau, thuộc về hai phạm trù khác nhau Theo đó, năng lực hành vi là quyền lực, có thể gọi là -

“quyền lực hành vi” (mà không thể nói là

“sức mạnh hành vi”); năng lực tài nguyên là sức mạnh, có thể gọi là “sức mạnh tài nguyên” (mà không thể nói là

“quyền lực tài nguyên”) Và “Soft Power” thuộc về năng lực hành vi, mà năng lực hành vi là quyền lực, tức là “quyền lực hành vi”, như vậy, nên diễn đạt “Soft Power” của Nye là “quyền lực mềm” để chỉ ra đặc tính quan hệ nó là năng lực hành vi Nếu như dịch “Soft Power” thành “sức mạnh mềm”, rõ ràng đã hiểu sai chủ ý của Nye, sai là đã coi nó thành vật chất và thực thể; trong khi đó “sức mạnh mềm” lại thuộc về sức mạnh tài nguyên như Nye đã nói, nói một cách chính xác, nó thể hiện là thực lực tài

nguyên tương quan với quyền lực mềm

trong sức mạnh tài nguyên Nó là “tài

nguyên quyền lực vô hình” (power

resource), tức là tài nguyên quyền lực

mềm bao gồm “văn hoá, hình thái ý thức

và chế độ….”5 Trên thực tế, Nye đã có sự

phân biệt rạch ròi giữa quyền lực mềm

và tài nguyên quyền lực mềm (tức là sức

mạnh mềm) Vì vậy, ông đã có sự phân

biệt giữa “sức hút (quyền lực mềm: lôi

kéo nước khác tham gia vào) - khiến

nước khác muốn cái bạn muốn - tài

nguyên quyền lực mềm (soft power

resource) - sức hấp dẫn văn hoá, hình

thái ý thức và chế độ quốc tế.6

Trên cơ sở phân biệt phạm trù quyền

lực (hành vi)/sức mạnh (tài nguyên), Nye

lần lượt phân biệt quyền lực cứng/mềm

và sức mạnh cứng/mềm Cũng có thể nói,

so với phân chia giữa cứng và mềm

(quyền lực hoặc sức mạnh), phân chia

giữa quyền lực và sức mạnh căn bản hơn

Do đó, sức mạnh cứng đối ứng với quyền

lực cứng, sức mạnh mềm đối ứng với

quyền lực mềm Trên cơ sở “quyền lực

mềm” và “sức mạnh mềm” là hai khái

niệm hoàn toàn khác nhau, thuộc về

phạm trù khác nhau, nên dịch “Soft

Power” thuộc “sức mạnh hành vi” là

“quyền lực mềm”; còn dịch “Soft Power”

về ý nghĩa “sức mạnh tài nguyên” là “sức

mạnh mềm” Chúng ta có thể tham khảo

tình huống và ngữ cảnh khác nhau của

từ “Soft Power”, xác định một cách cụ

thể thuộc phạm trù của nó để có tên dịch

tương ứng Đương nhiên, nếu như “Soft

Power” thoát khỏi ngữ cảnh nhất định,

khó có thể phân biệt là sức mạnh hành

vi hay là sức mạnh tài nguyên, chi bằng

dịch nó là “lực lượng mềm” một cách chung chung, mơ hồ

Quả thực, cho dù từ lý luận hay từ giá trị, là một học giả chính trị học quốc tế coi Mỹ là nền tảng và bản thân trong bối cảnh toàn cầu hoá, Nye quan tâm nhiều hơn đến quan hệ quyền lực bất đối xứng của ảnh hưởng và bị ảnh hưởng trong tác động lẫn nhau giữa các quốc gia trên thế giới, mà không chỉ giới hạn ở sự nhiều ít của tài nguyên, lớn nhỏ của thực lực tự thân trong nội bộ một nước

Do đó, sức mạnh mà ông đã lý giải là loại hình hướng ngoại, là chỉ sức ảnh hưởng đối ngoại Nó đã phát huy tác dụng thực tế giữa các quốc gia và tạo thành quyền lực (quan hệ) nào đó Nó không phải là nội khuynh và không phải một loại thực lực và tiềm lực nội tại Liên hệ đến các ngữ cảnh sử dụng này,

rõ ràng “Soft Power” mà Nye đã nói chính là “quyền lực mềm” Từ ý nghĩa này có thể nói, Nye là một học giả về

“quyền lực mềm” chứ không phải là học giả “sức mạnh mềm” như chúng ta thường nói

Hiện nay, hiện tượng dùng lẫn lộn từ

“quyền lực mềm” và “sức mạnh mềm” phổ biến trong giới học giả trong nước nghiên cứu về quan hệ quốc tế và ngoại giao Các học giả thường tuỳ ý sử dụng hai khái niệm này, không phân biệt rạch ròi giữa hai từ, hoặc đương nhiên coi hai

từ là một Đã có học giả ý thức được sự khác biệt giữa hai từ và thử phân biệt khi sử dụng, nhưng cũng không tìm được căn cứ rõ ràng nào để phân biệt triệt để Hai từ “quyền lực mềm” và “sức mạnh mềm” bị sử dụng lẫn lộn với nhau Ví dụ,

chỗ nên dùng “quyền lực mềm” thì sử

dụng “sức mạnh mềm”, khi nói đến “sức

hẫp dẫn” và “sức động viên” của một

nước, rõ ràng đề cập đến quyền lực hành

vi, nhưng lại sử dụng từ “sức mạnh

mềm”, dẫn đến xuất hiện kết luận mâu

thuẫn như sau: “Nye định nghĩa ‘sức

mạnh mềm’ là ‘quyền lực đồng hoá khi

một quốc gia khiến quốc gia khác coi

mục tiêu mong muốn là mục tiêu’”7

Ngược lại, chỗ nên là “sức mạnh mềm”

lại sử dụng “quyền lực mềm”, như khi

nói đến tài nguyên văn hoá của một nước,

rõ ràng đề cập đến sức mạnh tài nguyên,

nhưng lại sử dụng từ “quyền lực mềm”,

từ đó đã xuất hiện thuật ngữ chứa đựng

mâu thuẫn “quyền lực mềm văn hoá”

2 “Sức mạnh mềm văn hoá”: Sức

mạnh mềm chính là văn hoá

Một nguyên nhân quan trọng khiến

giới học thuật trong nước luôn mơ hồ

khái niệm trong tiền đề nghiên cứu lực

lượng mềm là khi lý giải nội hàm của

“Soft Power”, các học giả đã chuyên tâm

vào phân biệt giữa nó với “Hard Power”,

tức là giữa “mềm” và “cứng” của “Power”,

mà quên mất tính phức tạp và tính tỉ mỉ

của nội hàm bản thân “Power” Coi nhẹ

đối với nội hàm của “Power” đã trở

thành căn nguyên của sự khác biệt trong

lý giải nội hàm của “Soft Power”

Trong khi trình bày về nội hàm cơ

bản của “Soft Power” hiện nay, giới học

thuật trong nước cơ bản chia thành hai

phái gồm phái nhấn mạnh yếu tố văn

hóa, tức là yếu tố quan niệm (quan niệm

giá trị, tư tưởng, tinh thần hoặc nguyên

tắc) và phái nhấn mạnh yếu tố chính trị, tức là vận dụng chính sách (chế độ, chiến lược hoặc quy tắc) (có thể nên gọi

là “phái văn hóa” và “phái chính trị”) Phái trước coi văn hoá làm nền tảng, chỉ

ra chính trị vận hành dưới bối cảnh văn hoá nhất định, vận hành dưới sự chỉ đạo của quan niệm giá trị văn hoá, nhấn mạnh tác dụng định hướng của văn hóa

đối với vận hành chính trị Phái sau coi chính trị làm nền tảng, chỉ rõ tài nguyên văn hoá cần vận dụng chính trị, thể hiện giá trị của nó trong vận dụng chính trị, nhấn mạnh chức năng thực hiện của chính trị đối với tài nguyên văn hoá8 Rất nhiều học giả có thể thuộc về phái văn hóa9, còn Diêm Học Thông lại là đại biểu của phái chính trị.10

Thực ra, từ góc độ phân loại phạm trù thì văn hóa mà phái văn hoá nói đến và chính trị mà phái chính trị nói đến thuộc

về phạm trù khác nhau Văn hoá là hệ thống quan niệm giá trị, nó chỉ một hệ thống ý nghĩa phù hiệu cùng hưởng, truyền lại cho nhau của nhân dân dưới không gian, thời gian nhất định Nó quan tâm đến thực tại trừu tượng, vì thế,

nó thuộc về phạm trù thực thể Chính trị

là hành vi thao tác tài nguyên, nó chỉ việc phân phối tài nguyên dựa vào một

xu hướng giá trị nào đó Nó quan tâm

đến quan hệ (thường là quan hệ quyền lực không ngang bằng), vì thế, nó thuộc phạm trù quan hệ Nói một cách khái quát, văn hoá là một loại tài nguyên, là sức mạnh tài nguyên, do đó có cách nói

“sức mạnh văn hoá”; còn chính trị là một loại hành vi, là quyền lực hành vi, do đó

có cách nói “quyền lực chính trị” Có thể

thấy, tranh luận giữa phái văn hoá và

phái chính trị không phải được triển

khai dưới phạm trù đồng nhất Điều mà

phái chính trị đã thảo luận nghiên cứu

không phải là bản thân sức mạnh mềm,

mà là vận dụng sức mạnh mềm Nói sự

tranh luận giữa hai phái là cuộc tranh

luận về nội hàm của sức mạnh mềm

không chính xác bằng nói đó là cuộc

tranh luận giữa (văn hóa) sức mạnh

mềm với sự vận dụng của sức mạnh

mềm, tức là (chính trị) quyền lực Nói

một cách nghiêm túc, tranh luận có liên

quan đến nội hàm của sức mạnh mềm

không có hiệu quả

Diêm Học Thông, đại diện của phái

chính trị nghiên cứu về sức mạnh mềm,

đã định nghĩa sức mạnh mềm là “tổng

hoà của sức hấp dẫn quốc tế, sức động

viên quốc tế và sức động viên trong nước

của chính phủ một nước”, quy chính trị

như sức động viên là sức mạnh mềm và

là hạt nhân của sức mạnh mềm, gọi nó

là “sức mạnh chính trị” Trong nghiên

cứu định lượng, sức động viên trở thành

một trong những yếu tố cấu thành chỉ

tiêu hạt nhân trong hệ thống chỉ tiêu

đánh giá sức mạnh mềm mà ông xây

dựng11 Có thể thấy, Diêm Học Thông

luôn nói đến chính trị phi thực thể dưới

phạm trù thực thể, gộp lẫn làm một khi

nói về chính trị và văn hoá vốn thuộc về

phạm trù quan hệ và phạm trù thực thể

Đương nhiên, ông cũng thừa nhận giữa

chính trị và văn hoá có sự khác biệt lớn,

vì thế gọi văn hoá là “sức mạnh mang

tính tài nguyên”, gọi chính trị là “sức

mạnh mang tính thao tác” Vì vậy, ông

đã phân biệt sức mạnh tài nguyên và sức mạnh hành vi giống như Nye, nhưng sự phân biệt của ông có hạn, là sự phân biệt trong một phạm trù thống nhất (phạm trù thực thể) Chính trị, loại quyền lực mang tính thao tác hoặc tính hành vi vốn thuộc phạm trù quan hệ bị coi là một sức mạnh khác cùng tồn tại song song với văn hóa, loại sức mạnh mang tính tài nguyên

Thông qua phân tích trên, có thể kết luận: chính trị không thuộc về sức mạnh, không phải là yếu tố cấu thành sức mạnh mềm, yếu tố cấu thành duy nhất của sức mạnh mềm là văn hoá Từ ý nghĩa này, sức mạnh mềm chính là văn hoá, sức mạnh mềm chính là sức mạnh mềm văn hoá, còn không có sức mạnh mềm khác Khi giới định tài nguyên quyền lực mềm (tức sức mạnh mềm), Nye đã đưa ra các yếu tố như văn hoá, hình thái ý thức và chế độ Chắc chắn, những yếu tố sức mạnh mềm này đều có thể quy về văn hoá Nói tóm lại, văn hoá

ông nói đến bao gồm hai tầng diện và hai hình thái: một là tầng diện quan niệm ẩn chứa bên trong, nó bao gồm quan niệm giá trị, phương thức tư duy, quan niệm lý luận tư tưởng, tinh thần hoặc nguyên tắc, có thể gọi chúng là văn hoá mang tính quan niệm Hai là, tầng diện chế độ thể hiện bên ngoài, tầng diện này thuộc loại ước định văn hoá mang tính xã hội, thực hiện xã hội hoá văn hoá, biểu hiện của nó là chiến lược, chính sách hoặc quy phạm, quy tắc, có thể gọi chúng là văn hoá mang tính chế

độ Trong hai loại văn hoá này, nói chung văn hoá mang tính quan niệm căn

bản hơn văn hoá mang tính chế độ, văn

hóa mang tính quan niệm mang tính

nguyên sinh, văn hoá mang tính chế độ

mang tính diễn sinh Có thể nói, cái

trước là nguồn, cái sau là dòng chảy; cái

trước là thể, cái sau là dụng Nhưng hai

loại văn hoá này đều thuộc sức mạnh tài

nguyên, chúng vừa không có tính uy

hiếp, vừa không có tính báo đáp, chỉ là

tính mê hoặc, đều là sức mạnh mềm

trong sức mạnh tài nguyên

Đương nhiên, trong quan hệ quốc tế,

trong môi trường chính trị quốc tế, sức

mạnh mềm hay sức mạnh mềm văn hoá

phần lớn thể hiện là văn hoá mang tính

chế độ Khi nói đến sức mạnh mềm (tài

nguyên quyền lực mềm) của Mỹ, ngoài

lưu hành văn hoá Mỹ, Nye thường đề

cập chế độ của Mỹ, bao gồm chế độ chính

trị, chế độ kinh tế…, ví dụ, ông coi chế

độ Mỹ thể hiện chủ nghĩa tự do và

nguyên tắc thị trường tự do, khống chế

kinh tế quốc tế là cội nguồn hàng đầu

của sức mạnh mềm Mỹ.12

3 Thực hiện sức mạnh mềm Trung

Quốc: quyền lực hoá sức mạnh mềm văn

hoá

Nếu như giới học thuật không đạt

được sự nhất trí về nội hàm cơ bản của

sức mạnh mềm, thì sẽ dẫn đến khác biệt

trong lựa chọn con đường xây dựng sức

mạnh mềm Sự lý giải khác nhau đối với

nội hàm cơ bản về sức mạnh mềm của

hai phái học giả đã quyết định sự lựa

chọn con đường nâng cao sức mạnh mềm

khác nhau Phái trước đi theo con đường

văn hoá, nghiêng về đầu tư vào văn hoá,

coi xây dựng hệ thống quan niệm giá trị

văn hoá hạt nhân, nâng cao sức hấp dẫn của văn hoá là phương hướng chính để nâng cao sức mạnh mềm của Trung Quốc Phái sau lại đi theo con đường chính trị, nghiêng về đầu tư vào chính trị, coi điều chỉnh chiến lược và chính sách đối ngoại, phát triển quan hệ hữu nghị chiến lược với nhiều quốc gia là sách lược chủ yếu nhằm tăng cường lực lượng mềm của Trung Quốc13 Sự khác biệt liên quan đến tính chất sức mạnh mềm của hai phái này vượt xa sự khác biệt về trình độ của sức mạnh mềm, sẽ dẫn đến hậu quả nhất định trong thực tiễn ngoại giao Dễ dàng tưởng tượng, nếu như trên cơ sở lý giải lệch lạc về nội hàm cơ bản sức mạnh mềm để dẫn đến thiên lệch trong lựa chọn con đường nâng cao sức mạnh mềm, như vậy sẽ không thể có trợ giúp lý luận khoa học

và tham khảo quyết sách hợp lý cho việc

đưa ra chiến lược nâng cao sức mạnh mềm của nước ta, từ đó làm mất đi tính hiệu quả của kiến nghị chính sách

Do hiểu sai chính trị hoá (quyền lực hoá) đối với sức mạnh mềm, cộng với thái độ chủ nghĩa hư vô đối với truyền thống văn hoá Trung Quốc, trong con

đường lựa chọn nâng cao lực lượng mềm trên thực tế, Diêm Học Thông đại diện của phái chính trị đã đi vào ngõ cụt Ông coi quan hệ chiến lược hữu hảo trong sức

động viên quốc tế, tức là tăng cường số lượng đồng minh quân sự làm đột phá khẩu, vì thế đề ra đối sách điều chỉnh chính sách (không liên kết) Nào ngờ, lịch sử đã chứng minh, số lượng nước

đồng minh chiến lược của một nước

đã giống sự lớn nhỏ trong quyền chế

định quy tắc quốc tế, về căn bản không

phải chiến lược, chính sách liên quan

của nước này quyết định, mà là sức

mạnh cứng như sức mạnh quân sự, sức

mạnh kinh tế quyết định Trên thực tế,

tăng cường và nâng cao sức mạnh mềm -

cho dù là chiến lược và chính sách của

văn hoá mang tính chế độ - đã hỏng

trong tầm nhìn của Diêm Học Thông

Qua phân tích ở trên, chúng ta có thể

khẳng định, sức mạnh mềm chính là sức

mạnh mềm văn hoá Vì thế, tăng cường

và nâng cao sức mạnh mềm chính là

tăng cường và nâng cao sức mạnh mềm

văn hoá Vấn đề hiện tại là phải làm thế

nào để tăng cường sức mạnh mềm văn

hoá của đất nước?

Trong bối cảnh toàn cầu hoá, ý nghĩa

của sức mạnh tài nguyên quốc gia (bao

gồm sức mạnh mềm) mang tính quan hệ

quốc tế, giá trị của nó thể hiện thông

qua quan hệ quyền lực bất bình đẳng

trong sự tác động lẫn nhau giữa các nước

Có nghĩa là, giá trị của sức mạnh tài

nguyên không phải ở chỗ bản thân mình

nắm giữ, mà ở tác dụng đối ngoại Có thể

thấy, đánh giá thực lực của một nước

không chỉ phải nhìn vào số lượng tài

nguyên, mà còn phải nhìn vào chất lượng

của nó, xem xét phạm vi và mức độ ảnh

hưởng của nó đối với các nước khác

Đương nhiên, tài nguyên hoặc bản

thân chiếm hữu tài nguyên tuy không

ngang hàng với năng lực hành vi, nhưng

tài nguyên hoặc chiếm hữu tài nguyên là

cơ sở của năng lực hành vi, quyết định

năng lực hành vi Theo lý giải của chủ

nghĩa hiện thực, quyền lực bắt nguồn từ

sức mạnh (thực lực), trên cơ sở sức mạnh; sức mạnh là nguồn gốc, cơ sở và chỗ dựa của quyền lực Vì vậy, sức mạnh quốc gia quyết định quyền lực của quốc gia, sức mạnh của một nước càng lớn, quyền lực của nó đối với nước khác hoặc trong xã hội quốc tế càng lớn Cũng như vậy, sức mạnh mềm của một nước càng mạnh, thì sức mạnh mềm đối ngoại của nó càng lớn Trong xã hội quốc tế, là một sức mạnh hành vi ảnh hưởng đến nước khác với phương thức đặc thù (phi cưỡng chế),

“quyền lực mềm” của một nước cần dựa vào vận dụng tài nguyên quyền lực mềm

- sức mạnh mềm mới đạt được Chính trong ý nghĩa này, Nye đã chỉ ra: là một loại sức hấp dẫn, sức mạnh mềm chính

là “năng lực hấp dẫn đối phương thông qua sức hấp dẫn kỳ lạ của văn hoá và hình thái ý thức”14 Đối với một nước, trong bối cảnh quốc tế và điều kiện lịch

sử nhất định, nó là một loại tài nguyên văn hoá thực thể đã định, và lượng của sức mạnh văn hoá (tức sức mạnh mềm)

là nhất định Vì thế, mấu chốt của vấn

đề sức mạnh mềm không phải ở chỗ có thể tăng cường hoặc nâng cao, mà là ở chỗ phát huy sức mạnh hiện có với tư cách là tiềm năng, thực thi ảnh hưởng

và tác dụng chi phối đối với nước đối tượng hoặc nước mục tiêu một cách thực

tế như thế nào Do đó, sức mạnh chuyển

từ trạng thái tiềm ẩn sang trạng thái thực tại, chuyển hoá thành quyền lực hiện thực Đây chính là quá trình quyền lực hoá sức mạnh mềm văn hoá hay chính là quá trình quyền lực hoá sức mạnh mềm của văn hoá

Văn hoá một nước chỉ có thể trở thành

một loại quyền lực mềm khi nó được

truyền bá rộng rãi và công nhận phổ

biến trong xã hội quốc tế Vì vậy, truyền

bá là mấu chốt để thực hiện chuyển hóa

văn hoá từ sức mạnh (mềm) thành

quyền lực (mềm) tức là sức mạnh mềm

văn hoá Thông qua truyền bá văn hóa

mới có sức ảnh hưởng, mới được đối

tượng công nhận Quá trình được đối

tượng công nhận và tiến đến đồng hóa

đối tượng là biểu trưng duy nhất của

quyền lực hóa sức mạnh mềm văn hóa

Đối với một nước, quá trình quyền lực

hoá sức mạnh mềm văn hoá chính là quá

trình truyền bá đối ngoại của văn hoá

ở đây, nên vận dụng phạm vi phương

thức của chủ nghĩa kết cấu trong lý luận

quan hệ quốc tế để lý giải hiện tượng

quyền lực hóa sức mạnh mềm văn hoá,

từ đó, xác lập chiến lược truyền bá đối

ngoại thực hiện sức mạnh mềm Trung

Quốc, mở ra con đường quyền lực hóa

sức mạnh mềm văn hóa dân tộc Trung

Hoa Căn cứ vào lý giải của lý luận chủ

nghĩa kết cấu, đối với một quốc gia, mục

tiêu chiến lược của truyền bá văn hoá

đối ngoại phải là tạo ra và cung cấp

“quan niệm (văn hóa) chung”, từ đó, dẫn

dắt và quy phạm các quốc gia liên quan

xác lập tư cách quốc gia của nó, xây

dựng quốc gia của nó theo hướng tốt,

định nghĩa lợi ích quốc gia của nó (bao

gồm an ninh quốc gia), chi phối hành vi

quốc gia của nó, cuối cùng đạt được mục

đích ảnh hưởng và khống chế mục tiêu

về quan niệm văn hóa Từ đây cho thấy,

quyền lực hoá sức mạnh mềm văn hoá

chính là cộng đồng hoá Vì vậy, truyền thông đại chúng của một nước cần phải tích cực thông qua truyền bá đối ngoại

để thúc đẩy văn hoá dân tộc mình (cái gọi là “quan niệm tư hữu”) được xã hội quốc tế tiếp nhận và công nhận, từ đó khiến nó được nâng lên và chuyển hoá thành văn hóa quốc tế, thậm chí là văn hóa thế giới được các nước liên quan cùng công nhận, tức là quan niệm chung Một khi những quan niệm chung này

được các nước liên quan công nhận, thì

có thể dùng để đồng hoá quan niệm tư tưởng của đối phương để đi đến quy định

và chi phối hành vi nhà nước của đối phương

Là nước đang phát triển lớn nhất, Trung Quốc đang “hội nhập mang tính sáng tạo” (hay nói cách khác “hội nhập mang tính lựa chọn”) vào xã hội quốc tế Cùng với việc tham gia, học tập và tiếp nhận các chế độ quốc tế, chúng ta có nghĩa vụ đem đến cho quốc tế “sản phẩm công cộng” (public goods), có cống hiến quốc tế, qua đó thể hiện đầy đủ hình tượng của một nước lớn có trách nhiệm (accounta-ble) Hơn nữa, là một quốc gia

có truyền thống văn hoá lâu đời và rực

rỡ, những sản phẩm công cộng chúng ta

có thể đem đến cho thế giới không phải

là tài nguyên vật chất, mà là tài nguyên văn hoá (bao gồm văn hoá mang tính quan niệm và văn hoá mang tính chế độ)

Đương nhiên, văn hoá truyền bá đối ngoại của chúng ta là có lựa chọn: nó vừa phải có đặc tính dân tộc, lại vừa có tính thích ứng phổ biến với thế giới, hơn thế, loại văn hoá này phải là “loại hình

hữu nghị”, “loại hình hợp tác”, không

mang tính cạnh tranh và tính đối kháng

Vì vậy, Trung Quốc cần phải tăng

cường xây dựng hệ thống giá trị văn hóa

lấy “hoà” làm hạt nhân, tích cực suy

nghĩ nhu cầu đối với sức mạnh mềm

Trung Quốc và yêu cầu trong việc vận

dụng sức mạnh mềm đối với Trung Quốc

của thế giới, phát huy hết mức nguồn

nhân lực và thông tin truyền bá đại

chúng để đưa quan niệm lý luận “thế

giới hài hoà” đến các nơi trên thế giới,

khiến nó trở thành quan niệm văn hóa

được xã hội quốc tế chấp nhận phổ biến

Hiện nay, Trung Quốc nên đặt mục tiêu

chiến lược truyền bá đối ngoại văn hoá ở

các nước đang phát triển, thông qua các

kênh, truyền bá đến các nước này mô

hình phát triển kinh tế Trung Quốc -

“Nhận thức chung Bắc Kinh” (Beijing

Consensus) có sức hấp dẫn quốc tế nhất,

từ đó “ảnh hưởng” một cách có hiệu quả

đến sự lựa chọn mô hình phát triển của

những quốc gia này và cùng nhau xây

dựng một thế giới hài hòa

Vũ Lệ Hằng dịch

Chú thích:

1 Joseph Nye “Soft Power” Foreign

Policy, Fall 1990, 166

2 Joseph Nye, “Soft Power,” Foreign

Policy, Fall 1990, 166

3 Robert Keohane and Joseph S.Nye,

“Power and Interdependence in the

Information Age,” Foreign Affairs, Sep./ Oct 1998, p.86

4 Robert Keohane dan Joseph S.Nye,

“Powwer and Interdependence in the Information Age,” Foreign Afffairs, Sep./ Oct 1998, p.86

5 Joseph Nye, “Soft Power, “Foreign Policy, Fall 1990, p.167

6 Joseph Nye, “Soft Power, “Foreign Policy, Fall 1990, p.167

7 Diêm Học Thông, Từ Tiến: “So sánh sức mạnh mềm Trung Mỹ”, “Quan hệ quốc

tế hiện đại”, năm 2008, kỳ 1, tr 26

8 Du Tân Thiên: “Xây dựng sức mạnh mềm và chiến lược đối ngoại Trung Quốc”,

“Nghiên cứu vấn đề quốc tế”, năm 2008 kỳ

2, tr.16

9 Lục Cương: “Sức mạnh văn hoá yếu làm Trung Quốc mất điểm” “thời báo toàn cầu”, ngày 19 tháng 6 năm 2007

10 Diêm Học Thông: “Hạt nhân của sức mạnh mềm là sức mạnh chính trị”, “Thời báo toàn cầu”, ngày 22 tháng 5 năm 2007;

“Tài nguyên văn hoá cần vận dụng chính trị”, “Thời báo toàn cầu”, ngày 2 tháng 8 năm 2007

11 Diêm Học Thông, Dư Tiến : “So sánh sức mạnh mềm Trung Mỹ”, “Quan hệ quốc

tế hiện đại”, kỳ 1 năm 2008, tr.26

12 joseph Nye, “Soft Power,” Foreign Policy, Fall 1990, p 168

13 Dư Tân Thiên: “Xây dựng sức mạnh mềm và chiến lược đối ngoại Trung Quốc”,

“Nghiên cứu vấn đề quốc tế”, kỳ 2 năm 2008; Diêm Học Thông, Từ Tiến: “So sánh sức mạnh mềm Trung Mỹ”, “Quan hệ quốc

tế hiện đại”, kỳ 1 năm 2008

14 Joseph Nye, “Refining the Nationl Interest,” Foreign Affairs, July/August,

1999, p 24